تحریم‌ها

حقوق بشر در ایران فراموش نشود

Sat, 11 Aug 2012 17:16:39 +0000

مهدی خلجی

برگردان:

نعیمه دوستدار

مهدی خلجی - با تنشی که بر سر برنامه هسته‌ای ایران درگرفته است، غرب ضربات فلج‌کننده‌ای را از جهت‌های مختلف بر ایران وارد می‌کند؛ از طریق تحریم، تحریم‌های هدفمند و کشنده و عملیات سایبری مانند ویروس استاکس نت.

بی‌تردید، تهران وضعیت وخیمی ‌دارد، اما رهبران رژیم خوش‌بین‌ هستند: تمرکز یکجانبه غرب بر موضوع هسته‌ای باعث شده که آنها نقض حقوق بشر را افزایش دهند.

در واقع، بعد از اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۹، نقض حقوق بشر در ایران به طرز قابل ملاحظه‌ای بیشتر و این موضوعی است که توسط غرب و آمریکا نادیده گرفته شده است. نقض حقوق بشر، برای غرب یک تراژدی با مفاهیم عمیق استراتژیک است.

سیستم قضایی ایران اجازه انواع نقض حقوق بشر را می‌دهد. مواردی مانند تبعیض در مورد زنان، نقض حقوق اقلیت‌های قو‌می‌ و فرقه‌ای، اعمال احکام وحشیانه کیفری مانند سنگسار و ... حاکمان دین‌سالار ایران، حقوق بشر را اختراع غرب می‌دانند که ‌می‌خواهد فرهنگ اسلام و حق حاکمیت آنان را تضعیف کند؛ همان چیزی که رهبر ایران، علی خامنه‌ای، آن را جنگ نرم علیه ایران توصیف کرده است. بنابراین، آنها خود را موظف به رعایت وظایف خود در زمینه حقوق بشر نمی‌دانند؛ به خصوص مواردی که در عهدنامه‌‌های بین‌المللی وضع شده و ایران هم آنها را امضا کرده و پذیرفته است.

این مثال را در نظر بگیرید: شخصی، دو سال است که در ایران در حصر خانگی است. دو خواهر او در طول این مدت از دنیا رفته‌اند، اما حکومت اجازه شرکت در مراسم ترحیم آنها را به او نداده است.

حکایت حقوق بشر در ایران برای ملت‌های دموکراتیک چیزی بیش از یک وظیفه اخلاقی است. این موضوع باید یکی از ستون‌های استراتژیک سیاست غرب در مقابل ایران باشد. تا زمانی ‌که سرکوب ادامه داشته باشد، صدای ایرانیان هرگز شنیده نخواهد شد. آمریکا و دیگر قدرت‌های غربی ‌می‌توانند با مطرح کردن این موضوع ایرانیان را مطمئن کنند که متحدانی دارند.

در این موقعیت خشمگین‌کننده، گرچه طبقه متوسط ایرانیان در‌گیر نیستند، اما کسی که در این شرایط قرار گرفته، مهدی کروبی، کاندیدای سابق ریاست جمهوری و رئیس سابق مجلس ایران است. آقای کروبی و میرحسین موسوی (کاندیدای مخالفان) و همچنین همسر آقای موسوی، زهرا رهنورد (که در کمپین انتخاباتی همسرش در سال ۸۸ بسیار فعال بود)، پس از خیرش‌های اعتراضی، اکنون دو سال است که در زندان خانگی به سر ‌می‌برند.

به علاوه، محمد‌جواد لاریجانی، دبیر کمیسیون حقوق بشر قوه قضایئه ایران، به تازگی ادعا کرده است که در ایران هیچ زندانی سیاسی‌ای وجود ندارد. محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری ایران هم همواره چنین ادعایی را مطرح می‌کند، اما در حقیقت، تعداد زیادی از فعالان سیاسی در ایران زندانی هستند و صدها نفر از آنان به‌خاطر مطالبه حقوق بشر، برابری حقوق زن و مرد و استیفای حقوق اقلیت‌ها، ممنوع‌الخروج هستند. ده‌ها هزار نفر از ایرانیان خارج از کشور نیز به دلیل اعتقاداتشان نمی‌توانند به کشور برگردند.

با وجود اینکه توجه جهانی به مسائل داخلی ایران کم شده، نفس اشاره به نقض حقوق بشر در ایران، رهبران رژیم را بر‌می‌آشوبد. نیروهای اطلاعاتی، وکلای برجسته‌ای را که به کانون مدافعان حقوق بشر تعلق دارند، به اتهام غیر قانونی بودن فعالیت‌هایشان دستگیر کرده‌اند. عبدالفتاح سلطانی، یکی از بنیانگذاران این سازمان، به 18 سال زندان و 20 سال تبعید محکوم شده است. در حالی که مقامات رسمی‌ حکومت ایران خودشان مرتکب نقض حقوق بشر ‌می‌شوند، تنها جرم آقای سلطانی، پذیرش جایزه جهانی حقوق بشر است.

مراکز توجه آمریکا در خاورمیانه

اگرچه برنامه هسته‌ای ایران و کشتار سوریه توجه آمریکا را در خاورمیانه به خود جلب کرده است، اما نقض حقوق بشر در ایران نیز باید در مرکز توجه غرب باقی بماند.

وجود گزارش‌هایی از نقض گسترده حقوق زندانیان و شواهد دیگر، فعالان حقوق بشر و دیگر گروه‌های فعال را واداشته است که خواهان برخورد کشورهای دموکراتیک با این مسئله شوند. این فعالان معتقدند این نوع برخورها می‌تواند به طرز قابل ملاحظه‌ای خشونت و موارد نقض حقوق بشر را در ایران کاهش دهد و جمهوری اسلا‌می ‌را نسبت به مخدوش شدن چهره خود در داخل و خارج، نگران کند.

وجود گزارش‌هایی از نقض گسترده حقوق زندانیان و شواهد دیگر، فعالان حقوق بشر و دیگر گروه‌های فعال را واداشته است که خواهان برخورد کشورهای دموکراتیک با این مسئله شوند. این فعالان معتقدند این نوع برخورها می‌تواند به طرز قابل ملاحظه‌ای خشونت و موارد نقض حقوق بشر را در ایران کاهش دهد و جمهوری اسلا‌می ‌را نسبت به مخدوش شدن چهره خود در داخل و خارج، نگران کند.

منطق نهفته رژیم، این است که روزنامه‌نگاران و فعالان را از گزارش دادن این موارد به رسانه‌ها باز دارد. بنابراین هر نوع پرداختن به این موضوع ‌می‌تواند در متقاعد کردن ایران به بهتر کردن رفتار خود کمک کند. واکنش غرب به نقض حقوق بشر ‌می‌تواند شامل سخنرانی، صدور اعلامیه، تحریم و محدودیت سفر مقامات دولتی ناقض حقوق بشر باشد.

همچنین لازم است نتایج اقدامات قبلی جامعه جهانی اعلام شود. به عنوان مثال، حکم سکینه محمدی آشتیانی، زنی که در دهه پنجم زندگی‌اش به اتهام رابطه نامشروع به سنگسار محکوم شده بود، بعد از بلند شدن صدای اعتراض جهانی و اعلام انزجار در برابر این تصمیم، متوقف شد. در مقیاس محلی نیز، زندانیان به اثر فشارهای جهانی بر رفتار مقامات و ماموران زندان با آنان، صحه گذاشته‌اند.

حکایت حقوق بشر در ایران برای ملت‌های دموکراتیک چیزی بیش از یک وظیفه اخلاقی است. این موضوع باید یکی از ستون‌های استراتژیک سیاست غرب در مقابل ایران باشد. تا زمانی ‌که سرکوب ادامه داشته باشد، صدای ایرانیان هرگز شنیده نخواهد شد. آمریکا و دیگر قدرت‌های غربی ‌می‌توانند با مطرح کردن این موضوع ایرانیان را مطمئن کنند که متحدانی دارند و این متحدان به آنها در نبرد برای رسیدن به هدف‌های مشترک‌شان، یعنی ایرانی آزاد و دموکراتیک کمک ‌می‌کنند.

سرنوشت بحران هسته‌ای هرچه که باشد، دولت‌های غربی که با یکدیگر متحد شده‌اند تا تحریم‌ها را بر ایران تحمیل کنند، باید راه ارتباط با مردم ایران را باز نگهدارند. همچنین، این دولت‌ها باید از تحمیل تحریم‌های بیشتر با در نظر گرفتن رنجی که به واسطه آنها بر مردم ایران وارد ‌می‌شود، خودداری کنند.

در مورد مسئله حقوق بشر در ایران، حرکت‌های مداوم و پایدار بهترین روش است. این روش‌ها ‌می‌تواند مانع از این شود که جمهوری اسلا‌می ‌به غرب برچسب "حمله به مردم" را بزند؛ چیزی که آنها واقعا نمی‌خواهند انجام دهند.

منبع:

وال استریت ژورنال

بستن تنگه هرمز، از ادعا تا واقعیت

Sun, 22 Jul 2012 17:29:49 +0000

گفت‌وگوی سراج‌الدین میردامادی با سعید محمودی، استاد حقوق بین‌الملل

سراج‌الدین میردامادی – مقامات ایرانی مدام از "تنگه هرمز" حرف می‌زنند. یکی می‌گوید طرحی دارند برای بستن آن، یکی دیگر می‌گوید که قرار نیست تنگه هرمز را ببندند.

جواد کریمی قدوسی نماینده مشهد در مجلس ایران اعلام کرده است: طرح انسداد تنگه هرمز تاکنون به امضای ۱۵۰ نفر از نمایندگان رسیده و قرار است این طرح پس از امضای ۲۵۰ نماینده به هیئت رئیس تقدیم شود.

براساس طرح انسداد تنگه هرمز این تنگه تا زمان لغو تمامی تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران بسته خواهد ماند و پس از آن تنگه با رعایت شرایطی که تهران آنها را مقرر می‌کند، بازخواهد شد.

گفت‌وگو با سعید محمودی

در مورد تنگه هرمز و رژیم حقوقی آن با دکتر سعید محمودی استاد حقوق بین‌الملل در استکهلم گفت‌وگو کرده‌ام:

رژیم حقوقی تنگه هرمز چیست و حقوق ایران و عمان در این تنگه مهم بین‌المللی چگونه تقسیم شده است؟

سعید محمودی: عمان و ایران دو کشوری هستند که در خلیج فارس و دریای عمان دسترسی به آب‌های بین‌المللی دارند و مثل همه کشورهای دیگری که در این شرایط هستند، یعنی دسترسی به آب‌های بین‌المللی دارند، حقوق مشخصی در مناطق مختلف دریایی دارند که بلافاصله بعد از ساحل شروع می‌شود و این مهم است که به این مسئله اشاره کنیم که مناطق دریایی مربوط به عمان و ایران از طریق خطی که با عنوان خط الرأس محسوب می‌شود تعیین می‌شود. این خط ‌الرأس یعنی خطی که مطابق حقوق بین‌الملل هر کشوری مجاز است خودش تعیین کند. ایران این خط را تعیین کرده، عمان هم تعیین کرده و معمولاً همان خطی‌ست که می‌شود گفت مربوط می‌ شود به خط ساحل. یعنی همان جایی‌ست که آب شروع می‌شود و یک کیلومتر بعد از آن تحت شرایطی.

مناطقی که الان مربوط می‌شود به تنگه هرمز − و بنابراین مهم است برای این مسئله‌ای که مطرح شده − دو منطقه هستند: منطقه‌‌ی آب‌های داخلی‌ و منطقه‌ی آب‌های سرزمینی.

تنگه هرمز کلاً یا آب‌های داخلی‌ است یا آب‌های سرزمینی. آب‌های داخلی آن قسمتی‌ از آب است که ماقبل از خط الرأس واقع شده. یعنی خطی که ایران کشیده یا خطی که عمان کشیده است. آب‌های داخلی درست مثل آب رودخانه یا آب یک دریاچه در داخل کشور از هر نظر تحت کنترل آن کشور است. آب‌های سرزمینی بلافاصله بعد از خط الرأس شروع می‌شود و حداکثر ۱۲ مایل دریایی هم می‌تواند ادامه داشته باشد.

سعید محمودی:
«در ۱۹۸۲ کشورها توافق کردند که رژیم تنگه‌های بین‌المللی باید به رژیم عبور ترانزیت تبدیل شود. تفاوت عبور ترانزیت با عبور بی‌ضرر این است که عبور کاملاً آزاد باشد، بدون این که کشورهای ساحلی کنترلی داشته باشند. بنابراین از ۱۹۸۲ نظر تمام کشورهای دنیا این است که در تنگه هرمز عبور ترانزیت جاری‌ است. همه کشورها، بدون دخالت عمان و ایران، حق عبور دارند و این کار را هم در هشت سال جنگ ایران و عراق، طی جنگ آمریکا با عراق در مورد کویت کاملاً اجرا کردند. همه ناوهای آمریکایی‌ و انگلیسی در واقع عملکردشان عبور ترانزیت بوده است.»

تمام منطقه‌ی تنگه هرمز آب‌های سرزمینی ایران و عمان است و هیچ منطقه‌ی دریای آزاد آنجا وجود ندارد. بنابراین عمان و ایران یک نوع کنترلی روی این آب‌های سرزمینی‌شان دارند. منتهی مسئله‌ی مهم این است که در آب‌های سرزمینی کنترلی که کشورهای ساحلی دارند، از نظر حقوق بین‌الملل، یک کنترل محدود است.

و حالا در پاسخ سئوال شما که ایران و عمان چه نوع حقوقی اینجا دارند و چه جور می‌توانند کنترل کنند: باید بگویم که تا قبل از ۱۹۸۲ که کنوانسیون حقوق‌ بین‌الملل، حقوق دریاهای سازمان ملل متحد تصویب شد، رژیم تنگه‌های بین‌المللی (تنگه عمان در واقع یک تنگه بین‌المللی‌ است) رژیم عبور بی‌ضرر بود. یعنی همه کشورهای دنیا حق دارند کشتی‌هایشان را از این تنگه‌های بین‌المللی عبور دهند، به شرطی که این عبور ضرری برای کشورهای ساحلی یعنی عمان و ایران نداشته باشد.

در ۱۹۸۲ کشورها توافق کردند که رژیم تنگه‌های بین‌المللی باید به رژیم عبور ترانزیت تبدیل شود. تفاوت عبور ترانزیت با عبور بی‌ضرر این است که عبور کاملاً آزاد باشد، بدون این که کشورهای ساحلی کنترلی داشته باشند. بنابراین از ۱۹۸۲ نظر تمام کشورهای دنیا این است که در تنگه هرمز عبور ترانزیت جاری‌ است. همه کشورها، بدون دخالت عمان و ایران، حق عبور دارند و این کار را هم در هشت سال جنگ ایران و عراق، طی جنگ آمریکا با عراق در مورد کویت کاملاً اجرا کردند. همه ناوهای آمریکایی‌ و انگلیسی در واقع عملکردشان عبور ترانزیت بوده است.

عمان و ایران اصرار داشتند و دارند که تنگه هرمز هنوز همان رژیم عبور بی‌ضرر را دارد که مفهومش این است می‌شود به نحوی این عبور و مرور را کنترل کرد. البته من باید این نکته را هم اضافه کنم که حتی رژیم عبور بی‌ضرر هم معنایش این نیست که می‌شود تنگه را بست. بستن تنگه بین‌المللی از هر جهت خلاف حقوق بین‌الملل است و هیچ وقت امکان نداشته و الان هم امکان ندارد. تنها امکانی که برای عبور بی‌ضرر وجود دارد، این است که کشورهای ساحلی می‌توانند تعداد کشتی‌های جنگی را که رد می‌شوند محدود کنند، می‌توانند برای یک روز به جهات امنیتی عبور و مرور را در تنگه ممنوع کنند. ولی نمی‌توانند تنگه را ببندند.

اگر ایران اقدام به بستن تنگه هرمز کند، چه راهکار حقوقی بین‌المللی در قبال ایران خواهد بود و این تخلف ایران چه مجازاتی در عرصه بین‌المللی خواهد داشت؟

اولین شرط برای این که ایران تنگه هرمز را ببندد، این است که باید در آب‌های عمان عملیات نظامی کند. به خاطر این که تمام کشتی‌های بزرگ، ناوبرها، کشتی‌های نفتی که به بنادر عربی خلیج فارس وارد می‌شوند، از آب‌های سرزمینی عمان عبور می‌کنند و همیشه هم این کار را می‌کرده‌اند. علتش هم این است که در تنگه هرمز عمق آب‌های عمان ۹۰ متر است، در حالی که در آب‌های ایران خیلی کمتر است. بنابراین از طرف سازمان بین‌المللی کشتیرانی که مرکزش در لندن است و هم ایران و هم عمان عضوش هستند، خطوط ترافیک کشتی‌های بزرگ را تعیین کردند و این خطوط تماماً در ‌آب‌های سرزمینی عمان است.

«در تنگه هرمز عمق آب‌های عمان ۹۰ متر است، در حالی که در آب‌های ایران خیلی کمتر است. بنابراین از طرف سازمان بین‌المللی کشتیرانی که مرکزش در لندن است و هم ایران و هم عمان عضوش هستند، خطوط ترافیک کشتی‌های بزرگ را تعیین کردند و این خطوط تماماً در ‌آب‌های سرزمینی عمان است. بنابراین اگر ایران بخواهد آنجا را ببندد، در واقع عبور و مرور را ببندد، کاری که باید بکند این است که باید وارد آب‌های سرزمینی عمان شود و آنجا یک کشتی بزرگ را مثلاً غرق کند. این معنایش این است که در واقع اعلام جنگ به عمان داده است.»

بنابراین اگر ایران بخواهد آنجا را ببندد، در واقع عبور و مرور را ببندد، کاری که باید بکند این است که باید وارد آب‌های سرزمینی عمان شود و آنجا یک کشتی بزرگ را مثلاً غرق کند. این معنایش این است که در واقع اعلام جنگ به عمان داده، معنایش این است که امنیت منطقه را به خطر انداخته، معنایش این است که عمان می‌تواند مسئله را به شورای امنیت محول کند، معنایش این است که نصف کویت که در ۱۹۹۰ مورد حمله‌ی عراق قرار گرفت، ناگهان آمریکا و انگلیس و کشورهای دیگر تحت عنوان دفاع دسته‌جمعی مطابق ماده ۵۱ که منشور سازمان ملل متحد است، می‌توانند به کمک عمان بیآیند و نه تنها تنگه را باز کنند، بلکه این را هم اساسی قرار دهند، برای این که به ایران حمله کنند و این مانع را از بین ببرند. بنابراین گفتن این مسئله خیلی ساده است، ولی عمل کردنش به نظر من... البته عمل کردنش ساده است، منتهی عواقبش هم از نظر حقوقی و هم از نظر سیاسی باید کاملاً مدنظر کسانی باشد که این مسئله را مطرح می‌کنند.

وزارت خزانه‌داری آمریکا با صدور بیانیه‌ای به بنادر هشدار داده است که کشتیرانی جمهوری اسلامی، از کشتی‌هایی که نامی برای آن‌ها به ثبت نرسیده استفاده می‌کنند. سئوال در اینجاست که از منظر حقوق بین الملل آیا ایران تخلف کرده است ؟ آیا این تخلف مستوجب مجازات است؟

نه. به نظر من ایران در این مورد هیچ خلاف حقوق بین‌الملل انجام نداده است. علتش هم این است که تحریم‌هایی که شده، هم تحریم‌های سازمان ملل و هم تحریم‌های اتحادیه اروپا و تحریم‌هایی که پاره‌ای از کشورها مثل آمریکا به طور اختصاصی خودشان اعمال کرده‌اند، متوجه کشتی‌هایی‌ است که در مالکیت ایران است. کاری که ایران کرده این است که تعداد زیادی از کشتی‌ها را مالکیت‌اش را به صورت صوری عوض کرده و به کشورهای دیگر محول کرده است. این خلاف حقوق بین‌الملل نیست و اتفاق می‌افتد، در مواردی هم که حتی تحریم وجود ندارد. یعنی منعی برای خرید و فروش کشتی‌ها نیست. به این دلیل نمی‌شود حمله کرد.

ممکن است ادعا شود که کالای ایرانی که در کشتی‌ها هست، یعنی اقدامی که ظاهراً الان آمریکا دارد می‌کند و می‌خواهد کشورها را وادار کند که حتی اگر کالای ایرانی روی کشتی‌ای که متعلق به ایران نیست و در حال انتقال است، جلو آن‌ها را هم بگیرند.

به نظر من این کار هم غیرقانونی‌ست. یعنی از نظر حقوق بین‌الملل کاری که آمریکا می‌کند یک کار اگر غیرقانونی نباشد، حداقل از نظر حقوق بین‌الملل به آن می‌گویند عملیات غیردوستانه. ولی در هر صورت از دیدگاه من ایران در مورد کشتی‌هایش تا حالا هیچ کار غیرقانونی نکرده است. تمام این تبدیل مالکیت‌ها و تغییر پرچم‌ها کارهایی‌ست که کشورهای دیگر هم در موارد مختلف کرده‌اند و منع قانونی‌ هم اصلاً ندارد.

رهبر و مسئولیت آن در قبال وضعیت فعلی

Tue, 17 Jul 2012 13:01:49 +0000

گفت‌وگوی ایرج ادیب زاده با حسن منصور، استاد اقتصاد دانشکده‌ی عالی آمریکایی اقتصاد در پاریس

ایرج ادیب زاده − وزیر اطلاعات ایران می‌گوید: دشمن می‌خواهد گرانی و مشکلات کنونی را به گردن رهبر بیندازد. حیدر مصلحی که روز یکشنبه ۲۵ تیرماه ۱۳۹۱ (۱۵ ژوئیه) در قم سخن می‌راند، با اعتراف به بالا رفتن قیمت کالاها و مشکلاتی که وی آنها را جزئی توصیف کرد گفت: دشمن نقشه دارد که همه مشکلات از قبیل گرانی و معضلات جزیی را به گردن رهبر انقلاب بیندازد؛ آنها به دنبال تقدس‌زدایی از رهبر جمهوری اسلامی ایران هستند.

از سوی دیگر هاشمی رفسنجانی گفته است: تشکیل شورای فقهی برای مسائل عمده‌ی مدیریتی کشور یکی از ضروریات زمانه است.

● گفت‌وگو با حسن منصور

برای بررسی بیشتر این گفته‌ها از آقای دکتر حسن منصور استاد اقتصاد در دانشکده‌ی عالی آمریکایی اقتصاد در پاریس می‌پرسم:

دلایل بالا رفتن هر روزه‌ی قیمت‌ کلاهای اساسی مردم در ایران چیست و آیا ارتباطی به تحریم‌های بین‌المللی دارد یا ارتباط به ساختار کنونی حکومت و اقتصاد ایران؟

حسن منصور: قدر مسلم بالا رفتن سطح قیمت‌ها در ایران به امر تحریم‌ها ارتباطی ندارد. تحریم می‌تواند تشدیدش کند، ولی عوامل گرانی در داخل اقتصاد ایران در ساختار اقتصاد ایران است. از یکسو تولید داخلی کم می‌شود، به خاطر ورشکستگی‌های پیاپی. در نتیجه کالا و خدماتی که عرضه می‌شود کم است. از سوی دیگر دولت فقط متوسل شده است به چاپ پول و ایجاد پول اعتباری. آن چیزی که خودشان افزایش نقدینگی می‌گویند. در نتیجه مقدار پول در گردش و موجود خیلی به تناسب بیشتر از مقدار کالاها و خدماتی‌ست که در ایران وجود دارد. این علت اساسی بالا رفتن قیمت‌هاست.

حسن منصور
«این کار خود رهبر است که تمام جزییات امور سیاسی را در اختیار خود گرفته و به هیچ کس اجازه نمی‌دهد که بدون موافقت ایشان آب بخورد. در نتیجه این بسیار طبیعی‌ست که هر چیزی در کشور رخ دهد، به حساب رهبر گذاشته شود.»

دوم اینکه توزیع در ایران که بیشتر از طریق واردات انجام می‌گیرد، در دست بیشتر مافیاهای وابسته به دولت است. در نتیجه آنها هم کالاها را گران عرضه می‌کنند. ولی تحریم‌ها هنوز آثاری که باید روی گرانی بگذارند، می‌رود که بتدریج آشکارتر شود. آن وقتی که درآمد ارزی دولت کمتر شود و از وارد کردن کالاها ناتوان بماند. تاکنون دولت با دست باز توانسته آنچه می‌خواهد وارد کند، حتی به قیمت ورشکسته کردن صنایع داخلی. تولید کنندگان داخلی به قیمت ارزان کالاهای مشابه‌ای که تولید کننده‌ ایرانی تولید می‌کند، از خارج وارد می‌کنند. عمدتاً از چین و جاهای دیگر. در نتیجه هنوز این کمبودها مشخص نشده است. در نتیجه علت اساسی گرانی کمبود تولید داخلی و فزونی مقدار پول در گردش است.

با توجه به تحریم‌های گسترده‌ بین‌المللی نفتی و بیمه‌ای، صادرات نفت ایران در یکسال اخیر به‌ویژه کمبود چشمگیری پیدا کرده است. ارقام کمبود ارزی از این طریق هم متفاوت است. صادرات نفت ایران در حال حاضر به نظر شما در چه میزانی‌ست و کاهش درآمد ایران چه قدر خواهد شد؟

صادرات نفت ایران الان باید در حدود یک میلیون بشکه در روز باشد که البته می‌رود که کاهش پیدا کند. کاهش درآمد سالانه از این رهگذر با قیمت‌های جاری حدود ۴۰ـ ۳۰ میلیارد دلار از درآمد ایران افت خواهد کرد. وقتی این تحریم‌ها که امروز دور جدیدش شروع شده است، تحریم نفتی، تحریم بیمه‌ای، تحریم بانکی، این می‌رود که دست جمهوری اسلامی را از نظر کسب درآمد ببندد، علی‌رغم تمام کوشش‌هایی که جمهوری اسلامی می‌کند برای این که بتواند دور بزند تحریم‌ها را از طریق عوض کردن تانکرها، عوض کردن اسم تانکرها، از طریق این که خودش بیمه دولتی را به جای آن بیمه‌ها عرضه کند و تمامی این‌ها. ولی باز هر کاری هم که انجام دهد، توان دور زدن کامل قطعاً وجود ندارد و در نتیجه ایران در چند ماه آینده صادرات نفتی‌اش زیر یک میلیون خواهد افتاد.

«قدر مسلم بالا رفتن سطح قیمت‌ها در ایران به امر تحریم‌ها ارتباطی ندارد. تحریم می‌تواند تشدیدش کند، ولی عوامل گرانی در داخل اقتصاد ایران در ساختار اقتصاد ایران است. از یکسو تولید داخلی کم می‌شود، به خاطر ورشکستگی‌های پیاپی. در نتیجه کالا و خدماتی که عرضه می‌شود کم است. از سوی دیگر دولت فقط متوسل شده است به چاپ پول و ایجاد پول اعتباری. آن چیزی که خودشان افزایش نقدینگی می‌گویند. در نتیجه مقدار پول در گردش و موجود خیلی به تناسب بیشتر از مقدار کالاها و خدماتی‌ست که در ایران وجود دارد. این علت اساسی بالا رفتن قیمت‌هاست.»

جدی‌ترین تحریم‌های کنونی در حال حاضر: تحریم نفتی‌ست؟ تحریم بین‌المللی‌ بیمه‌هاست؟ یا تحریم بانک مرکزی ایران؟

به نظر من جدی‌ترین تحریم‌ها، تحریم بانک مرکزی‌ و نظام پولی ایران است. ولی برای کشوری که صادرات و وارداتش وابسته به نفت است، در اینجا قطعاً مسئله‌ی بیمه بسیار مهم است. بیمه‌ها یک سازمان بسیار بغرنج و جاافتاده‌ای در جهان دارند. بیش از۹۵درصد شرکت‌های بیمه در لندن زیر چتر انجمن بیمه‌داران تانکرها هستند و اگر بیمه‌کننده عضو آنها نباشد، در بسیاری از بندرگاهها قابل قبول نیست. در نتیجه بیمه‌ای که دولت ایران می‌کند، همه جا از اعتبار برخوردار نمی‌تواند باشد. از سوی دیگر بیمه‌ کردن کار بسیار ریسک‌‌دار و پرهزینه‌ای‌ است. به‌ویژه اگر تصادفی رخ دهد و آبهای بین‌المللی آلوده شود که در این صورت ترمیم هزینه‌ی آن از امکانات دولت ایران بیرون خواهد بود. به این ترتیب دولت تن به ریسک بسیار بزرگی می‌دهد که می‌خواهد جای این شرکت‌های بیمه را بگیرد که البته فقط در حواشی می‌تواند این کار را انجام دهد.

برمی‌گردیم به گفته‌های وزیر اطلاعات حکومت اسلامی که گفته است دشمن می‌خواهد گناه همه‌ی این مشکلات و بحران‌ها را به گردن رهبر بیندازد. بعدهم هاشمی رفسنجانی شورای فقهی را پیشنهاد کرده است. به نظر شما شورای فقهی یا فقها چه کاری می‌توانند برای حل مشکلات کنونی ایران ارائه دهند؟

ملاحظه بفرمایید من به‌عنوان اقتصاددان فقط می‌توانم بگویم که در درجه‌ی اول ما هیچ نفعی در این قضیه نداریم که تقصیرها سر رهبر خراب شود یا متوجه چه کسی باشد. مسئله این است که این کار خود رهبر است که تمام جزییات امور سیاسی را در اختیار خود گرفته و به هیچ کس اجازه نمی‌دهد که بدون موافقت ایشان آب بخورد. در نتیجه این بسیار طبیعی‌ست که هر چیزی در کشور رخ دهد، به حساب رهبر گذاشته شود.

«جدی‌ترین تحریم‌ها، تحریم بانک مرکزی‌ و نظام پولی ایران است. ولی برای کشوری که صادرات و وارداتش وابسته به نفت است، در اینجا قطعاً مسئله‌ی بیمه بسیار مهم است. بیمه‌ها یک سازمان بسیار بغرنج و جاافتاده‌ای در جهان دارند. بیش از۹۵درصد شرکت‌های بیمه در لندن زیر چتر انجمن بیمه‌داران تانکرها هستند و اگر بیمه‌کننده عضو آنها نباشد، در بسیاری از بندرگاهها قابل قبول نیست. در نتیجه بیمه‌ای که دولت ایران می‌کند، همه جا از اعتبار برخوردار نمی‌تواند باشد. از سوی دیگر بیمه‌ کردن کار بسیار ریسک‌‌دار و پرهزینه‌ای‌ است. به‌ویژه اگر تصادفی رخ دهد و آبهای بین‌المللی آلوده شود که در این صورت ترمیم هزینه‌ی آن از امکانات دولت ایران بیرون خواهد بود. به این ترتیب دولت تن به ریسک بسیار بزرگی می‌دهد که می‌خواهد جای این شرکت‌های بیمه را بگیرد که البته فقط در حواشی می‌تواند این کار را انجام دهد.»

ولی این که شورای فقهی تشکیل شود. مگر تاکنون ما شورای فقهی نداشته‌ایم؟ مگر شورای فقهی چهار چنگ‌اش را نینداخته است روی بانک مرکزی؟ مگر شورای فقهی تاکنون مسبب اصلی ویرانی اقتصاد ایران نیست؟ مگر فقها از اقتصاد چه می‌فهمند؟ به این ترتیب این‌ها وقتی در گیرودار مخمصه قرار می‌گیرند، دوباره پناه می‌برند به آن چیزی که خودش زاینده‌ بیماری بوده. فقها از درک اقتصاد کنونی به طور کلی ناتوان است و شما هیچ فقیهی را نمی‌توانید نشان دهید که اندکی اقتصاد بفهمد. ولو این که آقایان با سخاوت تمام فقها را در کرسی‌های استادی دانشگاه هم نشانده‌اند، ولی مضمونی که این‌ها از اقتصاد فهمیده‌اند، قریب به صفر است.

آقای دکتر منصور پرسش کلیدی این است که جمهوری اسلامی با کنارآمدن احتمالی با آنچه جهان می‌خواهد، یعنی چشم‌پوشی از غنی‌سازی در مورد مسئله‌ی هسته‌ای و به نوعی نوشیدن جام زهر، آیا می‌تواند مشکلات کنونی ایران را هم بر طرف کند؟

ببینید مسئله‌ی هسته‌ای دوباره از دیدگاه مقامات بین‌المللی، از دیدگاه کشورهای غربی مسئله است. برای ملت ایران عمده مسئله‌ی نداشتن حقوق انسانی‌ست و روی این قضیه روز به روز آگاه‌تر و مصمم‌تر می‌شود که کسانی را که حقوق انسانی را از او سلب کرده‌اند، این‌ها را برکنار کند. به این ترتیب این‌ها اگر با احتیاط برخورد می‌کردند، روی مسئله‌ی هسته‌ای با غرب کنار می‌آمدند. ولی تاکنون این کار را نکرده‌اند و عملاً تاکتیک‌هایی را که جلو آورده‌اند در همین آخرین راند مذاکرات‌شان نیز تاکتیک‌های کهنه و ورشکسته‌ای بوده که به نتیجه نتوانسته است برسد. به این ترتیب بقیه قضایا فقط این است که با حدس و گمان ببینیم چه کار خواهند کرد. ولی هر دولتی با تمام خشونت‌های به‌کار گرفته، کشورهای استبدادی، وقتی در مخمصه قرار می‌گیرند، معمولاً تخفیف‌های چه بسا خانمان بر باد ده را می‌پذیرند.

آیا حکومت ایران پا پس می‌کشد؟

Tue, 10 Jul 2012 12:29:10 +0000

حمید مافی

حمید مافی − از تحریم‌های نفتی اتحادیه اروپا علیه ایران هنوز دو هفته نگذشته است. اما همین مدت کافی بوده برای آنکه برخی مسئولان عالی رتبه نظام به "فشارهای زیادی که ایران از محل تحریم‌ها تحمل می‌کند"، اعتراف کنند. محسن رضایی، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام به نقل از محمود احمدی‌نژاد گفته است که "تحریم‌ها درآمد ارزی ایران را کاهش داده و انتقال ارز از یک بانک به بانک دیگر را با مشکل روبرو کرده است".

این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که پیش از این، مقام‌های ایرانی، اثر گذاری تحریم‌ها بر اقتصاد ایران را بسیار ناچیز ارزیابی کرده و هشدار داده بودند که تحریم کنندگان بیش از ایران از محل تحریم‌ها آسیب می‌بینند. اما آن گونه که محسن رضایی از نشست ویژه کمیته مقابله با تحریم‌ها خبر داده است، کشتی‌های حامل کالا به مقصد ایران هم مشمول تحریم شده‌اند. او گفته است که "فشارهای اقتصادی که از دو سال قبل آغاز شده بود، تشدید شده است و دولت یک برنامه یکساله برای مقابله با تحریم‌ها تدوین کرده است".

محسن رضایی در حالی از برنامه یک ساله دولت برای مقابله با تحریم‌ها خبر داده است که هفته نامه "صبح صادق"، ارگان رسمی سپاه پاسداران، در مقاله‌ای، با بیان اینکه تحریم‌ها در کوتاه مدت بر اقتصاد ایران اثر گذار خواهد بود، توصیه کرده است که "چنانچه ایران یک سال در برابر تحریم‌ها مقاومت کند، اثر گذاری آن‌ها بلاموضوع خواهد شد".

"صبح صادق" که پیش از این، یکی از راهکارهای مقابله ایران با تحریم‌ها را انسداد تنگه هرمز عنوان کرده بود، این بار به کشورهای منطقه و تحریم کنندگان نفتی هشدار داده است که "این تحریم‌ها و قطع شریان انتقال نفت ایران می‌تواند خاورمیانه را شعله ور کند."

عقب نشینی گام به گام

ارگان رسمی سپاه پاسداران در شرایطی کشورهای منطقه و تحریم کنندگان نفتی را به آتش افروزی در منطقه تهدید می‌کند که اسماعیل کوثری، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس و حسن فیروز آبادی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اعلام کرده‌اند که بستن تنگه هرمز در شرایط فعلی در دستور کار ایران قرار ندارد. فیروز آبادی گفته است که "تا زمانی که منافعمان به خطر نیفتد برای بستن تنگه هرمز اقدام نخواهیم کرد". اسماعیل کوثری هم در گفت‌و‌گو با خبرگزاری دانشجویان ایران،‌‌ همان گفته‌های فیروز آبادی را تکرار کرده و گفته است: "اگر زمانی برسد که ایران نتواند نفت صادر کند، حتما تنگه هرمز را می‌بندیم. اما فعلا که مشکلی برای صادرات نفت نداریم. الان اروپا ایران را تحریم کرده و این تحریم به ضرر خود اروپاست. "

انکار اثر گذاری تحریم‌ها دستاوردی برای مسئولان جمهوری اسلامی نداشته است. چرا که ناتوانی دولت در کنترل بحران‌های اقتصادی، صدای اعتراض برخی از مراجع تقلید و شخصیت‌های سیاسی را بلند کرده است. با این حال حسین شریعتمداری، نماینده ولی فقیه در روزنامه کیهان در سرمقاله روز شنبه این روزنامه، نسبت دادن گرانی‌ها به تحریم را غلط دانسته و نوشته است: "کسانی که گرانی‌ها را به تحریم نسبت می‌دهند، به دنبال گفت‌و‌گو و مذاکره با امریکا هستند و می‌خواهند نشان دهند که تنها راه چاره گفت‌و‌گو با امریکا است. "

در حالی که شریعتمداری از مقام‌های ایرانی خواسته است که هر گونه مذاکره بدون نتیجه با گروه "۵+ ۱" را از دستور کار خارج کنند و بر غنی سازی اورانیوم پافشاری کنند، خبرگزاری فارس، بسته پیشنهادی ایران به گروه "۵+۱" در مذاکرات مسکو را منتشر کرده است.

اسماعیل کوثری، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس و حسن فیروز آبادی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح اعلام کرده‌اند که بستن تنگه هرمز در شرایط فعلی در دستور کار ایران قرار ندارد. فیروز آبادی گفته است که "تا زمانی که منافعمان به خطر نیفتد برای بستن تنگه هرمز اقدام نخواهیم کرد". اسماعیل کوثری هم در گفت‌و‌گو با خبرگزاری دانشجویان ایران،‌‌ همان گفته‌های فیروز آبادی را تکرار کرده و گفته است: "اگر زمانی برسد که ایران نتواند نفت صادر کند، حتما تنگه هرمز را می‌بندیم. اما فعلا که مشکلی برای صادرات نفت نداریم. الان اروپا ایران را تحریم کرده و این تحریم به ضرر خود اروپاست."

ایران در این بسته پیشنهادی به صورت تلویحی، "تعلیق غنی سازی بیست درصد" و" بازرسی‌های نامحدود از تاسیسات هسته‌ای" را پذیرفته و آمادگی خود را برای پذیرش معاهده ان پی تی نیز اعلام کرده است و در برابر این‌ها از غرب خواسته است تحریم‌های چند جانبه علیه ایران را لغو و پرونده هسته‌ای ایران را از شورای امنیت سازمان ملل به آژانس بین المللی انرژی اتمی باز گرداند.

از سوی دیگر، مهدی محمدی که پیش از این سردبیر روزنامه کیهان بود و هم اکنون به عنوان یکی از اعضای هیئت مذاکره کننده گفت‌و‌گوهای هسته‌ای ایران، فعالیت می‌کند، گفته است که "ایران چون می‌داند که تحریم‌ها غیر قابل لغو است، دلیلی نمی‌بیند که امتیازی به کشورهای غربی بدهد." ناظران این گفته‌های محمدی را تمایل ایران برای امتیاز دهی در پرونده هسته‌ای در برابر لغو تحریم‌های نفتی ارزیابی کرده‌اند.

روزنه‌های امید کور می‌شوند

دولت جمهوری اسلامی امیدوار بود که بتواند برای ۱۸ درصد نفت صادراتی خود در اروپا مشتری جایگزین پیدا کند و اجازه ندهد که درآمدهای ارزی کاهش یابد. اما پیش از آغاز رسمی تحریم‌ها، ایران بخشی از بازار نفتی خود را از دست داد و پس از آنکه اتحادیه اروپا نیز تحریم‌های نفتی را به اجرا گذاشت، گروهی دیگر از مشتریان نفت ایران اعلام کردند که واردات نفت از ایران را کاهش خواهند داد.

دولت ایران اما همچنان معتقد است که راهکارهای دیگری برای فروش نفت پیدا خواهد کرد. احمد قلعه بانی معاون وزیر نفت ایران گفته است که ایران به دنبال یافتن مشتری‌های تازه برای فروش نفت خواهد رفت. به گفته او، میزان صادرات نفت ایران به اروپا ۵۰۰ هزار بشکه در روز بوده است و ایران نگرانی برای فروش آن به سایر کشور‌ها ندارد.

همچنین، یک عضو کمیسیون انرژی مجلس از طرح ویژه کمیته تحریم‌ها در مجلس خبر داده است. علی مروی بدون اینکه جزئیات بیشتری از این طرح ارائه کند، گفته است که بر اساس این طرح، عالی‌ترین مقام اجرایی کشور، یعنی رئیس دولت به جای وزارت نفت برای فروش نفت تلاش خواهد کرد.

در حالی که مقام‌های ایرانی با تشکیل ستادهای بحرانی در حال جایگزینی مشتریان نفتی هستند، روز به روز از مشتریان نفتی ایران کاسته می‌شود، به گونه‌ای که چین به عنوان یکی از متحدان ایران، با وجود آن‌که از تحریم نفتی ایران تا شش ماه معاف شده، اعلام کرده است که واردات نفت از ایران را کاهش خواهد. این کشور خواستار آن شده است که ایران هزینه انتقال نفت صادراتی به چین را بپردازد. همچنین کنیا هم واردات نفت از ایران را متوقف کرده است. این کشور چند ماه پیش یک قرارداد چهار میلیون تنی واردات نفت از ایران را امضاء کرده بود.

در اقدامی دیگر، حسین خسروجردی، رئیس اتحادیه صادر کنندگان نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی کشور گفته است که این اتحادیه صادرات بیست درصد از نفت تولیدی ایران را بر عهده دارد و در حال رایزنی با بخش خصوصی در کشورهایی است که واردات نفت از ایران را متوقف کرده‌اند.

در حالی که مقام‌های ایرانی با تشکیل ستادهای بحرانی در حال جایگزینی مشتریان نفتی هستند، روز به روز از مشتریان نفتی ایران کاسته می‌شود، به گونه‌ای که چین به عنوان یکی از متحدان ایران، با وجود آن‌که از تحریم نفتی ایران تا شش ماه معاف شده، اعلام کرده است که واردات نفت از ایران را کاهش خواهد داد. این کشور خواستار آن شده است که ایران هزینه انتقال نفت صادراتی به چین را بپردازد. همچنین کنیا هم واردات نفت از ایران را متوقف کرده است. این کشور چند ماه پیش یک قرارداد چهار میلیون تنی واردات نفت از ایران را امضاء کرده بود.

ژاپن نیز اعلام کرده است که در ماه ژوئیه واردات نفت از ایران را متوقف خواهد کرد. علاوه بر این ترکیه نیز اعلام کرده است که کاهش واردات نفتی از ایران را مجددا بررسی خواهد کرد. فروردین ماه امسال، وزیر انرژی ترکیه از کاهش بیست درصدی واردات نفت از ایران خبر داد. این کشور تصمیم گرفته است که علیرغم برخورداری از معافیت در تحریم‌ها، واردات نفت از ایران را ده درصد دیگر نیز کاهش دهد.

آژانس بین المللی انرژی، پیش از این پیش بینی کرده بود که میزان صادرات نفت ایران تا شش ماه آینده بیش از یک میلیون بشکه در روز کاهش یابد. میزان صادرات نفتی ایران در سال ۲۰۱۱ میلادی، روزانه دو میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه گزارش شده است. در حالی که بر اساس گزارش خبر آنلاین میزان صادرات نفت ایران در ماه گذشته میلادی به یک میلیون و ۴۳۸ هزار بشکه در روز کاهش یافته و برآوردهای کار‌شناسی نهادهای ناظر بر بازار جهانی انرژی از کاهش دوباره صادرات نفتی ایران در ماه‌های آینده حکایت دارد.

تحریم و دموکراسی

Sun, 08 Jul 2012 15:04:00 +0000

اسماعیل جلیلوند

اسماعیل جلیلوند − این روزها شاید هیچ واژه‌ای به اندازه تحریم در گفت‌وگوهای روزمره مردم ایران به کار نرود. در جامعه، آثار تحریم‌ها در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی قابل مشاهده است. این در حالی است که عده‌ای تحریم‌ها را فرصتی برای ایجاد شکاف در ساختار قدرت و غرق شدن حکومت در باتلاق ناکارآمدی می‌دانند. اما تحریم‌های همه جانبه مخالفانی نیز دارند و نظر اکثر این مخالفان معطوف است بر اثرات منفی تحریم‌ها بر قشرهای آسیب پذیر جامعه و ناکارآمد بودن این فشارهای اقتصادی در تغییر منش و روش حکومت جمهوری اسلامی.

موضوع این نوشته نقد تحریم‌های وضع شده است از زاویه تشریح علل ناکارآمدی و مخاطرات این تحریم‌ها برای تحولی در ساختار سیاسی به سوی دموکراسی.

چرایی و اهداف تحریم‌ها

محمود احمدی نژاد در تاریخ ۲۲ فرودین ماه سال ۱۳۸۸، خبر دستیابی به چرخه‌ی سوخت هسته‌ای را در ایران اعلام کرد. در لحظه‌ی اعلام این خبر در دانشگاه علوم رضوی در مشهد که نوعی پیام بین المللی به شمار می‌رفت، سران ارشد نظامی ایران در کنار وی حضور داشتند، در حالی که در عرف بین المللی در زمان اعلام چنین اخباری از سوی شخص اول دستگاه اجرایی کشور، معاون اول و وزیر امور امور خارجه در کنار رییس جمهور قرار می‌گیرند. آیا این یک پیام نظامی به غرب بود؟

و پرسش اساسی این بود و هست که:

آیا ایران واقعا به دنبال سلاح هسته‌ای است؟

اگر هست چه هدفی را از دستیابی به آن دنبال می‌کند؟

چه تفاوتی بین جمهوری اسلامی اتمی و پاکستان اتمی که در ساختار قدرت آن بنیادگرایان پرنفوذ هستند، وجود دارد؟

جمهوری اسلامی چه تفاوتی با حکومت‌های استبدادی منطقه دارد که واکنش قدرت‌های جهانی را بر می‌انگیزد؟

در مسئله‌ی حقوق بشر عربستان و امارات یا ایران، کدام کارنامه‌ی سیاه تری دارند؟

در حمایت از گروه‌های سلفی مذهبی مانند القاعده که بنیادگرایی مذهبی را به شدیدترین شکل ممکن ترویج می‌کنند، کدام یک نقش موثرتری دارند؟

کدام یک از متحدان غیر دموکراتیک غرب برای ایجاد تحولات دموکراتیک مورد فشار شدید قدرت‌های جهانی بوده اند؟

از قدرت‌های جدید اقتصادی و سیاسی در ساختار نسبتا بستۀ سیاست بین الملل استقبال گرمی به عمل نمی‌آید، چرا که این قدرت‌ها‌ی کوچک، توازن سیاسی نظام بین الملل را با بحران مواجه می‌کنند. در مقابل قدرت‌های بزرگ می‌کوشند از طریق ایجاد اتحاد و ائتلاف‌های متعدد سیاسی و اقتصادی وبرقراری توازن قدرت در میان بازیگران کوچک منطقه ای، ضمن حفظ متحدان قابل اعتماد، برای اهداف دراز مدت خود نیز برنامه ریزی کنند.

اما به همان میزان که مسئله‌ی نفوذ در کشورهای کوچک برای قدرت‌های جهانی حائز اهمیت است برای قدرت‌های منطقه ای، بازدارندگی از حملات نظامی و اقتصادی قدرت‌های بزرگ لازم و ضروری به نظر می‌رسد.

ایران راه اتصال منطقه‌ی خلیج فارس به آسیای میانه و قفقاز است، از کوتاهترین و به صرفه‌ترین راه‌های جغرافیایی ترانزیت کالا بوده و بازار مصرف اقتصادی بزرگی دارد، افکار عمومی آن نیز بسیار بیش از سایر کشورهای منطقه به غرب تمایل دارد. از سوی دیگر ایران از غنی‌ترین کشورهای جهان به لحاظ منابع طبیعی به شمار می‌رود و ایدئولوژی مسلط شیعی، مزیت نسبی آن برای اثر گذاری بر کشورها و جنبش‌های کوچک‌تر شیعی مذهب منطقه است که تمایل کمتری به قدرت‌های سنی مذهب مانند عربستان دارند.

در این میان قدرت‌های درگیر در عرصه‌ی جهانی که در حال حاضر چین و روسیه از یک سو و آمریکا و اتحادیه اروپا در سوی دیگرند، می‌کوشند ضمن جلوگیری از گسترش دایره نفوذ ایران، این کشور را به حوزه‌ی نفوذ سیاسی خود تبدیل کنند. حوزه‌ی نفوذی که در حال حاضر به دلائل متعدد تاریخی و سیاسی بیش از غرب در اختیار چین و روسیه است.

در صورت وقوع جنگ احتمالی که می‌تواند تمام منطقه در برگیرد، حضور اپوزیسیون و مخالفان در جامعه فاقد معنا و مفهوم خواهد بود و استقلال سیاسی و اقتصادی ایران که تنها دستاورد انقلاب و جنگ برای کشور است با خطر مواجه خواهد شد. علاوه بر این روشن نیست که جنگ تا چه زمانی به طول خواهد انجامید و برقراری ثبات سیاسی در کشور تا چه زمانی به محاق خواهد رفت. تحریم‌های شدید اقتصادی − چه این تحریم‌ها به هر شیو ه‌ای منجر به تغییر حکومت شود و چه با دریافت امتیازاتی از حکومت به آن‌ها خاتمه داده شود − صرفا به تعویق توسعه سیاسی و اجتماعی در ایران منجر خواهد شد.

حاکمان ایران نیز می‌کوشند ضمن حفظ نظم و انسجام داخلی کشور با هر ابزار مشروع یا نامشروع، حوزه‌ی نفوذ قدرت خود را در منطقه گسترش دهند. در این راستا اثر گذاری بر حزب الله لبنان، حکومت‌های سوریه، عراق و افغانستان و جنبش‌های جهادی ضد اسرائیلی از مهمترین اهداف منطقه‌ای جمهوری اسلامی هستند. از سوی دیگر جمهوری اسلامی می‌کوشد در حوزه‌ی فرا منطقه‌ای نیز به میزان توانش حضور داشته باشد. تلاش برای عضویت در پیمان همکاری‌های شانگهای، حضور اقتصادی در کشورهای آمریکای جنوبی و کوشش برای برقراری ارتباط با حکومت اسلام گرای مصر از نمونه این فعالیت‌ها هستند.

در ادامه‌ی همین مسیر است که جمهوری اسلامی می‌خواهد که به توان تولید سوخت هسته‌ای دست یابد، چرا که دست‌یابی بهآن به معنای توانایی ایران در ساخت سلاح هسته‌ای نیز خواهد بود. از طرفی به نظر می‌رسد که حاکمان ایران از عواقب ویران کننده‌ی استفاده از سلاح‌های هسته‌ای بی‌خبر نباشند، اما تلاش احتمالی برای دست یابی به چنین سلاح‌هایی به یقین در راستای تقویت بازدارندگی نظامی حکومت و حفظ قدرت و نفوذ آن در منطقه و تضمیینی برای ادامه‌ی مسیر در راهی است که تا پیش از این پیموده است.

از طرف دیگر قدرت‌های جهانی در این مورد رفتار دوگانه‌ای با ایران دارند. از یک سو همگی می‌کوشند که دایره‌ی قدرتجمهوری را اسلامی را محدود نمایند و از سوی دیگر با توجه به تمایل ایران به چین و روسیه به عنوان متحدان جهانی، دچار تقابل منافع شده و به اتخاذ مواضع متضاد روی می‌آورند. به عبارت دیگر اتخاذ رویکرد تحریم‌های شدید اقتصادی به دلیل پیگیری اهداف کلان اقتصادی و سیاسی قدرت‌های جهانی است که در پی ایجاد توازن استراتژیک در منطقه‌ی خلیج فارس و خاورمیانه هستند و مسئله پرونده‌ی هسته‌ای ایران، متاسفانه درست به مانند مسئله‌ی حقوق بشر تنها یکی از ابزارهای استراتژیک برای پیگیری اهداف سیاسی بوده و لزوما استقرار حکومت دموکراتیک در ایران را دنبال نمی‌کند.

آسیب‌های ناشی از تحریم‌ها در زمینه اجتماعی

وابستگی شدید بودجه‌ی عمومی و عمرانی جمهوری اسلامی به صادرات نفتی در کنار مسئله بحران مشروعیت، از پاشنه‌های آشیل اصلی حکومت به شمار می‌روند. طبق آمار منتشره از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس، میزان وابستگی مستقیم بودجه سال ۹۱ کشور به نفت در حدود ۶ / ۴۶ درصد عنوان شده است؛ این در حالی است که درآمدهای غیر مستقیم ناشی از تجارت نفت و اثر آن بر بودجه در این آمار در نظر گرفته نشده‌اند.

از نتایج منفی اجتماعی محتمل برای تحریم‌ها که در ارتباط مستقیم با مسئله‌ی دموکراسی‌خواهی در ایران هستند، می‌توان به درگیر شدن طبقه‌ی متوسط در نیازهای اقتصادی و کاسته شدن از توان حرکت سیاسی آن اشاره کرد. علاوه بر این، آثار اقتصادی تحریم‌ها، تهی‌دستان جامعه را در وضعیت خط قرمز قرار داده و بر میزان وقوع جرم و ناهنجاری‌های اجتماعی می‌افزاید، توسعه‌ی اجتماعی و فرهنگی در کشور را کند می‌کند و باعث خروج گسترده تر نخبگان از کشور می‌شود. از سوی دیگر دست حکومت برای سرکوب معترضان و فعالین سیاسی در چنین شرایطی بیش از گذشته باز خواهد بود و نتیجه‌ی مستقیم این مسئله ضعیف تر شدن احتمال شکل گیری اپوزیسیون کارآمد و به محاق رفتن بحث جامعه مدنی در ایران است. در چنین شرایطی از احتمال واگذاری مجدد قدرت به اصلاح طلبان درون حکومتی، با توجه به احتمال شکل گیری شورش‌های اجتماعی در کشور کاسته خواهد شد.

علی رغم اینکه تمایل به استقرار حکومت دموکراتیک و سکولار در قشرهای وسیعی از ایرانیان قابل مشاهده است و شکل گیری چنین خواستی نتیجه منطقی رشد شهر نشینی و توسعه آموزش و ارتباطات در کشور است، بدون پی ریزی نهادهای مدنی قدرتمند عملا امکان سخت افزاری تحقق دموکراسی در ایران در آینده‌ی نه چندان دور ممکن نخواهد بود، چرا که ساختار متمرکز قدرت و سنت استبداد سیاسی در ایران، در کنار تضادهای قومیتی و وابستگی اقتصاد به درآمدهای غیر مولد، مانع از تحقق آن می‌گردد.

واکنش‌های محتمل حکومت به تحریم‌ها و نتایج آن

جمهوری اسلامی یک حکومت ایدئولوژیک است که هر روز بیش از گذشته به نهادهای نظامی و امنیتی وابسته شده و از مردم فاصله می‌گیرد و با توجه به مسئله‌ی بحران شدید مشروعیت برای ادامه‌ی حیات خود به تقویت نهادهای نظامی وابسته است.

این در حالی است که رهبران جمهوری اسلامی هر نوع عقب‌گرد از مواضع خود را به معنای سقوط نظام می‌دانند و برای بقای نظام خود حاضر به پرداخت هیچ امتیازی به معترضان – حتی معترضان درون حکومتی − نیستند و با توجه به اینکه خود را در راه بدون بازگشتی قرار داده اند، در صورت قرار گرفتن در شرایط بحرانی ممکن است که بدترین گزینه‌های ممکن را برای بقای خود برگزینند.

اگر چه مسئولان حکومت با عواقب جنگ افروزی در منطقه و ابعاد آن ناآشنا نیستند، اما افزایش ۱۲۷ درصدی بودجه نظامی کشور در سال ۹۱ نسبت به سال گذشته و تهدیدهای اخیر در مورد مسدود نمودن تنگه‌ی هرمز و برگزاری مانورهای پی در پی نظامی در کنار حضور تمام عیار در درگیری‌های اخیر سوریه نشانه‌هایی بر تایید این مسئله هستند، که نظام جمهوری اسلامی قدرت را بسادگی به مخالفان واگذار نخواهد کرد.

در صورت وقوع جنگ احتمالی که می‌تواند تمام منطقه در برگیرد، حضور اپوزیسیون و مخالفان در جامعه فاقد معنا و مفهوم خواهد بود و استقلال سیاسی و اقتصادی ایران که تنها دستاورد انقلاب و جنگ برای کشور است با خطر مواجه خواهد شد. علاوه بر این روشن نیست که جنگ تا چه زمانی به طول خواهد انجامید و برقراری ثبات سیاسی در کشور تا چه زمانی به محاق خواهد رفت. تحریم‌های شدید اقتصادی − چه این تحریم‌ها به هر شیو ه‌ای منجر به تغییر حکومت شود و چه با دریافت امتیازاتی از حکومت به آن‌ها خاتمه داده شود − صرفا به تعویق توسعه سیاسی و اجتماعی در ایران منجر خواهد شد.

به رغم تحمیل هزینه‌های فراوان بر مردم، نزدیک‌ترین و کم هزینه‌ترین راه برای استقرار توأمان آزادی و استقلال سیاسی در ایران، تقویت جامعه مدنی و شکل‌دهی به اپوزیسیون قدرتمند و استفاده‌ی حداکثری از پتانسیل‌های داخلی برای ایجاد تحول در کشور است. پیروی از سیاست جنگ و تحریم، ایران را به راهی بهتر از عراق نخواهد برد که کشوری است وابسته و بدون ثبات سیاسی.

فشارتحریم ها آشکارتر می‌شود

Fri, 06 Jul 2012 08:40:55 +0000

گفت‌و‌گوی ایرج ادیب‌زاده با منصور فرهنگ، استاد دانشگاه وکارشناس سیاسی در نیویورک

ایرج ادیب زاده − احساس خطر جمهوری اسلامی از گسترش تحریم‌های بین‌المللی، به ویژه امریکا، تهدیدهای حکومت اسلامی را در پی داشته است، تا آن‌جا که گروهی از نمایندگان مجلس اسلامی خواستار اقدام تلافی‌جویانه‌ی ایران در بستن تنگه‌ی هرمز شده‌اند. در پی این تهدیدها بود که امریکا نیروی نظامی خود را در خلیج فارس تقویت کرد.

به نوشته‌ی روزنامه‌ی «نیویورک‌تایمز» از قول یک مقام ارشد وزارت دفاع امریکا که نامش فاش نشده، «این یک پیام به ایران است که حتی فکر بستن تنگه‌ی هرمز را نکند». به گزارش نیویورک‌تایمز، جنگنده‌های اف۲۲ و اف۱۵ به دو پایگاه جداگانه در خلیج فارس رفته‌اند تا با هر حمله‌ی موشکی در ساحل مقابله کنند.

● گفت‌وگو با منصور فرهنگ

برای بررسی بیشتر این رویدادها، با آقای منصور فرهنگ، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در نیویورک گفت‌وگو کرده‌ام:

ایرج ادیب‌زاده: آیا این بار تحریم‌های امریکا جدی است؟ یعنی گذشته از مسائل انتخاباتی که رییس جمهور امریکا گفته «گزینه‌هایی فراتر از مذاکرات روی میز قرار دارند»؟ آیا این حرف رییس جمهوری امریکا هم، به نظر شما، جدی است؟

منصور فرهنگ: اگر معیار اهمیت تحریم‌ها را تأثیر آنها روی اقتصاد ایران و وضع عمومی مالی و اقتصادی مردم ایران در نظر بگیریم، تردیدی نیست که این تحریم‌ها موفق شده‌اند و روز به روز برای ایران هزینه‌ی سنگین‌تری دارند. ولی نکته‌ای که باید در این رابطه به آن توجه کرد، این است که نتیجه‌ی منفی تحریم‌ها محدود به ایران نیست. یعنی تمام کشورهایی که به دلیل امتناع خرید نفت از ایران، نمی‌توانند کالا به ایران بفروشند، یعنی در واقع از بازار ایران محروم می‌شوند، آنها هم در این مورد هزینه‌ای می‌پردازند. ولی هزینه‌ی بزرگ و رو به افزایش را با پیامدهای سیاسی، این ایران است که می‌پردازد.

نکته‌ی جالبی که در رابطه با قطعنامه‌ی مجلس شورای اسلامی راجع به تنگه‌ی هرمز باید اشاره کرد، این است که در حال حاضر بر طبق سنجش افکاری که در امریکا و اسراییل انجام شده، اکثریت بزرگ مردم- در امریکا حدود ۷۰درصد و در اسراییل حتی بیش از این- با جنگ مخالفند و حتی وقتی از مردم اسراییل می‌پرسند که اگر امریکا به اسراییل ملحق بشود و مشترکاً به تأسیسات اتمی ایران حمله کنند، نظرشان چیست، باز هم کم‌تر از ۵۰درصد از مردم اسراییل موافق این نظریه هستند. اما اگر ایران بخواهد تنگه‌ی هرمز را ببندد، در فرصتی بسیار کوتاه، افکار عمومی امریکا و اروپا و اسراییل را علیه خودش بسیج می‌کند تا آن درجه‌ای که جنگ اجتناب‌ناپذیر می‌شود.

منصور فرهنگ: «اگر اوباما و یا اتحادیه‌ی اروپا بخواهند اقدامی در جهت تقلیل تحریم‌ها بکنند، باید ایران حاضر بشود غنی‌‌سازی اورانیوم را در حد نیاز برای سوخت راکتور اتمی کشور نگه دارد و حتی برای مقاصد صنعتی و پزشکی هم ادامه بدهد، ولی تأسیاست هسته‌ای ایران را بدون چون و چرا و بدون قید و شرط، تحت کنترل کارشناسان آژانس بین‌المللی قرار بدهد که در واقع تصمیم ایران برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم، توأم با تضمین‌های قابل تأیید بشود که ایران در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای نیست.»

در حالی‌که امروز اوباما ادامه‌ی تحریم‌ها را یا گزینه‌ی دیپلماسی را راه خروج از این بن‌بست می‌داند و انتظار دارد که این فشارهای اقتصادی و انزوای سیاسی، رهبران ایران را به مرحله‌ای برساند که حاضر بشوند انعطاف نشان بدهند و در مذاکره‌ی مستقیم یا غیرمستقیم با امریکا، به توافقی برسند که برای طرفین قابل تحمل باشد. یعنی هیچ‌یک از طرفین به خواست حداکثری خودشان نمی‌رسند، ولی از این بن‌بست خارج می‌شوند و خطر خشونت، حداقل در کوتاه‌مدت رفع می‌شود.

تاکنون به نظر من، بر مبنای تمام اطلاعاتی که از ایران می‌آید، مسئولین ایران، یعنی صاحبان قدرت در ایران« کوچک‌ترین تمایلی به انعطاف نشان دادن در این رابطه از خودشان نشان نداده‌اند.

جمهوری اسلامی زبان تهدیدش را هم‌چنان ادامه می‌دهد و به نظر شما، هیچ گرایشی هم به این‌که با جامعه‌ی بین‌المللی کنار بیاید، ندارد.

اگر اوباما و یا اتحادیه‌ی اروپا بخواهند اقدامی در جهت تقلیل تحریم‌ها بکنند، باید ایران حاضر بشود غنی‌‌سازی اورانیوم را در حد نیاز برای سوخت راکتور اتمی کشور نگه دارد و حتی برای مقاصد صنعتی و پزشکی هم ادامه بدهد، ولی تأسیاست هسته‌ای ایران را بدون چون و چرا و بدون قید و شرط، تحت کنترل کارشناسان آژانس بین‌المللی قرار بدهد که در واقع تصمیم ایران برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم، توأم با تضمین‌های قابل تأیید بشود که ایران در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای نیست.

در حالی‌که ایران − حداقل بر مبنای گزارش‌های خیلی جالب و مستندی که از عراق، ترکیه و مسکو آمده − می‌گوید که این تحریم‌ها را بردارید و به‌طور تلویحی به این موضوع اشاره می‌کند که اگر تحریم‌ها را بردارید و در جهت عادی‌سازی روابط تجاری ایران با دیگر کشورها، پیش بروید، ما ممکن است به خواسته‌های شما توجه کنیم یا آن را مورد بررسی قرار بدهیم.

در حالی‌که اگر اوباما یا اتحادیه‌ی اروپا بخواهند در جهت تقلیل تحریم‌ها اقدامی کنند، باید این اقدام به ازای یک تغییر ملموس مشخص در غنی‌سازی اورانیوم در جهت کنترل غنی‌سازی باشد که تاکنون ایران این تمایل را از خودش نشان نداده است.

خیلی جالب است که از ایران دو صدای مختلف می‌آید؛ یکی صدای احمدی‌نژاد، خامنه‌ای و دیگران است که می‌گویند نه تنها این تحریم‌ها هیچ تأثیر منفی‌ای برای اقتصاد و جامعه‌ی ایران نداشته، بلکه ما داریم از این تحریم‌ها استفاده می‌کنیم که بتوانیم وابستگی خودمان را به کشورهای خارج تقلیل بدهیم. یعنی می‌خواهند این تحریم‌ها را به عنوان فرصتی برای خلاقیت اقتصادی و پیشبرد خواسته‌های ایران بدون وابستگی به خارج معرفی کنند.

البته این حرف بسیار پوچ و بی‌معنی‌ای است، برای این‌که بودجه‌ی ایران در سال جاری ۵۰۸ بیلیون دلار تخمین زده شده است و مبنای درآمد دولت برای این بودجه، صدور ۲/۳ میلیون بشکه نفت در روز است. در حالی‌که در شش ماه اخیر، صدور نفت ایران ۴۰درصد تقلیل پیدا کرده و بعد از آغاز تحریم‌های کشورهای اروپایی، این تقلیل از ۴۰درصد هم بالاتر رفته است و در همین مدت، بر خلاف انتظار ایران، قیمت نفت هم در بازار جهانی، حدود ۲۵درصد تنزل پیدا کرده است و عربستان سعودی تولید نفت خود را به ۱۰ میلیون بشکه در روز رسانده است که بتواند نیاز کشورهایی مثل هندوستان، کره‌ی جنوبی یا چین که خریدشان را از ایران قطع و یا کم می‌کنند، تأمین کند. غربی‌ها این صدای آقای خامنه‌ای و احمدی‌نژاد را که این فرصت بزرگی برای ماست، به هیچ وجه جدی نمی‌گیرند.

صدای دیگری که از ایران می‌‌آید که شما در مقدمه‌ی صحبت‌های‌تان به آن اشاره کردید، تهدیداتی است که از طرف فرماندهان سپاه پاسداران می‌‌آید و آن نمایش نظامی ایران که می‌خواهد قدرت خود را به رخ کشورهای همسایه و جهانیان بکشد، به این شکل که اگر به ما حمله‌ای بشود، ما توانایی عکس‌العمل‌های شدید را داریم که برای شما غیرقابل تحمل است و باز در اینجا صحبت از زدن شهرهای اسراییل و غیره پیش می‌آید.

اما اگر ایران واقعاً بخواهد تنگه‌ی هرمز را ببندد، یعنی در واقع جنگی را آغاز کرده که اگرچه در کوتاه‌مدت، پیامدهای آن قابل پیش‌بینی و کنترل نیست، ولی تردیدی در دنیا وجود ندارد که بعد از گذشت زمان کوتاهی که شاید یک ماه هم طول نکشد، ایران یک شکست نظامی خواهد خورد و جامعه‌ی ایران با یک فاجعه‌ی بزرگ درازمدت روبرو خواهد بود.

آقای فرهنگ، بر اساس یک نظرسنجی توسط شبکه‌ی خبر در تهران، ۶۳درصد مردم ایران موافق توقف غنی‌سازی در برابر لغو تدریجی تحریم‌ها شده‌اند. در یک نظرسنجی دیگر در مورد تصمیم گروهی از نمایندگان مجلس که خواستار اقدام تلافی‌جویانه‌ی ایران در بستن تنگه‌ی هرمز شده بودند، فقط ۲۲ درصد موافق این تصمیم بوده‌اند. فکر می‌کنید که این نظرسنجی‌ها که توسط یک نهاد خبری رسمی جمهوری اسلامی انجام گرفته (البته بعد از چند دقیقه از این شبکه حذف شده است)، آماده کردن افکار عمومی ایرانی‌هاست یا نه؟

امیدوارم این‌طور باشد. یعنی امید ما این است که حالا هر دوز و کلکی که رژیم می‌خواهد در این مورد بازی کند، هر زمینه‌سازی‌ای که می‌خواهد بکند، بیاید و این انعطاف را نشان بدهد که بتواند با امریکایی‌ها به یک توافق قابل تحمل در رابطه با معضل هسته‌ای ایران برسد.

اگر مردم ایران بر مبنای منطق و تجربیات روزانه‌ی خودشان، مشکلات معاش خودشان فکر کنند، می‌گویند که دست‌آورد ما از این تقابل ۳۴ ساله با امریکا و پذیرش این تحریم‌ها چیست!؟ تردیدی نیست که کوچک‌ترین دست‌آورد ملموس و مشخصی برای مردم نداشته و تنها حربه‌ای بوده برای تبلیغات رژیم که واقعاً مردم داخل کشور از این شعارها و تبلیغات بی‌معنی و پوچ خسته شده‌اند.

واقعیت امر از نظر من عدم آمادگی ایران-که باز امیدوارم این حرف صحیح نباشد- برای رسیدن به توافقی قابل تحمل که هم حق ایران را برای غنی‌سازی اورانیوم بپذیرد و هم نگرانی‌های امنیتی جهان را رفع کند، است.

یا این‌که ایران واقعاً در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای است، حتی اگر در حال حاضر نیت ساختن سلاح را نداشته باشد و می‌داند که تا زمانی که این هدف در ایران وجود دارد، رسیدن به توافق با امریکا غیرممکن است. برای این‌که امریکا تضمین‌های قابل تأیید می‌خواهد و این هدف ایران این امکان را از بین می‌برد که بخواهد این تضمین‌ها را بدهد.

دلیل دومی که می‌تواند وجود داشته باشد، این است که ۳۴ سال است که ایران از «شیطان بزرگ» استفاده کرده برای سرکوب منتقدین و مخالفین خودش؛ حتی کسانی که سال‌ها و سال‌ها با رژیم همکاری می‌کردند، که این‌ها یا «فریب شیطان بزرگ را خورده‌اند» و یا «عوامل شیطان بزرگ هستند». یعنی رویارویی با «شیطان بزرگ» جزو هویت رهبران جمهوری اسلامی و تم اصلی تبلیغات آنها شده است. مثل این‌که برایشان سخت است که یک‌مرتبه «شیطان بزرگ» را به عنوان کشوری که چاره‌ای جز مذاکره با او ندارند، به مردم معرفی کنند.

خارج از این دو دلیل، برای من هیچ راه منطقی‌ای نیست که بخواهم امتناع ایران را از حل این مسئله برای خودم توضیح بدهم.

روز‌های سخت اقتصاد نفتی

Tue, 03 Jul 2012 07:57:02 +0000

حمید مافی

حمید مافی − تحریم‌های نفتی اتحادیه اروپا علیه ایران از نخستین روز ماه ژوئیه به اجرا گذاشته شد. بر اساس این تحریم‌ها، کشورهای اروپایی هرگونه مبادله نفتی با ایران را قطع خواهند کرد. پیش از اینکه اتحادیه اروپا این تحریم‌ها را به اجرا بگذارد، ایران بسیاری از مشتریان نفتی خود را از دست داده است.

مقام‌های دولتی ایران که پیش از این هرگونه اثر گذاری تحریم‌ها بر اقتصاد ایران را انکار می‌کردند، چند روز پیش از اجرایی شدن این قانون، آن را "یک عامل ضربه زننده به تعامل ایران با گروه ۵+۱ و غرب" دانسته‌اند. سعید جلیلی، رئیس هیئت مذاکره کننده ایران با گروه ۵+۱، در نامه‌ای به کا‌ترین اشتون، هشدار داده است که "این تحریم‌ها به روند سازنده گفت‌و‌گوهای هسته‌ای لطمه خواهد زد و مسئولیت این لطمه متوجه طرفی است که ابزارهای غیرمشروع را جایگزین منطق در گفت‌وگو‌ها می‌کند".

علی اکبر صالحی، وزیر امور خارجه و رامین مهمان پرست سخنگوی وزارت امورخارجه ایران هم در مواضعی یکسان، "پیامد این تحریم‌ها را منفی و غیرقابل توجیه ارزیابی کرده‌اند". این مواضع در شرایطی بیان شده است که پیش از این، مقام‌های دولتی در ایران "تحریم‌ها را یک فرصت تاریخی ارزیابی کرده و زیان‌های ناشی از آن را متوجه کشورهایی دانسته بودند که مبادله نفتی و تجاری خود با ایران را به حالت تعلیق در می‌آورند".

نسخه حکومت ایران برای مقابله با تحریم‌ها

دو ماه پیش، مسئولان وزارت اقتصاد ایران، همایشی را با عنوان "اقتصاد مقاومتی" برگزار کردند و در آنجا سخنرانان به ارزیابی راهکارهای مقابله با تحریم‌ها پرداختند. حال به نظر می‌رسد که نتیجه آن همایش و برنامه ریزی‌های دولت ایران برای مقابله با تحریم‌ها، برنامه‌ای است با چهار راهکار که از سوی رسانه‌های داخلی انتشار یافته است.

آژانس بین المللی انرژی که بازار جهانی انرژی را زیر نظر دارد، در گزارشی که خردادماه منتشر کرد، از کاهش ۴۰ درصدی صادرات نفتی ایران خبر داد. بر اساس گزارش این آژانس، صادرات نفت ایران از دو میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در ماه پایانی سال گذشته به یک میلیون و پانصد هزار بشکه رسیده است.

بر اساس مصوبه هیئت دولت، ایران برای مقابله با تحریم‌های نفتی، یورو و دلار را از مبادلات خود حذف خواهد کرد. همچنین ضمن کاهش تولید نفت از میدان‌های نفتی مستقل، ظرفیت ذخیره سازی نفتی خود را با ساخت مخزن‌های جدید افزایش خواهد داد. چهارمین راهکار ایران برای مقاومت در برابر تحریم‌های نفتی، تشکیل سندیکای بیمه نفتکش‌ها است که با مشارکت شرکت ملی نفت، شرکت ملی نفتکش و بیمه ایران تشکیل خواهد شد. این سندیکا، بیمه نفت کش‌های ایران را بر عهده خواهد گرفت.

پیش از این، احمد قلعه بانی، رئیس شرکت ملی نفت ایران، در حاشیه کنفرانس جهانی انرژی در مسکو، به خبرنگاران گفته بود که "ایران به دلیل مرمت و نگهداری میدان‌های نفتی، تولید نفت را بیست تا سی درصد کاهش خواهد داد". این در حالی است که بر اساس قانون بودجه امسال، ایران پیش بینی کرده است که روزانه چهار میلیون و چهل هزار بشکه نفت تولید و دو میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه نیز صادر کند.

نفت بدون مشتری

بر اساس اعلام بانک مرکزی ایران، تولید نفت ایران در سال گذشته به نسبت سال ۸۹ کاهش یافته است. حمیدرضا کاتوزیان، رئیس کمیسیون انرژی مجلس هشتم، میزان کاهش تولید نفت در سال گذشته را ۷۰ هزار بشکه در روز اعلام کرده است. پس از اعلام اجرای بخشی از قوانین مربوط به تحریم بانکی و نفتی ایران، برخی از مشتریان نفتی ایران، میزان واردات نفت خود از این کشور را کاهش دادند.

آژانس بین المللی انرژی که بازار جهانی انرژی را زیر نظر دارد، در گزارشی که خردادماه منتشر کرد، از کاهش ۴۰ درصدی صادرات نفتی ایران خبر داد. بر اساس گزارش این آژانس، صادرات نفت ایران از دو میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه در ماه پایانی سال گذشته به یک میلیون و پانصد هزار بشکه رسیده است.

مقام‌های دولتی ایران امیدوار بودند که با افزایش قیمت نفت بتوانند کسری درآمدهای ناشی از کاهش واردات را جبران کنند. اما بر خلاف پیش بینی ایران، قیمت نفت در دو ماه گذشته با کاهش حداقل سی دلار در بشکه روبرو بوده است. همین مسئله سبب شده است تا برخی از مقام‌های دولتی و نمایندگان مجلس نگرانی‌های خود را از احتمال کسری بودجه دولت و بحران‌های ارزی نمایان کنند.

رستم قاسمی وزیر نفت ایران به تازگی از اوپک خواسته است که یک نشست اضطراری برگزار و به افزایش تولید از سوی کشورهای عضو این سازمان رسیدگی کند. عربستان سعودی از جمله کشورهایی است که تولید نفت خود را افزایش داده است.

روزگار سخت اقتصاد نفتی

محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، سال گذشته با اشاره به تحریم‌های صورت گرفته، گفته بود که باید خود را برای دو سال سخت آماده کنیم. او وضعیت ایران را شبیه به دوران "شعب ابی طالب" در سالهای نخست اسلام تشبیه کرده بود. اگر چه این اظهار نظر او با واکنش شدید رهبر جمهوری اسلامی روبرو شد، اما حال به نظر می‌رسد که ارزیابی‌های رئیس کل بانک مرکزی از آینده اقتصاد ایران، به واقعیت نزدیک‌تر بوده است.

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی اعلام کرده است که وابستگی نفتی بودجه به نسبت سال گذشته بیش از چهار درصد افزایش یافته است. دولت در قانون بودجه امسال پیش بینی کرده است که روزانه دو میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه نفت را با قیمت ۸۹ دلار به بازار جهانی عرضه کند. اما هم اکنون اتحادیه اروپا به عنوان مقصد ۱۸ درصد از نفت صادراتی ایران، مبادله نفتی با ایران را به صورت کامل قطع کرده است. همچنین ترکیه، ژاپن، کره جنوبی، افریقای جنوبی، مالزی، سریلانکا و هند هم واردات نفت از ایران را کاهش داده‌اند.

اقتصاد ایران از نیمه دوم سال گذشته شاهد افزایش چشمگیر قیمت ارز و نرخ تورم بوده است. اگر چه مقام‌های دولتی از توانایی خود برای کنترل نرخ تورم و قیمت ارز خبر دادند اما پیش از آنکه اتحادیه اروپا، تحریم‌های نفتی را به اجرا بگذارد، قیمت دلار و سایر ارز‌ها در بازار پولی ایران افزایش دوباره را تجربه کرد.

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی اعلام کرده است که وابستگی نفتی بودجه به نسبت سال گذشته بیش از چهار درصد افزایش یافته است. دولت در قانون بودجه امسال پیش بینی کرده است که روزانه دو میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه نفت را با قیمت ۸۹ دلار به بازار جهانی عرضه کند. اما هم اکنون اتحادیه اروپا به عنوان مقصد ۱۸ درصد از نفت صادراتی ایران، مبادله نفتی با ایران را به صورت کامل قطع کرده است. همچنین ترکیه، ژاپن، کره جنوبی، افریقای جنوبی، مالزی، سریلانکا و هند هم واردات نفت از ایران را کاهش داده‌اند.

کاهش صادرات نفتی ایران به معنای کاهش درآمدهای ارزی دولت است. بر اساس گفته‌های رئیس کمیسیون طرح تحول اقتصادی مجلس هشتم، ۸۵ درصد منابع درآمدی دولت به نفت وابسته است. ایران در یازده ماه نخست سال گذشته ۱۱۱ میلیارد دلار درآمد نفتی کسب کرده است.

محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی گفته است که ایران با ذخیره ۱۵۰ میلیارد دلاری به مقابله با تحریم‌ها می‌رود. آن گونه که او روایت کرده است، واردات کالاهای اساسی مورد نیاز، ۸۰ میلیارد دلار از درآمدهای ارزی ایران در سال جاری را می‌بلعد. بهمنی دو ماه پیش موجودی صندوق ملی توسعه را ۱۵ میلیارد دلار اعلام کرده بود. این در حالی است که محمد رضا رحیمی معاون اول رئیس دولت، گفته است که صندوق توسعه ملی ۳۵ میلیارد دلار موجودی دارد.

رحیمی در حالی مدعی افزایش موجودی صندوق توسعه ملی شده که فروش نفت ایران در دو ماه گذشته کاهش یافته است. برآوردهای کار‌شناسان در داخل ایران، نشان می‌دهد که چنانچه ایران دو میلیون بشکه نفت در روز صادر کند، و قیمت نفت به کمتر از نودلار سقوط نکند، درآمدهای نفتی ایران به ۷۰ تا ۸۰ میلیارد دلار در سال خواهد رسید. کاهش چهل درصدی صادرات نفت ایران به صورت متوسط روزانه ۹۰ میلیون دلار از درآمدهای نفتی ایران کاسته است.

نخستین پیامد چنین شرایطی کمبود منابع ارزی و کسری بودجه خواهد بود. برآوردهای کار‌شناسی نشان می‌دهد که کسری بودجه ایران امسال به بیش از ۱۴ درصد افزایش خواهد یافت. همچنین در چنین شرایطی بخش‌های تولیدی صنایع ایران نیز به خاطر افزایش قیمت ارز و کمبود منابع ارزی در تامین ارز مورد نیاز خود با مشکل‌های بسیاری روبرو خواهند شد. این مسئله سبب خواهد شد که دامنه بحران در اقتصاد ایران گسترش یابد و پیش بینی‌های رئیس کل بانک مرکزی در باره دوران سخت تحقق یابد.

تحریم‌های گسترده‌تر، ایران مطمئن‌تر

Sun, 01 Jul 2012 00:06:28 +0000

پاتریک کلاوسن − مهدی خلجی*

برگردان:

نعیمه دوستدار

پاتریک کلاوسن، مهدی خلجی − هرچه تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا در روزهای هشتم تیر (۲۸ ژوئن) و ۱۱ تیر (اول ژوئیه) شدیدتر می‌شوند، رهبران جمهوری اسلامی نیز اعتماد به نفس بیشتری در مواجهه با بن‌بست هسته‌ای از خود نشان می‌دهند. مقامات ایران باور دارند که در ارتباط با غرب در جایگاه مطمئنی قرار دارند و بنابراین چندان دلیلی برای مذاکرات آتی نمی‌بینند.

آنها در مقابل، مقاومت در برابر ۵+۱ (آمریکا، بریتانیا، چین، روسیه و آلمان) را مفید می‌دانند. ۲۹ خرداد (هجدهم ژوئن)، علی خامنه‌ای، رهبر ایران، در سخنانی گفت: "پیروزی بدون پذیرش خطر ممکن نیست. ما ایستاده‌ایم. دشمنان ما باید بدانند که لجاجت، تکبر و خود بزرگ‌بینی و توقعات بی‌جا در مقابل ملت ایران آنها را به هیچ‌جا نخواهد رساند." اکنون چالش آمریکا و اتحادیه اروپا این است که چگونه به رهبران ایران بفهمانند که درباره قدرت خود و ضعف غرب دچار توهم شده‌اند.

ایران، غرب را گرفتار می‌بیند

رهبران ایران باور دارند که اروپا گرفتار بحران اقتصادی است و این بحران نشان می‌دهد که الگوی اقتصادی آن شکست خورده است. آنها همچنین آمریکا را درگیر مبارزات انتخاباتی می‌دانند و معتقدند که این کشور به دلیل دو جنگ طولانی و بی‌نتیجه در منطقه خاورمیانه، خسته است. در نگاه مقامات ایران، بیش از آن‌که این کشور علاقه‌ای به معامله با غرب داشته باشد، اتحادیه اروپا و به خصوص آمریکا، تمایل به معامله با ایران دارند.

رهبران جمهوری اسلامی، احتمال حمله زودهنگام نظامی را هم نمی‌دهند، به‌خصوص پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در ماه نوامبر. آنها معتقدند که حتی پس از ماه نوامبر، غرب درباره اثرات جنگ بر اقتصاد لرزان خود آن‌قدر نگرانی دارد که از مقابله با ایران خودداری کند. به این ترتیب، تهران هیچ عجله‌ای برای پاسخگویی به خواسته‌های ۵+۱ ندارد. آنها معتقدند که غربی‌ها بیشتر نگران تحرکات نظامی اسرائیل هستند تا روند هسته‌ای شدن ایران.

خیزش جهان عرب از نگاه ایران: مثبت برای خود، منفی برای غرب

در نظر ایران، اتفاقات سال گذشته نشان می‌دهد که اسلام سیاسی در مصر، لیبی، یمن یا تونس در حال پیشرفت است. رهبران ایران از کنار گذاشته شدن رهبران سکولار رضایت دارند. در مورد سوریه، آنها معتقدند که اسد بر سر کار باقی می‌ماند اما ایزوله می‌شود و همین امر، باعث اتکای بیشتر او به ایران خواهد شد. به باور آنها در بدترین حالت، نه غرب و نه اسرائیل، چیزی از سقوط اسد به دست نخواهند آورد چون سوریه در بحران باقی خواهد ماند و اسلامگرایانی که میانه‌ای با غرب ندارند، نقش مهم‌تری در صحنه ایفا خواهند کرد.

ایران موقعیت اقتصادی خود را عالی می‌بیند

در سال‌های اخیر، قیمت بالای نفت برای ایران درآمد بسیاری به ارمغان آورده است. حتی با وجود بحران‌‌های اخیر، درآمد امروز نفت، چهار برابر سال ۲۰۰۲ است. در اگوست ۲۰۱۱، پیش از تصویب آخرین دور تحریم‌ها، صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرد که درآمد صدور نفت ایران در سال‌ ۲۰۱۲- ۲۰۱۳، ۱۰۴ میلیارد دلار یا چهار و نیم برابر درآمد ۲۳ میلیارد دلاری ایران در سال ۲۰۰۲- ۲۰۰۳ خواهد بود. حتی اگر حجم صادرات ایران به نصف برسد و این کشور تنها ۵۰ دلار بابت هر بشکه نفت دریافت کند، درآمد آن بیشتر از یک دهه قبل خواهد بود. ایران حتی منابع اقتصادی جایگزین هم دارد: چنانچه بعضی پیشنهاد می‌کنند، حتی اگر ۷۰ درصد این درآمد به دست نیاید، ایران همچنان می‌تواند از ۳۰ میلیارد دلار ذخیره ارز خارجی استفاده کند.

تندروهای ایران، موقعیت اقتصادی این کشور را مسئله مهمی نمی‌دانند و می‌گویند ایران از سال ۲۰۰۷ نسبت به آمریکا و اروپا رشد سالانه بیشتری داشته است. آنها می‌گویند که اقتصاد این کشور بهتر از غرب است. در حالی که کشورهای نفت‌خیز همسایه برای غلبه بر ناآرامی‌ها هزینه‌های زیادی را صرف بالا بردن رفاه می‌کنند، رهبران ایران از برداشتن یارانه‌های دولتی راضی‌اند. هرچند تورم در این کشور پس از چهار برابر شدن قیمت انرژی به شکل قابل ملاحظه‌ای بالا رفته است، آنها معتقدند اثر آن بر خانواده‌ها به دلیل یارانه ماهانه‌ای که دولت می‌پردازد، کنترل شده است. به طور خلاصه، رهبران ایران موقعیت اقتصادی خود را به‌خصوص در مقایسه با بحران اقتصادی در غرب، خوب می‌بینند.

ایران تحریم‌ها را تهدیدی برای خود نمی‌بیند

آیت‌الله خامنه‌ای و سرداران سپاه پاسداران کاملا اطمینان دارند که تحریم‌ها هر نتیجه‌ای داشته باشند، اثرات سیاسی آنها ناچیز است. آنها خشم ناشی از تورم بالا یا بحران بیکاری را تهدیدی برای خود نمی‌دانند و کمتر احتمال می‌دهند که نآارامی‌های سیاسی قابل توجهی در آینده نزدیک رخ دهد.

در واقع فقدان ایدئولوژی، سازماندهی و رهبری، نیروهای دموکراسی‌خواه ایران را به حالت سکون درآورده است. رهبران سمبولیک جنبش سبز در سال ۲۰۰۹ - میر‌حسین موسوی و مهدی کروبی- دو سال است در حصر خانگی به سر می‌برند و هواداران‌شان نمی‌توانند برای فشار به رژیم در جهت آزادی آنها، حرکتی سیاسی انجام دهند.

ایران در مذاکره با ۵+۱منفعت نمی‌بیند

در هفته‌های اخیر، رهبران ایران ادعا کرده‌اند که غرب در مذاکرات هسته‌ای جدی نیست؛ همان بهانه‌ای که غرب سال‌ها در مورد آنها مطرح می‌کرد. هفته پیش، اکبر هاشمی رفسنجانی، رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام که یک چهره عملگرای شناخته شده است، درباره مذاکرات مسکو، گفت: "این مذاکرات نشان داد که غرب نمی‌خواهد کاری بکند و در مذاکرات صادق نیست. آنها می‌خواهند با قلدری به هدف‌هایشان برسند."

در نظر ایران، غرب مصالحه در زمینه هسته‌ای را گام اول می‌بیند و خواهان شفافیت بیشتر و بازرسی بیشتر، قبل از برداشتن کامل تحریم‌هاست. اما حتی حل کامل موضوع هسته‌ای هم باعث ایجاد مشکلات دیگر میان ایران و غرب خواهد شد. حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات ایران، روز ۳۱‌ خرداد (بیستم ژوئن) گفته است: "آمریکا و غرب با مطرح کردن موضوع حقوق بشر، تحریم و تروریسم، تلاش می‌کنند به ایران فشار بیاورند اما دلیل واقعی این رویارویی، هیچ‌کدام از این مسائل نیست. آنها اسلام و گفتمان اسلام را هدف قرار داده‌اند."

علاوه بر این، رهبران ایران، باور دارند که قطع گفت‌و‌گوها باعث توقف حملات سایبری به برنامه هسته‌ای آنها و ترور دانشمندان هسته‌ای نخواهد شد. در نظر آنان، اسرائیل و غرب می‌خواهند این برنامه را نابود کنند، چه ایران مذاکره کند، چه نکند.

چالش تغییر برداشت در رهبران ایران

ایران قدرت خود را در نظر می‌گیرد و نقاط ضعف غرب را دلیل بر حق بودن خود می‌داند. هرچند رهبران اروپایی درباره اوضاع اقتصادی خود نگرانند، این حقیقت هرگز باعث نشده که تحریم نفت ایران را عقب بیندازند یا منتفی کنند. حتی یونان که مشتری اصلی نفت ایران در این قاره است و بیشترین آسیب را از بحران اقتصادی دیده، چنین کاری نکرده است. در مقابل، در حالی که وضعیت اقتصادی ایران بهتر از یک دهه قبل است، مردم از آن رضایت ندارند و معتقدند اگر به دلیل رفتار تندروها، ایران در جهان منزوی نشده بود، موقعیت‌شان از این بهتر بود.

اکنون چالش ۵+۱ این است که برداشت رهبران ایران را عوض کند؛ کاری دشوار با در نظر گرفتن جهل این کشور در نادیده گرفتن دنیای خارج، که با اعتماد به نفس و کوری ایدئولوژیک آمیخته شده و باعث شده باور کنند قدرت ایران رو به افزایش و قدرت غرب رو به کاهش است. تغییر دادن این دیدگاه شاید نیاز به یک شوک داشته باشد، چیزی مانند تحریم‌های سخت‌تر، انزوای بیشتر سیاسی یا حمله نظامی. آمریکا تاکنون از تحریم‌ها به عنوان کلید سازش با ایران استفاده کرده و اعلام دور آخر تحریم‌ها، محور اصلی تلاش برای بازگردان ایران به میز مذاکره بوده است. اما این تحریم‌ها باعث نشده که ایران حتی ذره‌ای، آنقدر که برای ۵+۱ قابل قبول باشد، از موضع خود عقب‌نشینی کند. این توقع که تحریم‌های جدید باعث شود ایران قدم‌های قابل قبولی بردارد، کمی غیر واقعی است و به نظر می‌رسد واشنگتن و همراهانش، باید تحریم‌های تازه‌ای علیه ایران وضع کنند.

در پایان باید به این نکته اشاره کرد که هرچند رهبران ایران دموکرات نیستند اما از افکار عمومی اثر می‌پذیرند. اگر غرب بتواند با شهروندان عادی ایران ارتباط برقرار کند تا موقعیت واقعی کشور خود را بدانند، شانس نزدیک شدن به این رهبران هم بیشتر خواهد شد. این مسئله، همان‌طور که اوباما در سخنان روز اول فروردین امسال (۲۰مارس) خطاب به مردم ایران گفت، اهمیت نفوذ به پرده الکترونیکی که حکومت ایران به دور مردم کشیده است را مشخص‌تر می‌کند.

*پاتریک کلاوسن، مدیر تحقیقات مؤسسه واشنگتن و مهدی خلجی، عضو ارشد این موسسه است

منبع: سایت موسسه مطالعات خاورنزدیک واشنگتن

پیامد‌های مذاکرات هسته‌ای بی‌نتیجه در مسکو

Sat, 23 Jun 2012 08:36:52 +0000

گفت‌وگوی ایرج ادیب‌زاده با حسین لاجوردی رئیس انجمن پژوهش‌گران ایران

ایرج ادیب زاده − از روز نخست ژوئیه، تحریم‌های نفتی ایران از سوی اتحادیه‌ی اروپا، به طورکامل اجرا خواهد شد. در پی شکست نشست مسکو که به عنوان آخرین مرحله‌ی گفت‌وگوها و راه‌حل دیپلماسی بین پنج قدرت بزرگ جهانی به اضافه‌ی آلمان با ایران توصیف می‌شد، وزیر امور خارجه‌ی جدید فرانسه، لوران فابیوس در بیانیه‌ی شدیدی خواستار تشدید فشار و تحریم کامل نفتی ایران شد که همتای بریتانیایی او نیز آن را تأیید کرد.

لوران فابیوس در بیانیه‌ی خود تاکید کرده: « پاسخ ایران به پیشنهاد ۵+۱ در مسکو، پیشنهادی که ماه گذشته در بغداد به هیأت نمایندگی ایران ارائه شد، نشان از شکاف عمیق بین دو طرف دارد». لوران فابیوس وزیر امور خارجه‌ی سوسیالیست فرانسه می‌گوید: «از این‌که تهران تاکنون اقدام ملموسی در راستای انتظارهای جامعه‌ی بین‌المللی و پایبندی به قطعنامه‌های شورای امنیت نشان نداده، ابراز تأسف می‌کنم».

• گفت‌وگو با حسین لاجوردی

ایرج ادیب‌زاده: از آقای دکتر حسین لاجوردی رئیس انجمن پژوهش‌گران ایران در پاریس می‌پرسم:

چرا نشست مسکو با وجود فشارهای روسیه و چین به جمهوری اسلامی و سفر وزیر خارجه‌ی روسیه به تهران برای متقاعد کردن ایران، نتیجه‌ای نداشت و به قول معروف جمهوری اسلامی ایران گوشش به درخواست‌های جامعه‌ی بین‌المللی بدهکار نبود؟

حسین لاجوردی: تصور من بر این است که امیدی که روسیه و چین از یک طرف و کشورهای غربی از طرف دیگر و جناح‌های متفاوت و متعدد داخل جمهوری اسلامی هرکدام به نشست مسکو داشتند، همه‌ی اینها امیدهای کاذبی بود که از قبل هم پیش‌بینی می‌شد و حتی از درون جمهوری اسلامی نیز این پیش‌بینی همیشه مطرح شده بود که این نشست به شکست می‌انجامد. دلیل آن بسیار روشن است. برای این‌که جمهوری اسلامی نمی‌تواند شرایط قدرت‌های جهانی را بپذیرد. چرا نمی‌تواند بپذیرد؟ برای این‌که راه بازگشتی برای او وجود ندارد.

حسین لاجوردی رئیس انجمن پژوهش‌گران ایران:
«امروز بحث، بحث مرگ و زندگی برای جمهوری اسلامی است. به همین دلیل جمهوری اسلامی، همان‌طوری که قدرت‌های غربی هم بعد از مسکو اعلام کردند، دیگر راهی را باید انتخاب کند که یا قبول کند غنی‌سازی تمام شود و فردو و پارچین تعطیل بشوند که نمی‌تواند این کار را بکند، برای این‌که با مرگش یکی است، یا این‌که تمام پیامدهای بعد را بپذیرد که آن هم ادامه‌ی جمهوری اسلامی ممکن نیست. تصور من بر این است که اگر بحث را به این ترتیب نگاه کنیم، دقیق‌تر می‌توانیم به آن برسیم.»

امروز خامنه‌ای تفاوت بسیاری با آقای خمینی دارد. آقای خمینی دارای یک مرجعیت مذهبی و یک کاریزمای شخصی بود. هم‌چنین در آن دوره ناآگاهی اجتماعی- سیاسی وجود داشت و جناح‌های حکومتی هم در مقابل خمینی قرار نداشتند. آقای خامنه‌ای فاقد همه‌ی این‌ها است. نه مرجعیت مذهبی دارد، نه کاریزمای شخصیتی دارد و نه مردم ناآگاهی آن زمان را دارند. جناح‌های حکومتی هم هیچ‌کدام، حرف آقای خامنه‌ای را نمی‌پذیرند. به همین دلیل، آن جام زهری را که خمینی توانست بنوشد، آقای خامنه‌ای نمی‌تواند. خاصه این‌که سرنوشت دیکتاتورهایی که صاحب انرژی اتمی بودند -مثل قذافی- هم جلوی آقای خامنه‌ای وجود دارد.

امروز بحث، بحث مرگ و زندگی برای جمهوری اسلامی است. به همین دلیل جمهوری اسلامی، همان‌طوری که قدرت‌های غربی هم بعد از مسکو اعلام کردند، دیگر راهی را باید انتخاب کند که یا قبول کند غنی‌سازی تمام شود و فردو و پارچین تعطیل بشوند که نمی‌تواند این کار را بکند، برای این‌که با مرگش یکی است، یا این‌که تمام پیامدهای بعد را بپذیرد که آن هم ادامه‌ی جمهوری اسلامی ممکن نیست. تصور من بر این است که اگر بحث را به این ترتیب نگاه کنیم، دقیق‌تر می‌توانیم به آن برسیم.

شما از پیامدها صحبت کردید؛ پیامدهای شکست مذاکرات مسکو را در همین بیانیه‌ی شدید‌اللحن لوران فابیوس و بعد هم واکنش ویلیام هیگ می‌توان دید. ارزیابی شما از این بیانیه‌ چیست؟

همان‌طوری که اشاره کردید، به همراه آقای فابیوس و ویلیام هیگ، مقامات مختلف امریکایی هم همین کار را کرده‌اند و این هشدار را داده‌اند که بلافاصله شرایط تحریم بدتر و شدیدتر خواهد شد.

استحضار دارید که کاهش قیمت نفت و کاهش میزان تولید و صدور نفت در ایران هم بسیار مؤثر بوده در این قضیه و در طول کوتاه‌مدتی هنوز تا ۱۰ روز دیگر که تحریم قطعی نفت از طرف اتحادیه‌ی اروپا شروع بشود، نزدیک به یک میلیون صادرات ایران کم شده است.

در نتیجه اگر این شدت عمل و فشارهایی که از طرف امریکا و اتحادیه‌ی اروپا به ایران وارد می‌شود، بیشتر شود، باور من بر این است که جمهوری اسلامی در گوشه‌ی دیواری قرار دارد که می‌تواند به نهایت سرنگونی خودش از یک سو و شانسی برای مردم ایران از سوی دیگر بیانجامد.

آینده‌ی ایران در این صورت چه خواهد شد؟

برآورد من برای آینده‌ی ایران مثل همیشه بسیار روشن است. راه‌حل جمهوری اسلامی ارتباط با امریکا است و این هم خواسته‌ی تمامی جناح‌های داخل حکومت جمهوری اسلامی است، منتها هرکدام می‌خواهند خودشان این ارتباط را برقرار کند و این تاریخ قطعی را به نام خودشان رقم بزنند. چنین چیزی امکان ندارد.

بحثی که به نظر من به وجود می‌آید و امیدوارم چنین نشود، مسئله‌ی موقعیت امروز بین‌المللی و خاصه انتخابات امریکا است. همان‌طور که می‌دانید، آقای رامنی، رقیب جمهوری‌خواه آقای اوباما بزرگ‌ترین حمله‌اش به اوباما در رابطه با جمهوری اسلامی است و کم‌کاری آقای اوباما در این زمینه. در حالی که تلاش آقای اوباما در این چهار ماه و نیم باقی‌مانده بر این است که به هر صورت ممکن، این جنگ صورت نگیرد و جلوی اسراییل گرفته شود.

فشار اسراییل، فشار حزب جمهوری‌خواه امریکا برای انتخابات نوامبر آینده، از طرف دیگر سر رفتن حوصله‌ی اروپایی‌ها برای بازی جمهوری اسلامی، همه و همه سرنوشت محتوم جمهوری اسلامی است برای سرنگونی و شانسی برای ایران.

«راه‌حل جمهوری اسلامی ارتباط با امریکا است و این هم خواسته‌ی تمامی جناح‌های داخل حکومت جمهوری اسلامی است، منتها هرکدام می‌خواهند خودشان این ارتباط را برقرار کند و این تاریخ قطعی را به نام خودشان رقم بزنند. چنین چیزی امکان ندارد.»

من اجازه می‌خواهم به یک نکته اشاره کنم. این موقعیت حساس که پس از ۳۳ سال برای مردم ایران به وجود آمده، نه بدین معناست که ما نیاز به انرژی هسته‌ای نداریم، بلکه بحث اصلی ما در این است که اگر این انرژی وجود دارد و باید وجود داشته باشد، کلید استفاده‌اش نباید در اختیار حکومت سرکوب‌گر و تروریستی مثل جمهوری اسلامی باشد.

ولی واقعیت امر از سوی دیگر این است که سرنگونی جمهوری اسلامی جایگزینی را می‌خواهد که مورد تأیید مردم ایران باشد و از سوی دیگر قابلیت بین‌المللی داشته باشد و این پیش نمی‌آید، مگر این‌که ما به فکر بنشینیم و با فکر مسئله را جلو ببریم. آن دوره‌ای که ما مرتباً اعلام کنیم همه با هم باشیم، گذشته است. بهتر است با تفاوت‌های فکری‌مان به آینده‌ی مملکت‌مان بیندیشیم.

رئيس اتحاديه اروپا: تحريم‌ها عليه ايران لغو نمی‌شود

zamaanehnews — Wed, 18 Apr 2012 03:37:36 +0000

اتحاديه اروپا اعلام کرد تحريم‌ها عليه ايران لغو نخواهد شد.

به گزارش رويترز، ویلی سوندال، وزير امور خارجه‌ دانمارک که کشورش رياست دوره‌ای اتحاديه‌ اروپا را عهده‌دار است، گفت: "تا زمانی که ايران به درخواست‌ها درباره‌ برنامه‌ هسته‌ای‌اش عمل نکند، تحريم‌ها عليه اين کشور لغو نخواهد شد."

به گفته وی ايرانی‌ها در طولانی کردن مذاکرات، "قهرمان جهان" هستند و به همين دليل لغو تحريم‌ها "کار خطرناکی است."

آمريکا و اتحاديه اروپا با لغو تحريم‌ها عليه ايران مخالفت کرده‌اند و می‌گويند ايران بايد در ابتدا گام‌هايی را برای اعتمادسازی در خصوص ماهيت برنامه اتمی‌اش بردارد

آمريکا نيز با لغو تحريم‌ها عليه ايران مخالفت کرده است. مارک تونر، سخنگوی وزارت امور خارجه آمريکا گفته است اين تنها مقامات ايرانی هستند که از لغو تحريم‌ها سخن می‌گويند.

به گفته وی تحريم‌ها عليه ايران در تابستان شديدتر هم خواهد شد.

با اين حال تونر گفت واشنگتن آمادگی دارد در صورت جديت مقام‌های ايران در برطرف کردن نگرانی‌های بين‌المللی درخصوص ماهيت برنامه هسته‌ای اين کشور، مشوق‌هايی به تهران بدهد.

تحريم بانک مرکزی و تحريم فروش نفت ايران به کشورهای اروپايی شديدترين تحريمی است که از تابستان عليه جمهوری اسلامی برقرار می‌شود.

ايران پس از برگزاری دور تازه مذاکرات هسته‌ای در استانبول از غرب خواست تا پيش از برگزاری دور بعدی مذاکرات تحريم‌ها را عليه اين کشور لغو کند.

دور بعدی مذاکرات با ايران سوم خرداد سال جاری خورشيدی در بغداد برگزار خواهد شد.

علی‌اکبر صالحی، وزير خارجه ايران گفته است: "غرب در فاصله باقيمانده تا مذاکرات بغداد در جهت اعتمادسازی حرکت کرده و در اين مسير نسبت به رفع تحريم‌ها اقدام کند."

با اين حال کشورهای غربی به اين درخواست ايران "روی خوشی" نشان نداده‌اند. قدرت‌های جهانی می‌گويند ايران بايد در ابتدا گام‌هايی را برای اعتمادسازی در خصوص ماهيت برنامه اتمی‌اش بردارد.

آمريکا و متحدان غربی خود ايران را متهم به تلاش برای دستيابی به سلاح‌های هسته‌ای می‌کنند، اما ايران همواره اين ادعا را رد کرده‌است و بر صلح‌آميز بودن برنامه‌های هسته‌ای خود تأکيد می‌کند.

با اين حال هيلاری کلينتون، وزير خارجه آمريکا پيشنهاد داده است برای حل مناقشه اتمی، ابتدا ايران يک گام بردارد تا آمريکا نيز يک گام بردارد.

بیماران سردرگم، قیمت‌ها سرگردان

arezoo — Mon, 16 Apr 2012 14:17:19 +0000

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار - دغدغه گران شدن قیمت‌‌‌ها، موضوعی است که از ماه‌های پایانی هرسال در بین ایرانی‌ها شدت می‌گیرد. هرچند شلوغی‌های دم عید باعث می‌شود مدتی آن را گوشه ذهن‌شان بگذارند و دست‌کم تا بعد از تعطیلات نوروز به آن فکر نکنند.

با شروع رسمی کار و زندگی در روزهای آخر فروردین، همه چیز رنگی از واقعیت می‌گیرد و این‌ بار قیمت‌ها واقعاً گران می‌شوند. از قیمت مواد غذایی گرفته تا کرایه ماشین و هزینه‌های بهداشت و درمان. آغاز سال جدید معمولاً زمان تعرفه‌گذاری‌های جدید هم هست، اما معمولاً تا تعیین و ابلاغ این تعرفه‌ها، زمان زیادی طول می‌کشد و این نامشخص بودن قیمت‌ها، مردم را دچار سردرگمی می‌کند. سال جدید هم بدون تعیین نرخ خدمات پزشکی آغاز شده است و حالاهرکدام از مطب‌ها و کلینیک‌ها تعرفه دلخواه خودشان را از بیماران می‌گیرند؛ چیزی که از آن به عنوان افزایش خودسرانه تعرفه‌های پزشکی یاد می‌شود.

رشد ۴۰، ۲۰ یا ۹ درصدی؟

تعیین تعرفه‌های پزشکی، یکی از اولویت‌های وزارت بهداشت ایران در روزهای پایانی سال است، اما از آنجا که در دوسال اخیر لایحه بودجه ایران با تاخیر به مجلس می‌رود، تعرفه‌های پزشکی هم که بر اساس بودجه کل کشور تعیین می‌شوند، هنوز مشخص نشده‌اند.

تعیین تعرفه‌های تشخیصی- درمانی با سازمان نظام پزشکی، دبیرخانه شورای عالی بیمه و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری است. مبنای تعیین این تعرفه‌ها هم این است که تعرفه‌ها بر اساس هزینه‌های واقعی و قیمت تمام شده خدمات باشد. بر این اساس، واقعی شدن تعرفه‌ها باعث افزایش هزینه‌ها می‌شود. بهمن‌ماه سال ۱۳۹۰، وزیر بهداشت ایران اعلام کرده بود که در حال حاضر بیش از ۶۰درصد هزینه سلامت و درمان را مردم می دهند که این رقم باید به ۳۰درصد برسد. همزمان، حسن امامی رضوی، معاون درمان وزیر بهداشت، از گران‌تر شدن درمان در سال ۹۱ خبر داده بود.

معاون وزیر بهداشت ایران در این زمینه به خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گفته بود که در بخش خصوصی، تعرفه بخش هتلینگ باید رشد کند، چون این بخش رشد واقعی نداشته است، اما در بخش حق‌الزحمه، به نظر می‌رسد در سالیان گذشته رشدهای مناسب صورت گرفته‌ است. درمورد تعرفه‌های بخش خصوصی، مانند سال گذشته، پیشنهاد وزارت بهداشت رشد بالای ۲۰درصدی بود.

تعیین تعرفه‌های پزشکی، یکی از اولویت‌های وزارت بهداشت ایران در روزهای پایانی سال است اما از آنجا که در دو سال اخیر لایحه بودجه ایران با تاخیر به مجلس می رود، تعرفه‌های پزشکی هم که بر اساس بودجه کل کشور تعیین می‌شوند، هنوز مشخص نشده‌اند.

معاون وزیر بهداشت اعلام کرده بود که تعرفه‌های بخش دولتی، برای واقعی شدن باید ۳۵ تا ۴۰درصد رشد کند، چون به گفته او میزان رشد تعرفه‌های بخش دولتی در گذشته بسیار کم بوده و برای بهتر شدن خدمات، باید اعتبارات به صورت تجمیعی داده شود. یعنی دولت همه اعتبارات بخش درمان را به محل تعرفه ببرد و از محل تعرفه پرداخت شود. البته او تاکید کرده بود که سازمان‌های بیمه‌گر هم باید توان پرداخت به موقع آن را داشته باشند؛ چون در غیر این صورت فشار هزینه‌ها به مردم وارد می‌شود.

این در حالی است که بیمه‌ها مخالف افزایش تعرفه‌های درمان در بخش دولتی و خصوصی در سال جدید هستند و پیشنهاد کرده‌اند که تعرفه‌ها در سال ۹۱ رشد نداشته باشند، اما در نهایت گویا وزارت بهداشت پیشنهاد کرده است که میزان رشد تعرفه‌ها طبق مصوبه سال گذشته، یعنی ۹ درصد باشد. این وزارتخانه با سازمان‌های بیمه‌گر جلساتی برگزار کرده است، اما هنوز به نتیجه نرسیده‌اند.

هرچند برخی از کارشناسان وزارت بهداشت ایران معتقدند واقعی کردن قیمت خدمات پزشکی به شفاف‌سازی نظام اقتصادی کمک می‌کند، اما این‌که سازمان‌های بیمه‌گر هم قدرت پوشش دادن این قیمت‌ها را داشته باشند یا نه، محل تردید است.

مسئولان سازمان نظام پزشکی هم به دلیل تغییرات نرخ ارز و کسری بودجه برای تامین هزینه‌ها، اعلام کرده‌اند که تعرفه‌های سال ۹۱، خلاف سال قبل باید رشد داشته باشند.

براساس خبرهایی که درباره بودجه وزارت بهداشت منتشر شده، اعتبارات حوزه بهداشت و سلامت در لایحه بودجه ۹۱، رشد ۲۴درصدی داشته است و نسبت بودجه سلامت در سال ۹۱ نسبت به بودجه کل کشور ۳/۷۸ درصد و نسبت به منابع بودجه عمومی ۱۲درصد است. همچنین اعلام شده که در بودجه وزارت بهداشت، اعتبارات ردیف‌های بیمه خدمات درمانی، سازمان تامین اجتماعی، نیروهای مسلح، کمیته امداد، بهزیستی و بنیاد شهید نسبت به اعتبارات بیمه‌ای سال گذشته، ۱۸درصد رشد دارد، اما مشخص نیست که این رشد چگونه در بیمه‌ها هزینه خواهد شد.

پایین آمدن کیفیت، فشار بر مردم

براساس نتایج یک نظرسنجی، "۸۱ درصد از اعضای جامعه پزشکی کشور رشد تعرفه‌های درمانی را نامتناسب با رشد سالیانه تورم اعلام کرده‌اند. همچنین ۶۵/۷ درصد از پاسخ‌‌دهندگان، میزان بهره‌مندی جامعه پزشکی از گردش اقتصادی حوزه سلامت را خیلی کم و کم عنوان کرده‌اند. از سوی دیگر ۷۲/۵ درصد از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی، میزان نظارت بر عملکرد فعالان اقتصادی حوزه سلامت را خیلی کم و کم دانسته‌اند."

هرچند برخی از کارشناسان وزارت بهداشت ایران معتقدند واقعی کردن قیمت خدمات پزشکی به شفاف‌سازی نظام اقتصادی کمک می‌کند، اما این‌که سازمان‌های بیمه‌گر هم قدرت پوشش دادن این قیمت‌ها را داشته باشند یا نه، محل تردید است.

با وجود افزایش قیمت‌ها در سال گذشته، مسئولان وزارت بهداشت ایران معتقدند که عدم رشد تعرفه‌ها باعث شد خیلی از بیمارستان‌ها برای تامین هزینه‌های خود کسری بودجه پیدا کنند و در پرداخت عیدی و پاداش کارکنان و تامین تجهیزات دچار مشکل شوند. از سوی دیگر، مستهلک شدن دستگاه‌ها و عدم جایگزینی مناسب و به موقع در تجهیزات پزشکی و نداشتن بودجه لازم که باعث کاهش کیفیت خدمات پزشکی می‌شوند، تنها بخشی از نتایج اعمال تحریم‌ها و نداشتن امکان خرید جامعه پرشکی است و فشار هرگونه راه‌حل برای افزایش تعرفه‌ها و بالا بردن کیفیت خدمات پرشکی، به طور مستقیم روی مردم عادی است.

برآورد قیمت واقعی خدمات تشخیصی و درمانی برای اولین‌بار در ایران انجام می‌شود و هرچند مسئولان تعیین قیمت را به سادگی ممکن نمی‌دانند و اعلام می‌کنند که این روند تا سال ۱۳۹۲طول خواهد کشید اما گرانی و سهم بالای مردم در پرداخت تعرفه‌های درمانی که در سراسر سال گذشته (۱۳۹۱) ادامه داشت، در سال جدید هم مشاهده می‌شود.

شیرین، شهروند تهرانی درباره هزینه‌های درمانی در ایران می‌گوید: "هزینه‌ها حتی با داشتن دفترچه بیمه هم سنگین است. اگر برای یک سرماخوردگی ساده به درمانگاه مراجعه کنی، دست‌کم باید ۱۰هزار تومان خرج کنی. پزشکان متخصص هم که اصلاً دربند تعرفه‌های تعیین شده نیستند. به مطب هرکدام که مراجعه کنی، قیمت متفاوتی برای ویزیت می‌دهند که از ۲۰هزار تومان تا ۴۰هزار تومان متغیر است.

بیشتر مراکزی که خدمات پزشکی مثل سونوگرافی و سی‌تی اسکن و ... ارائه می‌دهند اصلاً با بیمه قرارداد ندارند یا بیمه تکمیلی می‌خواهند که هزینه آن هم برای امسال گران‌تر شده است و برای همه فراهم نیست."

افزاش ۹درصدی قیمت دارو

به جز نامشخص بودن تعرفه‌های درمان، اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و نوسان قیمت ارز باعث شده است که بدون اعلام رسمی، هزینه‌های درمان چندبرابر شود. افزایش هزینه‌ حامل‌های انرژی، افزایش تعرفه‌های درمانی و افزایش قیمت دارو، مانند هزینه تجهیزات پزشکی، تا حد زیادی به قیمت ارز و قیمت مواد اولیه وارداتی وابسته است.

در روزهای اخیر، اختلافات سازمان تامین اجتماعی و دارو‌سازان باعث شده که رهبر مژدهی، رئیس انجمن داروسازان ایران اعلام کند که چون صندوق تامین اجتماعی بدهی خود را به داروخانه‌ها نپرداخته، از این پس نسخه‌های بیماران دارای دفترچه تامین اجتماعی به صورت نقدی محاسبه می‌شود.

در روزهای اخیر، اختلاف‌های سازمان تامین اجتماعی و داروسازان باعث شده که رهبر مژدهی، رئیس انجمن داروسازان ایران اعلام کند که چون صندوق تامین اجتماعی بدهی خود را به داروخانه‌ها نپرداخته است، از این پس نسخه‌های بیماران دارای دفترچه تامین اجتماعی به صورت نقدی محاسبه می‌شود. او اعلام کرده است که این تصمیم از دوم اردیبهشت اجرا خواهد شد.

به گفته رئیس انجمن داروسازان، در حالی که هزینه‌های داروخانه‌ها چندبرابر شده، قیمت داروهای ساخت داخل ثابت مانده و باعث شده است داروخانه‌ها گرفتار بحران مالی شوند.

غیر از داروخانه‌ها، مراکز درمانی و بیمارستانی هم مبالغی زیاد از صندوق تامین اجتماعی طلبکارند. هرچند سعید مرتضوی، رئیس جدید سازمان تامین اجتماعی که انتصابش همچنان محل مناقشه است، در اقدامی تبلیغی، وعده داده است که کل بدهی یک هزار و ۱۰۰میلیارد تومانی صندوق تامین اجتماعی را در ۱۵روز به بیمارستان‌ها، پزشکان، دندانپزشکان، داروخانه‌ها، مراکز تصویربرداری و سایر مراکز طرف قرارداد با تامین اجتماعی پرداخت می‌کند، اما بهای این ناهماهنگی را مردم می‌پردازند.

نامشخص بودن وضعیت تعرفه‌ها در کنار فشارهای ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و بالارفتن قیمت ارز باعث شده است خدمات پزشکی با کیفیت و قیمت‌های مختلفی ارائه شوند. هرچند وزیر بهداشت ایران اعلام کرده است که قیمت داروها امسال تنها ۹درصد افزایش خواهد داشت، اما درعمل، با شروع سال جدید قیمت‌ برخی داروها چندبرابر شده و قیمت برخی داروهای بیماران خاص نیز با افزایشی ۵۰درصدی مواجه شده است. به عنوان مثال، براساس اعلام رئیس انجمن صرع ایران، قیمت داروهای بیماران مصروع، دوباره افزایش پیدا کرده است، در حالی که در سال گذشته هم این داروها ۱۰۰درصد گران‌تر شده بودند. احمد، شهروند ۶۰ساله ایرانی که یکی از بستگانش درگیر سرطان است درباره هزینه‌های دارویی بیمارش می‌گوید: "در ماه‌های گذشته هربار قیمت متفاوتی پرداخته‌ام که از دفعه قبل گران‌تر بوده است. بیمار من زیر پوشش هیچ بیمه‌ای نیست و اگر هم بود، سهم بیمه آنقدر ناچیز است که به دردسر پیگیری‌هایش نمی‌ارزد."

ما خواهان یک انتخابات سالم و آزادیم

arezoo — Mon, 27 Feb 2012 16:38:43 +0000

گفت‌وگو با خدیجه مقدم، فعال حقوق زنان - از پرونده ویژه انتخابات

اختر قاسمی

اختر قاسمی - به انتخابات مجلس نهم در حالی نزدیک می‌شویم که بسیاری از فعالان حقوق زنان از ضرورت تحریم انتخابات می‌گویند و آن را «نمایشی و دروغین» می‌خوانند. آنها در عین حال با این پرسش اساسی روبه‌رو هستند: آیا زنان جامعه ایران در این انتخابات حضوری فعال خواهند داشت؟ در گفت‌وگو با خدیجه مقدم، فعال حقوق زنان به پاره‌ای از این نکات پرداخته‌ایم.

انتخابات مجلس نهم با دستگیری روزنامه‌نگاران و فعالان دو عرصه سیاسی‌ـ‌ اجتماعی و حقوق زنان آغاز شده است. این انتخابات به نظر شما چه ماهیتی دارد؟

خدیجه مقدم: این انتخابات یک انتخابات نمایشی است. در واقع یک انتخابات سالم و آزاد و عادلانه نیست. ما همیشه خواهان یک انتخابات سالم و آزاد بوده‌ایم، ولی متأسفانه هیچگاه در ایران نبوده است. مجلس هشتم در بدترین حالت ممکن از حیث شرایط انتخاباتی شکل می‌گیرد و کاملاً مشخص است، برای این که هیچ صدای متفاوتی نباشد حتی حاضر نیستند که تنور انتخابات را گرم نگه دارند و نوعی رقابت را به نمایش بگذارند.

در درجه نخست روزنامه‌نگاران را می‌گیرند، بعد همینطور به ترتیب فعالان مدنی و سیاسی بازداشت می‌شوند. درواقع می‌خواهند انتخابات را در نوعی سکوت برگزار کنند و آن نتیجه‌ای را بگیرند که خودشان می‌خواهند. اگر به هشت دوره‌ مجلس تاکنون نگاه کنیم، در دوره‌ اول مجلس، بعد از آن همه جانفشانی‌هایی که زن‌ها برای پیروزی انقلاب کردند و اگر زن‌ها نبودند انقلاب پیروز نمی‌شد، فقط چهار زن به مجلس راه پیدا کردند.

از همان دوره‌ اول مجلس، چه در آن دوره‌ای که فکر می‌کنم مجلس پنجم بود و بیشترین شمار زنان نماینده را داشت و ۱۴ نفر زن توانسته بودند به مجلس راه پیدا کنند، و چه در مجلس ششم در دوران اصلاحات که ۱۳ نماینده‌ زن در آن فعال بودند و بیشترین مطالبات و خواسته‌های زنان در آن مطرح شد، چه در مجلس هفتم، هیچ‌وقت به نفع زنان لایحه‌ و طرحی تصویب نشده و در واقع تصمیم‌گیری‌ها به صورت معناداری به نفع زنان نبوده است.

یکسری اتفاقات خیلی جزئی افتاده است. مثلاً طرح ارث‌بری زنان از زمین به‌هرحال تصویب شده است. حال وقتی این دوره‌های مجلس را باهم مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم در هیچ شرایطی نمایندگان مجلس نتوانستند (حتی اگر خودشان هم اراده می‌کردند و می‌خواستند)، لوایح یا طرح‌هایی را به تصویب برسانند که به نفع زندگی زنان باشد، مگر به دستور رهبری.

خاطراتی را که از فعالیت در ایران دارم و ارتباط‌هایی را که با مجلس و نمایندگان مجلس داشتم، می‌توانم برایتان به عنوان مثال مطرح کنم. نمایندگان مجلس به‌‌خصوص وقتی می‌خواستند پیرامون طرح‌هایی که مربوط به زنان می‌شد نکاتی را مطرح کنند، همیشه باید اجازه می‌گرفتند. یعنی حتی برای طرح آن باید اجازه می‌گرفتند. من یادم هست وقتی بحث ارث‌بری زنان از زمین مطرح بود و آن موقع "کمپین یک میلیون امضا" نیز فعال بود، خیلی جاها درباره حقوق زنان صحبت می‌کردیم و مطلب می‌دادیم و خواهان برابری ارث بودیم. برابری را به صورت کامل می‌خواستیم.

ولی به‌هرحال چون معتقدیم برای هر چیزی باید پله پله و قدم به قدم جلو رفت، خود من راجع به همین ارث‌بری زن از زمین و مقایسه‌اش مطالب زیادی گفته و نوشته بودم. روزی از رادیو سراسری ایران به من زنگ زدند. یک میزگرد رادیویی بود که از طرفی با زهرا صادقی، معاون خانم طبیب‌زاده، رئیس مرکز امور خانواده که معاون رئیس جمهور هم هستند در پشت خط حرف می‌زدند و از طرفی هم با من صحبت می‌کردند. من هم در جلسه‌ای بودم که اصلاً موبایل آنتن نمی‌داد و رفتم توی حیاط با آنها صحبت کردم.

من ایرادهای قانون ارث را گفتم. زهرا صادقی هم به من لطف کردند و کمی مرا معرفی کردند که سالهای سال است ایشان در حوزه زنان کار می‌کنند، ولی آنجا من خیلی ناراحت شدم که گفتند یک مژده به شما بدهم که مقام معظم رهبری هم دستور داده‌اند که قانون ارث تغییر کند و زن بتواند از زمین ارث ببرد. به‌هرحال صحبت‌هایی در آنجا مطرح شد که همه از رادیو پخش نشد.

خدیجه مقدم: علاوه براین که زنان فعال در این انتخابات شرکت نخواهند کرد، حتی بخش بزرگی از توده‌ زنان هم شرکت نخواهند کرد. وضعیتی که الان در ایران داریم خیلی ویژه است. از لحاظ اقتصادی، دولت درآمد نفت را صرف سرمایه‌گذاری برای ایجاد اشتغال و بهتر شدن زندگی مردم نمی‌کند. دولت درآمد نفت را صرف بیشتر کردن عمر خودش می‌کند.

می‌خواهم بگویم که قوانین خیلی روی اراده‌ نمایندگان مجلس تصویب نمی‌شود. از جای دیگری باید دستور بیاید. ساختار اساسی جمهوری اسلامی اجازه نمی‌دهد که نمایندگان مجلس خواسته‌های خودشان و خواسته‌های مردمی را که به آنها رأی داده‌اند مطرح کنند. نمونه‌ دیگر آن لایحه چندهمسری بود. ما در مرحله‌ اول پنج‌هزار نامه‌ اعتراضی جمع کردیم و به مجلس رفتیم. در آنجا زهره الهییان به من باز گفت که آقای خامنه‌ای، مخالف چندهمسری هستند.

می‌خواهم بگویم در این شرایط، در این وضعیتی که همه چیز به رهبری برمی‌گردد، دیگر مجلس چگونه مجلسی است. یعنی معنا و مفهومش را از دست داده است. به‌هرحال بازهم در یک دوره‌هایی شماری نماینده مستقل در مجلس بود که می‌شد رفت با آنها صحبت کرد و به‌هرحال می‌شد مسائلی را در مجلس مطرح کرد. الان با این شکلی که دارد انتخابات مجلس نهم صورت می‌گیرد، دیگر هیچ امیدی نیست حتی به نمایندگانی که خودش را مستقل می‌دانند و وارد مجلس می‌شوند. برای این که خیانت کرده‌اند و دارند به مردم خیانت می‌کنند. این اعلام برائت از جنبش سبز در واقع اعلام برائت از خواسته‌های مردم است و دارند به مردم از همین ابتدا خیانت می‌کنند. خب مشخص است که مجلس پیش رو چگونه مجلسی خواهد شد.

با توجه به این که شما یکی از فعالان مدنی در ایران بودید و همواره تلاش می‌کردید از طریق گفت‌وگو با نمایندگان مجلس، قوانین را با هدف رسیدن زنان به برابری حقوقی در سطح جامعه تغییر دهید، اگر در حال حاضر در ایران بودید در انتخابات شرکت می‌کردید؟

مسلماً در انتخابات شرکت نمی‌کردم. به خاطر این که این یک بازی است، یک نمایش است. ما هیچ وقت عروسک خیمه شب‌بازی آقایان نبوده‌ایم و نیستیم. مجلسی که بخواهد به این شکل کارش را شروع کند، با یکسری نمایندگانی که به این شکل دارند وارد آن می‌شوند، به هیچ‌وجه جایی نیست که ما بتوانیم با آنها وارد مذاکره شویم.

شما فکر می‌کنید زنان فعال سیاسی- اجتماعی، زنانی که شاهد جنبش اعتراضی اخیر بودند، در انتخابات شرکت خواهند کرد؟

من فکر می‌کنم علاوه براین که زنان فعال در این انتخابات شرکت نخواهند کرد، حتی بخش بزرگی از توده‌ زنان هم شرکت نخواهند کرد. وضعیتی که الان در ایران داریم خیلی ویژه است. از لحاظ اقتصادی، دولت درآمد نفت را صرف سرمایه‌گذاری برای ایجاد اشتغال و بهتر شدن زندگی مردم نمی‌کند. دولت درآمد نفت را صرف بیشتر کردن عمر خودش می‌کند. حالا می‌بینید که دیگر به چه طریقی این درآمد دارد مصرف می‌شود. از لحاظ اجتماعی به قدری تبعیض‌ها و فشارها بیشتر شده است که هیچ امنیتی برای مردم وجود ندارد. از لحاظ سیاسی هم می‌بینید که هیچ حزبی در ایران وجود ندارد تا مردم دل‌شان به این خوش باشد که بتوانند از طریق احزاب حرف‌شان را بزنند. در نتیجه هیچ امیدی به این انتخابات وجود ندارد که بخواهیم بگوییم توده‌ زنان در آن شرکت می‌کنند.

البته با توجه به شرایطی که در ایران هست و من درک می‌کنم زنانی را که فکر می‌کنند اگر در این انتخابات شرکت کنند، ممکن است تغییرات کوچکی صورت بگیرد که به نفع‌شان باشد. آنها هم زنانی هستند که فریب وعده وعیدها را می‌خورند. ۹ سال پیش طرح بیمه زنان خانه‌دار تصویب شد و ۹ سال است که این طرح اجرا نمی‌شود. این طرح مسکوت گذاشته شده است و هیچ‌وقت راجع به آن صحبت نمی‌شود، مگر در موقع انتخابات. الان دوباره شروع کرده‌اند به تبلیغات پیرامون طرح بیمه زنان خانه‌دار و خب توده‌ زنان شاید ندانند که ۹ سال پیش این تصویب شده است. کسی نمی‌پرسد چرا اجرا نشد؟ حالا واقعاً امیدی داریم به این که این طرح اجرا شود؟ در واقع با این فریب می‌خواهند فقط زنان را بکشانند پای صندوق‌های رأی. تکرار می‌کنم: من نمی‌توانم بگویم که مردم رأی بدهند یا ندهند. من فقط حدس خودم را می‌زنم.

در این دور تقریباً زنان شرکت‌کننده در انتخابات به عنوان نامزدهای انتخاباتی، به یک سوم دور قبل رسیده‌اند و در همین زمینه طرحی از طرف جامعه‌ زینب به مجلس ارائه شده است. نظر شما درباره این طرح چیست؟

آن طرح به‌هرحال اجرا نخواهد شد، ولی بحث من سر کمیت نیست. بحث‌ من سر کیفیت است. می‌توانند نمایندگان مردی در مجلس باشند که از حقوق زنان دفاع کنند. یعنی می‌تواند تعداد نمایندگان زن زیاد باشد ولی از حقوق زنان دفاع نشود. نمونه‌هایش را ما دیده‌ایم.

خدیجه مقدم: فشار زیادی روی زن‌ها با این تحریم خواهد آمد و این‌ها را بیشتر از همیشه وابسته به مردهاشان و به آن جامعه‌ی مردسالار خواهد کرد. در چنین شرایطی آن فرهنگ مردسالاری هم بیشتر رشد خواهد کرد.

می‌بینید شما که نمایندگان مجلس، مثلاً فاطمه عالیا از چندهمسری دفاع کردند و این دلیل نمی‌شود که ما بگوییم به خاطر ورود تعداد کم زنان به مجلس، ممکن است طرحی را به نفع زنان تصویب نکند یا دولت لایحه‌ای را به مجلس ندهد. البته حضور زنان در همه‌ جا و دوجنسی شدن همه‌ی نهادها و سازمان‌ها و مجالس به‌هرحال باعث می‌شود مسائل زنان بیشتر مطرح شود، ولی من می‌خواهم بگویم مهم این نیست که تعداد زنانی که وارد مجلس می‌شوند، چقدر است. برای این که آن تعداد زنانی هم که می‌خواهند وارد مجلس شوند باید از خواسته‌های مردم اعلام برائت کنند. خب مشخص است که وقتی اعلام برائت می‌کنند، یعنی خواسته‌های مردم را ندیده می‌گیرند. خواسته‌های زنان هم داخل خواسته‌های مردم است. فرقی نمی‌کند.

شما فکر می‌کنید امیدی به طرح اصلاح قانون انتخابات باشد تا زنان بتوانند شرکت فعال‌تری در آن داشته باشند؟

صحبت‌ام راجع به انتخابات آزاد و سالم است. آزاد، سالم و عادلانه. اگر براساس اصول انتخابات انتخاباتی صورت گیرد، زنان هم با تعداد بیشتری می‌توانند وارد مجلس شوند. با این طرح‌های فعلی اما نه. یعنی آن اصل مطلب، ریشه‌ مطلب در این است که انتخابات ما سالم و آزاد و عادلانه نیست. اگر انتخابات آن شرایط خودش را داشته باشد، مسلماً تعداد زنان بیشتری می‌توانند در انتخابات شرکت کنند و احتیاجی به این طرح‌ها نیست.

به نظر شما تحریم‌های اخیر تاثیر ویژه‌ای روی فعالیت زنان خواهد داشت؟

تحریم‌ها طبیعتاً روی زندگی زنان بیشتر تأثیر می‌گذارد. برای این که نمی‌توانیم فقر زنان را در دنیا و در ایران انکار کنیم. زنان فقیرترین قشر جامعه هستند. اکثریت‌شان زیر خط فقر زندگی می‌کنند. بیکاری حتی در بین زنان تحصیلکرده نیز به شدت وجود دارد. وقتی تحریم‌ها وجود دارند، اثر این تحریم‌ها در درجه‌ اول روی بچه‌ها خود را نشان می‌دهد.

یادم هست وقتی اولین تحریم‌ها در ایران صورت گرفت، شیرخشک هزاروهشتصد تومان بود و در عرض دو هفته به پنج هزار تومان رسید. وقتی مردم قدرت خریدشان پایین برود، طبیعتاً مشکلات تحریم روی اولین گروهی که بیشترین تأثیر را می‌گذارد بچه‌ها هستند؛ بعد زنها و بعد بقیه مردم. فشار زیادی روی زن‌ها با این تحریم خواهد آمد و این‌ها را بیشتر از همیشه وابسته به مردهاشان و به آن جامعه‌ی مردسالار خواهد کرد. در چنین شرایطی آن فرهنگ مردسالاری هم بیشتر رشد خواهد کرد.