ژیلا بنی‌ یعقوب

زیستن برای گفتن و بازگفتن

Sat, 24 Mar 2012 07:53:15 +0000

یادداشتی بر زنان در بند ۲۰۹ اوین، نوشته ژیلا بنی‌یعقوب

زهرا باقری‌شاد

زهرا باقری‌شاد- «زنان در بند ۲۰۹ اوین» اوین یک روایت کوتاه و واقعی است به قلم روزنامه‌نگاری که ۳۰ سال از روزنامه‌نگاری محروم شده اما از نوشتن نه. ژیلا بنی‌یعقوب نه یک رمان خلق کرده و نه یک داستان کوتاه.

او دقیقاً به شیوه همیشگی، مثل نوشتن برای روزنامه نوشته است؛ با‌‌ همان زبان ساده ژورنالیستی اما دقیق و پرسشگر. اما این‌بار توانسته سؤال‌های بیشتری بپرسد. شاید برای اینکه دست‌کم به خودش بگوید که از نوشتن محروم نیست حتی اگر نتواند در روزنامه قلم بزند؛ و این‌بار نه مجبور است در برابر سانسور صبوری پیشه کند و نه در چارچوب مرزهایی که برای روزنامه‌نگاران در داخل ایران تعیین شده بنویسد. او «در زنان در بند ۲۰۹ اوین» می‌تواند کامل‌تر از همیشه روایت کند هرچند از یک دوره زمانی بسیار کوتاه.

«زنان در بند ۲۰۹ اوین» در بحبوحه روزهایی نوشته و منتشر شده که هنوز تب جنبش و اعتراض علیه جمهوری اسلامی داغ است. نه سال‌ها از وقوع یک انقلاب گذشته و نه کسی روزهای پرتنش سال‌های اخیر ایران را از یاد برده. از سوی دیگر، صداقت نویسنده این اثر در تک تک جمله‌ها و پاراگراف‌های این کتاب آشکار است.

با زبانی ساده، اما پرسشگر. روایتی از مبارزه زنان ایرانی

نویسنده هنوز در ایران زندگی می‌کند و هنوز از پیامدهای مبارزات آزادی‌خواهانه‌اش در امان نمانده، بلکه مجبور است به مدت ۳۰ سال روزنامه‌نگاری را کنار بگذارد. حالا و در این برهه زمانی او بیش از هر زمان دیگری می‌تواند به روایت شرایطی که در آن قلم زده و به کار خبری مشغول بوده بپردازد و بهتر از ژیلای ۳۰ سال بعد می‌تواند همه چیز را خوب به یاد بیاورد. از رنگ شلوار بازجو‌ها که آن‌ها را از زیر چشم‌بند می‌دیده تا لیوان‌های پلاستیکی یک‌بار مصرف بند ۲۰۹. از درد هولناکی که در روزهای انفرادی به وجودش چنگ می‌زده تا صدای شادی صدر و دیگر هم‌بندی‌هایش. او حالا بهتر از هر زمان دیگری می‌توانسته بنویسد و چه خوب که این کار را کرده، و چه خوب که در لاک سکوت و تسلیم فرو نرفته است.

«زنان در بند ۲۰۹ اوین» اگرچه روایت مبارزه زنان است اما فقط یک اثر زنانه نیست. نویسنده این کتاب، روزنامه‌نگاری است که به برابری باور دارد و صادقانه به روایت مبارزه زنان و مردان در راه دست‌یابی به حقوق برابر پرداخته. حضور علی اکبر موسوی خوئینی‌ها، نماینده مجلس و بهمن احمدی امویی، روزنامه‌نگار در تجمع روز زن و نیز زندان اوین، گویای نگاه برابرخواهانه ژیلا بنی یعقوب است که در تمام اثر خود را نمایان ساخته.

ژیلا بنی یعقوب، اتفاقاً فقط به روایت زندگی خودش در این برهه کوتاه در زندان نپرداخته و شاید بیشتر از خودش به شرایط خاص و دشوار زندان اشاره کرده است. بازجویی‌ها، وضعیت روانی زنان زندانی و اینکه حتی در پشت میله‌های زندان هم امیدشان را برای دست‌یابی به حقوق برابر و آزادی از دست نمی‌دهند؛ آواز می‌خوانند، می‌خندند و بحث می‌کنند. حتی جایی که محور ماجرا ژیلا می‌شود باز فرد دیگری هست که از او هم بخوانیم و بدانیم. یک بازجو که همیشه هم بی‌ادب و خشن نیست، بلکه گاهی می‌تواند با معلومات و مؤدب باشد، یک زن که ژیلا به شجاعت و استقامت او غبطه می‌خورد، یک زندانبان مهربان و یک پزشک یا یک نماینده مجلس که به خاطر حضور در تظاهرات روز زن دستگیر و روانه اوین شده است.

«زنان در بند ۲۰۹ اوین» یک شاهکار ادبی نیست، اما روایت مستند ارزشمندی است که نمی‌توان آن را فراموش کرد؛ روایتی مستند که صداقت و صحت آن را بسیاری می‌توانند مورد تأیید قرار بدهند چرا که این اثر، تنها داستان ژیلا نیست؛ داستان واقعی زنانی است که به خاطر حمایت از حقوق زنان روانه زندان می‌شوند. زنان فعال حقوق بشر، زنان روزنامه‌نگار، زنان خانه‌دار، زنانی که از همسرانشان می‌ترسند و حتی داستان واقعی زندگی زنان زندانبان که به حقوق خودشان آگاه نیستند و حتی نمی‌دانند نگهبان زندان چه افرادی شده‌اند.

همیشه خسته بودم از روایت‌های شل و وارفته‌ای که به اسم خاطرات زندان و انقلاب در ایران می‌خواندم. واقعی و شفاف نبودن بیشتر آثاری که دراین‌باره خوانده بودم مرا به روایت‌هایی از این دست بدبین کرده بود. نمی‌گویم همه آن‌ها، اما دست کم آثار و خاطراتی که با آن‌ها مواجه شده بودم تنها شمه‌ای از واقعیت را بازگو می‌کردند با رنگ و لعاب تلخی و گزندگی بسیار؛ ‌گاه تا حد شکنجه زجرآور و‌گاه در سطح یک خواب، غیر قابل قبول و باورنکردنی. «زنان در بند ۲۰۹ اوین» نوشته ژیلا بنی یعقوب اما این تصویر را در ذهن من دگرگون کرد. در کافه‌ای نشسته بودم و کتاب را در دست داشتم و تا به خودم آمدم نزدیک به ۴۰ صفحه از آن را یک‌نفس خوانده بودم.

شناسنامه کتاب:
زنان در بند ۲۰۹ اوین، نوشته ژیلا بنی‌یعقوب، نشر باران

در همین زمینه:
:: زنان در بند ۲۰۹ اوین به روایت ژیلا بنی‌یعقوب، بخش خبر، رادیو زمانه::

زنان در بند ۲۰۹ اوین به روایت ژیلا بنی‌یعقوب

Mon, 13 Feb 2012 14:09:50 +0000

خاطرات زندان ژیلا بنی‌یعقوب، روزنامه‌نگار با عنوان "زنان در بند ۲۰۹ اوین" توسط نشر باران در سوئد منتشر شد.

به گزارش بخش فرهنگ رادیو زمانه، کتاب خاطرات ژیلا بنی‌یعقوب که در سال ۱۳۸۸ در جریان پیامدهای اعلام نتایج انتخابات مناقشه‌انگیز ریاست‌جمهوری به همراه همسرش بهمن احمدی امویی بازداشت شده بود، با عنوان "زنان در بند ۲۰۹ اوین" توسط نشر باران در سوئد انتشار یافت.

ژیلا بنی‌یعقوب در مقدمه این کتاب می‌نویسد: "نگارش و انتشار خاطرات مربوط به یک زندان کوتاه‌مدت به معنای اهمیت بخشیدن به آن نیست، بلکه به منظور ثبت تاریخی این وقایع است. اگر نه، خیلی خوب می‌دانم که گذراندن دوره‌ای کوتاه در زندان در برابر رنج بسیاری از زندانیان عقیدتی – سیاسی میهنم به‌ویژه برخی از روزنامه‌نگاران زندانی ناچیز شمرده می‌شود."

نویسنده کتاب در این مقدمه به درد و رنج زندانیان سیاسی در سال‌های دهه ۱۳۶۰ خورشیدی اشاره می‌کند و می‌نویسد: "رنج‌های ما به‌عنوان زندانی‌های دهه ۸۰ جمهوری اسلامی به هیچ عنوان با درد و رنج‌های زندانیان سیاسی ایران در دهه ۶۰ قابل مقایسه نیست؛ دهه‌ای که شلاق و کابل و اعدام اتفاق‌های روزمره زندان‌ها بود."

ژیلا بنی‌یعقوب با قلمی استوار و کاملاً عینی و با پرهیز از هرگونه شعار، خاطرات خود را در تاریخ ۲۲ خرداد ماه سال ۱۳۸۵ آغاز می‌کند.

نویسنده به هیچ‌وجه قصد ندارد از خود تصویر یک قهرمان را به دست دهد، بلکه همه تلاش او معطوف به بازآفرینی مستند رنج‌ها و مشکلات زندانیان سیاسی در متن جنبش مدنی مردم ایران است

در آن تاریخ قرار بود زنان در اعتراض به قوانین تبعیض‌آمیز در خیابان "هفت تیر" در تهران تظاهرات کنند.

نویسنده کتاب همراه با یک تیم خبری و همسرش، بهمن امویی که داوطلبانه به این تیم گزارشگر می‌پیوندد به میدان هفت تیر می‌روند و وقتی کار به درگیری مأموران انتظامی با تظاهرکنندگان می‌کشد، بخش عمده‌ای از این گزارشگران را همراه با ژیلا بنی یعقوب و همسرش بازداشت می‌کنند.

ژیلا بنی‌یعقوب در این اثر تلاش می‌کند تصویری مستند و روشن از وقایع آن روز که سرانجام به زندانی شدن او در بند ۲۰۹ اوین انجامید به دست دهد.

بند ۲۰۹ اوین در اختیار وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی بود و زندانیان از حقوق شهروندی و قانونی‌شان در این بند بی‌بهره بودند.

در جای‌جای این کتاب نویسنده با صداقت خواننده را از واهمه‌هایش مطلع می‌کند. او به هیچ‌وجه قصد ندارد از خود تصویر یک قهرمان را به دست دهد، بلکه همه تلاش او معطوف به بازآفرینی مستند رنج‌ها و مشکلات زندانیان سیاسی در متن جنبش مدنی مردم ایران است.

این روایت هرچند که دردناک است، اما از لحظاتی طنزآمیز نيز بی‌بهره نمانده است. برای مثال وقتی نویسنده کتاب را همراه با دیگر زندانیان برای عکس گرفتن می‌برند، عده‌ای در آن میان گریه می‌کنند. مأموری که آن‌ها را همراهی می‌کند با لحنی خشونت‌آمیز تشر می‌زند که چرا گریه می‌کنید؟ ژیلا بنی‌یعقوب می‌نویسد: "مرا که برای عکس گرفتن برد، ناخودآگاه خنده‌ام گرفت. همیشه در آتلیه عکاسی خنده‌ام می‌گیرد. این بار مأمور با عصبانیت گفت: «چرا می‌خندی؟»" و نویسنده در پاسخ می‌گوید: "آقا بالاخره ما چه‌کار کنیم که شما عصبانی نشوید؟"

از میان چنین تصاویری او نه تنها از شرایط دشوار زندان سخن می‌گوید، بلکه تصویری از شخصیت و کنش خودش را هم به‌دست می‌دهد.

شرح بازجویی‌ها و فشارهای روانی و عاطفی که بازجویان به زندانیان وارد می‌کنند، و نشانه‌هایی که بین بازجو و زندانی وجود دارد، با دقت و به‌روشنی و با پرهیز از هرگونه تعابیر شاعرانه یا شعارهای حماسی بیان می‌شود و به این ترتیب خواننده با ساز و کار بازجویی و با روحیه بازجویان در زندان‌های جمهوری اسلامی به خوبی آشنا می‌شود.

او می‌نویسد: "چرا این بازجو‌ها مدام در حال دروغ گفتن هستند؟ آن‌ها چه نیازی به این‌همه دروغ دارند؟"

"زنان در بند ۲۰۹ اوین" همچنین از نظر مقایسه خاطرات زندانیان سیاسی در گستره دو دهه هم اهمیت دارد.

ژیلا بنی‌یعقوب متولد ۱۹۷۱، روزنامه‌نگار و فعال حقوق زنان است. او سال‌ها در تحریریه روزنامه‌های مختلف از جمله روزنامه‌های نوروز، وقایع اتفاقیه و سرمایه به عنوان دبیر سرئیس اجتماعی فعالیت داشت.

ژیلا بنی‌یعقوب در سال ۲۰۱۰ میلادی برنده جایزه بین‌المللی شجاعت در روزنامه‌نگاری از بنیاد بین‌المللی رسانه‌های زن و همچنین برنده جایزه جهانی "آزادی بیان" از سازمان روزنامه‌نگاران کانادایی شد. او همچنین در سال ۲۰۱۱ جایزه ویژه آزادی بیان سازمان گزارشگران بدون مرز را از آن خود کرد.