اپوزیسیون ایران

گذار به دموکراسی؛ کنفرانسی در واشینگتن

Tue, 10 Apr 2012 22:20:35 +0000

گفت‌وگو با آرام حسامی، استاد مونتگمری کالج مریلند - ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب زاده

ایرج ادیب زاده - گذار به دموکراسی در ایران چگونه باید صورت گیرد؟ این عنوان، موضوع کنفرانسی بود که در روزهای هفتم و هشتم آپریل، شنبه و یکشنبه (۲۰ـ ۱۹ فروردین ۱۳۹۱ خورشیدی) در "جرمن تاون" واشینگتن و با حضور افرادی از گروه‌های اپوزیسیون مخالف جمهوری اسلامی در خارج از کشور، برپا شد.

نزدیک به ۵۰ نفر از فعالان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی در این کنفرانس دو روزه به گفت‌وگو درباره‌ راه‌های عملی گذار به دموکراسی، انتخابات آزاد، پارلمان در تبعید دیجیتالی و طرح‌های براندازی رژیم گفت‌وگو کردند که این موضوع آخری، با مخالفت یکی از دعوت شدگان،که از نظر فکری به گروه‌های سبز و اصلاح‌طلب نزدیک است، روبه‌رو شد. وی از التزام به قانون اساسی جمهوری اسلامی و ولایت فقیه دفاع کرد.

سرانجام پس از سخنرانی چهره‌های مختلف، روی شش یا هفت پیشنهاد توافق شد که براساس آنها فعالیت‌های این گروه اپوزیسیون جمهوری اسلامی می‌تواند ادامه یابد.

آرام حسامی، علی افشاری، محسن سازگارا، امیرحسین گنج‌بخش، عبدالهه مهتدی، اسماعیل نوری علا، فاطمه حقیقت‌جو، خالد عزیزی، شهریار آهی، بیژن کریمی، رویا طلوعی، مهران براتی، حسن شریعتمداری و آرش غفوری در این کنفرانس سخنرانی کردند.

برخی از دعوت‌شدگان به کنفرانس نیامدند. برخی از سازمان‌های اپوزیسیون جمهوری اسلامی هم به این کنفرانس دعوت نشدند.

دکتر آرام حسامی استاد مونتگمری کالج دانشگاه مریلند یکی از برپاکنندگان کنفرانس واشینگتن در گفت‌وگو با زمانه می‌گوید که "گروه‌ها" به این کنفرانس دعوت نشده بودند، بلکه افراد اپوزیسیون جمهوری اسلامی به شکل فردی دعوت شده بودند. او در این‌باره می‌گوید:

با وجود این که ما می‌دانیم افراد دعوت‌شده متعلق به شبکه‌ها یا احزاب برون‌مرزی هستند، اما از آن‌ها به صورت فردی دعوت شده بود. حدود ۶۰ـ ۵۰ نفر در کنفرانس حضور داشتند که بعضی‌ از آنها پروژه‌های گروه‌ یا شبکه و یا حزب‌شان را مطرح کردند. برخی از دعوت‌شدگان مثل آقایان براتی و بیات هم که در گروه‌های متفاوتی حضور دارند، به طور شخصی دعوت شده بودند.

در این کنفرانس دکتر امیرحسین گنج‌بخش، موضوع انتخابات آزاد را مطرح کرد. حدود ده پروژه در دو روز مطرح و بررسی شد و همان‌طور که می‌دانید در رسانه‌ها بازتاب یافت.

امروز چالش ما با جمهوری اسلامی‌ و برای برقراری حکومت دموکراتیک در ایران است و این که باید چه راهکارهای مشخصی را مورد نظر داشت وگام‌های اول و دوم و سوم در این راه چیست

هفت پروژه مشخص از سوی افرادی که حضور داشتند مطرح شد و دوـ سه پروژه را هم دوستان از اسکایپ مطرح کردند. به‌هرحال برای اولین بار کنفرانسی در "پای عملی" مطرح شد.

منظورتان از "پای عملی" چیست ؟

ببینید، معمولاً در کنفرانس‌ها یا نشست‌ها بیشتر بحث‌ها راجع به باورها و نظرها و بحث‌های نظری است.

امروز ما تصمیم گرفتیم کنفرانسی برگزار کنیم که مشخصاً راجع به راه‌های مشخص "پروژه‌ای در مورد دوران گذار به دموکراسی" باشد. یعنی چگونه افراد سیاسی و احزاب می‌خواهند گذار به دموکراسی را انجام دهند و پروژه‌شان چیست؟

مشخصات "پروژه" چیست؟ هدف‌ چیست، با چه مکانیزمی و چه افرادی محقق می شود و مخاطب‌ کیست؟

از این لحاظ، من فکر می‌کنم این اولین کنفرانسی‌ست که فراخوانی به جامعه سیاسی داده که "بیایید صحبت‌هایتان را ارائه دهید، ولی با توصیه‌های عملی."

امروز چالش ما با جمهوری اسلامی‌ و برای برقراری حکومت دموکراتیک در ایران است و این که باید چه راهکارهای مشخصی را مورد نظر داشت وگام‌های اول و دوم و سوم این راه چیست و با چه مکانیزمی میسر می شود.

چالش دموکراسی و انتخابات آزاد با حضور جمهوری اسلامی چگونه می‌تواند شکل بگیرد؟

اول بحث این است که گروه‌های برون‌مرزی، مثل ما یا افرادی که در برون‌مرز خودشان را اپوزیسیون می‌دانند، چه قدم‌هایی را و در راستای چه هدفی باید بردارند و آیا می‌توانند با پروژه مشخصی همکاری کنند یا نه؟ بنابراین افراد خواهند دید که آیا مثلاً "کارزار برای انتخابات آزاد در ایران" می‌تواند با "اتحاد جمهوری‌خواهان" کار کند یا نه. آیا پروژه آنها به‌ هم نزدیک است؟

به طور مثال، پروژه‌ پیشنهادی من راجع به انتخابات آزاد برون‌مرزی برای تشکیل یک کنگره ملی بود که به طرح آقای شهریار آهی راجع به یک پارلمان دیجیتالی خیلی نزدیک است.

منظور از پارلمان دیجیتالی تشکیل قوه مقننه یا پارلمانی برای بحث کردن درباره قانون نیست. بلکه به‌عنوان یک شبکه‌ اجتماعی‌ست که کارهای سیاسی را از طریق انتخابات و نمایندگی از افراد خارج از کشور می‌تواند انجام دهد

بنابراین می‌توانند باهم همکاری کنند که در نهایت ممکن است یک، دو یا سه پروژه درهم ادغام شوند و انسجامی به همه سیاسی‌های خارج از کشور دهد. اول یک گفت‌وگو و بعد ممکن است به یک گفتمان تبدیل شود. ولی هدف ما در حقیقت برخورد عملی‌ و عمل‌گرایانه به این مسئله بود.

آقای حسامی شما گفتید که پیشنهاد آقای آهی پارلمان دیجیتال بود. آیا می‌توان این پارلمان دیجیتال را همان پارلمان در تبعید نامید؟

ببینید، ایشان منظورشان تشکیل قوه مقننه یا پارلمانی به صورت بحث کردن درباره قانون نیست. بلکه به‌عنوان یک شبکه‌ اجتماعی‌ست که کارهای سیاسی را از طریق انتخابات و نمایندگی از افراد خارج از کشور می‌تواند انجام دهد که ما امیدواریم از طریق داخل هم بشود.

ایشان در طرح‌شان چالش‌ها را شکافتند و امکانات را بررسی کردند. اما طرحی که من دادم بیشتر پاسخی به آن چیزی‌ست که شما پرسیده‌اید و آن طرح انتخابات آزاد برون‌مرزی است با مکانیزمی که بتواند تمام گروه‌های سیاسی را وارد این کنگره کند. کنگره هم به معنای کنگره‌‌ای مثل کنگره آمریکا نیست که قانون‌ وضع می‌کند.

منظور این است که عده‌ای با نمایندگی برای انجام دادن یک کار مشخص دور هم جمع شوند آن کار مشخص هم این است که در تقابل با حکومت جمهوری اسلامی یک آلترناتیو روی میز بگذارند.

برخی از دعوت‌شده‌ها نیامدند، دلیلی هم اعلام نکردند و همه‌ گروه‌های سیاسی خارج از کشور هم در این کنفرانس نماینده نداشتند. چرا؟

باید بگویم که از دعوت‌شدگان، یعنی از ۵۰ نفر، حدود ۱۴ـ ۱۳ نفرشان نیامده بودند. همان طور که می‌دانید اپوزیسیون ما اشکالاتی دارد. بعضی‌ها کنارهم نمی‌نشینند. بعضی‌ها مواضع سیاسی‌شان مشخص است و بنابراین با بعضی‌ها گفت‌وگو نمی‌کنند.

بعضی‌ها هم ممکن نبود که بیایند. اما دعوتی که شده بود، از طیف‌های فکری بسیار وسیعی بود. یعنی مثلاً افرادی از حزب کومله ، حزب دموکرات کردستان، آقای سازگارا ، آقای آهی، آقای نوری علا و آقای حسن شریعتمداری بودند که البته ایشان با گروه‌های متفاوت کار می‌کنند، اما به صوررت شخصی آمده بودند.

این جلسه‌ای بود برای گذار به دموکراسی؛ با عنوان "نان و عدالت". شرط ما این بود که این نان و عدالت باشد. از این نظر بعضی‌ از گروه‌ها، مثل مجاهدین حذف می‌شوند. چون مفهوم گذار به دموکراسی از راه مسالمت‌آمیز است

به‌هرحال این کثرت‌گرایی بود. مثلاً از یکی ازنهادهای مردمی آقای بیژن کریمی آمده بودند. بنابراین افراد از طیف‌هایی بودند که خواسته‌های متفاوتی داشتند.

آیا مجاهدین خلق هم دعوت شده بودند؟

این جلسه‌ای بود برای گذار به دموکراسی؛ با عنوان "نان و عدالت". شرط ما این بود که این نان و عدالت باشد. از این نظر بعضی‌ از گروه‌ها حذف می‌شوند. چون مفهوم آن، گذار به دموکراسی از راه مسالمت‌آمیز است. بنابراین مجاهدین دعوت نشده بودند.

در کنفرانس استکهلم خبرنگاران رسانه‌ها اجازه‌ شرکت در محل گفت‌وگو را نداشتند. بعد هم گفتند به دلایل امنیتی روزنامه‌نگاران اجازه حضور ندارند. آیا در این کنفرانس واشینگتن اعتراض به نبود شفافیت وجود نداشت؟

ما یک فراخوان دادیم و تمام رسانه‌ها را دعوت کردیم که تشریف بیاورند. از آقای نیک آهنگ کوثر گرفته که شخصی آمده بود تا بی بی سی و صدای آمریکا و برنامه‌ها از تلویزیون "مردم" مستقیم پخش شد.

تلویزیون آپادانا هم اینجا بود که مستقیم پخش کرد. تمام جلسه، از اول تا آخرین جلسه، مستقیم روی وب پخش شد. شفافیت بود. ما خوشحالیم که خبرنگاران بودند و دیدند که مسائل چه بود و چگونه مطرح شد.

شما بازتاب این کنفرانس‌ها و مشابه آن را در ایران به‌ویژه بین گروه‌هایی که در جنبش‌های مختلف هستند، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

پیام‌هایی از اینترنت یا با اس ام اس از ایران فرستاده شده بود و توقعاتی داشتند. ما می‌دانیم که وقتی جریان، رسانه‌ای شد، بازتاب می‌گیرد.

جمهوری اسلامی هم یک حرکتی علیه این جریان را در ایران شروع کرد. مردم می‌بینند، دانشجویان می‌بینند و واکنش نشان می‌دهند. ما امیدواریم که بازتابش روزنه امیدی باشد، از این جهت که ببینند اپوزیسیون ایران فعال است و تلاش‌هایی می‌کند که امیدواریم جواب دهد.

من نمی‌توانم راجع به کسانی که در ایران هستند، صحبت کنم. ولی از پیام‌هایی که آمده مطمئنم بازتاب خوبی داشته. این کنفرانس برای شادیاد دکتر مهرداد مشایخی برگزار شد.

هدفش این بود که به توجیه‌های عملی نگاه کند. هدفی جز این نداشت و امیدواریم بعدها چیزی از آن درآید. ولی ربطی به کنفرانس‌های قبلی نداشت و برای کنفرانس بعدی هم اصلا گفت‌وگویی نشد.

گفتید کنفرانس اپوزیسیون جمهوری اسلامی با عنوان "گذار به دموکراسی" ارتباطی به کنفرانس‌های پیشین ازجمله لندن و استکهلم نداشته. چه کسانی در برپایی این کنفرانس سهم داشتند و بودجه آن چگونه تامین شد؟

کمیته‌ای بود متشکل از آقایان امیرحسین گنج‌بخش ومهران براتی، خانم‌ها نیره توحیدی و فاطمه حقیقت‌جو، آقای محمد تهوری، آرام حصامی و دکتر فرخ زندی. ما یک گروه اجرایی درست کردیم از افراد و گروه‌های مشخص که این جلسه را برگزار کنیم.

خرج این کنفرانس را خود افراد پرداختند. بلیط هواپیما و هزینه اقامت یا خودشان بود و ما فقط یک شام و ناهار و صبحانه به دوستان هدیه کردیم

خرج این کنفرانس را خود افراد پرداختند. بلیط هواپیما و هزینه اقامت یا خودشان بود و ما فقط یک شام و ناهار و صبحانه به دوستان هدیه کردیم.

آیا خودتان از این کنفرانس راضی هستید؟

بله، بسیار نیکو بود. بحث به سوی توجیه‌های عملی رفت. از مسائل نظری و تئوری و ذهنی، بحث به کار عملی و ملموس تبدیل شد و پیشنهادهای بسیار خوبی داده شد.

من شخصاً بسیار راضی هستم. چیزهای بسیار زیادی هم یاد گرفتم. اشتباه‌هایی که شده و اشتباه‌هایی که انجام داده‌ایم را به‌عنوان اپوزیسیون خارج از کشور مدنظر داشتیم. از نظر من در رسانه‌ها خواهیم دید که بازتاب مردم چه خواهد بود.

^{منبع عکسها : بلاگ رحیم رشیدی}

ریزش و رویش‌های سیاسی در سال ۱۳۹۰

Mon, 19 Mar 2012 02:26:50 +0000

اشکان پارسا

آرایش نیروهای سیاسی ایران ثبات چندانی ندارد و ریزش‌ها و رویش‌ها در میان حامیان و مخالفان حکومت تبدیل به یک روند مستمر شده است. ریزش و شکاف هم در میان حامیان و هم در میان مخالفان مشخص است. بسیاری از وفاداران به "محمود احمدی‌نژاد" در طول سال گذشته از او فاصله گرفتند و به کمپ هواداران "آیت الله خامنه‌ای" رهبر جمهوری اسلامی پیوستند.

پیدایی دو قطبی خامنه ای-احمدی‌نژاد پیامد معارضه و ستیز دو طیف حامیان حکومت برای تقسیم منابع محدود قدرت است که گرچه کمی دیرهنگام، اما سرانجام علنی شد.

مخالفان حکومت هم از ریزش مصون نبودند. توان بسیج اجتماعی آن‌ها در خلاء حضور میرحسین موسوی و مهدی کروبی تقلیل پیدا کرد و اختلاف‌های درونی‌شان افزایش یافت. مشارکت محمد خاتمی در انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی نیز به شکاف‌ها میان آنان دامن زد و آینده‌ای نامعلوم را پیش رویشان گذاشت.

انتظار می‌رود که شکاف در میان مخالفان عوارض‌اش را در تحولات سیاسی سال آینده آشکار‌تر کند. دو جریان حامی و مخالف جمهوری اسلامی رویش‌هایی نیز داشته‌اند. گروهی از حامیان پیشین احمدی‌نژاد که اکنون به کمپ هواداران رهبری پیوسته‌اند در صدد تقویت توان تشکیلاتی برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ هستند.

گروهی از حامیان پیشین احمدی‌نژاد که اکنون به کمپ هواداران رهبری پیوسته‌اند در صدد تقویت توان تشکیلاتی برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲هستند

در میان مخالفان حکومت هم موضع کسانی تقویت شده که از اصلاحات درون نظام فاصله گرفته و به کمپ هواداران اصلاحات ساختاری پیوسته‌اند.

گروهی از هواداران محمد خاتمی که از رای او در انتخابات ریاست جمهوری دل‌زده‌اند اکنون بر حمایت از مواضع میرحسین موسوی و مهدی کروبی تاکید می‌کنند. این قطب احتمالا نبض بازی را در جریان بحث‌های مربوط به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ به دست خواهد گرفت.

البته نباید از یاد برد که متغیرهای غیرقابل پیش بینی همیشه در تحولات سیاسی ایران تعیین کننده بوده و آرایش نیروهای سیاسی معمولا به حدی سیال است که می‌تواند گروهی از هواداران متعصب یک گروه را در سال بعد به دشمنان سرسخت‌‌ همان گروه بدل کند.

سهم مجلس در صف‌بندی حامیان حکومت

خودی‌های نظام جمهوری اسلامی با یکدیگر مسابقه دادند و برندگانش بخت نشستن بر کرسی‌های مجلس شورای اسلامی را پیدا کردند. معترضان در این میدان حاضر نشدند.

آن‌ها انتخابات نهمین دوره مجلس را فاقد کمترین معیارهای دموکراتیک دانسته و در نتیجه تصمیم به عدم مشارکت در آن گرفتند. مجموعه‌ای وسیع از گروه‌های هوادار تغییر، اعم از احزاب محروم از فعالیت نظیر "سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی"، "جبهه مشارکت ایران اسلامی"، "نهضت آزادی ایران"، "ملی- مذهبی‌ها"، "جبهه ملی ایران"، زندانیان سیاسی پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ و "شورای هماهنگی راه سبز امید" موضعی نسبتا واحد درباره انتخابات مجلس اتخاذ کردند.

"میرحسین موسوی" و "مهدی کروبی" چهره‌های ارشد معترض حکومت که از ۲۵ بهمن ماه سال ۱۳۸۹ در حبس خانگی هستند نیز در پیام‌هایی این انتخابات را فرمایشی خواندند. رقابت میان گروه‌های هوادار حکومت در چنین فضایی شکل گرفت. آن‌ها از میانه تابستان به صف بندی‌های انتخاباتی خود سروسامان دادند. دو گرایش عمده در این جناح حول دو مجموعه موازی به نام‌های "جبهه متحد اصولگرایان" و "جبهه پایداری انقلاب اسلامی" گردآمدند.

هدایت جبهه متحد را "محمدرضا مهدوی کنی" رییس مجلس خبرگان رهبری به عهده گرفت و "محمد تقی مصباح یزدی" هم متولی جبهه پایداری شد. هر دو این گرایش‌ها بر سر تابعیت از "آیت الله خامنه‌ای" رهبر جمهوری اسلامی توافق دارند اما جبهه پایداری در واقع بخش تندرو‌تر حامیان حکومت را تشکیل می‌دهد.

علاوه بر این دو گرایش، عمده مجموعه از ائتلاف‌های اقماری با نام‌هایی چون "صدای ملت"، "جبهه ایستادگی"، "جبهه بصیرت و بیداری" و "ائتلاف بزرگ اصولگرایان" در نزدیکی انتخابات وارد صحنه شدند. این گروه‌ها در موعد رقابت‌های انتخاباتی با چاشنی افشاگری و جنگ روانی-رسانه‌ای، عملکردهای یکدیگر را مورد حمله قرار دادند.

نتایج اعلام شده انتخابات توسط وزارت کشور حاکی از این است که جبهه متحد اصولگرایان که از آن‌ها به عنوان محافظه کاران سنتی یاد می‌شود توانسته‌اند اکثریت کرسی‌های مجلس را از آن خود کنند. مجموعه‌ای ۱۱۰ نفره از نیرو‌ها نیز به مجلس راه یافته‌اند که خود را مستقل می‌نامند و مشخص نیست که به کدام یک از گرایش‌های عمده محافظه کاران نزدیکی بیشتری دارند. این انتخابات البته هنوز به طور کامل پایان نیافته است.

با توجه به نتایجی که تاکنون اعلام شده است، انتظار می‌رود که مجلس آینده نیز ترکیب و شکل و شمایلی شبیه مجلس فعلی پیدا کند با این تفاوت که وزن نیروهای اقلیت موسوم به اصلاح‌طلبان در آن کمتر است و هواداران دولت احمدی‌نژاد نیز در آن ریزش کرده‌اند

تاکنون تکلیف ۲۲۰ کرسی از ۲۹۰ کرسی مجلس روشن شده و دور دوم آن قرار است در هفته اول اردیبهشت ماه برگزار شود. گروه‌های معترض در آن دور از انتخابات نیز شرکت نخواهند کرد.

از نگاه آن‌ها مجلسی که در یک فرآیند فرمایشی تاسیس شود امکان قانون گذاری مستقلانه و نظارت بر قوای دیگر را نخواهد داشت. با توجه به نتایجی که تاکنون اعلام شده است، انتظار می‌رود که مجلس آینده نیز ترکیب و شکل و شمایلی شبیه مجلس فعلی پیدا کند با این تفاوت که وزن نیروهای اقلیت موسوم به اصلاح طلبان در آن کمتر است و هواداران دولت احمدی‌نژاد نیز در آن ریزش کرده‌اند.

این مجلس ممکن است احمدی‌نژاد را در سال آخر ریاست‌اش بر دولت دچار دردسرهای جدی کند اما این احتمال نیز دور از ذهن نیست که آیت الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی از مجلس بخواهد که سربه‌سر احمدی‌نژاد نگذارند و اجازه دهند که دور دوم ریاست جمهوری او بی‌درد سر پایان یابد.

سال سرنوشتِ احمدی نژاد

آیا احمدی‌نژاد ضعیف‌تر شده است؟ آیا او در حال از دست دادن پایگاه‌های خود در ساخت قدرت جمهوری اسلامی است؟ آیا او توان بسیج نیروهای حامی خود را از دست داده است؟ سوالهایی از این دست در طول سال گذشته ذهن بسیاری از تحلیلگران مسائل ایران را به خود مشغول کرد.

بلافاصله بعد از تعطیلات نوروز بود که احمدی‌نژاد به واسط اختلاف با آیت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی به مدت ۱۱ روز از رفتن به دفتر کار خود امتناع کرد. او می‌خواست که "حیدر مصلحی" وزیر اطلاعات را برکنار کند اما رهبری این تصمیم را نپذیرفت و مصلحی را در جایگاه خود ابقا کرد.

پس از آن تنش‌های زیرپوستی میان احمدی‌نژاد و آیت الله خامنه‌ای عیان شد و صف‌بندی‌های تازه را در ساخت قدرت ایجاد کند.

حامیان حکومت به دو گرایش عمده یعنی حامیان رهبری و حامیان دولت تقسیم شدند و این حامیان دولت بودند که زیر ضرب افشاگری، بازداشت و تهدید به بازداشت از سوی حکومت قرار گرفتند. برخی از محافظه کاران منتقد احمدی‌نژاد نیز فرصت را مناسب دیدند و او را بابت آنچه ناکارآمدی دولت در حل بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی می‌دانستند مورد سرزنش قرار دادند.طرح سوال از احمدی‌نژاد توسط "علی مطهری" نماینده مجلس تهران در چنین فضایی شکل گرفت.

سال آینده آخرین سال کاری احمدی نژاد است و وی در میان نهادهای قدرت واقعی نظیر سپاه پاسداران و بازار دیگر چنان نفوذی ندارد که بتواند نزدیکان خود را برای دور آینده ریاست جمهوری بسیج کند

او مجموعه‌ای مشتمل بر ۱۰ سوال را تهیه کرد که علاوه بر سوال پیرامون عدم تبعیت احمدی‌نژاد از رهبر جمهوری اسلامی درباره حکم ابقای وزیر اطلاعات شامل محورهای چون "اجرا نشدن قانون تسهیلات ارزی برای متروی تهران و کلان‌شهر‌ها، ابهام درباره آمار اشتغال، اجرای نشدن قانون هدفمندکردن یارانه‌ها در بخش تولید، سخنان احمدی‌نژاد درباره در رأس امور نبودن مجلس، معرفی غیرمعمول وزیر ورزش و جوانان به مجلس، چگونگی هزینه‌شدن بودجه فرهنگی، عزل تحقیر‌آمیز منوچهر متکی از وزارت خارجه، همکاری نکردن دولت برای اجرای قانون عفاف و حجاب و ترویج نظریه مکتب ایرانی" می‌شد.

هیات رییس مجلس شورای اسلامی چند بار برای اعلام وصل طرح سوال از احمدی‌نژاد تاخیر کرد و مدعی شد که امضاهای طرح از حد نصاب افتاده است اما سرانجام در ۳۱ آذرماه این طرح اعلام وصول شد.

پس از آن نوبت نمایندگان احمدی‌نژاد بود که به کمیسیون‌های مجلس بروند و درباره محورهای مورد سوال پاسخ دهند. پاسخ‌های آنان نتوانست اعضای منتقد مجلس را متقاعد کند و در نتیجه روز ۲۴ اسفند احمدی‌نژاد خود به صحن علنی آمد.

او در زمانی نزدیک ۴۰ دقیقه با کنایه و شوخی به سوالات پاسخ داد و لحن و ادبیات‌اش به گونه‌ای بود که گویی هیچ‌یک از این سوالات را جدی نگرفته است. احمدی‌نژاد گفت که سوالات طرح شده سخت نبوده و او حاضر بوده سوالات بهتری را در اختیار طراحان بگذارد.

این مواجهه احمدی‌نژاد با واکنش برخی اعضای مجلس شورای اسلامی همراه شد که خود را در مقابل رییس جمهوری تحقیر شده حس کردند. آن‌ها انتظار داشتند که با سوالات خود، احمدی‌نژاد را در تنگنا قرار دهند اما او عملا نمایندگان را با شوخی‌هایش دست انداخت و هیچ تقصیری را نیز متوجه خود ندانست.

این مواجهه را شاید بتوان به معنی اعتمادبه‌نفس بالای احمدی‌نژاد و احساس قدرت او در ساخت سیاسی ایران تلقی کرد اما روی دیگر سکه تاثیری است که رفتار او بر صف‌بندی‌های آینده سیاسی در ایران می‌گذارد.

سال آینده آخرین سال کاری او است و وی در میان نهادهای قدرت واقعی نظیر سپاه پاسداران و بازار دیگر چنان نفوذی ندارد که بتواند نزدیکان خود را برای دور آینده ریاست جمهوری بسیج کند. انتخابات مجلس نهم نیز نشان داد که او برخلاف اعتمادبه‌نفس بالایش نتوانسته حامیان خود را در شکلی قابل ملاحظه روانه مجلس سازد.

شکاف میان اپوزسیون

حالا دیگر تردیدی نیست که حصر خانگی چهره‌های ارشد مخالف حکومت یعنی میرحسین موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی، بر بسیج اجتماعی اپوزسیون تاثیری جدی داشته است.

شورای هماهنگی راه سبز امید که اردشیر امیرارجمند مشاور میرحسین موسوی سخنگوی آن است، به دلایل مختلف از جمله نامعلوم بودن اعضای آن نتوانسته اعتماد چندانی را میان گروه‌های اپوزسیون برانگیزد.

حصر خانگی چهره‌های ارشد مخالف حکومت یعنی میرحسین موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی، بر بسیج اجتماعی اپوزسیون تأثیری جدی داشته است. شورای هماهنگی راه سبز امید نتوانسته اعتماد چندانی را میان گروه‌های اپوزسیون برانگیزد

امیرارجمند می‌گوید که اسامی اعضای این شورا به دلایل امنیتی افشا نمی‌شود اما این ادعا از سوی برخی دیگر از گروه‌های اپوزسیون موجه و مقبول نیست. شورای هماهنگی راه سبز امید از زمان تاسیس‌اش در بهمن ۱۳۸۹ تاکنون فراخوان‌هایی را برای اعتراض و بیانیه‌هایی را برای محکومیت اقدام‌های جمهوری اسلامی درباره نقض حقوق بشر و سیاست‌های خارجی‌اش داده است.

در داخل کشور نیز بن بست سیاسی کماکان به قوت خود باقی است و احزاب عمده اصلاح‌طلبان نظیر جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین به دلیل حکم‌های قضایی امکان فعالیت ندارند.

برخی سران آن کماکان در حال سپری کردن حبس خود هستند و برخی دیگر نیز با قید وثیقه آزاد شده‌اند. در این فضا، اصلاح‌طلبان میانه‌رو نظیر "محمد خاتمی" به ایده‌هایی برای آشتی ملی و رفع بن بست معتقدند اما امید آن‌ها تاکنون راه ‌به‌ جایی نبرده است. خاتمی سال گذشته "آزادی زندانیان سیاسی، آزادی فعالیت احزاب و رسانه‌ها و برگزاری انتخابات آزاد و سالم" را به عنوان پیش شرط اصلاح‌طلبان برای شرکت در انتخابات مجلس طرح کرد اما برخلاف برآورده نشدن هیچ کدام از این شرط‌ها، خود به تنهایی در یک حوزه اخذ رای در شهر دماوند به پای صندوق رای رفت.

این اقدام او هوادارانش را شوکه کرد و به اختلاف میان گروه‌های ناراضی از وضع موجود دامن زد. خاتمی پس از مواجهه با واکنش‌های شدید هوادارانش در توضیحی اعلام کرد که برای باز نگه داشتن روزنه‌های اصلاح‌طلبی در انتخابات مجلس شرکت کرده است.

او تصریح کرد که اعتراض‌های خود را در چارچوب نظام جمهوری اسلامی دنبال می‌کند. تاثیر آنی این اظهارات، ایجاد گسلی میان دو طیف از معترضان حکومت بوده است. کسانی که به چارچوب‌های نظام سیاسی جمهوری اسلامی وفادارند و کسانی که از اصلاحات ساختاری طرفداری می‌کنند در دو سوی این گسل قرار دارند.

دوری یا نزدیکی آن‌ها به یکدیگر تابعی از شرایط دست‌خوش تغییر سیاسی در ایران خواهد بود. اگر حصر میرحسین موسوی و مهدی کروبی در سال آینده ادامه یابد، احتمال بروز اختلاف های بیشتر میان این دو گرایش وجود دارد اما اگر رهبران مخالفان، آزادی عملی بیشتری برای ارتباط با هواداران خود پیدا کنند، شانس همسویی و همگرایی در میان آنان بیشتر می‌شود. با این حال نمی‌توان امید چندانی به آزادی موسوی و کروبی داشت.

چشم انداز سیاسی ایران حکایت از استمرار نقش آفرینی رادیکال‌های محافظه‌کار دارد و در این وضعیت امکان آشتی ملی و مصالحه با مخالفان، به نظر بسیار دور از ذهن می‌رسد.

کنفرانس استکهلم – متن و حاشیه

Mon, 06 Feb 2012 14:55:12 +0000

سارا مقدم

در روزهای شنبه و یکشنبه، چهارم و پنجم فوریه، کنفرانسی با عنوان "اتحادبرای دموکراسی در ایران" ازسوی مرکز بین‌المللی "اولاف پالمه" در استکهلم برگزار شد.

در این کنفرانس بیش از پنجاه نفر از فعالان سیاسی و حقوق بشری ایران، به عنوان فرد و نه نماینده گروه یا سازمان‌های مختلف سیاسی شرکت داشتند. این همایش بسته بود و فقط افراد دعوت شده می‌توانستند در آن شرکت کنند.

کنفرانس "اتحاد برای دموکراسی"، طی دو روز، علاوه بر بحث و گفت‌وگو میان شرکت‌کنندگان، سه کارگاه آموزشی نیز درمورد دموکراسی و پیشبرد بحث‌های دموکراتیک برگزار کرد.

از دوهفته پیش از برگزاری این همایش انتقاداتی نیز در رسانه‌های مختلف فارسی‌زبان در مورد این کنفرانس منتشر شد؛ برخی آن را را "آلترناتیوسازی چلبی‌‌وار" خواندند، برخی فراتر رفته و آن را نمونه دیگری از کنفرانس گودالوپ دانستند. به عقیده برخی دیگر هم کنگره ملی ایرانیان در آستانه شکل‌گیری است.

برای روشن شدن برخی از این ابهانات چند پرسش را با رضا طالبی، فعال سیاسی و مسئول هماهنگی کنفرانس اتحاد برای دموکراسی در میان گذاشته‌ایم.

هدف از برگزاری نشست اخیر استکهلم از سوی بنیاد اولاف پالمه چه بود؟

رضا طالبی: هدف از برگزاری نشست استکهلم، نزدیک کردن اپوزیسیون ایران به یکدیگر و دستیابی به اتحاد پیرامون موضوعات مشخص در پیوند با برقراری و پیشبرد دموکراسی درایران بود.

ایده برگزاری کنفرانس "اتحاد برای دموکراسی"از کجا آمد؟

ایده و ابتکار این کنفرانس از سوی مرکز پالمه نبود. شماری از فعالان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی پیشقدم شدند و مرکز پالمه از این پیشنهاد استقبال کرد.

از چه گروه‌های فکری، حزبی و کاری برای شرکت در این کنفرانس دعوت شد؟

برگزارکننده کنفرانس، مرکز بین‌المللی اولاف پالمه در همکاری با پیشنهاد دهندگان با ایجاد کمیته ای سعی کرده بود که شرکت‌کنندگان از میان نمایندگان احزاب و سازمان‌های سیاسی، فعالان مستقل سیاسی، کوشندگان حقوق بشری، نمایندگان سازمان‌های زنان و استادان دانشگاه فعال در عرصه مبارزه سیاسی ایران انتخاب شوند.

رضا طالبی: اپوزیسیون خارج از ایران بدون اتحاد و همکاری در مبارزه برای آزادی، دموکراسی و عدالت برای ایران نمی‌تواند تاثیری در رویدادها و تحولات ایران بگذارد

مرکز پالمه ولی هرگز ادعا نکرده است و نمی‌کند که توانسته است یا می‌تواند نمایندگان تمامی جریان‌ها و نحله‌های سیاسی مخالف ایرانی را یک جا جمع کند. دلایل این امر می‌تواند در مرحله نخست عدم همنشینی بعضی گروه‌ها با یکدیگر و از سوی دیگر فقدان منابع مالی و تدارکاتی باشد.

با توجه به اینکه در خبرها یکی از اهداف این کنفرانس "اتحاد برای دموکراسی" اعلام شده، آیا در مقطع فعلی برگزارکنندگان در پی اثرگذاری بر اپوزیسیون بیرون از ایران هستند یا اهدافی را در داخل ایران جست‌وجو می‌کنند؟

اپوزیسیون خارج از ایران بدون اتحاد و همکاری در مبارزه برای آزادی، دموکراسی و عدالت برای ایران نمی‌تواند تاثیری در رویدادها و تحولات ایران بگذارد. درواقع بدون پیوند مداوم و واقعی با تحولات داخل ایران، نمی‌تواند کمکی به مبارزان داخل ایران بکند.

شما به عنوان یک فعال سیاسی و در عین حال در حال حاضر به عنوان نماینده بنیاد پالمه با ما صحبت می‌کنید. آیا فکر نمی‌کنید که ممکن است برگزاری کنفرانسی در مورد ایران که محور بخشی از گفت‌وگوهای آن نیز انتخابات پیش روی مجلس در ایران است، از سوی دولت ایران و حتی از طرف بخشی از فعالان سیاسی ایرانی- چه داخل و چه خارج- نوعی"دخالت در مسائل ایران" ارزیابی شود؟

اگر سازمان‌ها، نهادها، احزاب سیاسی و افراد دموکرات و آزادی‌خواه ایران پشتیبانی خود را از مبارزات مردم کشورهای گوناگون برای دستیابی به صلح، آزادی و دموکراسی نشان ندهند پس سخن گفتن از همبستگی بین‌المللی بیهوده است. همه نهادهای مترقی و افراد آزادی‌خواه در سراسر جهان وظیفه دارند که این انتخابات نمایشی را افشا کنند و در پروسه تحریم آن به مردم ایران یاری برسانند.

آیا در این نشست تنها فعالان ایرانی شرکت داشتند یا نمایندگانی از فعالان سیاسی یا مدنی غیر ایرانی هم شرکت داشتند؟

اکثریت شرکت کنندگان ایرانی بودند، اما از کارشناسان غیرایرانی در کارگاه‌های آموزشی بهره گرفته شده بود؛ ازجمله پی‌یر ژوری (وزیر سابق و دیپلمات بین‌المللی)، حمدی حسن (مشاور سیاسی ارشد سازمان بین‌المللی IDEA)، لنا یلم والن (وزیر سابق و رئیس هیئت مدیره مرکز بین‌المللی اولاف پالمه)، ژنوه عبدو (روزنامه‌نگار و کارشناس خاورمیانه) و جان یرنانت (رئیس انستیتوی میانجی‌گری سوئد در اتاق بازرگانی).

در واقع این افراد در چند کارگاه‌آموزشی شرکت کردند. درست است؟

بله، تعدادی از این کارشناسان در روز دوم در سه کارگاه آموزشی با شرکت فعال شرکت‌کنندگان شرکت کردند و از تجربیات مشابه خود گفتند.

کارگاه نخست درباره "گفت‌وگوی ملی پیرامون اتحادیه‌ها و ائتلاف‌ها بود. در این جلسه حمدی حسن درباره تجربیات دموکراسی‌خواهی در کشورهای مختلف حرف زد و خطراتی که جوامع مختلف در این مسیرمتحمل شده‌اند.

کارگاه دوم درباره این نکته بود: "چگونه جامعه جهانی از ما تاثیر می‌پذیرند؟" در این کارگاه خانم لنا یلم والن بحث‌های مطرح شده در کنفرانس را جمع‌بندی کرد و و از تجربیات خودش برای جمع سخن گفت که چگونه اپوزیسیون می‌توانند در تحولات اجتماعی تاثیرگذار باشند.

در کارگاه سوم درباره "تحریم ها و اثرات آن در آینده افتصاد کشورها" صحبت شد. این کارگاه برعهده ژنوه عبدو کارشناس مسائل خاورمیانه و مشاور نشریات آمریکایی در این زمینه بود. او به طور مشخص روی این نکته تاکید کرد که چگونه می‌توان صداهای مختلف و دامنه مطالبات را به گوش جامعه جهانی رساند.

از قبل از برگزاری این کنفرانس انتقادهایی در مورد غیر شفاف بودن یا حتی نفوذ و حضور پررنگ برخی گرایش‌های سیاسی در این کنفرانس مطرح بود و این شائبه را به وجود آورد که عده‌ای برای آینده سیاسی ایران به نفع گروه‌های خاص به دنبال "اپوزیسیون سازی" هستند، نه ایجاد گفت‌وگو بین منتقدان و مخالفان رژیم ایران. نظر شما درباره این انتقادها چیست؟ به نظر خود شما آیا بخشی از این انتقادها به‌جا بود؟

پراکندگی و گوناگونی دیدگاه‌های سیاسی اپوزیسیون ایرانی چه در خارج و چه در داخل ایران باعث شده است که به تمامی ابتکارات و اقدامات افراد و گروه‌های مختلف برای اتحاد با شک و توطئه بنگرند. نتایج این کنفرانس به خوبی نشان داد که افراد می‌توانند در چنین کنفرانس‌هایی، شرکت کنند و با یکدیگر وارد گفت‌وگو و تبادل نظر شوند، بدون این که مجبور شوند پا روی پرنسیپ‌های سیاسی و ایدئولوژیک خود بگذارند.

در مورد شفاف نبودن کنفرانس، اگر منظورتان مشخص نبودن نام شرکت‌کنندگان و مبتکران باشد، من باید اشاره کنم که به درخواست تعدادی از دوستان دعوت شده و شرکت‌کننده ما این مسئله را اعلام نکردیم. این امر موجب شد که عده‌ای از دوستان و فعالان به این امر با دیده شک و تردید بنگرند.

یکی از نگرانی‌های برخی از فعالان سیاسی و اجتماعی در ایران نقش پنهان کشورهای ذی‌نفع، در هدایت مخالفان رژیم ایران و نادیده گرفتن منافع ملی مردم ایران است. برگزاری نشست‌هایی این چنین، آیا به این تصور دامن نمی‌زند؟ با توجه به اینکه حکومت ایران نیز دائماً به این موضوع دامن می‌زند و تبلیغات گسترده‌ای در این زمینه می‌کند، کشورهای دیگر چگونه می‌توانند در این مورد برای مردم ایران اعتمادسازی کنند؟

مرکز پالمه در طول حیات خویش در پشتیبانی از مبارزات مردم کشورهای گوناگون در آمریکای لاتین، خاورمیانه و خاور دور، علیه دولت‌های استبدادی تاریخ روشن و مستندی دارد.

لازم است پیش از هرگونه قضاوتی، دوستان فعال در زمینه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی، اندکی تحقیق و تامل کنند و از قضاوت‌های شتاب‌زده پرهیز کنند که نتیجه‌اش برای نیروهای اپوزیسیون جز انفعال هیچ چیز نیست

مرکز پالمه هیچ موضوعی، تصمیمی یا تشکلی را به شرکت‌کنندگان کنفرانس‌ها و پروژه‌های خود تحمیل نمی‌کند.تنها نقش یاری‌دهنده و همکار را دارد. لازم است پیش از هرگونه قضاوتی، دوستان فعال در زمینه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی، اندکی تحقیق و تامل کنند و از قضاوت‌های شتاب‌زده پرهیز کنند که نتیجه‌اش برای نیروهای اپوزیسیون جز انفعال هیچ چیز نیست.

روح عمومی حاکم بر کنفرانس چگونه بود؟ آیا افراد توانستند باهم حرف بزنند و بحث‌هایی را پیش ببرند؟ آیا فکر می کنید اپوزیسیون ایرانی می‌تواند یکدیگر را تحمل کند؟

به نظر من و اظهار نظر بسیاری از شرکت‌کنندگان، روح حاکم بر نشست "اتحاد برای دموکراسی"، کنجکاوانه، تفاهم‌آمیز، امیدوارکننده و خلاق بود. همه افراد شانس این را پیدا کردند که نظرات خود را مطرح کنند.

من فکر می‌کنم اپوزیسیون ایرانی به آن درجه از بلوغ سیاسی و رشد فرهنگی رسیده است که بتواند تحمل اندیشه دیگری را داشته باشد و از مواضع سخت و محکم خویش گذشت کند بدون این که پرنسیپ‌های اصلی خود را زیرپا بگذارد و هویت خود را از دست بدهد. نتیجه این کنفرانس نمونه روشنی بر ادعاهای من است.

دعوت فعالان سیاسی و حقوق بشری بر چه اساسی بود؟

بر اساس گوناگونی تفکر، درجه فعالیت، امکان همکاری آن‌ها و حوزه‌های گوناگون فعالیت‌شان در مخالفت با جمهوری اسلامی.

با وجود فعال بودن بسیاری از زنان برابری‌خواه ایرانی در مبارزه برای حقوق انسانی ، معمولا در برنامه‌های سیاسی، شمار زنان بسیار اندک است. شرایط این کنفرانس چگونه بود؟

یکی از شرط‌ های کمیته برگزاری و مرکز پالمه، شرکت پررنگ زنان بود. مرکز پالمه تلاش دارد در هرکدام از فعالیت‌هایش، نیمی از شرکت‌کنندگان را زنان تشکیل بدهند. در این نشست یک سوم شرکت‌کنندگان زن بودند که به نظر من شروع خوبی بود ولی کافی نیست.

حضور کدام نسل فعال سیاسی در این کنفرانس برجسته‌تر بود؟

باید بگویم برای نخستین‌ بار بود که در یک نشست سیاسی اپوزیسیون شرکت می‌کردم که پیرامون وحدت و یافتن اشتراکات فکری‌ آنها تشکیل شده بود. این‌همه نسل جوان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی نه تنها به عنوان شنونده، بلکه به عنوان فعال و پیشنهاددهنده و بسیاری اوقات رهنموددهنده شرکت داشتند. البته کارکشتگان سیاسی هنوز اکثریت شرکت‌کنندگان را تشکیل می‌دادند.

اکنون که نشست به پایان رسیده، به نظر شما مهمترین دستاورد آن چه بوده است؟

هم به عنوان یکی از افراد برگزارکننده و هم به عنوان یک فرد سیاسی باید بگویم که اپوزیسیون ایران با وجود پراکندگی بسیار پخته و توانا است و از دانش کافی برای همکاری و عمل مشترک برخوردار است.

دستاورد این کنفرانس در یافتن عرصه‌های سیاسی مشخصی بود تا این شرکت‌کنندگان بتوانند با یکدیگر همکاری کنند. همچنین تمامی شرکت‌کنندگان به ادامه و گسترش هم شمار شرکت‌کنندگان و هم موضوعات مطرح شده اظهار علاقه کردند.

آیا این نشست دوباره تکرار خواهد شد؟

در این که این چنین نشست‌هایی تکرار می‌شود شکی ندارم، اما کی و کجا را الان نمی‌دانم.

آیا بنیاد اولاف پالمه، برنامه هایی از این دست برای آینده نیز دارد؟

برگزاری کنفرانس‌ها و نشست‌های مختلف یکی از بخش‌های مهم فعالیت‌های مرکز پالمه است. در نتیجه می‌توانم بگویم که مرکز پالمه به کار و فعالیت خویش در این زمینه ادامه خواهد داد و هر بار نیز از هر کنفرانسی می‌آموزد و از تجربه‌های خود برای بهبود کنفرانس‌های آینده استفاده می‌کند.

دیگر فعالیت‌های مرکز اولاف پالمه در پیوند با گسترش دموکراسی در دیگر کشورها چگونه است؟

مرکز پالمه بیش از 125 پروژه گوناکون در رابطه با آموزش مردمی، توسعه دموکراسی، گفت‌وگوهای صلح، برابری حقوق زن و مرد، مبارزه با ایدز، حقوق بشر و حقوق اقلیت‌ها در سراسر جهان دارد. هدف این پروژه‌ها یاری رساندن به مردم تحث ستم‌های گوناگون برای رشد فکری، دانش اجتماعی و سیاسی جهت سازماندهی آن‌ها برای استقرار دموکراسی و عدالت اجتماعی در کشورهای خودشان است.