امام مقوایی

ولیِ فقیه "در عصرِ بازتولیدپذیریِ مکانیکی"

Sun, 04 Mar 2012 20:48:53 +0000

اسد بودا- استاد جامعه‌شناسی پوهنتونِ ابن سینا (کابل)

اسد بودا − اگر حاکمِ تمامت‌خواه را جوهرِ درون‌ماندگار تاریخِ سیاسیِ ایرانِ معاصر بدانیم، این تمامت‌خواهی بیش از همه در بازگفتِ امرگذشته و دست‌کاری‌های روایی خود را نشان داده است. قدرتِ حاکم فقط امام و اربابِ جان و مالِ مردم نیست، اربابِ امرگذشته نیز هست. چشمِ کج‌بینِ این حکومت گذشته را در رهبر فرو می‌کاهد.

بازسازی نمادینِ خمینی و ساختنِ «امامِ مقوایی» از نقطه‌نظرِ تئوریک دارای دلالت‌ها و پیامدهای دیگر نیز هست و بازتولیدِ مکانیکی‌ای شخصِ حاکم به مثابه‌ای تاریخ علاوه بر تحریفِ تاریخی پی‌آیندهای مثبت نیز دارد. عینی‌ترین پی‌آیند آن است که پرسش از اصل را بی‌معنا می‌سازد.

یک

یکی از منتقدان رژیم ایران می‌گفت: «جمهوریِ اسلامیِ ایران تعبیرِ دقیق نیست، بهتر است از"جمهوری‌هایِ اسلامی ایران" سخن بگوییم.» او از چهار جمهوری نام می‌برد:« جمهوریِ جنگ‌جویان (دورانِ نخست‌وزیریِ موسوی)، جمهوریِ تاجران (دورانِ رفسنجانی)، جمهوریِ سربرهنگان (دوران خاتمی) و جمهوری پابرهنگان (دورانِ احمدی‌نژاد).»

جنگ‌جویانِ دورانِ موسوی در دورانِ رفسنجانی به مافیای اقتصادی بدل شدند و روشنفکرانِ به حاشیه رانده شده دورانِ رفسجانی به کاشفانِ بدن در دورانِ خاتمی و ضدِ روشنفکرانِ دورانِ خاتمی به خشونت‌طلبانِ عوام‌فریب و ریاکار، و در نتیجه جمهوریِ اسلامی به «هیپوکراسیِ اسلامیِ ایران»، تبدیل شد.

شرکت در بازی فوتبال، سفرهایِ استانی، خوابیدن روی فرش در یک اتاقِ کوچک و پخشِ آن از طریق رسانه‌های دولتی، حرف‌زدن به زبان لات و لوت‌ِ محله در نشست‌های رسمی و ... را می‌توان از جمله رفتارهایِ ریاکارانه‌ی این دولت دانست، که البته اغلب بچ‌گانه، با شتاب و ناشیانه صورت می‌گیرند.

یکی از موارد انضمامیِ این ریاکاری در عین حال ابلهانه «ساختنِ خمینی مقوایی» به مناسبتِ ورودِ او به ایران است. این اقدام مثل تمامیِ کارهایِ این دولت تا جایی با بی‌سلیقگی همراه بود که حتی خشم طرف‌دارانِ آیت الله خمینی را نیز در پی داشت و از جمله هاشمیِ رفسنجانی، آن را «کم محتوا و سخیف» خواند.

دیدنِ این خمینی مقوایی که «جسمِ سخت و نا توان از کنش است» سخنِ ماندگارِ مارکس‌را به یاد می‌آندازد که «هر رویداد دو بار به صحنه می‌آید: بار اول به صورت تراژدی و بار دوم به صورت کمدی. و قهرمانان تاریخ دو بار زائیده می‌شوند: یک‌بار در قامت یک اسطوره و بار دوم به شکل یک دلقک.» خمینی وارد می‌شود و قطاری از افسرانِ دیگر در دنیایِ به‌تمام دن‌کیشوتی به پیش‌وازِ «امامِ مقوایی» صف کشیده و و حضورِ او را گرامی می‌دارند.

دو

بی‌تردید بازگفتِ حوادثِ تاریخی و بصری‌سازیِ امر گذشته، برای هر مردمی یک ضرورت است. روایتِ بصری، به‌ویژه اگر با رویکردِ هنری صورت گیرد، نسبت به روایتِ گفتاری خصلتِ دموکراتیک‌ دارد. روایتِ گفتاری آن هم با «عقلِ غزلیِ فارسی» به زیبایی‌شناختی کردن سیاست می‌انجامد، و در برابر، روایت هنری – بصری دارای بارِ واقع‌نگری است و پلورالسیمِ ادراکی را تقویت می‌کند. بازگفتِ خاطراتِ یک ملت بر مبنایِ سرگذشتِ حاکم و فروکاستِ آن به رهبر، اما، به تعبیر محسنِ نامجو«کلان‌ترِ جان ساختن» است و تاریخِ را از مردم تهی می‌کند.

فروکاستِ امر گذشته به حاکمِ زورگو و تمامت‌خواه البته به جمهوری اسلامی محدود نمی‌گردد. ناسیونالسیم ایرانی از همانِ بدو پیدایش به جای پذیرش واقعیت‌های متکثر قومی، فرهنگی، زبانی و مذهبی با کسر و حذفِ آن‌ها خودش را برساخت. هر ترک و کرد و بلوچی باید زبان حافظ و سعدی می‌آموخت و در نتیجه زبان‌هایِ ترکی، بلوچی و کردی، زبانِ گروهِ خطرناک و دیوان و اهریمنان تلقی گردیده و به‌کلی از آموزشِ رسمی حذف شدند. این نگرشِ یک‌سویه از آن‌جا که برساخته و فاقدِ ارجاعِ حقیقی است، بر هر موضوعی قابل حمل است، جز اقوامِ واقعی و موجود.

جوهرِ درون‌ماندگار و حد وسط این قیاسِ تاریخی این روایتِ فروکاست‌گرایانه اما حاکم مستبد است. تاریخ، هم‌ارزِ سرگذشتِ جعلی و برساختۀ حاکم به شمار می‌رود: شاهنشاه‌ آریامهری که دارای فرۀ ایزدی است و خونِ پاکِ داریوش و کوروش در رگ‌های او جریان دارد، خمینیِ هندی‌تباری که روحِ خداست و نورِ انیباء و عصمتِ امامان در وجود او عینیت پیدا کرده و خامنه‌ای که نایبِ مستقیم مهدیِ گم‌گشته به شمار می‌رود.

تفاوتِ جمهوریِ اسلامی یا «جمهوری‌های اسلامی» و نظام شاهنشاهی در آن نیست که «ولیِ فقیه» پاک‌تر و عادل‌تر از شاه باشد، آن‌چه جمهوری‌اسلامی را از نظامِ شاهی متمامیز می‌کند آن است که این نظام، ناسیونالیسمِ ایرانی را در چارچوبِ باورهایِ مذهبی پیکرآرایی می‌کند. انیران‌های داخلِ ایران (کردها، بلوچ‌ها، ترک‌ها و اقلیت‌های مذهبی) به همان میزان برای این حکومت بیگانه‌اند که شیعیانِ غیرِ ایرانی.

سه

به هرحال فروکاستِ خاطراتِ گذشته در شخصِ حاکم ویژگی‌ اصلی روایتِ رسمی در ایرانِ معاصر است. در دورانِ شاه، ایران مرکزِ حکمتِ شرقی و شاه سمبلِ آن بود؛ در جمهوریِ اسلامی ایران مرکزِ اسلام و رهبرِ لب لباب مذهب و ولی‌امر مسلمین شد. در هردو روایت حاکم مرجعِ حقیقت و عقلِ کل است که آن‌چه را همۀ ایرانیان دارند، او (شاه/ ولیِ فقیه) تنها دارد. مردم فقط موضوعِ تصمیمِ حاکم‌اند و حقِ استیضاحِ او را ندارند. به سخنی‌دیگر مردم یا با حاکم‌اند یا هیچ. «من دولت تعیین می‌کنم، من تو دهنِ این دولت می‌زنمِ.»

خمینی که اکنون لقلقۀ زبان هر روحانیِ محافظه‌کار و اصلاح‌طلب استاد دانشگاه و معلم و سپاهی و بسیجی است و در کتاب‌های درسی آورده شده، نه تنها نشان‌گرِ ذهنیت تمامت‌خواه ملایانِ حاکم و حاکمانِ ملا، بلکه نشان‌گرِ ذهنیتِ اجتماعی است که تقدیرِ مردم را در تصمیمِ حاکم خلاصه می‌کند. همیشه یک من باید دولتِ تعیین کند و یا با مشت تو دهنِ دولت بزند. این من، در واقع حاکمی است که از طریق حذف و ادغامِ مردم در ساختارحاکمیت سرنوشتِ حکومت را تعیین می‌کند.

این امر در موردِ جنبشِ سبز نیز صدق می‌کند. همسرایان آن پیوسته در رثای موسوی و کروبی نوحه می‌خوانند و زاری می‌کنند. در ادبیاتِ جنبش سبز بیش از آن‌که سخن از مردم در میان باشد، سخن از موسوی و کروبی است. مردم ارزشِ گوهری ندارند و به عنوانِ هستیِ در گوهر خویش مطرح نمی‌شوند.آن‌ها فقط به مثابه پشتیبان رهبرانِ جنبش سبز و در پناهِ اقتدار آن رهبران، که گویا حاملِ روح اهورایی هستند، ارزش پیدا می‌کنند. این مسئله هرگز مطرح نمی‌گردد که برفرض اگر موسوی و کروبی با مشت تو دهنِ این دولت بزنند، پس از به‌قدرت‌ رسیدن بر سر مردم چه خواهد آمد؟ مگر قتل‌های زنجیره‌ای در دورانی که کروبی رییس مجلس بود رخ ندادند؟ به هرحال ایرانِ معاصر به یک «من» نیاز دارد و آمدنِ «گودویی» را انتظار می‌کشند.

چهار

اگر حاکمِ تمامت‌خواه را جوهرِ درون‌ماندگار تاریخِ سیاسیِ ایرانِ معاصر بدانیم، این تمامت‌خواهی بیش از همه در بازگفتِ امرگذشته و دست‌کاری‌های روایی خود را نشان داده است. قدرتِ حاکم فقط امام و اربابِ جان و مالِ مردم نیست، اربابِ امرگذشته نیز هست. چشمِ کج‌بینِ این حکومت گذشته را در رهبر فرو می‌کاهد.

نشرِ انبوه عکس خمینی و تکرار ملال‌انگیز این چهره در روزنامه‌ها، تلویزیون و مطبوعاتِ‌ دولتی و مکان‌های عمومی او را به رهبرِ معمولی و بی‌رمز و راز بدل کرد و اکنون تولیدپذیریِ مکانیکی‌ای او به صورتِ مقوایی و ناتوان از کنش دلیل روشنی است بر سوبژکتیو بودنِ ولایتِ فقیه و اینکه حرمت و تقدسی که شکستنِ تابو و جرمِ قانونی به شمار می‌رفت، افزودۀ غیرذاتی و عارضی است، زیرا «امرِ ذاتی نمی‌تواند کم و زیاد شود.»

خمینی نه تنها کامل نیست، بلکه فاقد بعد و ناقص‌العضو است، پا ندارد و سرنوشتش به دستِ کسانی افتاده که وجودِ مقواییِ او را با خود حمل می‌کنند. برای روشن‌شدنِ این موضوع می‌توان از نظریۀ بنیامین در بابِ زوال هالۀ «اثر هنری در عصر بازتولیدپذیریِ تکنیکیِ آن» کمک گرفت. هرچند موضوعِ این نظریه زوالِ آئورایی است که میان اثر هنری و مخاطب فاصله ایجا د می‌کند، اما، با اندکی تسامح می‌توان آن را در مورد زوالِ هر آئواری مقدسی به کار برد. دولتِ ایران کوشش می‌کند با «زیبای‌شناختی‌کردنِ حیاتِ سیاسی» و «بازتولید مکانیکی‌ِ خاطراتِ انقلاب» فاشیسمِ فقهی را از مرگ نجات دهد. تولیدِ انبوهِ و ماشینیِ این خاطرات اما بیش از آن‌که باعث پایداری و استحکامِ آن شود، تمایل به عادی‌شدن و فراموشی دارد. «کیشِ دنیوی»، به لطفِ پیش‌رفت‌های تکنولوژیک در برابر «کیشِ آیینی» قد علم کرده است. تکنیک‌هایِ آیین‌سازی، تکنیک‌های آیین‌زدایی نیز هستند. مرگِ ارزش‌های آیینی بیش از همه ناشی از تکنیک‌های آیین‌سازی مدرنی است که جمهوریِ اسلامی آن‌ها را در راستای حفظ و بازتولید ارزش‌های انقلاب به کار می‌گیرند. البته دنیوی‌سازی باورهای قدسی از طریقِ تکنولوژیِ به دورانِ شاه و نشرِ انبوهِ تمثالِ مبارکِ امامان بر می‌گردد. در آن زمان بود که علی با ذوالفقار دو دم در رستوران‌ها، مکان‌های مذهبی، موترها و خانه‌ها حضور پیدا کرد. مردم می‌دیدند که ذوالجناحِ بی‌صاحبِ حسین با یال و کاکلِ خونین به خیمگاه بر می‌گردد و امام‌رضا آهویی را از خطر مرگ نجات می‌داد. با این حال در بسیاری از این تصاویر صورتِ امامان دیده نمی‌شد و هالۀ نور ولایت بر سرِ آن‌ها درخشان بود. با پیروزیِ انقلاب و تحریمِ چاپِ تصاویر ائمه از سوی برخی از فقهاء بازارِ این تصاویر کساد شد، اما در عوض تصویرِ آیت الله خمینی و دیگر نائبان امام زمان، بی‌هیچ نقابی و بی‌آنکه هالۀ نوری بر دورِ سرِ آن‌ها درخشان گردد، به صورتِ انبوه تولید و در بینِ مردم و حتی دیگر کشورهای که پیش از آن طالبِ تصویرِ امامان بود، پخش و توزیع گردید. دیگر به عکسِ امامان نیازی نبود. «کارکردِ اجتماعی» تصویر نیز متحول شد و «به جای استواری‌اش بر آیین، استواری‌اش بر پراکسیسِ دیگر نشست: سیاست (بنیامین، ص 28)»

پنج

تولید کیش‌های ارزشی از تکنولوژی تصویری پی‌آیند معکوس دارد. دلیلِ این امر که اکنون مناسکِ دینی از برگزاریِ مراسمِ عاشورا گرفته تا نمازِ جمعه و جماعت و زیارتِ حج خصلتِ سیاسی و «نمایشی» پیدا کرده‌اند، آن است که در عصربازتولیدپذیریِ مکانیکیِ مناسک خصلتِ آیینی‌ها از بین می‌روند. نمازِ سیاسی‌ـ‌عبادیِ جمعه، نمایشِ سیاسی است که در آن قدرتِ حاکم قلمروِ دوست و دشمن‌را مشخص می‌سازد.

بازتولیدِ تکنیکیِ ورودِ آبت الله خمینی به ایران، اقتدارِ کاریزمایی او را به خطر انداخته است. خمینی به لطفِ تکنولوژیِ وارد می‌شود، اما نه به عنوانِ اسطوره، بلکه در سیمای یک دلقک و بریده از تاریخ و سنت. صورت‌بندی کلِ این امر از نظر بنیامین چنین است: «تکنیکِ بازتولید. امر بازتولیدشده را از پیوستارِ سنت می‌گسلاند، با افزدون بر شمارِ بازتولیدها، کثرتِ انبوه را جانشین وقوع یکه‌ی اثر اصل می‌کند و بدین شیوه که بازتولید اجازه‌ی رویارویی به مخاطب، در وضعیتِ خاص خود او را می‌دهد، امر بازتولید‌شده را اکنون و بالفعل می‌سازد. این هردو فرایند، به نوعی به فروپاشیِ قدرت‌مندِ در امرِ داده‌شده می‌انجامد، ـ‌ نوعی فروپاشی فراداد یا سنت. (همان:25)»

آیت الله خمینی دیگر یک رهبرِ هاله‌مند و آیینی نیست، هستی مقوایی است که باید نمایش داده شود. بازتولیدپذیریِ او از طریقِ تکنولوژی «اشتیاق برای نزدیک‌تر آوردنِ» امر دوردستی است که در آغاز انقلابِ اسلامی رخ‌ داده، نزدیک‌تر آوردنِ امرِ دوردست اما ارزشِ منحصر به‌فردی را که بر آیین استوار بود، از بین می‌برد. دوبین با نزدیک نشان‌دادن بیش از حد، از حاکمان هاله‌زدایی می‌کند و بنابراین باید انتظار کشید روزهایی را که مدل‌های نابِ عروسکی رهبران به صورتِ انبوه در بازار تولید گردد و کودکانِ شوخ و بازیگوش با ریش و عمامۀ رهبرانِ جمهوریِ اسلامی بازی نموده و در نهایت ملول و دل‌زده از این عروسک‌های بی‌مصرف، آن‌ها را دور اندازند و فراموش کنند.

پانویس:

نقل‌ها از کتابِ «زیبایی‌شناسی انتتقادی» با این مشخصات گرفته شده است:

زیبایی‌شناسی انتقادی: گزیده نوشته‌هایی در باب زیبایی‌شناسی از والتر بنیامین، هربرت مارکوزه و تئودور آدورنو، ۱۳۸۴.

هفته ای که به تحریم و تهدید گذشت

Sun, 05 Feb 2012 22:24:44 +0000

نبض سیاست؛

اشکان پارسا

شاید بتوان مهم‌ترین شوک خبری هفته گذشته را مربوط به مراسم استقبال نمادین از "آیت الله خمینی" رهبر جمهوری اسلامی دانست که در میان افکار عمومی به "امام مقوایی" معروف شد.

علاوه بر آن، انتشار خبر گروگانگیری خانواده یکی از کارمندان بخش فارسی "بی‌بی سی" و بازجویی آنلاین از خبرنگار بی‌بی سی در لندن شوک خبری دیگری بود که فضای رسانه‌ای ایران را تحت تاثیر قرار داد.

در همین هفته، ایران سرانجام پذیرفت که اعزام شهروندان خود از مرز زمینی به سوریه را متوقف کند و به این ترتیب بر ناامن بودن اوضاع آن کشور مهر تایید زند.

تایید ناامنی‌ها در سوریه را اما نمی‌توان به معنای عقب‌نشینی ایران از سیاست‌های منطقه‌ای اش تلقی کرد چرا که "آیت الله خامنه‌ای" رهبر جمهوری اسلامی در خطبه‌های نماز جمعه بار دیگر کشورهای غربی را تهدید کرد و گفت که ایران به وقت خود این تحریم‌ها را به اجرا خواهد گذاشت.

قدرتهای غربی که طی هفته گذشته تحریم‌های بی‌سابقه‌ای را علیه ایران به اجرا گذاشته‌اند در هفته اخیر نیز تحریم‌هایی را برای ممنوعیت صادرات تجهیزات مخابراتی و شنود تلفنی اعمال کردند. اعمال این تحریم‌ها همزمان فراخوان‌ها و بیانیه‌های فعالان و کنشگران ایرانی برای تحریم انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی همراه بوده است. امری که به تشویش و نگرانی محافظه کاران ایران از اوج گیری دوباره اعتراضهای مخالفان حکومت دامن زده است."نبض سیاست" در این هفته مروری بر این خبر‌ها داشته است.

استقبال نمادین

مراسم استقبال نمادین از "آیت الله خمینی" بنیانگدار انقلاب اسلامی در روز ۱۲ بهمن ماه که با هدف یادآوری این واقعه برای افکار عمومی ترتیب داده شده بود، به دستمایه مخالفان برای تمسخر شیوه‌های پروپاگندای حکومت تبدیل شد. مراسم استقبال نمادین از آیت الله خمینی با تهیه پلاکاردی مقوایی از وی که توسط دو سرباز از هواپیما پایین آورده می‌شد و در میان مارش نظامیان به سوی اتومبیل می‌رفت تا از آنجا به مدرسه رفاه عزیمت کند، مرز واقعیت و فکاهی را درهم آمیخته بود.

پرده دیگر از این مراسم استقبال در مدرسه رفاه تهران رقم خورد که در آنجا تصویری مقوایی از آیت الله خمینی که با حالتی غیررسمی روی زمین نشسته است و دور تا دورش را نیروهای وفادار تشکیل می‌دادند، رقم خورد. این مراسم نمادین در برخی شهرهای دیگر کشور هم به شکل‌های نسبتا مشابهی برگزار شده بود.

عکس‌های خبرگزاری‌های دولتی از مراسم استقتبال نمادین، توسط صد‌ها هزار نفر دیده شد و شبکه‌های اجتماعی اینترنتی را موجی از کنایه‌ها و مطالب طنز آمیز درباره این اقدام حکومت فراگرفت. با این حال استقبال نمادین از رهبر جمهوری اسلامی حتی نتوانست نظر مدافعان نظام را به خود جلب کند.

بخش خبری ۲۰: ۳۰ در روز چهارشنبه (۱۲ بهمن) طی گزارشی به این مراسم انتقاد کرد و روز پنجشنبه (۱۳ بهمن) نیز پایگاه خبری "تابناک" در گزارش خود با تیتر "آقایان کمی به کار‌هایتان بیندیشید" این سناریو را به باد انتقاد گرفت.

اکبر هاشمی رفسنجانی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز روز جمعه (۱۴ بهمن) طی سخنانی ضمن انتقاد از مراسم نمادین استقبال از آیت الله خمینی گفت: "در ایام دهه فجر باید از برنامه‌های کم‌محتوا و سخیف تبلیغی مانند بی‌سلیقگی در استفاده از ماکت‌های مقوایی که موجب سوءاستفاده دشمنان می‌شود٬ خودداری کرد."

با توجه به اینکه برنامه‌هایی در وسعت و گستره مراسم سالگرد انقلاب اسلامی باید به تایید نهادهای متعدد برسد و تایید همه این نهاد‌ها را به دست آورد؛ مشخص نیست که مراسم استقبال با استفاده از "امام مقوایی"چگونه قابلیت اجرایی پیدا کرده است.

بازجویی آنلاین !

انتشار خبری درباره گروگانگیری یکی از اعضای خانواده یکی از کارمندان بخش فارسی تلویزیون بی‌بی سی به شوکی خبری میان اهالی رسانه تبدیل شد.

خبر را نخستین بار پایگاه اینترنتی "ندای سبز آزادی" منتشر کرد و در این خبر آمده بود که "ماموران اطلاعات سپاه پاسداران ایران، در اقدامی بی‌سابقه با گروگان‌گیری اعضای خانواده یکی از کارمندان تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی، به مدت ۴۰ دقیقه در لندن و با استفاده از چت تصویری از این خبرنگار بی‌بی‌سی بازجویی کرده‌اند."

معاون امور خاورمیانه و شمال آفریقا در وزارت امور خارجه بریتانیا ضمن محکوم کردن فشار‌ها بر خانواده کارمندان بی‌بی سی از اقدام ایران در تهدید آنان به عنوان عملی شرم آور یاد کرد

این خبر همچنین حاکی از این بود که "خبرنگار بی‌بی سی بعد از مشورت با رییس ارشد بخش فارسی و عدم ممانعت جدی او، از خانه خود در شهر لندن با ماموران امنیتی سپاه به مدت ۴۰ دقیقه چت تصویری کرده است به نحوی که ماموران سپاه این خبرنگار را می‌دیده‌اند اما او فقط صدای آن‌ها را می‌شنیده است."

ساعتی پس از انتشار این خبر، مدیر بخش فارسی بی‌بی سی ضمن تایید ماجرا گفت: "فشار حکومت ایران بر اعضای خانواده بعضی از همکاران این بخش در ماه‌های اخیر تشدید شده و به ویژه در چند روز گذشته در یک مورد خاص به شکلی حاد در آمده است."

او از اقدام حکومت ایران به عنوان یک اقدام شنیع و غیر انسانی یاد کرد و آن را محکوم ساخت. همزمان برخی سازمان‌های حقوق بشری نظیر سازمان "دیده‌بان حقوق بشر" و "کمپین بین المللی حقوق بشر ایران" با انتشار اطلاعیه‌های جداگانه، فشارهای حکومت ایران علیه بعضی از کارکنان بی‌بی‌سی فارسی را محکوم کردند و خواهان پایان یافتن فوری این فشار‌ها شدند.

این اتفاق به ابراز واکنش وزارت امور خارجه انگلیس نیز منجر شد و "آلس‌تر برت"، معاون امور خاورمیانه و شمال آفریقا در وزارت امور خارجه بریتانیا ضمن محکوم کردن فشار‌ها بر خانواده کارمندان بی‌بی سی از اقدام ایران در تهدید آنان به عنوان عملی شرم آور یاد کرد. مسوولان بی‌بی سی می‌گویند که فشار‌ها علیه خانواده کارکنان بخش فارسی در هفته‌های اخیر شدت بیشتری پیدا کرده است و "صادق صبا" مسوول بخش فارسی این رسانه نیز در اظهارات روز جمعه (۱۴ بهمن) خود ریشه این فشار‌ها را در نقش بی‌بی سی برای بازتاب تحولات سیاسی ایران به ویژه با توجه به در پیش انتخابات مجلس شورای اسلامی دانست.

منطقه ممنوع

سرانجام مقام‌های جمهوری اسلامی تصمیم گرفتند که سفر زمینی شهروندان خود به کشور سوریه را منع کنند.

این اقدام دیرهنگام پس از آن اتخاذ شد که طی هفته‌های اخیر گروهی از شهروندان ایرانی به دست نیروهای مخالف "بشار اسد" در شهرهای مختلف آن کشور به اسارت درآمده‌اند.

هفته گذشته ویدیویی شامل تصاویر هفت ایرانی پخش شد که افراد بازداشت شده به دست داشتن خود در سرکوب معترضان سوری و همراهی با بشار اسد اقرار می‌کردند.

با این حال مقام‌های ایرانی می‌گویند که این افراد مهندسانی بوده‌اند که در نیروگاه سیکل ترکیبی "جندر" سوریه واقع در منطقه "حمص" فعالیت می‌کردند و قربانی تنش‌های جاری در سوریه شده‌اند. پس از آن هم مقام‌های ایران خبر از بازداشت ۱۱ نفر دیگر در سوریه داده‌اند و هنوز از سرنوشت و هویت آنان اطلاع خاصی در دست نیست.

مخالفان حکومت سوریه همواره جمهوری اسلامی را متهم می‌کنند که با ارسال نیرو و تجهیزات به این کشور با حکومت بشار اسد برای سرکوب اعتراض‌ها همدستی نشان می‌دهند. طی ماه‌های گذشته موارد متعددی از به آتش کشیده شدن پرچم جمهوری اسلامی نیز در تظاهرات مخالفان به نمایش در آمده که نشان از عمق خصومت آنان با سیاست‌های تهران دارد.

در فضای تنش‌آلود و جنگ سرد موجود میان تهران و جامعه جهانی، اجرای هر برنامه تهدیدآمیزی می‌تواند عوارض ناخواسته‌ای را به همراه داشته باشد و به مثابه جرقه‌ای در انبار باروت عمل کند

به نظر می‌رسد که اقدام کنونی جمهوری اسلامی در منع سفر زمینی شهروندان خود به سوریه تا حدودی بتواند از تبعات احتمالی بعدی آن یعنی اسارات یا قربانی شدن آن در سوریه بکاهد، هر چند که چنین اقدامی به معنای عقب نشینی ایران در حمایت از رژیم بشار اسد یا نزدیکی آن به مخالفان حکومت تعبیر و تلقی نخواهد شد.

تهدیدهای بی نام و نشان

آیت الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی روز جمعه (۱۴ بهمن) پشت تریبون نماز جمعه تهران قرار گرفت و از فرصت پیش آمده برای بیان تهدیدهای تازه علیه غرب استفاده کرد. او به صراحت گفت که ایران تهدیدهایی دارد که به وقت خود اعمال می‌کند.

او اشاره‌ای به جنس این تهدید‌ها نکرد اما ممکن است منظور وی بستن تنگه هرمز روی نفتکش‌های بین المللی باشد که طی هفته‌های گذشته اسباب تنش فزاینده میان تهران و جامعه جهانی را ایجاد کرده اند.

برخی مقام‌های نظامی ایران گفته‌اند که در صورت تحریم نفتی کشورشان از سوی قدرتهای غربی، آنان نیز در مقابل مقابله به مثل از توان نظامی خود برای بستن تنگه هرمز استفاده می‌کنند.

با این حال آمریکا و بریتانیا با تقویت مواضع خود در این تنگه به‌صراحت اعلام کرده‌اند که اجازه چنین کاری را به ایران نخواهند داد.

"باراک اوباما" رییس جمهوری ایالات متحده در هفته پایانی ده ماه گذشته، با ارسال نامه‌ای به رهبر جمهوری اسلامی که رسانه‌ها آن را فاش کردند یادآور شده که بستن تنگه هرمز توسط ایران خط قرمز واشنگتن محسوب می‌شود. در چنین شرایطی مشخص نیست که منظور رهبر ایران از دراختیار داشتن برنامه‌های تهدید آمیز، اشاره به چه برنامه‌هایی است.

طی ماه‌های گذشته موارد متعددی از به آتش کشیده شدن پرچم جمهوری اسلامی نیز در تظاهرات مخالفان به نمایش در آمده که نشان از عمق خصومت آنان با سیاست‌های تهران دارد

در فضای تنش‌آلود و جنگ سرد موجود میان تهران و جامعه جهانی، اجرای هر برنامه تهدیدآمیزی می‌تواند عوارض ناخواسته‌ای را به همراه داشته باشد و به مثابه جرقه‌ای در انبار باروت عمل کند.

یک تصمیم حقوق بشری

تفریبا هفته‌ای نیست که بر لیست تحریم‌های جامعه جهانی علیه ایران اضافه نشود. هفته گذشته نیز از این قاعده مستثنی نبود و دیپلمات‌های اروپایی ۲۷ دولت عضو اتحادیه اروپا، روز جمعه (۱۴ بهمن) برای ممنوعیت فروش تجهیزاتی که دولت ایران، برای ردیابی و شنود مخالفان خود مورد استفاده قرار می‌دهد، به طور اصولی به توافق رسیدند.

این تحریم‌های تازه ارتباطی با برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی پیدا نمی‌کند و هدف از آن ایجاد تنگنا برای مقام‌های تهران در سرکوب مخالفانش است.

به موجب این تحریم‌‌ها که معطوف به وضع حقوق بشر است، این احتمال وجود دارد که حساب‌های ‌شماری دیگر از مقامهای جمهوری اسلامی در بانک‌های اروپایی مسدود شده و به اتحادیه اروپا ممنوع‌الورود شوند.

تحریم‌های کنونی در شرایطی اعمال می‌شود که گروهی از کنشگران سیاسی و مدنی مخالف حکومت طی ماه‌های پس از انتخابات، بار‌ها از کشورهای غربی خواسته بودند که ارسال تجهیزات شنود به جمهوری اسلامی را متوقف کنند چرا که چنین تجهیزاتی در عملیات نیروهای امنیتی برای سرکوب فعالان حقوق بشر به کار می‌رود.

تحریم‌های کنونی در شرایطی اعمال می‌شود که گروهی از کنشگران سیاسی و مدنی مخالف حکومت طی ماه‌های پس از انتخابات، بار‌ها از کشورهای غربی خواسته بودند که ارسال تجهیزات شنود به جمهوری اسلامی را متوقف کنند

تحریم‌های تازه ظاهرا با هدف برآورده کردن همین خواست اعمال شده است. مقام‌های اروپایی همچنین گفته‌اند که تحریم‌های دیگری مبتنی بر همین خواست طی ماه‌های آینده به اجرا گذاشته خواهد شد.

همگرایی برای تحریم

کمتر از یک ماه دیگر تا زمان برگزاری انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی باقی مانده و صف آرایی نهایی نیروهای مخالف و موافق شرکت در این انتخابات در حال تکمیل است. هواداران حکومت حول دو محور عمده نیروهای خود را صف آرایی کرده‌اند و دو طیف "جبهه متحد اصولگرایان" و"جبهه پایداری" نمایندگان جریان محافظه کار حکومتی هستند.

گروه‌های مخالف نظام نیز در یک تحولی بی‌سابقه برای عدم شرکت در انتخابات به اجماع رسیده‌اند و گرچه تاکتیک‌ها و شیوه‌های عمل متفاوتی را پیشنهاد می‌دهند اما در اصل "عدم شرکت در انتخابات" اتفاق نظر دارند.

آن‌ها در یک کلام می‌گویند که شروطشان برای شرکت در انتخابات یعنی آزاد و سالم بودن فرآیند انتخابات، آزادی زندانیان سیاسی، آزادی رهبران مخالف حکومت و پایان دادن به تهدیدهای پلیسی و امنیتی تحقق پیدا نکرده و بنابراین اراده‌ای جهت شرکت در انتخابات ندارد.

گروه‌های مخالف نظام نیز در یک تحولی بی‌سابقه برای عدم شرکت در انتخابات به اجماع رسیده‌اند و گرچه تاکتیک‌ها و شیوه‌های عمل متفاوتی را پیشنهاد می‌دهند اما در اصل "عدم شرکت در انتخابات" اتفاق نظر دارند

"شورای هماهنگی جنبش راه سبز" که بدنه اجتماعی هواداران جنبش را در غیاب "میرحسین موسوی" و "مهدی کروبی" نمایندگی می‌کند، هفته گذشته با ارایه فراخوانی از هواداران جنبش خواست برای نشان دادن اعتراض خود به روند برگزاری انتخابات پیش رو و اعلام اعتراض به تداوم حصر رهبران مخالف حکومت، دست به راهپیمایی خیابانی بزنند.

پیش از آن ۳۹ نفر از زندانیان سیاسی نیز با انتشار بیانیه‌ای بر خواستی مشترک تاکید کرده و انجام اعتراضهای خیابانی در شرایط کنونی را تجویز کرده بودند.

در آخرین تحول از این دست، روز پنجشنبه (۱۳ بهمن) ۲۸۶ فعال مدنی و سیاسی با انتشار بیانیه‌ای از مردم ایران درخواست کردند تا با "نه گفتن به صندوق‌های تزئینی رای انتخابات نمایشی" مجلس نهم در روز ۱۲ اسفندماه را تحریم کنند.

انتظار می‌رود که موج فراخوان‌ها و بیانیه‌ها با نزدیک‌تر شدن به انتخابات مجلس شورای اسلامی بیشتر شود. بیانیه‌هایی که هدف بنیادی آن زیر سوال بردن مشروعیت حکومت جمهوری اسلامی برای برگزاری یک انتخابات سالم و عادلانه و یادآوری سرکوب‌ها و فضای امنیتی پلیسی حاکم است.