انقلاب مصر

فراسوی مسئله زنان در انقلاب مصر

society — Fri, 09 Nov 2012 07:59:56 +0000

در گفت‌وگوی دو استاد دانشگاه؛ لیلا ابوالقود و رباب المهدی

برگردان:

بنفشه رنجی

بنفشه رنجی- لیلا ابولقود، استاد آمریکایی- فلسطینی انسان‌شناسی و مطالعات زنان و جنسیت دانشگاه کلمبیا است. او متخصص مسائل جهان عرب است و کتاب‌هایش شامل پژوهش‌های بلندمدت مردم‌نگارانه در زمینه‌های مختلف مانند شعر، ناسیونالیسم، رسانه و سیاست‌های جنسیتی است.

رباب المهدی، استاد دانشگاه در دانشگاه آمریکایی قاهره است. او متخصص در حوزه اقتصاد سیاسی و توسعه با تمرکز بر آمریکای لاتین و خاورمیانه است. علایق پژوهشی او شامل موضوعاتی در زمینه روابط دولت و جامعه مدنی، جنبش‌های اجتماعی و مقاومت، اقتصاد سیاسی، جنبش‌های زنان و تغییرات دموکراتیک می‌شود. او پیش از این در سازمان‌های غیر دولتی و آژانس‌های سازمان ملل نیز فعالیت کرده است.

در گفت‌وگویی که در زیر می خوانید، در پیوند با شکل واقعی مشارکت زنان در جنبش‌های مصری و انقلاب مصر و تفاوت آن با بازنمایی رسانه‌ها از این انقلاب صحبت شده است. لیلا ابولقود و رباب المهدی از فاصله میان روایت‌ها از انقلاب مصر به عنوان انقلاب فیس‌بوکی که مطابق با یک مدل غربی است و آنچه در واقع از سال‌ها پیش در حال وقوع بود و در نهایت به انقلاب ختم شد، سخن می‌گویند. رباب المهدی به این موضوع می‌پردازد که چگونه رسانه‌ها تلاش می‌کنند تصویری مطابق با خواست فمینیست‌های آمریکایی و اروپایی (فمینیست سفید لیبرال) از کنشگران زن مصری - بدون در نظر گرفتن تفاوت‌ها- نشان دهند. علاوه بر این، این دو پژوهشگر به نقد سازمان‌های غیر دولتی حقوق زنان در مصر می‌پردازند.

در این گفت‌وگو همچنین به سیاست‌های دخالت‌ورزانه آمریکا در منطقه و انقلاب مصر اشاره می‌شود. آنها در نهایت امیدوارند نتیجه انقلاب دستاوردهایی فراتر از انتخابات آزاد و تغییر قوانین باشد.

مطلب زیر نسخه اصلاح شده از یک گفت‌وگو در کنفرانس «کنشگری و آکادمی: جشن چهل سال پژوهش فمینیستی و کنش» است؛ کنفرانسی که به مناسبت چهل سالگی مرکز تحقیقات زنان بارنارد، در ۲۳ و ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۱ در نیویورک برگزار شد.

لیلا ابولقود: شما کنشگر و پژوهشگری متفکر در مصر هستید. در میدان تحریر بودید و در انقلاب مشارکت داشتید. می‌خواهم گفت‌وگو را با این پرسش شروع کنم که چگونه در مورد نگاه رسانه‌های غربی به نقش زنان در این انقلاب فکر می‌کنید؟ ما هر دو اینطور فکر می‌کنیم که کنشگری زنان نمی‌تواند از مسئله اهمیت نمادین "زنان مسلمان خاورمیانه" فرار کند. از ما به طور مداوم درخواست شده است که در رابطه با حضور زنان در انقلاب مصر نظر دهیم. هردوی ما هم از این پرسش عصبانی شده‌ایم. می خواهم بدانم شما چطور در مورد رابطه میان شکل واقعی مشارکت زنان و علاقه شدید رسانه‌ها به معنای قیام‌ زنان فکر می‌کنید؟ چگونه به اینگونه پرسش‌ها پاسخ می‌دهید؟ فکر می‌کنید پشت این پرسش‌ها چه نگاهی وجود دارد؟ می‌توانید به طور مشخص راه بهتری برای تفکر در مورد مشارکت زنان ارائه دهید؟

رباب المهدی: من هرگونه پرسش در مورد "نقش زنان در انقلاب" را که به "حقوق زنان و موقعیت‌ آنها بعد از انقلاب" برگردد، از جهاتی مشکل‌ساز می‌دانم. اول اینکه این پرسش چنین فرض می‌کند که زنان ساکت و منفعل بوده‌اند و ما می‌خواهیم بدانیم چگونه ناگهان در انقلاب فعال شده‌اند. به طور مثال، این پرسش نقشی را که زنان کارگر در موج بسیج حزب کارگر از سال ۲۰۰۶ داشته‌اند، نقش زنان کنشگر در جنبش‌های پیش از دموکراسی و ضد جنگ از سال ۲۰۰۳ و حضور مداوم‌شان را در جنبش دانشجویی نادیده می‌گیرد.

لیلا ابولقود: در چند دهه گذشته در مصر غیر دولتی کردن فعالیت برای حقوق زنان، دولتی کردن شدید حقوق زنان مانند تصاحب منابع توسط سوزان مبارک (همسر حسنی مبارک) و انجمن زنان او و همچنین نوعی تجاری شدن فعالیت فمینیستی توسط سرمایه‌گذاری خارجی افزایش داده شد.

دوم اینکه، این پرسش یک سطح از ویژگی جنسیتی را در نظر می‌گیرد که من با آن راحت نیستم. این پرسش فرض می‌گیرد که زنان یک گروه همگن هستند که نقش خاصی در انقلاب خواهند داشت. اینگونه تفکر این واقعیت را نادیده می‌گیرد که گروه‌های مختلفی از زنان ممکن است به طریق گوناگون با توجه به موقعیت‌هایشان (هم جغرافیایی و هم طبقه‌ای) در تحولات اجتماعی مشارکت داشته باشند. اینطور تصور می‌شود که توده‌ای به نام زنان مصری وجود دارد. ما هیچگاه در مورد "زنان آمریکایی" بدون جدا کردن آنها توسط طبقه، نژاد یا وابستگی سیاسی صحبت نمی‌کنیم. در نهایت، نوع جدید پرسش در مورد "حقوق زنان بعد از ۲۵ ژانویه" نشان‌دهنده درکی محدود (سفید، لیبرال) از فمینیسم است. پرسش‌هایی که من از رسانه‌ها دریافت می‌کنم در اساس به دنبال یک نمایه خاص از فمینیسم هستند و در مورد مبارزه برای حقوق خاصی پرسش می‌کنند.

یک روزنامه‌نگار از من پرسید: چه کسی در مصر به نوعی گلوریا استیمن (روزنامه نگار و کنشگر موج دوم فمینیسم آمریکایی) است؟ گویی ما نمی‌توانیم شکلی از مشارکت زنان را که با نمایه متفاوتی تطبیق کند و کنشگرانی را که مشغول شکل دیگری از مبارزه هستند داشته باشیم.

علاوه بر این، این علاقه از رسانه‌های جریان اصلی می‌آید؛ رسانه‌هایی که فمینیسم یا مشارکت زنان در ایالت متحده یا اروپا را برای سال‌هاست که پوشش نداده است. بنابراین من نمی‌توانم این موضوع را به جز بر اساس یک درک شرقی از "زنان عرب یا مسلمان" تفسیر کنم. مانند آنچه من در مقاله‌ای دیگر نوشتم. زمانی که توضیح می‌دهم گروه های مختلف زنان مصری در مبارزات گوناگون مشارکت می‌کنند که ضرورتاً هم "فمینیست" نیستند (البته در یک تعریف تقلیل‌گرایانه که از اصطلاح فمینیست دارند. زیرا آنها به دنبال یک شکل خاص از مشارکت هستند که شبیه جنبش فمینیستی اروپا و آمریکا در دهه ۷۰ است) واکنش‌های تحقیر آمیزی دریافت می‌کنم که خوانده‌های مرا تائید می‌کند.

پس گروه های مختلف زنان که فعالیت سیاسی می کنند کدام هستند؟ همانطور که می دانید پیش از این گفته‌ام که در چند دهه گذشته در مصر غیر دولتی کردن فعالیت برای حقوق زنان، دولتی کردن شدید حقوق زنان مانند تصاحب منابع توسط سوزان مبارک (همسر حسنی مبارک) و انجمن زنان او و همچنین نوعی تجاری شدن فعالیت فمینیستی توسط سرمایه‌گذاری خارجی افزایش یافته است. مثال مناسب از تجارتی شدن فعالیت فمینیستی زمانی است که فمینیست های شهری در طرح های جذب کننده که مسائل غیر سیاسی شده هستند شرکت کردند؛ مانند کمپینی در مورد مزاحمت‌های خیابانی که متعهد شد از تکنولوژی‌های جدید مانند پیامک‌های سریع استفاده کند و روی این طرح به خوبی توسط شرکت‌های منافع به خصوص شرکت‌های تلفن همراه سرمایه‌گذاری شد. بخشی از این آگاهی را مدیون شما هستم. بنابراین می‌توانید کمی در مورد اینکه چگونه این سازمان‌های غیر دولتی به جنبش خدمت کردند و واکنش نشان دادند صحبت کنید؟ اکنون این کنشگران فمینیست کجا هستند و برای چه چیزی تلاش می‌کنند؟ نتایج فعالیت‌ها در زمینه حقوق زنان و ارتباط نزدیکشان با سوزان مبارک (همسر رئیس جمهور عزل شده) چه شد؟ همچنین لطفاً درباره کنشگران زنی که در سازمان‌های غیر دولتی سیاسی که مقداری از استقلال خود را حفظ کرده‌اند، طرح های خود را به مسائل حساس مانند شکنجه سیاسی پیوند داده اند و منتقد رژیم بوده‌اند جای آنکه با آن کار کنند، توضیح بدهید.

رباب المهدی: یکی از بزرگترین ناامیدی‌ها برای من این است که مردم قیام‌های عرب را "بیداری عرب" یا "بهار عربی" ترجمه می‌کنند. گویی ما تا به حال در کما بودیم و تازه بیدار شدیم. یا منجمد بودیم و تازه یخ‌هایمان آب شده است. واقعیت این است که یک دهه تحرک وجود داشته است که با دومین انتفاضه فلسطینی‌ها زمانی که ما اعتراض‌های خیابانی را برای اولین‌بار پس از دهه ۱۹۷۰ دیدیم شروع شد و با بسیج شدن علیه جنگ عراق ادامه پیدا کرد و سپس جنبش کارگری آغاز شد که در آن بیشتر از ۸. ۱ میلیون نفر با فعالیت مداوم مشارکت داشتند. تمام این‌ها نادیده گرفته می‌شود.

من با یک تصویر شروع می‌کنم که در ذهنم دو راهی را که کنشگران با آن روبه‌رو هستند خلاصه می‌کند. در روز جهانی زن، هشتم مارس، تمام سازمان‌های غیر دولتی حقوق زنان و فمینیست‌های مستقل را برای یک گردهمایی در میدان تحریر فرا خواندند. کمتر از یک ماه بعد از این جریان، میدان تحریر با میلیون ها انسان پر شد که حداقل نیمی از آنان زنان بودند، اما این گردهمایی بیشتر از چند صد نفر را جذب نکرد. برخلاف آنهایی که تمایل دارند این تعداد اندک شرکت‌کننده را نوعی فقدان آشکار پشتیبانی از حقوق زنان تفسیر کنند، من این عدم واکنش را بیانگر اندازه‌ جدایی این سازمان‌ها و افراد از جامعه می دانم. حتی نمادین بودن انتخاب آن روز (هشتم مارس) هم که برای بسیاری از زنان مصری اهمیتی ندارد و فراخوان برای یک گردهمایی که مطالبه‌های بخصوصی جز حقوق زنان ایجاد نکرد، این مسئله را آشکار می‌کند. مانند این است که یکسری مطالبه وجود دارد که یک نفر می‌تواند تهی از زمینه و موقعیت تقاضا کند. این غیر اختصاصی بودن، حقوق زنان را در مقابل حمله غربی ها یا خارجی‌ها آسیب‌پذیر کرد.

این واقعیت که این سازمان‌های غیر دولتی مبتنی بر پروژه هستند و حقوق زنان را بر اساس اصطلاحات محدودی تعریف می‌کنند (با تمرکز بیشتر بر سیاست‌های تن body politics) توسعه و مطالبه آنها را به محدوده‌ای از گروه‌های مختلف زنان مصری مانند آنهایی که در محیط کار، در دانشگاه و در جنبش های پیش از دموکراسی کنشگر بوده‌اند محدود کرده است. به جای مشارکت در مبارزه‌ای که مشارکت‌کنندگان زن در آن نقش دارند یا فعالیت در برنامه‌ای که این مشارکت کنندگان آن را انتخاب کرده‌اند، بیشتر سازمان‌های غیر دولتی حقوق زنان برنامه محدود خودشان را تعریف کرده‌اند که یک هویت مشخص را برای زنان اولویت‌سازی می‌کند. برنامه‌ای که تنها بر اساس جنسیت‌شان است و در ضدیت با دغدغه‌های طبقه‌ای و موقعیتی و نیازهای ضروری آنها است. این شامل حال فمینیست‌هایی می‌شود که با رژیم ارتباط داشتند و همچنین آنهایی که مستقل‌تر بودند.

از لحاظ روش، به جای تلاش برای ساخت حوزه‌های مردمی حول تقاضاهایشان و فشار از پایین، این سازمان‌های غیر دولتی بر لابی کردن و درخواست از کسانی که در قدرت هستند تمرکز می‌کنند. بنابراین در بیشتر کشورهای عرب، حقوق زنان با دیکتاتور ها ارتباط پیدا دارد. به طور کلی مردم در مصر به حقوق ازدواج و طلاق اشاره می‌کنند، مانند قوانین سوزان و گهان (با ارجاع به همسران دو رئیس جمهور پیشین مصر) و عدم پذیرش آن رژیم‌ها و دیکتاتورها منجر به نگرش‌هایی شد که قوانین و حقوق به دست آمده در آن رژیم‌ها را نپذیرفتند. شما نمی‌توانید از عموم مردم انتظار داشته باشید تا میان سازمان‌های غیر دولتی که با رژیم ارتباط نداشتند و آنهایی که داشتند، تمایز قایل شوند؛ به خصوص با داشتن رسانه‌ای ملی که گفتمان حقوق زنان را برای بالا بردن موقعیت بین‌المللی سوزان مبارک می‌دزدد و به خود اختصاص می‌دهد.

حتی آنهایی که منتقد به رژیم ماندند، هنوز از محدودیت های ساختاری رنج می‌برند که محصول سازمان غیر دولتی و ناتوان بودن از ارائه تعریفی دوباره و مفهوم‌سازی فمینیسم در یک مکان و زمان خاص است. فمینیسم چه معنایی برای گروه‌های مختلف زنان مصری و نه فقط برای طبقه متوسط قاهره دارد؟ با تمرکز کنونی (و علاقه‌مندی غیر عقلانی) توسط فمینیست‌های کنشگر و سازمان‌های غیر دولتی بر قانون اساسی آینده و اینکه چگونه باید این قانون به بهترین نحو از حقوق زنان محافظت کند، فقدان شناسایی طیف گسترده‌تری از موقعیت زنان و نیازهایشان پیدا می‌شود. گویی مشکلاتی که زنان مصری با آن روبه‌رو هستند در قانون اساسی نامناسب ریشه دارد یا گویی قوانین اساسی راه حل‌هایی جادویی هستند. شما حضور چنین فمینیست‌هایی را در اعتصاب‌هایی که بسیاری از زنان مصری در آن به عنوان کارگران شرکت کرده‌اند، نمی بینید. صحبتی در این مورد نیست که چگونه مشکلات اقتصادی زنان فقیر و زیر دست، ریشه‌ای خارج از حوزه قانونی و حقوقی دارد. کل مبارزه برای آنها به یک تعریف محدود از مشکل نابرابری جنسیتی و چارچوب قانونی که آن را پشتیبانی می‌کند نزول می‌کند.

بگذارید به دومین جنبه مشکل‌زای روشی که انقلاب در حال ساخته شدن است بازگردم که فکر می‌کنم بی ارتباط نیست به راهی که پیش زمینه حقوق زنان و توانمندسازی آنان است. من از روشی که در آن این قیام در مصر به عنوان انقلاب فیس‌بوکی بازنمایی می‌شود زده شده ام. چه صداها و زبان‌هایی شنیده می‌شود؟ صلح، دموکراسی و حقوق بشر نقش زیادی ایفا می‌کنند. چهره‌های معینی نمایان می‌شوند: این انقلابی است به وسیله جوانان تحصیلکرده طبقه متوسط شهری. وائل غنیم، مدیر اجرایی گوگل، قهرمان می‌شود. می توانید به من بگویید چه گروه‌هایی در حال حذف شدن یا نادیده گرفته شدن در این تغییر هستند؟ چه زبان‌های سیاسی در حال صحبت کردن هستند ولی شنیده نمی‌شوند؟

من به طور خاص مایلم واکنش شما را به عنوان یک کنشگر راه دموکراسی نسبت به چیزی که مرا نگران کرده است بدانم. اگر اجتماع فیس بوک، عمدتاً (و نه تنها) توسط جوانان طبقه متوسط، واقعاً بسیج شده بودند، چگونه می فهمیم که چرا این اتفاق افتاد؟ و چرا آنها زبانی را استفاده می‌کنند که شنیده بشود؟ من وقتی بسیاری از واقعیت‌ها را فهمیدم از صحبت از دموکراسی و تمرکز بر انتخابات نا امید شدم. واقعیت‌هایی مانند انواع مشکلات اقتصادی بسیار بدی که بیشتر مصری‌ها با آن روبه‌رو هستند، انواعی از صف بندی‌های جغرافیای سیاسی که بسیاری از مردم می خواهند تغییر کند، و واقعیت وحشیگری پلیس و نیروی مستبد، مانند اعدام اسلامیست‌ها که مردم زمان زیادی با آن زندگی کردند را از نزدیک در پژوهشم در مورد طبقه بالای شهری مصر در هجده سال اخیر دیدم.

تنها با گوش دادن به پوشش رسانه‌ای- چون آنجا نبودم- این انقلاب برایم متعادل‌ترین انقلابی به نظر می‌رسید که می‌توانم تصور کنم. تا حدودی قابل مقایسه با اصطلاحات کلیدی لیبرال و شعارهای اصلاح‌طلبانه‌ای بود که ما سال‌ها شنیده‌ایم: صحبت از حکومت خوب، دموکراسی، حقوق بشر، توانمندسازی زنان و بسیاری دیگر. من هیچ تحلیل تندی در مورد اینکه چه چیزی نخبگان را قادر به انجام این کار در مصر کرد نشنیدم. هیچ نقد اصولی، هیچ پرسشی از اتحاد با ایالت متحده و هیچ نقدی از ارتش ندیدم. طوری که انگار آنها بخشی از مشکل، سیستم و نهادی اصلی برای حمایت و کنترل بر تجارت، کارخانه ها و توسعه کشور نبودند؛ نهادی که از نیروی کار قراردادی سربازان استفاده و از کمک‌های خارجی ورم می‌کند.

رباب المهدی: زمانی که روایتی از انقلاب را که توسط رسانه‌ها، بسیاری از دانشگاهیان و نخبگان سیاسی (بومی و بین‌المللی) رواج پیدا کرده است، می‌شنوم یا می‌خوانم، احساس می‌کنم در مورد یک کشور یا جامعه دیگری نسبت به آن جامعه که من در دهه اخیر در آن فعال بودم، صحبت می‌کنند. کل روایت ساخته شده است تا داستان یک جوان طبقه متوسط را بیان کند؛ جوانی که در خارج تحصیل کرده است و همان وسایلی را استفاده می‌کند که همتایانش در آمریکا و اروپا استفاده می‌کنند (فیس‌بوک و توییتر) تا انقلابی کنند که کشورشان را شبیه این کشورها کند. پیام این است: آنها می‌خواهند مانند ما باشند. ما بار دیگر محرک و مدل هستیم. این "مسئولیت انسان سفید" در شکلی دیگر است.

من در مورد این کنجکاوم که آیا دو نوع طرح پشتیبانی آمریکا ، مداخله نرم و سیاست فرهنگی، ممکن است بر درک مردم به خصوص جوانان از خواسته های خود تاثیرگذار باشند. من ابتدا در مورد ابتکار همکاری با خاورمیانه (MEPI) توسط وزارت امور خارجه امریکا صحبت می‌کنم که فعالیت خود را چنین شرح می‌دهد: ایجاد همکاری میان آمریکا و شهروندان خاورمیانه و شمال آفریقا برای توانمند ساختن آنان برای ساختن جوامعی پلورالیست، مشارکتی و موفق‌تر در ناحیه MEPI .اظهار می‌کند که برای شناسایی و پشتیبانی از طرح‌های اصلی که جامعه مدنی را ارتقا می‌دهد، حکومت قانون و مشارکت سیاسی را افزایش می‌دهد. همچنین زنان و جوانان را توانمند می‌سازد. امکاناتی را برای تحصیل مدنی ایجاد و رسانه‌های مستقل پشتیبانی می‌کند و رشد و امکانات اقتصادی را ترویج می‌دهد. ابتکار اخیر MEPI ابزارهای الکترونیکی رسانه، تکنولوژی و آموزش است. ابتکاری که به سازمان‌های مردمی کمک می‌کند تا با استفاده از تکنولوژی دیجیتال داستان‌شان را بیان و ایجاد عضویت کنند و با اجتماع همتایانشان در جهان ارتباط بگیرند. یک سئوال مرا آزار داد: چگونه ممکن است این تلاش‌ها و دیگر تلاش‌های مربوطه به انقلاب فیس‌بوکی اولیه ربط داشته باشند؟ یک منبع می‌گوید MEPI از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۹، مبلغ ۳۳۰ میلیون دلار در خاورمیانه هزینه کرده است، این پول بسیار زیادی است که برای فراهم کردن جوانانی که آزادی، تجارت آزاد و ارتباطات جهانی می‌خواهند اختصاص یافت. نه برای سوسیالیسم، نه اسلامگرایی و نه دیگر تغییرات.

ابتکار دوم را من از یک همکار در بیروت فهمیدم. او در مورد روابط عمومی کمپین‌هایی که در خاورمیانه در چندسال اخیر شروع به کار کرده‌اند خوانده است. او آنها را نهضت امید می‌نامد. طرح‌های پشتیبانی مختلف با همکاری دولت‌ها و نخبگان مشاغل محلی وجود دارد: کمپین "فرهنگ امید" در اردن در سال ۲۰۰۵ که توسط ملکه رانیا راه‌اندازی شد؛ کمپین «من عاشق زندگی‌ام» در لبنان در سال ۲۰۰۶ که شامل بیلبورد‌ها، دکمه‌ها، تی شرت‌ها و کنسرت‌های پاپ می‌شود و ۵. ۱ میلیون دلار برای آن خرج شده است؛ و کمپین «فرهنگ خوشبینی» در سال ۲۰۰۸. همه این کمپین‌ها اداره می‌شدند برای مبارزه با آنچه به عنوان فرهنگ نا‌امیدی و بدبینی معرفی می‌شدند؛ فرهنگی که دنیای عرب را عقب نگهداشته بود و تروریسم و اسلامگرایی را پرورش می‌داد و نه مشکلات نا‌برابری، نئولیبرالیسم، حکومت‌ها یا مداخله آمریکا. فکر می‌کنید این ابتکار آمریکا که جوانان را هدف گرفته است، می‌توانست نقشی در شکل دادن حرکت بسیاری در خیابان‌ها در ۲۰۱۱ایفا کند؟

تشکر می کنم از اینکه در این نا امیدی با من سهیم می‌شوی.

رباب المهدی: این واقعیت که این سازمان‌های غیر دولتی مبتنی بر پروژه هستند و حقوق زنان را بر اساس اصطلاحات محدودی تعریف می‌کنند (با تمرکز بیشتر بر سیاست‌های تن body politics) توسعه و مطالبه آنها را به محدوده‌ای از گروه‌های مختلف زنان مصری مانند آنهایی که در محیط کار، در دانشگاه و در جنبش های پیش از دموکراسی کنشگر بوده‌اند محدود کرده است. به جای مشارکت در مبارزه‌ای که مشارکت‌کنندگان زن در آن نقش دارند یا فعالیت کردن در برنامه‌ای که این مشارکت کنندگان آن را انتخاب کرده‌اند، بیشتر سازمان‌های غیر دولتی حقوق زنان برنامه محدود خودشان را تعریف کرده‌اند که یک هویت مشخص را برای زنان اولویت‌سازی می‌کند.

زمانی که روایتی از انقلاب را که توسط رسانه‌ها، بسیاری از دانشگاهیان و نخبگان سیاسی (بومی و بین‌المللی) رواج پیدا کرده است، می‌شنوم یا می‌خوانم، احساس می‌کنم در مورد یک کشور یا جامعه دیگری نسبت به آن جامعه که من در دهه اخیر در آن فعال بودم، صحبت می‌کنند. کل روایت ساخته شده است تا داستان یک جوان طبقه متوسط را بیان کند؛ جوانی که در خارج تحصیل کرده است و همان وسایلی را استفاده می‌کند که همتایانش در آمریکا و اروپا استفاده می‌کنند (فیس‌بوک و توییتر) تا انقلابی کنند که کشورشان را شبیه این کشورها کند. پیام این است: آنها می‌خواهند مانند ما باشند. ما بار دیگر محرک و مدل هستیم. این "مسئولیت انسان سفید" در شکلی دیگر است.

این روایت تلاش‌ برای ارتقای دموکراسی را برجسته می‌کند. کتابی که نویسنده آن جین شارپ است به عنوان مانیفست انقلاب به تصویر کشیده شده است. من جین شارپ را نمی شناختم تا اینکه بی‌بی‌سی اعلام کرد که نظرش در رابطه با روش‌های غیر خشونت‌آمیز آموزشی بود که انقلابیون مصری به دست آوردند و به کار بستند. ابزارهای انقلاب فیس بوک و توییتر شدند در مقابل سوختن ایستگاه‌های پلیس و استفاده کوکتل مولوتوف که در شکستن نیروهای امنیتی در ۲۸ ژانویه اهمیت داشتند.

نمادهای انقلاب تحصیلکرده‌های عربی می‌شوند که شبیه وائل غنیم و دانشجویان من در دانشگاه آمریکایی قاهره هستند؛ کسانی که بخش کوچکی از میلیون‌ها مصری هستند که انقلاب کردند. تاکید بر انتخابات است، گویی این برترین پایان برای این انقلاب است. اعتصاب‌های کارگری که شامل میلیون‌ها مصری می‌شود نادیده گرفته می‌شوند. حمله به سفارت اسرائیل در نهم سپتامبر یک عمل آشوبگرایانه خطرناک می‌شود و حمله به دستگاه امنیتی حکومت در مارس نادیده گرفته می‌شود. همه این اقدامات انقلابی که عوامل و کنشگران آن طبقه متوسط نبودند و ابزار جنبش آنها فیس‌بوک نبود نادیده گرفته و یا منفی نشان داده شد.

فاصله زیادی میان روایت انقلاب و کنش‌های انقلابی توسط گروه‌های مختلف وجود دارد. نه تنها طرح‌های ارتقای دموکراسی در درون چشم‌انداز سیاسی مصر حاشیه‌ای بودند، بلکه اکثر قریب به اتفاق کنشگران از طرح‌های موجود مانند پرهیز از یک بلا اجتناب کردند. زیرا می‌دانستند که بوسه مرگ برای اعتبارشان خواهد بود، بلکه دایره کنشگران دموکراسی هم در این انقلاب حاشیه‌ای بود. به یاد داشته باشیم که بزرگ‌ترین تظاهرات‌هایی که توانستند میدان تحریر را اشغال کنند قبل از ژانویه ۲۰۱۱ در مارس ۲۰۰۳ علیه حمله آمریکا به عراق اتفاق افتادند و تنها زمانی که مقرارت منع رفت و آمد و حکومت نظامی در دهه گذشته برقرار شد (قبل ژانویه ۲۰۱۱) هنگام قیام در شهر المحله در سال ۲۰۰۸ علیه فجایع سیاست های اقتصادی نئولیبرال بود. هر دوی این تظاهرات تمرین هایی برای انقلاب بودند. هر دو آنها علیه ارکان اقتصادی و سیاسی دخالت در منطقه بودند.

شما، به عنوان کسی که در فعالیت‌های پیشین علیه سیستم و رژیم مشارکت داشته است، اکنون برای چه تلاش می‌کنید؟

یکی از بزرگترین نا امیدی‌ها برای من این است که مردم قیام‌های عرب را "بیداری عرب" یا "بهار عربی" ترجمه می‌کنند. گویی ما تا به حال در کما بودیم و تازه بیدار شدیم. یا منجمد بودیم و تازه یخ‌هایمان آب شده است.

واقعیت این است که یک دهه تحرک وجود داشته است که با دومین انتفاضه فلسطینی‌ها زمانی که ما اعتراض‌های خیابانی را برای اولین‌بار پس از دهه ۱۹۷۰ دیدیم شروع شد و با بسیج شدن علیه جنگ عراق ادامه پیدا کرد و سپس جنبش کارگری آغاز شد که در آن بیشتر از ۸. ۱ میلیون نفر با فعالیت مداوم مشارکت داشتند. تمام این‌ها نادیده گرفته می‌شود تا تصویری از جوانان کشیده شود که فیس‌بوک را کشف می‌کنند و به خیابان می‌روند تا یک دموکراسی مانند آمریکا را درخواست کنند. در این دهه و از سال ۲۰۰۰، بسیاری از موانع شکسته شده است که زمینه را برای ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ پی‌ریزی کرد. این فعالیت‌ها شامل همکاری کنشگران چپ و اسلام‌گرایان، اتصال مسائل منطقه‌ای به سیاست داخلی و اتصال نارضایتی‌های اقتصادی به مدل سیاسی نئولیبرالیسم شد. همه این‌ها ما را به ۲۵ ژانویه نزدیک‌تر کرد.

اکنون ما یک قدم جلوتر به آرمان‌های این انقلاب هستیم: نان، آزادی و منزلت. ولی چشم‌انداز عوض و دچار چالش‌هایی شده است. هرچه این قیام درهایش را برای تغییر باز می‌کند، صاحبان منافع سیستم را بر آن وا می‌دارد تا خطر تغییرات سیستماتیک احتمالی را درک کنند. بنابراین ما اکنون تنها با برپایی امنیت مواجه نیستیم. بله با یک اتحاد بین‌المللی میان دولت آمریکا و منافع شرکت‌ها، مونارشی سعودی و دولت اسراییل مواجه هستیم؛ با تمام آنهایی که با منافع کسب و کار ملی گره خورده‌اند و به اداره سیاست‌ها، اقتصاد و رسانه و شورای عالی نیروهای نظامی که بر سر قدرت است ادامه می‌دهند. کشمکش اکنون بر سر انتخابات غیر تقلبی نیست، بلکه اطمینان دادن در این مورد است که انتخابات تنها نتیجه این روند انقلابی نباشد.

شخصا تلاش‌هایم را بر دو حوزه متمرکز می‌کنم. به عنوان یک پژوهشگر، درباره پاره گمشده این روایت می‌نویسم و صحبت می‌کنم و سعی می‌کنم چیزهایی را بیان کنم که فکر می‌کنم مهم هستند و بخش‌های نادیده گرفته شده روایت هستند. مانند اینکه چگونه اعتصاب‌های کارگری، جنبش طرفدار فلسطین و تظاهرات کشاورزان برای آب از انقلاب جدایی‌ناپذیر هستند. از طرفی به عنوان یک کنشگر، با گروهی از جوانان کار می‌کنم که اعضای سازمان برادری مسلمان بودند و کسانی هستند که تلاش می‌کنند یک طرح سیاسی جدید و آلترناتیو برپا کنند: دموکراسی رادیکال. آنها شادی و افتخار من هستند، با آنچه که هستند احساس راحتی می‌کنم، اما در عین حال منتقد آنها و آنچه اطرافشان می‌گذرد هستم. فکر می‌کنم آنها فرزندان چپ جدید در مصر هستند؛ چیزی که ریشه در زمینه و بافت ما دارد.

منبع:

Abu-lughod,L., El-Mahdi, R., 2011. Beyond the “Woman Question”in the Egyptian Revolution. Feminist studies, 37(3), pp.683-691.

میدان التحریر، سمبل مخالفت با مبارک

Tue, 05 Jun 2012 14:00:22 +0000

گفت‌وگو با ایلیا جزایری

سراج‌الدین میردامادی - در پی صدور حکم حبس ابد برای حسنی مبارک، رییس جمهور سابق مصر و تبرئه‌ سایر مقامات دولت سابق این کشور و فرزندان حسنی مبارک، تظاهرات و اعتراض‌هایی در میدان التحریر قاهره شکل گرفت.

در گفت‌وگویی با ایلیا جزایری، روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل دنیای عرب، پرسیدم، این احکام تا چه حد سیاسی است و چقدر مبنای حقوقی دارد؟

ایلیا جزایری: باید این احکام را از دیدگاه حقوقی بررسی کرد و دید که قضات بر اساس چه اسنادی چنین رایی داده‌اند و آیا آنها اسنادی در دست داشتند که نشان دهد مبارک و حبیب‌العادلی، وزیر کشور سابق مصر دستور مستقیم کشتن تظاهرکنندگان را داده‌اند یا نه.

حکم اعدام در قوانین مصر وجود دارد، اما آقای مبارک به خاطر تشویق به کشتن تظاهرکنندگان محکوم شده و در حکم او کلمه‌ای از دستور مستقیم نیامده است.

وکیل خانواد‌های قربانیان گفته که دادستان نتوانسته اسناد کافی برای مجرم بودن مبارک، حبیب‌العادلی وزیر کشور او و ه‌چنین فرزندان مبارک و شش معاون وزیر سابق کشور گردآوری کند. گروه "شش آوریل" هم در بیانیه‌ خودش چنین صحبتی کرده و به نظر می‌رسد مجموعه دلایلی که نزد قاضی بوده، بیشتر از این دلالت نمی‌کرده و به همین دلیل حکمی که داده شده، بر پایه‌ اسناد و دلایل حقوقی موجود و اشد مجازات بوده است.

این را می‌شود از بیانیه‌ حزب سلفی "نور" هم استنباط کرد، چرا که این حزب در بیانیه‌ای که در اعتراض به حکم حسنی مبارک صادر کرده، نگفته که این حکم حقوقی نیست، بلکه گفته برای عاملان و متهمان به قتل تظاهرکنندگان در جریان قیام مصر نباید یک دادگاه کیفری برگزار می‌شد، بلکه باید دادگاه سیاسی می‌بود و حکم سیاسی هم صادر می‌کرد.

همان‌‌‌طور که می‌دانید در آستانه‌ مرحله‌ دوم انتخابات ریاست جمهوری مصر هم هستیم. کسانی که در میدان التحریر در اعتراض به حکم صادره حضور پیدا کرده‌اند و طی دو روز گذشته تظاهرات‌هایی را شکل داده‌اند، از چه گروه‌های سیاسی‌ای هستند؟ و چه خاستگاه سیاسی‌ای دارند؟

طیف‌های مختلفی در این تظاهرات شرکت کرده‌اند، اسلام‌گرایان، نیروهای انقلابی از جمله جوانان "شش آوریل"، چپ‌ها و حتی لیبرال‌ها. صحبت آنها این است که نباید بگذاریم مقصران در قتل تظاهرکنندگان جریان انقلاب، به راحتی از محاکمه و حتی مجازات جان سالم به‌در ببرند. البته خواسته‌های همه‌ی این گروه‌ها یکی نیست. برای این‌که بعضی‌ها به این اعتراض دارند که چرا مبارک اعدام نمی‌شود و برخی دیگر به تبرئه‌ فرماندهان پلیس معترضند.

ایلیا جزایری: مهم‌ترین اتفاقی که بعد از انتخابات ریاست جمهوری مصر رخ می‌دهد، تدوین قانون اساسی است. این انتخابات در حالی برگزار می‌شود که نقش قوای مختلف در مصر مشخص نیست

اما به هرحال یک حرکت کلی شکل گرفته و همه‌ این گروه‌ها بار دیگر با هم به میدان التحریر رفته‌اند و یک خواسته‌ عمده‌‌ دیگر هم دارند و آن کناره‌گیری شورای عالی نیروهای مسلح است که حکومت را از زمان برکناری مبارک در دست گرفته است و این را می‌توان در بیانیه‌ گروه جوانان شش آوریل دید. این گروه شورای عالی نیروهای مسلح را متهم کرده که در مقابل از بین بردن اسنادی که نشان‌دهنده‌ دست داشتن فرماندهان پلیس در قتل تظاهرکنندگان بوده، سکوت کرده است.

می‌توان گفت گروه‌های مختلفی که به طور عمده گروه‌های مخالف مبارک در دوران ریاست جمهوری‌ او بودند، در میدان التحریر حاضر شده‌اند.

فکر می‌کنید که این حکم‌ و این اعتراضات اخیر، می‌تواند تأثیری در توجه آرا به سمت یکی از دو کاندیدای رقیب در مرحله‌ دوم و یا سلب آرا از کاندیدای دیگر را داشته باشد یا نه؟

بله می‌تواند این اتفاق بیافتد. دو نامزدی که به مرحله‌ی دوم انتخابات راه پیدا کرده‌اند، محمد مرسی نامزد اخوان‌المسلمین و احمد شفیق آخرین نخست وزیر دوره‌ حسنی مبارک، سعی می‌کنند از این حکم به نحو احسن برای آرای خودشان استفاده کنند.

محمد مرسی می‌گوید این حکم نشان‌دهنده‌ این است که هنوز پس‌مانده‌های نظام سابق حضور دارند و به مردم قول می‌دهد که اگر رییس جمهور بشود، آنها را از قدرت برکنار می‌کند و دوباره مبارک و نزدیکانش را محاکمه می‌کشاند.

از طرف دیگر محمد شفیق از این حکم استقبال کرد و گفت که این حکم نشان‌دهنده‌ آن است که در مصر هیچ‌کس از مجازات مصون نیست. او این‌‌‌طور نشان می‌دهد که اگر اخوان‌المسلمین روی کار بیایند، هر روز کشور می‌تواند شاهد آشوب و راهپیمایی باشد و این‌ها برای به کرسی نشاندن خواسته‌های خودشان، ممکن است حتی امنیت، ثبات و زندگی روزمره‌ مردم را تحت تأثیر قرار بدهند.

آیا حکم صادره برای حسنی مبارک، وزیر کشور سابق مصر و نزدیکان مبارک، حکمی قطعی است یا ممکن است در پی اعتراضات صورت گرفته و یا یک مرحله‌ تجدیدنظر، این حکم تغییر پیدا کند؟

حکم قطعی نیست، حکم اولیه و بدوی است و دادستان مصر اعلام کرد که به این حکم اعتراض خواهد کرد. می‌تواند در اثر اعتراض‌ها و یا حتی درخواست تجدیدنظر دادستان، در این حکم بازنگری بشود.

به خاطر دارید که در جریان اعتراضات یک سال و نیم گذشته در مصر، چند نفر کشته شده‌اند و خانواده‌های قربانیان در چند مورد علیه دولت شکایت کرده‌اند؟

بله، به‌طور رسمی اعلام و ثبت شده است که در جریان اعتراضات ۱۸ روزه‌ مصر که به برکناری حسنی مبارک انجامید، حدود ۸۵۰ نفر کشته شده‌اند؛ در مقاطع مختلف و در استان‌های مختلف.

بعد از اتمام انتخابات ریاست جمهوری مصر، مراحل تغییر در ساختار سیاسی در مصر، به ترتیب چه خواهد بود؟ آیا بعد از آن مجلس تشکیل خواهد شد؟ آیا قانون اساسی تغییر خواهد کرد؟ آیا شورای نظامی همچنان به کار خودش ادامه خواهد داد یا نه؟

شورای نظامی که اکنون نقش رییس جمهور را بازی می‌کند، از قدرت اصلی کنار خواهد رفت. یعنی این قول را داده است. رییس جمهور اختیارات زیادی را بر پایه‌ آیین‌نامه‌های موجود در دست دارد.

مهم‌ترین اتفاقی که قرار است بعد از انتخابات ریاست جمهوری بیافتد، تدوین قانون اساسی است. انتخابات ریاست جمهوری در حالی دارد برگزار می‌شود که نقش قوای مختلف در مصر مشخص نیست. کسی که رییس جمهور می‌‌شود، حدود اختیاراتش مشخص نیست، مشخص نیست که پارلمان تا چه حد می‌تواند قانون‌گذاری کند، مشخص نیست که اختیارات قوه‌ قضاییه در دادگاه چه اندازه است و حتی مشخص نیست که ارتش چه نقشی را قرار است ایفا کند.

بعضی‌ها به این اعتراض دارند که چرا مبارک اعدام نمی‌شود و برخی دیگر به تبرئه‌ فرماندهان پلیس معترضند

همه‌ی طیف‌های مختلفی که در ساختار سیاسی مصر حضور دارند، با یکدیگر بر سر این‌که شکل قانون اساسی جدید چطور باید باشد چالش دارند. ارتش خواهان آن است که اختیارات ویژه‌اش را حفظ کند. رییس جمهور جدید با چالش بزرگی روبه‌رو خواهد بود و آن هم تدوین قانون اساسی است و همین قانون اساسی که به نظر می‌رسد باعث اختلافات و تنش‌هایی در مصر خواهد شد، نشان دهنده‌ ساختار سیاسی آینده‌ این کشور خواهد بود.

آیا تقویم مشخصی برای سایر تحولات پس از اتمام انتخابات ریاست جمهوری در مصر وجود دارد؟ مثلاٌ برگزاری انتخابات مجلس بر اساس قانون اساسی جدید یا خود تدوین قانون اساسی جدید.

انتخابات پارلمان که برگزار شد. مجلس دیگر شکل گرفته و باید دوره‌ خودش را بگذراند. انتخابات پارلمان موقتی نبوده و یکی از مشکلاتی که الان در مصر وجود دارد، این است که تمام انتخابات‌ها بدون قانون اساسی شکل گرفته و آنها در یک خلاء فعالیت می‌کنند و در عین حال، این ارگان‌ها را به عنوان قوای رسمی و نه موقت انتخاب کرده‌اند. این یکی از مشکلات قانونی است که الان مصر با آن درگیر است.

شورای عالی نیروهای مسلح گفته است که تا اواخر ماه آوریل و اوایل جولای قدرت را به غیرنظامیان تحویل می‌دهد، اما هیچ تاریخ مشخصی برای تدوین قانون اساسی وجود ندارد. قرار بود بعد از این‌که پارلمان مصر انتخاب شد، مجلس مؤسسانی متشکل از ۱۰۰ نفر هم انتخاب شود تا کار تدوین قانون اساسی را بر عهده بگیرد. اما به خاطر این‌که گروه اخوان‌المسلمین سعی کرده بیشتر از ۵۰ درصد هیأت تدوین قانون اساسی از خودش، از اسلام‌گرایان باشد و در مقابل با اعتراض‌های زیادی از جانب همه‌ی گرو‌ها، حتی الاظهر و همین‌طور نظامیان، نیروهای چپ و لیبرال روبه‌رو شد. حکمی که دادگاه قانون اساسی در مورد این هیأت داده، عملاً این هیأت را ناکار کرد و جلسات آن دیگر تشکیل نمی‌شود. هیچ زمان‌بندی‌ای برای تدوین قانون اساسی وجود ندارد.

اخوان المسلمین و نجات انقلاب مصری‌ها

Sat, 26 May 2012 10:57:30 +0000

فرهمند علیپور - نتایج مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری مصر با پیشتازی اخوان المسلمین به پایان رسید. گرچه نتایج رسمی این دور از انتخابات سه روز دیگر، یعنی ۲۹ ماه می‌اعلام خواهد شد، اما انتظار نمی‌رود تغییری در جایگاه نامزد‌ها پدید آید.

در مرحله اول انتخابات ریاست جمهوری مصر که طی دو روز متوالی در چهارم و پنجم خرداد برگزار شد، محمد مرسی نامزد حزب آزادی و عدالت (اخوان المسلمین) با کسب ۲۵ درصد از آرا نفر اول این رقابت‌ها شد و همراه با احمد شفیق آخرین نخست وزیر حسنی مبارک که ۲۴ درصد از آرا را به خود اختصاص داد به دور دوم انتخابات راه یافتند، انتخاباتی که تا چند هفته آینده برگزار خواهد شد و اولین رئیس جمهور دوران پس از حسنی مبارک مشخص خواهد شد.

انقلاب در خطر

گرچه پیروزی اخوانی‌ها از قبل پیش‌بینی می‌شد اما چنین نتیجه‌ای را کمتر کسی انتظار می‌کشید. تا پیش از آن که مردم مصر در صف‌های انتخابتی حضور یابند و آرای آن‌ها شمرده شود، گمانه‌ها از رقابت میان عبدالمنعم ابوفتوح و عمر موسی خبر می‌داد.

مهم‌ترین مناظره انتخاباتی هم که تلویزیون‌های مصری آن را پخش کردند، مناظره میان ابوفتوح و عمر موسی بود، کسانی که بیشترین شانس را برای پیروزی داشتند. در آن مناظره تاریخی و هم در تمام این روزهای گذشته عمرموسی به نماد رژیم سابق و ابوفتوح، از رهبران پیشین اخوان المسلمین و کاندیدای مستقل در این رقابت‌ها به نماد تحول‌خواهی تبدیل شده بودند.

با اعلام شمارش اکثریت آرای مصری‌ها اما مشخص شد که نامزد اصلی اخوان المسلمین، محمد مرسی و احمد شفیق آخرین نخست وزیر حکومت حسنی مبارک بیشترین آرا را به خود اختصاص داده‌اند. نکته جالب توجه این است که سیاست‌ها و برنامه‌های احمد شفیق هماهنگی بسیار زیادی با مصر دوران مبارک دارد.

به بیانی دیگر پیروزی احمد شفیق به منزله ادامه‌‌ همان راه و روشی است که سال گذشته مصری‌ها علیه آن قیام کرده بودند. از این رو گروه‌های مخالف به خصوص اخوانی‌ها که اکنون بیشترین شانس پیروزی را دارند اما با رقیبی قدر مواجه شده‌اند، اعلام کرده‌اند که انقلاب در خطر است.

دیروز در میدان التحریر تجمعی علیه شفیق برگزار شد و احتمالا اعتراضات انقلابیون تا دور بعدی انتخابات یعنی ۲۷ و ۲۸ خرداد همچنان ادامه خواهد داشت.

اخوان المسلمین مصر گرچه روز گذشته خود را برنده انتخابات اعلام کرد اما به نظر می‌رسد با توجه به رای بالای رقیب تلاش‌های خود را از هم‌اکنون برای بالا بردن شانس پیروزی نهایی آغاز کرده است و از این جهت اعلام کرده که آماده است تا دولتی ائتلافی با کاندیداهای بازمانده از مرحله دوم تشکیل دهد. کاندیداهایی که احتمالا منظور اخوان المسلمین هستند، حمدین صباحی یکی دیگر از شگفتی‌سازهای انتخابات است که توانست بیست درصد آرا را از آن خود کند و دیگری نیز می‌تواند عبدالمنعم ابوفتوح باشد که خود تا همین سال گذشته از رهبران برجسته اخوان المسلمین بوده است. بی‌شک محور این اتحاد انگیزه‌ای جز نجات انقلاب نخواهد بود.

در سراسر شمال آفریقا

پیروزی اخیر اخوان المسلمین در مصر ادامه موفقیت این جنبش در کسب کرسی‌های پارلمان مصر بود. اخوانی‌ها موفق شدند در آن انتخابات نیز ۴۰ درصد کرسی‌های پارلمان را از آن خود کنند. این عدد زمانی چشم‌گیر‌تر می‌شود که بر طبق قانون انتخاباتی مصر، احزاب تنها می‌توانستند برای کسب ۷۰ درصد کرسی‌های پارلمان رقابت کنند.

اکنون بسیاری‌ انتظار پیروزی نامزد اخوان المسلمین در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری مصر را می‌کشند، گرچه بنا بر خبرهایی که از مصر منتشر می‌شود اخوانی‌هایی که در پارلمان هستند تمایل دارند تا نهاد پارلمان را در برابر رئیس جمهور و شورای نظامی حاکم بر مصر قدرتمند و موثر‌تر کنند. با این شیوه اخوان المسلمین حتی اگر نتواند پست ریاست جمهوری مصر را کسب کند احتملا بتواند بخش عمده‌ای از قدرت اجرایی را نیز به دست پارلمان و در واقع به دست خود - اخوانی‌ها – بگذارد.

پیروزی احمد شفیق به منزله ادامه‌‌ همان راه و روشی است که سال گذشته مصری‌ها علیه آن قیام کرده بودند. از این رو گروه‌های مخالف به خصوص اخوانی‌ها اعلام کرده‌اند انقلاب در خطر است

اخوانی‌ها نه تنها در مصر که پیش از این در تونس و مراکش نیز قدرت را در اختیار خود گرفته بودند. در تونس، زادگاه خیزش عربی، جنبش اسلام‌گرای «نهضت» به رهبری شیخ راشد غنوشی در انتخاباتی سراسری قدرت را در دست گرفت و دولت و پارلمانی اخوانی بر روی کار آمد. در مراکش گرچه انقلاب رخ نداد، اما محمد ششم، شاه جوان این کشور تلاش کرد تا با انجام اصلاحاتی دل مخالفین را نسبت به ادامه سلطنت خود نرم کند. این‌گونه بود که در ازای ثبات تاج و تختش بخشی از قدرت خود را به نخست وزیر تنفیض کرد و نخست وزیر را بر اساس قانون جدید از میان حزبی که بیشترین کرسی‌های پارلمان را از آن خود کرده است انتخاب و مامور تشکیل دولت کرد.

در مراکش حزب «توسعه و عدالت» که یک حزب اخوان المسلمینی است بیشترین کرسی‌ها را از آن خود کرد و بدین ترتیب بنکیران نخست وزیر مراکش شد، اسلام‌گرایی میانه‌رو همچون راشد الغنوشی و نسل تازه اخوانی‌ها در منطقه.

در لیبی که چند ماه پیش انقلابیون با دخالت نظامی خارجی توانستند معمر قذافی را از اریکه قدرت به زیر بکشند نیز همزمان با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری مصر، حزب «عدالت و سازندگی» از سوی نیروهای اخوان المسلمین لیبیایی پایه‌گذاری شد.

انتظار می‌رود که در لیبی نیز همچون تونس، مراکش و مصر برنده انتخابات باز هم اسلامگ‌رایان باشند. در این میان تنها کشور الجزایر می‌ماند، کشوری که گرچه با آغاز بهار عربی شاهد تجمعات اعتراضی بود اما توانست خود را از تاثیرات این بهار محفوظ بدارد و در انتخابات پارلمانی که چندی پیش در این کشور انجام شد حزب حاکم بازهم قدرت خود را تثبیت کرد تا الجزایر جزیره‌ای جدا افتاده از بهار عربی باشد.

خاورمیانه تازه

اکنون در بخش عمده از جهان اسلام به جای رهبران سکولار و غرب‌گرا، نیروهای اسلام‌گرایی آمده‌اند که جملگی محصول فضای نیم‌بند دمکراسی بهارعربی هستند. دولت‌هایی که همچون اسلاف خود غرب‌گرا نیستند اما برخلاف آن‌ها از طریق ارزش‌های غربی یعنی صندوق رای به قدرت رسیده‌اند.

برای بسیاری این نگرانی به وجود امده بود که آن‌چه سال ۱۳۵۷ در ایران رخ داده بود اینک در حال تکرار شدن در شمال آفریقا و جهان عرب است، در حالی که شواهد نشان از تفاوت‌های عمده‌ای می‌دهد. رهبران اسلام‌گرایی که اکنون قدرت را به دست گرفته‌اند، اغلب میانه‌رو هستند و شاید اگر الگویی نزدیک‌تر بخواهیم از آن‌ها مثال بیاوریم ترکیه است و نه ایران، جایی که گروهی دیگر از اخوان المسلمینی‌ها حزب «عدالت و توسعه» را تشکیل داده‌اند و اکنون ۹ سالی است که دولت و پارلمان را در دست خود دارند.

چهره خاورمیانه می‌رود تا شکل و فرم تازه‌ای به خود بگیرد و مناسبات تازه‌ای رقم بخورد. بسیاری از روابط و پایه‌های تحلیل در منطقه دگرگون شده است و تنها کسانی در خاورمیانه برنده خواهند بود که بتوانند واقعیت‌های تازه خاورمیانه را درک کنند.

اسلامگرایی در مصر و ایران

behnam — Tue, 22 May 2012 16:54:51 +0000

در گفت‌وگو با ابراهیم الهضیبی، فعال سیاسی و از اعضای سابق اخوان‌المسلمین مصر

آناهیتا حسینی

آناهیتا حسینی - ابراهیم الهضیبی، از اعضای سابق جریان سیاسی-اجتماعی اخوان‌المسلمین در مصر است. او در سال ۱۹۸۳ در قاهره، در خانواده‌ای با پیشینه‌ای کاملاً سیاسی به دنیا آمد. پدربزرگش پس از حسن البنا، دومین رهبر اخوان‌المسلمین مصر بود.

ابراهیم الهضیبی تا سال ۲۰۰۷ عضو اخوان المسلمین بود، اما مدتی بعد از این گروه جدا شد. در جریان تحولات مصر که در نهایت به فروپاشی نظام مبارک منتهی شد، وی در زمره جوانان اسلام‌گرایی بود که در مناظره‌های تلویزیونی و سایر فعالیت‌ها نقش پررنگی داشت.

به زودی در مصر قرار است انتخابات ریاست جمهوری برگذار ‌شود. نقش احزاب اسلامی به ویژه اخوان‌ المسلمین‌ و سلفی‌ها در فضای سیاسی کنونی مصر کجاست و آنها چه رویکردهایی دارند؟ آیا می‌توان پیوندی میان رویدادهای موسوم به بهار عرب - به ویژه در مصر- با تحولات سیاسی ایران دید؟ این پرسش‌ها را با ابراهیم الهضیبی، در حاشیه کنفرانس سه روزه «خیزش‌های عربی» (۲۵ تا ۲۷ آوریل) در دانشگاه لوند سوئد در میان گذاشته‌ایم.

نقش نیروهای اسلامگرا را در رویدادهای سال پیش مصر چگونه ارزیابی می‌کنید؟ منظورم جریان‌ها و احزاب اصلی اسلامگرا یعنی اخوان‌المسلمین و سلفی‌ها است. به ویژه با تاخیر قابل ملاحظه‌ای که این جریان‌ها در پیوستن به جنبش اعتراضی مردم داشتند؟

ابراهیم الهضیبی- به اعتقاد من، اسلام‌گرایی در مصر، از جمله مسائلی است که درباره آن مطالعه‌ها و پژوهش‌های زیادی صورت گرفته، اما راستش خیلی کم درک شده است. وقتی از «اسلام‌گرایی» صحبت می‌کنیم، دست کم باید به دو جریان و طیف اصلی اشاره کنیم. این دو عبارتند از: جریان‌های خشونت‌طلب و جریان‌های غیر خشونت‌طلب.

در این بین، نقش خشونت‌طلبان در دهه‌های اخیر رو به افول بوده است. جریان‌های اسلامی ضد ‌خشونت را نیز می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد: جریان‌هایی که جنبه سیاسی آنها‌ پررنگ‌تر است و سایر گروه‌های موجود. در این میان، بزرگ‌ترین جریان سیاسی اخوان المسلمین است که از‌‌ همان ابتدا در جریان انقلاب مصر فعال بود، البته در آغاز جنبش، این فعالیت‌ها بیشتر سویه «سمبلیک» داشتند.

با این وجود، جوانان اخوان المسلمین از‌‌ همان ابتدا به‌طور فردی حضور گسترده‌ای در تظاهرات‌ها داشتند و این در تمام ۱۸ روزی که به سقوط مبارک منتهی شد ادامه داشت. به نظر من، مسئله اصلی بر سر حضور آنها در اعتراض‌ها نیست، مسئله محوری این است که اخوان المسلمین به لحاظ سیاسی جنبشی به طور ذاتی «محافظه‌کار» است. واقعیت این است جنبش‌های محافظه‌کار در شرایط انقلابی سردرگم می‌شوند و این اتفاقی بود که برای اخوان‌ المسلمین افتاد.

در مورد سلفی‌ها چطور؟ این روز‌ها دیدگاه‌های سلفی‌ها‌ مورد توجه و البته نگرانی بسیاری از تحلیلگران و فعالان در مصر و کشورهای مختلف است. با توجه به اینکه نسبت به اخوان‌ المسلمین، آنها ‌را جریانی «غیرسیاسی»‌تری می‌دانید، تاثیر فعالیت‌ها و نقش اجتماعی آنها را در شرایط فعلی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

به نظر من، جنبش سلفی‌ها به شدت فردگرا و مناسک‌گرا است و هدف اصلی آن نیز رسیدن به سعادت فردی است. سلفی‌ها به طور سنتی، فاقد «دستور کار اجتماعی» هستند. حتی وقتی به «مسائل اجتماعی» هم می‌پردازد بازهم بر مناسک و امور ظاهری تاکید دارد. یعنی جریانی کاملاً متفاوت با آنچه برای نمونه در ایران تجربه شد. جنبش اسلامی در ایران، دست کم از زمان شریعتی و دوران خمینی، نگاه و برنامه مشخصی در رابطه با مسائل اجتماعی- اقتصادی داشت.

در مورد سلفی‌ها اما، مسائل اینگونه طرح نشده است. اصولاً یکی از دلایلی که سلفی‌ها در مصر توانستند رشد کنند، سیاست‌های انور سادات بود که می‌خواست موازنه قدرتی میان گروه‌های مخالف از چپ‌ها تا اخوان‌المسلمین برقرار کند. رشد و تقویت سلفی‌ها که جهت‌گیری سیاسی نداشتند به نوعی به سود او بود.

به جرئت می‌توانم بگویم که جنبش‌های اسلامی کنونی در مصر، کاملاً «راست» و لیبرال عمل می‌کنند. برنامه‌های اقتصادی اخوان المسلمین کاملاً نئولیبرالی است. در مورد سیاست خارجی نیز به همین ترتیب است. اخوان المسلمین پایبندی کامل خود به قرارداد صلح با اسرائیل را اعلام کرده است. به نوعی اصلاً معلوم نیست فرق آنها با مبارک چیست؟

کمی قبل از پیروزی انقلاب بود که سلفی‌ها فقط تا اندازه‌ای درگیر مسائل سیاسی شدند. این فعالیت‌ها هم بیشتر جنبه فرقه‌ای داشت. یعنی بر سر مسئله زنان مسیحی که مسلمان شده بودند و کلیسا سعی داشت آنها را به مسیحیت بازگرداند. البته نمی‌دانیم حقیقت امر چه بود، اما به هر حال آنها حتی در برابر سازمان‌های دولتی نیز اعتراض نکردند. اعتراض و حمله آنها متوجه مقام‌ها و سیاست‌های کلیسا بود.

پس فکر می‌کنید دلیل سلفی‌ها برای شرکت در فعالیت‌های سیاسی و حتی تشکیل حزب (حزب نور) و مشارکت در انتخابات چه بوده است؟

همانطور که می‌دانید آنها در ابتدا به مخالفت با انقلاب پرداختند. آنها صبح دوم فوریه (فوریه ۲۰۱۱) یعنی روزی که بسیار تعیین کننده و مهم شد ابتدا بیانیه‌ای در محکومیت معترضان منتشر کردند، اما وقتی دیدند توازن قوا دارد عوض می‌شود، شب‌هنگام شروع کردند به حمایت از جنبش اعتراضی؛ هرچند این حمایت خیلی کمرنگ بود. این سیاست مشارکت در مسائل سیاسی دو دلیل عمده داشت: تهدید و استفاده از فرصت به وجود آمده. سلفی‌ها احساس می‌کنند هویت‌شان مورد تهدید واقع شده است؛ آن هم از سوی فعالان سکولار که خواستار الغای بندهایی از قانون اساسی شده بودند که «شریعت» را به عنوان «منبع اصلی قوانین» معرفی می‌کرد.

واکنش نخست آنها به این تهدید‌ها، پشتیبانی از جریان اخوان المسلمین بود، اما وقتی دیدند این حزب در بسیاری از مسائل تصمیم‌هایی مغایر با خواست‌های آنها می‌گیرد (مانند طرح رفراندوم قانون اساسی که موجب شده بود مواضع آنها قوی‌تر شود) تصمیم گرفتند خودشان دست به تشکیل احزاب سیاسی بزنند که بزرگ‌ترین‌شان همین «حزب نور» است.

دیدگاه اسلام‌گرایان مصری و خود شما راجع به حکومت ایران چیست؟ آیا به نظر شما بحث تنها بر سر مسئله شیعه و سنی است؟

در چند دهه گذشته، نیروهای اسلام‌گرا‌ در مصر، به ویژه اخوان المسلمین، سعی کرده‌اند میانه‌رو باشند و از همین طریق است که توانسته‌اند از پشتیبانی مردمی برخوردار باشند. از سویی دیگر، آنها مایل نیستند بین میانه‌روی مذهبی و سیاسی تفاوتی قائل شوند و می‌خواهند در هر زمینه‌ای میانه‌رو باقی بمانند؛ اما حکومت ایران به هیچ وجه «میانه‌رو» نیست. ما نمی‌خواهیم مثل ایرانی‌ها باشیم. ما در مصر نه ولایت فقیه می‌خواهیم، نه تئوکراسی. ما خواستار دموکراسی‌ایم.

جنبش سبز در واقع جنبشی مدنی بود که موضع‌گیری خاصی در قبال مسائل جاری جهانی مانند بحران اقتصادی نداشت. در مصر اما مردمی که در میدان تحریر جمع می‌شدند، به مسائل جهانی مانند وابستگی به آمریکا بسیار حساس بودند. همچنین پیام اجتماعی- اقتصادی جنبش اعتراضی مردم در مصر، به روشنی در شعار اصلی انقلاب یعنی: نان، آزادی، عدالت اجتماعی بازتاب یافته بود؛ اما در ایران این چنین مطالباتی مطرح نشد.

در مورد مسئله شیعه و سنی هم موضع‌گیری‌ها همینگونه است. اسلام‌گرایان مصری مثل وهابی‌ها نیستند که از شیعه‌ها نفرت داشته باشند. آنها می‌گویند ولایت فقیه، محصول تفکر شیعی است. در حالی که یک حکومت سنی، یک حکومتی مدنی است. به گمان من این تحلیل، ساده‌انگارانه است؛ در سنی و شیعه گرایش‌های مختلفی وجود دارد و شکل‌گیری جامعه مدنی هم به نظر من در هر جامعه‌ای ممکن است. به این هم توجه کنید که به کارگیری عبارت «جامعه مدنی» در مصر، تقریباً معادل «جامعه سکولار» است. البته نوعی سکولاریسم که طرح باورهای اسلامی را تا جایی می‌پذیرد که از طریق اراده عمومی بازتاب یابد.

در فضای فکری-رسانه‌ای ایران، ما با دو دیدگاه متفاوت روبه‌رو هستیم. یکی از این دو، رویدادهای بهار عرب را با جنبش سال ۱۳۸۸موسوم به جنبش سبز مقایسه می‌کند و دیگری آن را با انقلاب ۱۳۵۷. در همین کنفرانس «خیزش‌های عربی»، فعالان بهار عربی، از جمله خود شما بار‌ها بر مسائلی نظیر ضرورت استقلال، ضدیت با مواضع و نقش آمریکا در منطقه یا پایبندی به دگرگونی به هر قیمتی تاکید کردید؛ البته با فرض اینکه شرایط از این بدتر نخواهد شد. با توجه به این مباحث، شما رویدادهای بهار عربی را در مقایسه با انقلاب ۱۳۵۷ در ایران چگونه تحلیل می‌کنید؟

نیروهای اصلی در انقلاب ۵۷ ایران کاملاً «انقلابی» بودند؛ گفتمان دینی که در آن تحولات ارائه می‌شد نیز کاملاً انقلابی بود. چه با خمینی یا علی شریعتی موافق باشیم و چه نباشیم، این موضوع را به فرض نمی‌توان انکار کرد که آنها توجه به «عدالت اجتماعی» را در دستور کار خود قرار داده بودند.

مسئله «استقلال» در گفتمان آنها بسیار قوی بود. از سویی دیگر، خمینی در تمام سخنرانی‌هایش به مسئله اسرائیل، امپریالیسم یا عدالت اجتماعی اشاره می‌کرد، اما در مصر چنین نیست. همانطور که می‌دانید من در سنتی اسلامی ریشه دارم و به جرئت می‌توانم بگویم که جنبش‌های اسلامی کنونی در مصر، کاملاً «راست» و لیبرال عمل می‌کنند.

برنامه‌های اقتصادی اخوان المسلمین کاملاً نئولیبرالی است. در مورد سیاست خارجی نیز به همین ترتیب است. اخوان المسلمین پایبندی کامل خود به قرارداد صلح با اسرائیل را اعلام کرده است. به نوعی اصلاً معلوم نیست فرق آنها با مبارک چیست؟ در ایران اما پس از انقلاب ۵۷ با این مسائل، خیلی صریح برخورد شد. موضع ایران در برابر اسرائیل، ملی‌گرایی و عدالت اجتماعی خیلی روشن بود. این‌ها به نظر من جنبه‌های مثبت انقلاب ایران است.

در زمینه آزادی‌های اجتماعی اما به نظرم محدودیت‌هایی که اعمال شد، خواست انقلاب نبود. من اصلاً نمی‌توانم بپذیرم که روزی در مصر، پارلمان قانونی را تصویب کند که بر اساس آن حجاب اجباری شود. خدای من، حتی تصور چنین کاری نیز در مصر غیر ممکن است.

البته در ایران هم بلافاصله پس از انقلاب، تصور چنین چیزی برای مردمی که انقلاب را پیش برده بودند غیر ممکن بود. واقعیت این است که در ایران هم چند سال طول کشید تا حاکمیت بتواند چنین قوانینی را به اجرا درآورد و درواقع پایه‌های قدرت خود را محکم و مخالفان خود را قتل‌عام کند. بپردازیم به دیدگاه دوم؛ یعنی آن گرایشی که بهار عرب را با جنبش اعتراضی مردم ایران پس از انتخابات سال ۲۰۰۹ پیوند می‌زند و معتقد است جنبش مردم ایران، الهامبخش بهار عرب بوده است. به نظر شما چنین تحلیلی صحیح است؟

به باور من، هیچکدام از این دو دیدگاه دقیق نیستند. جنبش سبز در واقع جنبشی مدنی بود که موضع‌گیری خاصی در قبال مسائل جاری جهانی مانند بحران اقتصادی نداشت. در مصر اما - به رغم برخی مواضع اسلامگرایان که اشاره کردم- مسئله متفاوت است؛ مردمی که در میدان تحریر جمع می‌شدند، به مسائل جهانی مانند وابستگی به آمریکا بسیار حساس بودند. همچنین پیام اجتماعی- اقتصادی جنبش اعتراضی مردم در مصر، به روشنی در شعار اصلی انقلاب یعنی: نان، آزادی، عدالت اجتماعی بازتاب یافته بود؛ اما در ایران چنین مطالباتی مطرح نشد. تمامی اینها نشان از وجود تفاوت‌ها میان ایران و مصر است. البته واضح است که بسیاری از رویدادهای اجتماعی، در سطح‌هایی با هم پیوند دارند. برای مثال، فعالان مصری از ایرانی‌ها در استفاده از توییتر و سایر شبکه‌های اجتماعی الهام گرفتند.

تصاویر:
عکس اول، اثر مهدی جرج لحلو

مناظره تاریخی مصر؛ رویارویی اسلام‌گرایی و سکولاریسم

Sun, 13 May 2012 08:55:10 +0000

فرهمند علیپور

فرهمند علیپور– میلیون‌ها مصری تا اولین ساعات بامداد روز جمعه چشم به تلویزیون‌های خود دوختند تا برای اولین بار در جهان عرب، شاهد مناظره انتخاباتی بین دو نامزد ریاست جمهوری باشند.

مصری‌ها اما در این رویداد تنها نبودند، از سواحل یمن تا کرانه‌های مراکش، عرب‌ها در خانه‌های خود و یا در کافه‌ها و دیگر اماکن عمومی، شب زنده‌داری کردند و با اشتیاق به نظاره یکی از اولین ثمره‌های بهار عربی نشستند.

مناظره میان عمر موسی، دیپلمات پر آوازه جهان عرب بود که ده سالی دبیرکلی اتحادیه عرب و سال‌ها سکانداری دستگاه وزارت امور خارجه مصر را در کارنامه خود دارد و ابومنعم ابوفتوح، مرد میانه‌رویی که این روز‌ها در صدر نظرسنجی مصری‌هاست و تا همین سال پیش عضوی بود از رهبران «اخوان المسلمین»، جنبشی که تا دو سال پیش مورد غضب و انزوای حکومت حسنی مبارک بود، اما این روز‌ها به لطف بهار عربی، غوغایی در مصر به پا کرده و هر جا صف انتخاباتی برگزار شده، گوی پیروزی را از آن خود کرده است.

پیش از شروع مناظره دو مجری تلویزیون از شبکه‌های خصوصی «دریم تی وی» و «او ان تی وی» که برگزارکنندگان این رویداد بودند به همراه دو میهمان دیگر در خصوص قوانین این مناظره و تفاوت مناظره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری در آمریکا و فرانسه صحبت کردند.

مناظره به دو بخش تقسیم شده بود. در قسمت اول هر کدام از نامزد‌ها باید به ۱۲ پرسش مجری – مونا الشازلی– پاسخ می‌گفتند. پرسش‌هایی در خصوص اقتصاد، مالیات، قانون اساسی، تامین مالی کمپین‌های انتخاباتی و پرسش‌هایی از این دست. در بخش دوم اما دو نامزد می‌توانستند از یکدیگر پرسش‌هایی را که دارند بپرسند. مناظره‌ای داغ که چهار ساعت به طول انجامید و بخش عمده‌ای از آن را مذهب و رژیم سابق مصر به خود اختصاص داد.

ابوفتوح در این مناظره، عمر موسی را به خاطر سوابق همکاری‌اش با رژیم ساقط شده حسنی مبارک مورد سرزنش پیاپی قرار می‌داد و او را به دلیل آن که انتقادی به رژیم سابق نکرده بود مورد حمله قرار می‌داد. در عوض، عمر موسی نیز ابوفتوح را به خاطر سوابق گذشته‌اش و عضویت در گروه‌های اسلام‌گرا و اخوان المسلمین مورد انتقاد قرار می‌داد.

هر نامزد دو دقیقه وقت داشتند تا به مجموع پرسش‌ها که ۲۴ پرسش بود پاسخ دهند، پاسخ‌هایی که ‌گاه با کلمات و حملات آتشینی همراه بود و تنور مناظره را داغ‌تر می‌کرد.

پاسخ‌های روشن در برابر کلی گویی

اولین پرسش را عمر موسی، دیپلمات سر‌شناس جهان عرب از رقیب مطرح کرد: شما در تحصن میدان عباسی شرکت کردید اما سپس این اعتراض را نوعی هرج و مرج قلمداد کردید، آیا شما دچار تناقض گویی نشده‌اید؟

ابوفتوح خطاب به مردم مصر گفت که اجازه نخواهیم داد تا مقامات ارشد رژیم فاسد گذشته دوباره مصدر امور را در اختیار بگیرند. ما به کسانی نیاز داریم که همراه این انقلاب و اهداف آن بوده‌اند

ابوفتوح نیز در مقام پاسخ گفت: من در این موضع هیچ تناقضی نمی‌بینم. در راهپیمایی برای همبستگی با ده تن مصری شرکت کرده بودم که جان خود را از دست داده بودند، آن هم به این دلیل که شورای نظامی حاکم نتوانسته بود از جان آن‌ها دفاع کند.

سپس نوبت به ابوفتوح رسید تا پرسش خود را از عمر موسی مطرح کند، پرسشی که موسی را در موقعیتی ضعیف قرار داد: می‌خواهم از آقای عمر موسی به عنوان عضوی از رژیم سابق، رژیمی که مردم در برابر آن ایستادند و آن را ساقط کردند، این پرسش را مطرح کنم که آیا ایشان می‌توند گزینه و راه حلی برای مشکلات باشد؟

موسی نیز در پاسخ گفت: رژیم سابق و دولتمردانش در ۱۱ فوریه ساقط شدند، من نیز عضوی از دولتمردان مبارک نبودم. اما شما آقای ابوفتوح؛ شما هنوز عضوی از اخوان المسلمین هستید، اعتراضات شما به رژیم سابق، نه به خاطر منافع مصر که به خاطر منافع اخوان المسلمین است.

اما زمانی که پرسش‌ها به قانون اساسی تازه، بهداشت و درمان، بازنشستگی و سیاست‌های اقتصادی رسید، کاندیدای اسلام‌گرا بهتر از رقیب دیپلمات سابق ظاهر شد و پاسخ‌های مشخص‌تر و با استناد به آمار‌ها و ارقام ارائه داد. اما در عوض موسی به کلی گویی‌ها بسنده کرد و حتی بعضا پرسش‌ها را با پرسشی تازه پاسخ داد.

اسلام‌گرایی در برابر سکولاریسم

در یکی از سئوالات عمر موسی از ابوفتوح پرسید: در یکی از مصاحبه‌های تلویزیونی خود گفته بودید که یک مسلمان می‌تواند تغییر آئین دهد مثلا می‌تواند مسیحی شود. آیا همچنان بر موضع خود هستید؟

ابوفتوح نیز در پاسخ بر اهمیت آزادی اعتقادات، و اعتقاد به اسلام میانه‌رو تاکید کرد و گفت: خداوند به انسان‌ها حق انتخاب داده است و اساسا به همین خاطر است که به مرتدان فرصت توبه داده شده است. به هر صورت من به اسلام میانه‌رو اعتقاد دارم ولی ظاهرا شما بیش از حد سکولار هستید.

موسی برای دو مرتبه از ابوفتوح پرسید که می‌خواهم بدانم که منظور شما از اصول شریعت چیست؟ می‌دانیم که شما از سوی گروه‌های تندرو اسلام‌گرا حمایت می‌شوید. در عالم سیاست هم چیزی پایدار نیست. می‌خواهم همین جا بگویید منظور و مقصودتان از اصول شریعت چیست.

"ایران یک کشور عربی است"

یکی از نکات قابل توجه این مناظره جایی بود که مناظره‌کنندگان در خصوص نحوه تعامل با ایران و اسرائیل پاسخ می‌دادند و عمر موسی، ایران را یک کشور عربی توصیف کرد.

ابوفتوح به وضوح اسرائیل را دشمن مصر معرفی کرد، کشوری که دارای ۲۰۰ بمب هسته‌ای است، سرزمین‌های چند کشور را اشغال کرده، به قطعنامه‌ها و تصمیمات سازمان ملل اعتنایی نمی‌کند و نسبت به اماکن مقدس مسلمانان بی‌حرمتی نشان می‌دهد.

عمر موسی: ابوفتوح می‌گوید که یک سیاستمدار بوده و من یک بروکراتیک بودم. اگر سیاستمدار بودن ارزش است که من وزیر امورخارجه بودم، یعنی در بالا‌ترین رتبه‌های شغلی سیاست

او گفت: اکثریت مصری‌ها اسرائیل را دشمن خود می‌دانند. پیمان کمپ دیوید باید مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد و بخش‌هایی که علیه منافع کشور ماست باید برداشته شود و تنها بخش‌هایی پا برجا بماند که حافظ منافع ما باشد.

در مورد رابطه با ایران نیز ابوفتوح گفت که بررسی این موضوع بر اساس استقلال ماست. من مخالف برقراری رابطه با ایران نیستم اما ایران نباید سعی در گسترش مذهب تشیع در مصر کند همان گونه که معتقدم ما نیز نباید سعی در گسترش پیروان سنی کنیم.

عمر موسی نیز در این بخش از مناظره گفت: من مخالف حمله‌ علیه ایران هستم. ایران یک کشور عربی! است و معتقد به ادامه مذاکرات و گفت‌وگو‌ها هستم.

آن گونه که روزنامه «الاهرام» نوشته است؛ موسی که ۷۵ سال دارد در این بخش از مناظره، اندکی برانگیخته بود، به وضوح نا‌آرام و خسته می‌نمود و گاهی تهدید می‌کرد و گاهی در حالت تدافعی بود. اما در برابر ابوفتوح ۶۰ ساله، آرام می‌نمود و با تسلط مناظره را ادامه می‌داد و اغلب از سال‌های مبارزه خود با رژیم حسنی مبارک و دوران طولانی زندان خود صحبت به میان می‌آورد و تلاش آشکاری برای جلب همدردی مخاطبان به خرج می‌داد.

عمر موسی از کتابی سخن آورد که ابوفتوح نوشته و در آن از ضرورت استفاده از خشونت سخن به میان آمده بود. در برابر ابوفتوح این اتهام را رد کرد و گفت چنین کتابی به من تعلق ندارد و این نقل قول شما هم به نقل برخی از جوانان است که طرفدار خشونت بودند. اما من در برابر خشونت ایستادم. تاریخ فعالیت گروه‌های اسلام‌گرا نشان می‌دهد که به جز معدودی از آن‌ها بقیه صلح‌طلب بوده‌اند. من یک سیاستمدار بودم و هرگز نیز بخشی از رژیم مبارک نبودم.

موسی: ابوفتوح می‌گوید که یک سیاستمدار بوده و من یک بروکراتیک بودم. اگر سیاستمدار بودن ارزش است که من وزیر امورخارجه بودم، یعنی در بالا‌ترین رتبه‌های شغلی سیاست.

در پایان نیز به هر کدام از کاندیدا‌ها دو دقیقه وقت داده شد تا جمع‌بندی از سخنان و مناظره داشته باشند.

عمرموسی از تناقضات گفتاری و کرداری رقیب سخن به میان آورد. آن‌چه در کتاب نوشته‌اند و آن‌چه اکنون در مناظره می‌گویند و تاکید کرد که آینده مصر نباید قربانی این تناقضات شود. او گفت: تناقض‌های فکری ابوفتوح ناامید کننده است و ضرورت دارد که امروز به مردم مصر هشدار داده شود.

ابوفتوح نیز خطاب به مردم مصر گفت که اجازه نخواهیم داد تا مقامات ارشد رژیم فاسد گذشته دوباره مصدر امور را در اختیار بگیرند. ما به کسانی نیاز داریم که همراه این انقلاب و اهداف آن بوده‌اند. کسی که بتواند به مردم خدمت کند و کشور را بازسازی کند، چهره جمهوری جدید مصر را بسازد و به کمک کشاورزان و کارگران بیاید. کسی که به سنت‌های مصر، ارزش‌ها و استقلال مصر، احترام بگذارد و خدمات آموزشی و بهداشتی را گسترش بخشد. امروز باید برای ساختن یک مصر قوی لیبرال‌ها و مذهبی‌ها متحد شوند و من کسی هستم که می‌توانم همه مصری‌ها را متحد کنم.

مناظره طولانی و نفس‌گیر کاندیداهای انتخاباتی مصر گرچه در این نقطه به پایان رسید اما هیجانی وصف ناشدنی به رسانه‌های عربی به خصوص مصری سرازیر کرد و شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها را همچنان درگیر خود کرده است.

انتخابات ریاست جمهوری مصر روزهای ۲۳ و ۲۴ ماه می‌برگزار خواهد شد تا نام اولین رئیس جمهوری که از صندوق‌های رای مصری‌ها روانه کاخ ریاست جمهوری می‌شود مشخص شود. گرچه بسیاری‌ها در مصر از هم‌اکنون ابوفتوح را رئیس جمهور آینده مصر می‌دانند. اما پیش‌بینی عالم سیاسی از پیش‌بینی وضع هوای فروردین نیز دشوار‌تر است.

خشونت جنسی عليه روزنامه‌نگاران زن در ميدان تحرير قاهره

Fri, 25 Nov 2011 16:19:01 +0000

مونا التهاوی، روزنامه‌نگار و وبلاگ‌نويس آمريکايی مصری‌تبار و کارولين سنز، خبرنگار زن شبکه تلويزيونی فرانس۳ در ميدان تحرير قاهره مورد ضرب و شتم و خشونت جنسی قرار گرفتند.

در دو روز گذشته خبرگزاری‌های آلمان و فرانسه دو مورد خشونت جنسی عليه زنان روزنامه‌نگار در قاهره را منتشر کرده‌اند.

به گزارش خبرگزاری آلمان، مونا التهاوی روز چهارشنبه به قاهره پرواز کرد و مستقيم به ميدان تحرير رفت تا از نزديک گزارش‌هايی از درگيری‌های اطراف وزارت کشور مصر تهيه کند.

به گفته التهاوی ناگهان صدای تيراندازی بلند شد و وی توسط پليس ضد شورش محاصره گرديد.

اين روزنامه‌نگار می‌گويد: "آن‌ها با چماق به دست و سرم کوبيدند و با دست زدن به سينه و بين پاهايم به من حمله جنسی کردند."

در وزارت کشور وقتی التهاوی مقاومت می‌کند مأموران موهايش را می‌کشند و در نهايت او را به پليس نظامی تحويل می‌دهند. در آن‌جا نيز دو ساعت چشم‌های وی را بسته نگه می‌دارند.

کارولين سنز، خبرنگار زن شبکه فرانس۳ : ما مورد خشونت گروهی از مردان قرار گرفتيم. آن‌ها مرا کتک زدند و سپس لباس‌های من را پاره کردند

التهاوی می‌گويد بر اثر بدرفتاری‌های صورت گرفته بازوی چپ و دست راست‌اش می‌شکنند.

اين وبلاگ‌نويس در صفحه توئيتر تصاويری از دست‌های گچ‌گرفته خود را منتشر کرده و نوشته است: "دستان من شکسته‌اند اما روح من نه."

ظاهرأ دو مليتی بودن او مانع از ادامه آزار و اذيت وی توسط مأموران شده است.

از سوی ديگر خبرگزاری فرانسه اعلام کرد که در ميدان تحرير کارولين سنز، خبرنگار زن شبکه فرانس۳ به‌شدت مورد ضرب و شتم و خشونت جنسی قرار گرفت.

کارولين سنز به همراه فيلم‌بردار خود صلاح عقربی روز گذشته در حال تهيه گزارشی از تظاهرکنندگان در يکی از خيابان‌های منتهی به ساختمان وزارت کشور مصر بودند که درگيری‌ها در اين خيابان شديد شد.

خانم سنز به خبرگزاری فرانسه گفت: "ما در حال فيلم‌برداری در خيابان محمد محمود بوديم که از سوی جوانان ۱۴ ـ ۱۵ ساله مورد حمله قرار گرفتيم."

آن‌ها توسط گروهی از مردان به‌زور به سوی ميدان تحرير کشيده شدند.

کارولين سنز گفت: "ما مورد خشونت گروهی از مردان قرار گرفتيم. آن‌ها مرا کتک زدند و سپس لباس‌های من را پاره کردند."

اين روزنامه‌نگار زن گفت حمله‌کنندگان به او دست می‌کشيدند و کلمات رکيک به‌کار می‌بردند.
وی گفت: "چند نفر سعی کردند به من ياری رسانند بدون آن‌که دخالت کنند. اين موضوع سه - چهار ساعت طول کشيد و من فکر کردم در حال مرگ هستم."

صلاح عقربی نيز مورد ضرب و شتم قرار گرفت و سرانجام روزنامه‌نگاران مصری به کمک آن‌ها شتافتند.
اين دو روزنامه‌نگار توانستند به هتل خود بازگردند و مورد مداوا قرار گيرند.

بسياری از زنان از حمله‌های جنسی متداول در ميدان تحرير قاهره چه از سوی مأموران پليس و چه از سوی تظاهرکنندگان گزارش داده‌اند

بسياری از زنان از حمله‌های جنسی متداول در ميدان تحرير قاهره چه از سوی مأموران پليس و چه از سوی تظاهرکنندگان گزارش داده‌اند.

مونا التهاوی می‌گويد: "آن‌چه بر من رفت تنها گوشه‌ای کوچک از خشونتی است که مصری‌ها هر روز آن را تحمل می‌کنند."

التهاوی می‌افزايد پيش از آن‌که دستگير شود چندين بار در برابر تهاجم مردان ايستاده است.

به گفته وی فضای عمومی در مصر برای زنانی که مقاومت می‌کنند و از خشونت جنسی سخن می‌گويند امن نيست.

اين روزنامه‌نگار مصری‌تبار می‌گويد: "اگر انقلاب سياسی موفقيت‌آميزی می‌خواهيم، بايد پيش از آن در فرهنگ و جامعه انقلاب ايجاد کنيم."

مونا التهاوی در نيويورک زندگی می‌کند و يکی از فعالان مطرح حقوق زنان است.

وی که پيش از اين در يک خبرگزاری فعاليت می‌کرد کتاب‌هايی در مورد نقش زنان در کشورهای عربی نوشته است و خود را يک مسلمان ليبرال می‌داند.

التهاوی در گذشته، به‌ويژه پس از رويداد ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، گروه‌های تندروی اسلامی را مورد انتقاد قرار داده است.

وی از پشتيبانان انقلاب مصر و منتقد تند دستگاه نظامی اين کشور است.

مونا التهاوی و کارولين سنز تنها موردهای مربوط به خشونت جنسی در ميدان تحرير قاهره نيستند. پيش از اين در روز ۲۲ بهمن‌ماه سال گذشته، روزی که حسنی مبارک، رهبر سابق مصر استعفای خود را اعلام کرد؛ لارا لوگان، خبرنگار شبکه سی‌بی‌اس آمريکا هنگامی که از ميدان تحرير گزارش زنده تهيه می‌کرد توسط گروهی از مردان جوان محاصره شد و مورد تجاوز قرار گرفت.

لوگان فردای آن روز با نخستين پرواز از قاهره خارج شد و اعلام کرد که ديگر هرگز به مصر بازنخواهد گشت.

او پس از بازگشت به نيويورک به‌دليل تجاوز جنسی خشونت‌بار در بيمارستانی بستری شد.

انقلاب زن برهنه مصری

Babak M — Sun, 20 Nov 2011 15:18:54 +0000

بهداد بردبار- سارا شاد

بهداد بردبار- سارا شاد - یک زن جوان مصری در اقدامی اعتراضی، عکس‌های برهنه خود و دوست پسرش را در وبلاگش منتشر کرد. این وبلاگ در روزهای گذشته هزاران بازدید‌کننده داشت به گونه‌ای که تعداد بازدیدکنندگان آن در هر ثانیه به سه نفر رسید و باعث شد این اقدام به یک جنجال رسانه‌ای بیانجامد.

علیا ماجده المهدی، دختر انقلابی مصری نخستین زنی نیست که از "برهنگی اندام" برای مبارزه با خشونت بهره گرفته است. پیش از این زنان یمنی پس از ماه‌ها سرکوب دولتی علی‌عبدالله صالح، چادرهای خود را سوزاندند تا نسبت به خشونت حاکم اعتراض کنند. حرکت نمادین آنها بر اساس یک سنت قدیمی صورت گرفت که در آن زنان عرب، چادرهای خود را آتش می‌زدند تا به این وسیله از مردان بخواهند به جنگ افروزی پایان دهند.

اما بسیار پیش از این یعنی در قرن یازدهم میلادی، بانو گودیوا، همسر دوک کاونتری در اعتراض به مالیات‌های سنگینی که همسرش بر مردم فقیر شهر وضع کرده بود برهنه شد و روی اسب نشست. و این چیزی نبود جز خواسته دوک. او برای کاهش مالیات‌ها، شرطی تعیین کرده بود که بانو گودیوا نتواند انجام دهد. با اینهمه گودیوا بر خلاف تصور همسرش این کار را کرد هرچند با حرکتی آمیخته به شرم و در حالی که سینه‌های خود را با گیسوانش پوشانده بود.‌‌ همان وقت مردم شهر به احترام او در خانه‌ها ماندند و در و پنجره‌ها را بستند تا با گودیوای فداکار و شرمگین همراهی کنند.

اما این واکنش‌ها در برابر علیا، دختر بیست ساله مصری نه به بستن در خانه‌ها و پنجره‌ها نزدیک است و نه به همراهی و همدلی عمومی. شاید از این جهت که این بار یک زن نه از موضع وابسته به "قدرت" بلکه از موضع یک مبارز و منتقد در اعتراض به جامعه‌ای خشن، مردسالار، تبعیض گرا، ‌نژاد‌پرست و مملو از آزار جنسی برهنه شده و به انتشار عکس‌های خود در اینترنت اقدام کرده است. آن هم در جامعه‌ای که هنوز بوسه‌های زن و مرد در فضا‌های عمومی، یک "تابوی فرهنگی" است. جامعه‌ای که حتی پس از انقلاب اخیر هم نتوانسته برای زنان بستری مناسب فراهم آورد برای گام برداشتن به سوی برابری‌های جنسیتی.

تن ابزار اعتراض

اگر زنان یمنی فقط چادرهای خود را از سر کندند تا از مردان(صاحبان قدرت) برای پایان دادن به خشونت درخواست کنند؛ علیا تن خود را که البته به طور کامل برهنه هم نیست – پوشیده با جوراب و کفش – نه برای تهدید و ارائه درخواست که برای نشان دادن حقانیت آزادی بیان در یک شبکه اطلاع رسانی منتشر کرده و مخاطبان او نه فقط مردهای مصری بلکه مردمی هستند که این دختر بیست ساله خطاب به آنها در وبلاگش می‌نویسد: "این اعتراضی است برای فقدان آزادی بیان در مصر زیرا برهنگی می‌تواند «واقعیت عریان» را به نمایش بگذارد."

اگرچه او نخستین زنی نیست که در مصر به وضعیت خشونت علیه زنان در جامعه‌اش اعتراض کرده؛ پیش از این نیز گروهی از وبلاگ نویسان مصری در اعتراض به آزارهای خیابانی علیه زنان مصری به انتشار انبوهی از مطالب دست زدند. با این همه موج آن اعتراض‌ها تا حدی شدید نبود که بتواند از رفتار تحقیر‌آمیز نیروهای امنیتی مصر با زنان بکاهد. در جریان انقلاب مصر، نیروهای پلیس دختران بازداشت شده را به زور معاینه می‌کردند تا بدانند آیا باکره هستند یا نه؛ اقدامی که از جانب سازمان عفو بین الملل نوعی شکنجه محسوب شد.

حالا این علیا ماجده المهدی است که جریان تازه‌ای از اعتراض‌ها را علیه خشونت زنان در مصر به راه انداخته تا جایی که هزاران دختر از کشورهای گوناگون گفته‌اند که از الگوی او پیروی خواهند کرد. بسیاری از آن‌ها با شعار "ما همه علیا" هستیم، عکس‌های خود را برهنه در تویتر و فیس بوک منتشر کرده‌اند.

اما به نظر می‌رسد شدید‌ترین موضع‌گیری در برابر این حرکت علیا از جانب اسلام‌گرایان مصری صورت گرفته باشد. هم آنهایی که خواستار اجرای شریعت اسلام هستند این بار در مقابل یک زن بیست ساله که سابقه مبارزه و عضویت در جنبش شش آوریل را نیز دارد. آنها موضع شدید گرفته‌اند و او را مستحق اجرای حد شرعی می‌دانند.

تا جایی که اعضای جنبش "شش آوریل" عضویت علیا را در این گروه منکر شده و بر این مساله اصرار دارند که جنبش آنها هیچ عضوی ندارد که به چنین رفتارهای شنیعی دست بزند. آنها همچنین مدعی‌اند که منتسب کردن علیا به جنبش شش آوریل، یک توطئه است بر همین اساس از عضویت او در جنبش خودشان اعلام برائت می‌کنند.

ظاهرآ واکنش اسلامگرایان به این حرکت اعتراضی، خشمگینامه بوده به گونه‌ای که آنها نسبت به الگوی رفتاری احتمالی زنان در آینده مصر از حالا ابزار نگرانی می‌کنند و می‌کوشند به افکار عمومی جامعه درباره روی کار آمدن سکولار‌ها و ترویج رفتارهای مشابه با حرکت اعتراضی علیا هشدار بدهند.

از سوی دیگر احزاب سکولار نیز نگران واکنش احتمالی رای دهندگان در انتخابات بعدی مصر هستند که شاید به دلیل افکار سنتی اکثریت مردم به نفع اسلامگرایان نتیجه دهد.

در چنین شرایطی است که علیا برهنه ایستاده است و به دوربین زل می‌زند. انگار که به مخاطب خود می‌خواهد بگوید: همین بود! این همه قوانین سخت‌گیرانه و فشار برای مخفی کردن همین اندامی که الان می‌بینی؟ او نه تنها همچون گودیوا از برهنه کردن اندام خود شرمگین نیست، بلکه می‌خواهد برچسب "شرمگاه" را نیز که در برخی فرهنگ‌ها به "اندام جنسی زن" نسبت می‌دهند بی‌اعتبار سازد.

علیا شاید یک فمینیست، یک فیلسوف و یک تئوریسین سیاسی نباشد، اما بدون شک یک "مبارز" است که در معمولی‌ترین و عادی‌ترین حالت وجودی خود به اعتراض با خشونتی دست می‌زند که نه فقط از سوی اسلامگرایان، بلکه به شیوه‌های مختلف از سوی واپسگرایان فرهنگی علیه زنان جامعه اعمال می‌شود.

پانویس:

در مورد افسانه گویدیوا به اینجا مراجعه کنید.

یک برهنگی و یک نگاه

arezoo — Sat, 19 Nov 2011 18:32:57 +0000

بامداد راد

بامداد راد – دیروز که داشتم پیوندی را به بالاترین می‌فرستادم، پس از ارسال و در صفحه پیوندهای تازه، یک پیوند از یک موضوع داغ توجهم را جلب کرد که با وجود این که زمان اندکی از ارسالش می‌گذشت، به دفعات زیاد مورد مشاهده قرار گرفته بود.

جریان از این قرار است که یک دختر مصری، در اعتراض به رشد اسلام‌گرایی در کشورش، عکس‌های تمام‌برهنه خود و دوست‌پسرش را در وبلاگ و صفحه فیس‌بوکش منتشر کرده است. کاری به این کار و چرایی‌اش ندارم، موضوع مهم‌تر برای من واکنش کاربران بالاترین نسبت به این موضوع است که درصد بالایی از کاربران وب فارسی را تشکیل می‌دهند.

احتمالاً گروهی صرف آگاهی از این‌که موضوع مربوط به یک دختر برهنه است، آن را با اشتیاق فراوان دیده‌اند. از وب‌سایت آلمانی‌ای که خبر یادشده را منتشر کرده، تا حالا بیش از سی‌وچهارهزار مرتبه بازدید شده است. پیوندهای دیگری که داغ شده‌اند ولی نشان ۱۸+ را در کنار خود ندارند تا نشان دهند حاوی عکس این دختر هستند یا در عنوان‌شان اشاره‌ای به این نشده که عکس دختر هم در وب‌سایت هست، بازدیدی معمولی و در حد دیگر پیوندهای داغ‌شده دارند.

مدتی پیش، وقتی در پیشخوان وردپرس وبلاگی را دیدم که با موضوع داستان سکسی در صدر فهرست وبلاگ‌های پربازدید قرار داشت، کنجکاو شدم تا این قضیه را بررسی کنم. شرح کامل ماجرا را این‌جا نوشته‌ام. موجزش این است که با همکاری یکی از دوستانم یک وبلاگ داستان سکسی درست کردیم و با در نظر قرار گرفتن قواعدی، داستان‌هایی را که در این زمینه در فضای مجازی پیدا می‌شد در آن قرار دادیم. پس از مدت کوتاهی آن را تعطیل کردیم، ولی در همان مدت کوتاه آن‌چنان بازدیدی داشتیم و چنان نظراتی دریافت می‌کردیم که سرمان درد گرفته بود. هنوز هم به ایمیلی که ویژه‌ آن وبلاگ بود نامه‌هایی می‌آید و با قید فوریت، تقاضای داستان و عکس و فیلم سکسی مطرح می‌شود.

دختری در اعتراض به موضوعی برهنه می‌شود و از سوی یکی از پایگاه‌های وب فارسی، نه‌تنها اصل موضوع که برهنگی او مورد توجه قرار می‌گیرد. شاید البته در ظاهر، کار او ستایش شود و مواضع روشنفکرانه‌ای نسبت به حرکت او صادر شود، ولی اصل موضوع همان است که آمار بازدید صفحاتی که عکسدار هستند چندین برابر صفحاتی است که عکس ندارند و فقط متن خبر را کار کرده‌اند. همان است که وبلاگ این دختر از تمام وب‌سایت‌های خبری پربیننده عربی نیز پربیننده‌تر می‌شود و پیوند وبلاگ و صفحه فیس‌بوک او هم در فهرست پیوندهای این موضوع داغ قرار می‌گیرد، لابد برای آگاهی از "اصل خبر"!

فکر می‌کنم بتوان بین این موضوع و این‌که در میان شهرهای ایران، مذهبی‌ترین‌شان که قم باشد، بیشترین بازدید را از وب‌سایت‌های سکسی دارد و در میان کشورهای دنیا، کشورهای اسلامی بیشترین بازدید را از این وب‌سایت‌ها دارند و در خاورمیانه پس از عربستان، ایران دومین مصرف‌کننده بزرگ لوازم آرایش است، رابطه‌ای پیدا کرد. بدبختانه حاکمان جمهوری اسلامی در خیال خام خود چنین می‌پرورند که با بگیر و ببند و فیلتر و گشت ارشاد و گشت نسبت و گشت امنیت اخلاقی و غیره، می‌توانند این بحران جنسی را که یکی از چندین بحران خطرناک جامعه‌ امروز ایران است، حل کنند.

ریشه این مشکل البته نه به دوره جمهوری اسلامی که به تاریخ ایران بازمی‌گردد؛ آن‌جا که پادشاهان قاجار که خود را با عناوین دهان‌پرکنی به خدا و دین و قرآن پیوند می‌زدند، در پستو به انواع گوناگون عیاشی می‌کردند و حکایاتی که از حرمسرای ناصری وجود دارد، هنوز هم دهان به دهان می‌گردد. ما عادت به اخلاق‌فروشی کرده‌ایم، نه رفتار اخلاقی. تاریخ‌مان در وجودمان رسوب کرده که حرف‌های قلمبه را برای مردم بگذاریم و در پستوها چنین رفتار کنیم و چنان.

اکنون جمهوری اسلامی با تمام انتقاداتی که به آن وارد است، با زور شکاف‌های اجتماعی ما را پر کرده؛ از شکاف طبقاتی، تا شکاف جنسی و جنسیتی و نسل‌ها. این فهرست را می‌توان طویل‌تر کرد، اما مهم‌تر از برشمردن گسل‌هایی که جامعه امروز ایران روی آن‌ها بنا شده، این است که اگر روزی نه‌چندان دور زور دولتی فروبریزد چه خواهد شد؟

تصاویر: تارنمای علیا ماجده المهدی

دادگاه حسنی مبارک برگزار شد

Mon, 05 Sep 2011 14:58:52 +0000

سومین جلسه محاکمه حسنی مبارک امروز، دوشنبه، در یک دانشکده پلیس در نزدیکی قاهره برگزار شد.
رئیس جمهوری سابق مصر که بیمار و در یک بیمارستان بستری است به گفته شبکه العربیه با هلیکوپتر به مکان دادگاه منتثل شد.

این شبکه همچنین از درگیری موافقان و مخالفان مبارک در نزدیکی محل برگزاری دادگاه وی خبر داده و افزوده است که در نتیجه این درگیری، یک پلیس زخمی شد.
در جلسه دادگاه مبارک، یک مقام بلندپایه امنیتی و سه پلیس، در مورد کشتار مخالفان در ۲۵ ژانویه شهادت دادند. در این روز ۸۵۰ مصری در جریان انقلاب علیه دولت مبارک به گلوله بسته شدند.

خانواده های کشته شدگان انقلاب مصر، شعارهایی مبنی بر اعدام مبارک سر داده بودند که باعث حمله هوادارن مبارک به آنها شد

همچنین ایسنا از زخمی شدن ده ها نفر از خانواده های کشته شدگان انقلاب مصر خبر داده است. این افراد شعارهایی مبنی بر اعدام مبارک سر داده بودند . شعارها و واکنش های خانواده های آسیب دیدگان، باعث حمله هوادارن مبارک که به خود عنوان "فرزندان مبارک" داده‌اند، شد. به گفته ایسنا ده ها نفر در اثر این درگیری ها زخمی شدند.
دادگاه حسنی مبارزک، علاوه بر رسیدگی به اتهامهای وی، به اتهاماتی علیه دو پسر او جمال و علا نیز رسیدگی می کند. آنها متهم به فساد مالی و سوء استفاده از قدرت هستند.
مبارک نخستین رهبر عربی است که بعد از تحولات اخیر در منطقه، محاکمه می شود.

زندان و شکنجه پس از مبارک

behnam — Tue, 14 Jun 2011 12:48:32 +0000

برگردان: نادیا پارسا

نادیا پارسا: «هبا مورایف»، فعال حقوق بشر و پژوهشگر مصری در سازمان «دیدبان حقوق بشر» است. او می‌گوید به‌ رغم سرنگونی حکومت حسنی مبارک، شکنجه و بازداشت تظاهر‌کنندگان کماکان در این کشور ادامه دارد.
چندهفته پیش، روزنامه انگلیسی زبان «گاردین» یادداشتی از او منتشر کرده است که برگردان فارسی آن را در زیر می‌خوانید.

گاردین: در ماه‌های گذشته نگرانی عمده در خصوص سلسله بازداشت‌ها و محاکماتی است که توسط ارتش مصر صورت گرفته. این محدودیت‌ها در حالی اعمال می‌شود که هم‌اکنون تمامی نگاه‌ها معطوف به مصر است تا روشن شود چگونه این کشور دوران گذار خود را طی می‌کند و مقامات این کشور چه پاسخی به خواست‌های مردم برای اجرای عدالت می‌دهند.

ارتش این کشور خود را به عنوان یک اهرم قوی در برابر اراذل و اوباش و جنایتکاران معرفی می‌کند و مردم به این امر باور دارند، منتها اگر نگاهی به گذشته داشته باشیم، این دقیقاً همان حکومت پلیسی است که رژیم مبارک به آن متکی بود. ما به اجرای قاطع قانون از سوی دولت‌مردان نیاز داریم و این همان چیزی است که تا به امروز به‌طور فراگیر و گسترده محقق نشده.

در حیطه «آزادی‌های سیاسی» از برخی جهات پیشرفت‌هایی به دست آمده؛ اما این مسئله کماکان مناقشه‌برانگیز است. برای نمونه، دولت موقت تشکیل اتحادیه‌های مستقل کارگری را مجاز شمرده اما در عین حال، در پیش‌نویس قانون «اعتصابات و تظاهرات» ممنوع اعلام شده است. درخصوص آزادسازی و رفع محدودیت از قوانین مربوط به احزاب سیاسی نیز تدابیری اتخاذ شده اما ناکافی است.

وضع و اعمال این محدودیت‌ها در حالی است که «تجمع آزادانه» از پیش‌شرط‌های اساسی برای برگزاری یک انتخابات عادلانه است؛ انتخاباتی که بنا است در سال جاری برگزار شود. مسئله در این‌جا است که برای برگزاری انتخابات سالم، نیاز به فضایی است که در آن به «آزادی اجتماعات» و«آزادی بیان» احترام گذاشته شود؛ در حالی که وقتی صحبت از آزادی بیان و اجتماعات می‌شود، پیش‌نویس قانون اساسی با برگزاری تجمعات مخالف است. وقتی صحبت از «آزادی بیان» می‌شود، ارتش نیز خط قرمزهایی را درمورد این‌که چه چیزی نقض نقررات فعلی کشور است تعیین می‌کند و...

واقعیت این است که ارتش مصر قصد دارد با ایجاد ترس، مانع از شکل‌گیری تظاهرات مردمی در خیابان‌ها شود. درآن مقطع، تمامی افراد بازداشت شده به «موزه مصر»منتقل شدند. در آنجا کتک خوردند، شکنجه شدند و به آنها شوک الکتریکی داده شد. افراد دستگیرشده هیچ‌گاه مورد بازجویی قرارنگرفتند، زیرا«هدف» از بازداشت‌ها اساساً کسب «اطلاعات» از آنها نبود.

ما همچنین خواهان تعقیب قانونی نیروهای امنیتی توسط مقامات پلیس هستیم. پیگرد‌هایی قانونی است که می‌تواند پایه‌های قانونمداری را بازسازی کند و به نوعی عدالت را در حق قربانیان به اجرا در آورد؛ قربانیانی که هیچ زمان ظلم و ستمی که بر آنان رفته است را فراموش نخواهند کرد. در این بین ما شاهد برگزاری چند مورد دادگاه بودیم، منتها این دادگاه‌ها در ارتباط با رویدادهایی بودند که پس از وقایع ۲۵ ژانویه رخ داده‌اند؛ درست در همان زمانی که پلیس برخوردهای خشونت‌آمیز خود را آغاز کرد.
در یکی از این دادگاه‌ها که به منظور رسیدگی به اتهام افسرانی تشکیل شده بود که متهم به اعمال خشونت بودند، جلسه دادگاه توسط خانواده‌های خشمگین قربانیان بر هم خورد. بی‌شک این خشم و نفرت، محصول این ذهنیت و نگرش غالب در طول سالیان گذشته است که «نیروهای امنیتی» از محاکمه و مجازات معاف هستند!

در موارد بسیاری، تظاهرکنندگان به‌طور خودسرانه بازداشت شدند. در جریان تظاهرات نهم مارس، دست‌کم ۸۵ نفر از تظاهرکنندگان دستگیر شده‌اند که همچنان در زندان «تورا» به سر می‌برند؛ همان زندانی که پسر مبارک و دیگر مقامات پیشین دولت نگهداری می‌شوند.

واقعیت این است که ارتش مصر قصد دارد با ایجاد ترس، مانع از شکل‌گیری تظاهرات مردمی در خیابان‌ها شود. درآن مقطع، تمامی افراد بازداشت شده به «موزه مصر»منتقل شدند. در آنجا کتک خوردند، شکنجه شدند و به آنها شوک الکتریکی داده شد. افراد دستگیرشده هیچ‌گاه مورد بازجویی قرارنگرفتند، زیرا«هدف» از بازداشت‌ها اساساً کسب «اطلاعات» از آنها نبود. نیروهای پلیس به آنها گفته‌اند: «شما کسانی هستید که انقلاب را نابود می‌کنید. ما به خاطر شماها، ۶۰ روز است که به خانه نرفته‌ایم!»

بازداشت‌شدگان در دادگاه‌های نظامی که تنها ۳۰ دقیقه طول کشید در گروه‌های ۲۵ نفری محاکمه شدند و سپس همگی نیز به پنج‌سال زندان محکوم شدند. از هنگامی که رژیم مبارک سقوط کرده، درحدود پنج‌هزار و ۶۰۰ دادگاه نظامی به کیفیتی که گفته شد برپا شده است. از سویی دیگر آن دسته از فعالانی که در زمینه سوءاستفاده‌های ارتش تحقیق می‌کنند، از جانب مردم یا رسانه‌ها مورد حمایت قرار نمی‌گیرند.

در روزهای انقلاب، بازداشت‌شدگان نهم مارس نیز همانند هزاران نفر دیگر در «میدان تحریر» حضور داشتند و مانند سایر جوانان مصری الزاماً از پیش نیز«سیاسی» نبودند. منتها تحت تاثیر جو حاکم در میدان تحریر به فعالیت اجتماعی-سیاسی دست زدند.

این جوانان پس از سرنگونی حکومت مبارک، زمانی که متوجه شدند خواست‌های انقلاب‌شان برآورده نمی‌شود، بار دیگر به «میدان تحریر» بازگشتند، اما هم اکنون همان جوانان در زندان‌ها به سر می‌برند. چند روز پیش این جوانان در نامه‌ای به من نوشتند: «تا هنگامی که امید هست، هیچ‌چیز ناممکن نیست.»

یونسکو نگران میراث باستانی مصر است

Tue, 01 Feb 2011 20:24:54 +0000

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد، یونسکو با انتشار بیانیه‌ای از آسیب رسیدن و غارت میراث باستانی و فرهنگی مصر اظهار نگرانی کرد.

به گزارش بخش فرهنگی رادیو زمانه، ایرنا بوکووا، نماینده یونسکو در پاریس با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد یونسکو نگران است که در اثر ناآرامی‌های اجتماعی و سیاسی میراث باستانی و فرهنگی مصر آسیب ببیند.

فقط در موزه باستان قاهره بیش از ۱۲۰ هزار شیء باستانی و هنری ارزشمند نگه‌داری می‌شود.

یونسکو در بیانیه‌ای که در پاریس صادر کرد، به این نکته اشاره می‌کند که میراث باستانی و فرهنگی مصر نه تنها از نظر علمی، و فرهنگی ارزش دارد، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت ملی مصریان است.

در جریان تظاهرات و ناآرامی‌های اخیر در مصر عده‌ای از اشخاص سودجو از تظاهرات مردم سوءاستفاده کردند و تلاش کردند به موزه‌های مصر دستبرد بزنند.

در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۱ عده‌ای نا‌شناس به موزه مصر باستان در قاهره وارد شدند و خواستند از مجموعه مومیایی‌ها در این موزه دو مومیایی را به سرقت ببرند. آن‌ها در این‌کار موفق نشدند، اما مومیایی‌ها به شدت آسیب دیدند.

یک روز پیش از این واقعه، چند پلیس با لباس مبدل و با همکاری نگهبانان موزه مصر باستان از طریق نورگیر‌ها وارد موزه شدند، بسیاری از اشیاء و مجسمه‌ها را روی زمین انداختند و چند ویترین را شکستند. برخی از مجسمه‌ها به مجموعه گرانبهای توتانخامون تعلق داشت. سپس مردم که از این ماجرا آگاه شده بودند، در روز سه‌شنبه، اول فوریه ۲۰۱۱، همزمان با تظاهرات میلیونی در میدان التحریر، موزه مصر باستان در نزدیکی این میدان را محاصره کردند و مانع شدند که حوادثی مشابه اتفاق بیفتد.

در موزه مصر باستان آثاری از تمدن باستانی مصر در زمان فراعنه نگه‌داری می‌گردد. یکی از مهم‌ترین این آثار نقاب طلایی مردگان است.

وفا الصادق، مدیر موزه مصر باستان در قاهره، پس از این وقایع، در گفت‌وگو با بخش آن‌لاین هفته‌نامه دی‌سایت از دستبرد به موزه‌ها در شهرهای دیگر مصر به ویژه در آسوان اظهار نگرانی کرده بود. او گفت: «متأسفانه موزه مصر باستان در قاهره و اصولاً موزه‌های مصر از امنیت لازم برخوردار نیستند.»

موزه مصر باستان در میدان التحریر، در مرکز شهر قاهره واقع شده و مهم‌ترین و بزرگ‌ترین موزه برای هنر مصر باستان است. در این موزه انواع آثار هنری ارزشمند که در طی تاریخ تمدن مصر پدید آمده نگه‌داری می‌شود.

موزه مصر باستان در سال ۱۹۰۰ به سبک نئوکلاسیک بنا شد و دو سال بعد در سال ۱۹۰۲ رسماً گشایش یافت.

پلیس‌ها با لباس مبدل به موزه مصر باستان حمله کردند

Tue, 01 Feb 2011 02:04:52 +0000

در جریان تظاهرات و ناآرامی‌های اجتماعی در مصر، موزه مصر باستان در قاهره آسیب دید.

به گزارش بخش فرهنگی رادیو زمانه چند شبکه تلویزیونی عربی، روز گذشته تصاویری از ویترین‌ها و مجسمه‌های شکسته در موزه مصر باستان در قاهره پخش کردند.

وفا الصادق، مدیر دائم‌العمر موزه مصر باستان در قاهره اعلام کرد نگهبانان موزه و برخی پلیس‌ها به ویترین‌ها و آثار هنری آسیب وارد آورده‌اند.

الصادق در گفت‌وگو با یکی از روزنامه‌های آلمانی‌زبان گفت طبقه اول موزه مصر باستان که در آن مجسمه توتانخامون نگهداری می‌شود بیش از دیگر طبقات آسیب دیده است.

الصادق در ادامه این گفت‌وگو افزود: «بسیاری از مجسمه‌ها و اشیاء باستانی را روی زمین انداختند و شکستند. در میان این آثار، مجسمه‌هایی یافت می‌شود که به گنجینه توتانخامون تعلق دارد.»

در موزه مصر باستان آثاری از تمدن باستانی مصر در زمان فراعنه نگهداری می‌گردد. یکی از مهم‌ترین این آثار نقاب طلایی مردگان است.

مدیر موزه قاهره در گفت‌وگو با روزنامه تاگس‌اشپیگل، چاپ آلمان گفت: «تردیدی نیست که نگهبانان موزه عامل این خرابکاری‌ها بودند. چند تا پلیس با لباس‌های مبدل از پله‌های اضطراری خود را به بام موزه رساندند و از طریق نورگیرها وارد موزه شدند.»

وفا الصادق در گفت‌وگو با بخش آن‌لاین هفته‌نامه آلمانی‌زبان دی‌سایت گفت: «وقتی که تظاهرکنندگان در میدان التحریر متوجه حمله به موزه مصر باستان شدند، همان‌دم موزه را محاصره کردند. مردم موفق شدند برخی از حمله‌کنندگان به موزه را دستگیر کنند. اما چند تا از نگهبانان و پلیس‌هایی که به موزه حمله کرده بودند، موفق شدند فرار کنند.»

مدیر موزه مصر باستان در قاهره در ادامه این گزارش افزود: «پس از درگیری مردم با حمله‌کنندگان به موزه، نیروهای ارتشی که در میدان التحریر حضور داشتند، وارد عمل شدند. آن‌ها در حال حاضر موزه را محاصره کرده‌اند و اجازه نمی‌دهند کسی وارد موزه شود.»

وفا الصادق در گفت‌وگو با بخش آن‌لاین هفته‌نامه دی‌سایت از دستبرد به موزه‌ها در شهرهای دیگر مصر به ویژه در آسوان اظهار نگرانی کرد. او گفت: «متأسفانه موزه مصر باستان در قاهره و اصولاً موزه‌های مصر از امنیت لازم برخوردار نیستند.»

موزه مصر باستان در سال ۱۹۰۰ به سبک نئوکلاسیک بنا شد و دو سال بعد در سال ۱۹۰۲ رسماً گشايش يافت.