https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/8885/all fa https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/01/17/10147 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/01/17/10147" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> در گفت‌وگو با رشید اسماعیلی، دانش‌آموخته حقوق بشر </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> بهنام دارایی‌زاده </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="278" height="208" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/iran_sanctions.jpg?1327178370" /> </div> </div> </div> <p>بهنام دارایی&zwnj;زاده - رژیم حقوقی تحریم&zwnj;ها چیست؟ تحریم&zwnj;های اقتصادی تا کجا می&zwnj;تواند&nbsp;اعمال شود و محدودیت&zwnj;های آن کدام است؟ اصل تفکیک و تمایز در حقوق بین&zwnj;الملل و حقوق بشردوستانه&nbsp;چه می&zwnj;گوید؟ چه فرقی میان تحریم&zwnj;های گسترده و عمومی، با تحریم&zwnj;های جزئی و موردی است؟ آیا حمایت از تحریم&zwnj;ها، با دفاع از حقوق بشر&nbsp;و آزادی&zwnj;های اساسی مغایرت دارد؟</p> <!--break--><!--break--><p>این پرسش&zwnj;ها را با &quot;رشید اسماعیلی&quot;، تحلیل&zwnj;گر سیاسی و دانش&zwnj;آموخته حقوق بشر در ایران در میان گذاشته&zwnj;ایم.</p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>همانطور که در جریان هستید، روند تحریم&zwnj;های اقتصادی علیه ایران، ابعاد گسترده&zwnj;تری به خود گرفته است و در کوتاه&zwnj;مدت نیز بعید به نظر می&zwnj;رسد که مقامات ایرانی مایل باشند تغییر خاصی در سیاست&zwnj;های جاری خودشان اعمال کنند. شما در ایران زندگی می&zwnj;کنید و دانش&zwnj;آموخته حقوق بشر نیز هستید؛ به باور شما آیا فشارهای اقتصادی حاضر می&zwnj;تواند از نظر حقوقی مشروع و در چهارچوب رژیم حقوقی تحریم&zwnj;ها تعریف شود؟</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>رشید اسماعیلی</b>: &quot;تحریم&quot;، یکی از پرچالش&zwnj;ترین مفاهیم حقوقی و سیاسی کنونی است. هم در مباحث حقوق بین&zwnj;الملل و هم در مباحث روابط بین&zwnj;الملل روی آن کار شده است. معمولاً از تحریم، به عنوان دست کاری روابط اقتصادی به منظور دستیابی به اهداف سیاسی خاص یاد می&zwnj;شود. در یک چهارچوب کلان، سه سطح را برای تحریم&zwnj;ها تعریف می&zwnj;کنند: سطح تهاجمی، دفاعی و ارتباطی.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در پیوند با وجه تهاجمی تحریم&zwnj;ها می&zwnj;گویند: تحریم،&zwnj; راهکاری است برای &quot;تغییر رفتار&quot; کشور خاص. یا در سطح تدافعی می&zwnj;گویند: تحریم وضعیتی به منظور کاهش سریع توسعه&zwnj;&zwnj; توانایی&zwnj;های استراتژیک یک کشور در یک موضوع مشخص است. یا در سطح ارتباطی، تدابیر تحریمی برای ارسال پیام &quot;عدم رضایت&quot; نسبت به رفتاری خاص مورد استفاده قرار می&zwnj;گیرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">معمولاً تدابیر تحریمی، آمیزه&zwnj;ای از این سه هدف را پی می&zwnj;&zwnj;گیرند، اما وقتی جزئی&zwnj;تر به قضیه نگاه کنیم، می&zwnj;بینیم حتی اگر &quot;شورای امنیت&quot; نیز بخواهد علیه کشوری تحریمی وضع کند، اختیار مطلق ندارد. در حقوق بین&zwnj;الملل، محدودیت&zwnj;هایی درنظر گرفته&zwnj; شده که رعایت آن جنبه آمره دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در واقع متناسب با سه اصل &quot;ضرورت&quot;، &quot;تناسب&quot; و &quot;انسانی&zwnj;&quot; است که تدابیر و تمهیدات تحریمی باید اتخاذ شود. نتیجه&zwnj; اعمال اصل &quot;انسانی&zwnj;&quot; بودن ( به عنوان یک اصل کلی و حقوقی) این است که تحریم&zwnj;ها نباید به آن درجه&zwnj;ای برسد که شهروندان را در معرض شرایط غیر انسانی حیات قرار دهد یا با خطر بیماری و مرگ ... مواجه کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><img align="left" alt="" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/images/arton15091.jpg" />چنین تحریم&zwnj;ها و محدودیت&zwnj;هایی از منظر حقوق بین&zwnj;الملل قابل&zwnj;پذیرش نیستند. تحریم&zwnj;هایی که علیه یک کشور اعمال می&zwnj;شود، باید محدود به &quot;چهارچوب&zwnj;های حقوق بشری و موازین حقوق&zwnj; بشردوستانه&quot; باشد. یکی از مهم&zwnj;ترین این چهارچوب&zwnj;ها نیز &quot;حق حیات&quot; است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حق حیات صرفاً حمایت از افراد در برابر سلب زندگی از طریق اعدام یا ناپدیدشدن، شکنجه و امثال آن نیست. جلوگیری از سلب حیات افراد، از طریق گرسنگی یا عدم تأمین نیازهای اساسی از قبیل غذا، امکانات اولیه بهداشتی، مراقبت&zwnj;های پزشکی و... همه اینها می&zwnj;تواند و باید در چهارچوب همین حمایت از &quot;حق حیات&quot; جای گیرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">کمیته حقوق بشرمیثاق بین&zwnj;المللی حقوق مدنی&zwnj;ـ سیاسی هم چنین رویکردی به حق حیات را تائید می&zwnj;کند. کمیته به این نکته اشاره دارد که تأمین نیازهای اساسی انسان و رهایی از گرسنگی نیز در بحث &quot;حمایت از حق حیات&quot; می&zwnj;گنجد. بنابراین، حتی اگر شورای امنیت نیز بخواهد در کشوری تحریم و تدابیر محدود&zwnj;کننده وضع کند (با توجه به التزامی که باید به قواعد آمره داشته باشد) این تحریم&zwnj;ها نباید به نحوی اعمال شوند که &quot;حق حیات&quot; افراد را خدشه&zwnj;دار کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در همین زمینه، کمیته&zwnj; حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سازمان ملل نیز نظریه&zwnj; مشابه اعلام کرده است: مطابق این نظریه و برداشت حقوقی، افراد مقیم در یک کشور، نباید به این دلیل که رهبران&zwnj;شان قواعد مربوط به صلح و امنیت بین&zwnj;المللی را نقض کرده&zwnj;اند، از حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود محروم شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حتی برخی از حقوقدانان، از این صحبت می&zwnj;کنند که قواعد &quot;حقوق بشردوستانه&quot; که در زمان جنگ مطرح می&zwnj;شود، در زمان وضع تحریم&zwnj;ها نیز می&zwnj;تواند اعمال شود؛ ازجمله &quot;اصل تفکیک&quot; در زمان مخاصمات مسلحانه. اصل تفکیک در حقوق بین&zwnj;الملل چه می&zwnj;گوید؟ اصل تفکیک به ما می&zwnj;گوید شما باید بین جمعیت نظامی و غیر نظامی در زمان مخاصمات و درگیری&zwnj;ها تفکیک قائل شوید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">خیلی از حقوقدانان می&zwnj;گویند، این اصل در هنگام وضع تحریم&zwnj;ها نیز با آن که مخاصمه و جنگی عینی در کار نیست، می&zwnj;تواند اعمال شود. برای نمونه ماده ۵۰ مقررات لاهه- که راجع به قواعد و عرف&zwnj;های جنگ&zwnj;های زمینی است- می&zwnj;گوید: &quot;هیچگونه مجازاتی اعم از مالی و غیر آن علیه گروهی از مردم به دلیل رفتار افرادی که آن گروه نمی&zwnj;توانند مشترکاً و منفرداً مسئول اقدامات آنان قلمداد گردند، اعمال نخواهد شد.&quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در همین ارتباط مواد ۴۸ و ۴۹&nbsp;پروتکل الحاقی اول، &quot;حمایت از جمعیت غیرنظامی&quot; مستلزم آن است که غیر نظامیان در هر وضعیتی از مبارزان متمایز شوند. با تعمیم اصل تفکیک به برنامه&zwnj;های تحریم اقتصادی به این نتیجه می&zwnj;رسیم که تحریم&zwnj;ها باید صرفا ً دولتمردان و یا آن دسته از افرادی را هدف قرار دهد که نقش موثری در تصمیم گیری&zwnj;ها دارند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تحریم&zwnj;های اقتصادی محدودتر و جزئی&zwnj;تر، نسبت به برنامه&zwnj;های تحریم گسترده و عاری از وصف &quot;تفکیک و تمایز&quot; ارجحیت دارند. با توجه به اثرات زیان&zwnj;بار تحریم&zwnj;های اقتصادی به نظر می&zwnj;رسد آن دسته از تحریم&zwnj;های گسترده که نمی&zwnj;توانند میان افراد مسئول و غیر مسئول تمایز قائل شوند، باید غیر نامشروع و غیرمجاز شناخته شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>با توجه به نکات و ملاحظات حقوقی که به آن اشاره کردید، آیا می&zwnj;شود هم مدافع تشدید و گسترش تحریم&zwnj;های اقتصادی شد و هم از حقوق بشر دفاع کرد؟</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">این دوستانی که از تشدید تحریم&zwnj;های اخیر حمایت می&zwnj;کنند، به نظرم به چند نکته اصلی توجه ندارند: نخست اینکه این تحریم&zwnj;ها، رو به سمت تحریم&zwnj;های جامع و گسترده دارد. به این معنا که از حالت تحریم&zwnj;های جزئی خارج می&zwnj;شود و حالت عمومی و گسترده پیدا می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در تحریم&zwnj;های جامع و گسترده، برخلاف تحریم&zwnj;های جزئی، اصل تفکیک که به آن اشاره کردم رعایت نمی&zwnj;&zwnj;شود. به بیانی دیگر،این تحریم&zwnj;ها میان مردم عادی و دولت یا نهادهای خاص دولتی که می&zwnj;توانند موضوع تحریم&zwnj;ها باشند، تمایز قائل نمی&zwnj;شوند. اصل تفکیک ایجاب می&zwnj;کند تنها کسانی در معرض اثرات تحریم&zwnj;ها قرار گیرند که در زمره افراد مسئول و تصمیم&zwnj;گیرنده به شمار می&zwnj;روند. تحریم&zwnj;های اقتصادی هوشمند با هدف قرار دادن اشخاص مسئول، تا حدود زیادی به رعایت اصل تفکیک کمک می&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تحریم&zwnj;های جامع، در عمل مردم عادی را به صورت گروگان در دست دولت&zwnj;ها قرار می&zwnj;دهند. این نوع از تحریم&zwnj;ها، به نوعی یادآور تحریم&zwnj;های عراق در زمان صدام است که نتایج فاجعه&zwnj;باری به همراه داشت. نتایجی که موجب شد در نظام تحریم&zwnj;ها تجدید &zwnj;نظرهای جدی کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مسئله مهم دیگر این است که این تحریم&zwnj;ها به خاطر &quot;نقض حقوق بشر&quot; در ایران نیست. یعنی جامعه بین&zwnj;الملل یا کشورهای غربی یا شورای امنیت این تحریم&zwnj;ها را به سبب &quot;جلوگیری از نقض حقوق بشر&quot; در ایران اعمال نکرده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">تحریم&zwnj;های جامع، در عمل مردم عادی را به صورت گروگان در دست دولت&zwnj;ها قرار می&zwnj;دهند. این نوع از تحریم&zwnj;ها، به نوعی یادآور تحریم&zwnj;های عراق در زمان صدام است که نتایج فاجعه&zwnj;باری به همراه داشت. نتایجی که موجب شد، در نظام تحریم&zwnj;ها تجدید &zwnj;نظرهای جدی کنند.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در وضع تحریم&zwnj;ها&zwnj;، اولین&zwnj; سئوالی که مطرح است این که &quot;چه کسی&quot; می&zwnj;خواهد، &quot;چه کاری&quot; را انجام دهد؟ این سئوال را اگر در مورد وضعیت فعلی ایران مطرح کنیم، پاسخ این می&zwnj;شود که &quot;غرب&quot; می&zwnj;خواهد &quot;جمهوری اسلامی&quot; دست از&quot;غنی&zwnj;سازی اورانیوم&quot; بردارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این الگو حاضر، به هیچ وجه موضوع نقض حقوق بشر در ایران مطرح نیست. این آن نکته اساسی است که باید در نظر گرفت. نکته&zwnj; دوم هم این است که این تحریم&zwnj;ها -نمی&zwnj;خواهم بگویم موجب وخیم&zwnj;تر شدن وضعیت حقوق بشر در ایران خواهد شد- اما مسلماً موجب بهبود آن نیز نخواهد شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تأثیرگذاری روی نظام&zwnj;های &quot;غیر دموکراتیک&quot; از طریق تحریم، خیلی دشوار است. من بعید می&zwnj;دانم حتی اگر جامعه بین&zwnj;المللی هدفش این است که غنی&zwnj;سازی اورانیوم در ایران متوقف شود، از طریق وضع تحریم&zwnj;ها بتواند به این هدف برسد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">باید به این نکته نیز توجه داشت که دولت&zwnj;های تحت تحریم، تا چه اندازه نسبت به رنج و محنت مردم خود حساسند؟ به نظر می&zwnj;رسد که در مورد ایران چنین حساسیتی وجود نداشته باشد. به همین دلیل نیز تحریم&zwnj;ها نمی&zwnj;توانند آنچنان که برخی فکر می&zwnj;کنند، بر رفتار حکومت مؤثر باشند. در سایر نقاط جهان، بعضی از جنبش&zwnj;های آزادی&zwnj;خواهانه، (مثلاً آفریقای جنوبی) از تحریم&zwnj;ها در راستای پیروزی خودشان استفاده کردند، اما تحریم&zwnj;هایی که امروز علیه ایران به کار گرفته می&zwnj;شود، به هیچ عنوان در آن قالب&zwnj;ها نمی&zwnj;گنجد و دقیقاً به همین دلیل هم نمی&zwnj;تواند کمکی به جنبش مردمی ایران بکند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>آیا تحریم&zwnj;های هوشمند و یا آنطور که شما از آن نام می&zwnj;برید &quot;تحریم&zwnj;های جزئی و موردی&quot; به گونه&zwnj;ای که به مردم ایران آسیب نرساند، ممکن است و اگر امکان دارد و نمونه&zwnj;های تاریخی نیز می&zwnj;توان از آن ارائه دارد، پس چرا این تدابیر و تحریم&zwnj;ها از سوی دولت&zwnj;های غربی به &zwnj;کار گرفته نمی&zwnj;شود؟</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">متأسفانه غرب در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران خیلی، بیشتر از آن که عمل کند شعار می&zwnj;دهد و حرف می&zwnj;زند. من معتقدم که مسئله&zwnj; اول، دوم و حتی سوم غرب با جمهوری اسلامی &quot;حقوق بشر&quot; نیست. به خاطر همین است ما شاهد تحریم&zwnj;هایی نیستیم که هدف&zwnj;شان جلوگیری از نقض حقوق بشر در ایران است. نباید دچار خوشبینی مفرط شویم و نسبت به سیاست&zwnj;های دولت&zwnj;های غربی دید و نگاهی غیر واقعی داشته باشیم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بالاخره این تکنولوژی سانسور و سرکوب از کجا دارد وارد ایران یا کشورهایی نظیر ایران می&zwnj;شود؟ اگر واقعاً بحث از حقوق بشر است، باید به این جنبه&zwnj;ها و نکته&zwnj;ها هم توجه کرد. نظام&zwnj;های بسته و توتالیتری مانند نظام ایران یا سوریه نباید به تکنولوژی وارداتی سرکوب، سانسور، شنود و پی&zwnj;گیری مکالمات مخالفان&zwnj;شان دسترسی داشته باشند. به نظر می&zwnj;رسد روند تحریم باید به این سمت و سو برود، ولی متأسفانه افقی در این زمینه&zwnj;ها دیده نمی&zwnj;شود و بیشتر اقداماتی که دولت&zwnj;های غربی انجام می&zwnj;دهند، جنبه نمایشی و سمبلیک دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/01/17/10147#comments اصل تفکیک بهنام دارایی‌زاده تحریم تحریم‌ها شورای امنیت حقوق بشر دوستانه رشید اسماعیلی رژیم حقوقی حقوق انسانی ما Tue, 17 Jan 2012 16:00:23 +0000 behnam 10147 at https://archive.radiozamaneh.com