عبدالله مهتدی

همگرایی با اقوام و ملیت‌ها

society — Mon, 19 Nov 2012 07:08:56 +0000

آیدا قجر - از دیرباز مسئله هویت و ملیت ایرانیان کرد، بلوچ، عرب و ترک پیش روی سیاستمداران جامعه ایران قرار داشته است؛ مسئله‌ای که به عقیده بسیاری حل ناشدگی آن تبدیل به یکی از مهم‌ترین موانع در راه رسیدن به برابری، دموکراسی و عدالت در ایران شده است.

جمهوری اسلامی نیز با دامن زدن بر مشکلات اقوام و اقلیت‌های مذهبی و با ایجاد محدودیت و سرکوب باعث شده تا بسیاری در سطح جامعه با مرزبندی‌های مختلف، پیش از آنکه ملیت‌های مختلف را ایرانی بدانند، آن‌ها را با هویت قومی خود بخوانند و به عبارتی فراموش کنند حقوق بشر همگان را به یک دید می‌نگرد.

مبارزه اقوام ایرانی برای رسیدن به حقوق شهروندی خود، مدت‌هاست که ادامه دارد و حکومت‌های مختلف ایران نیز سال‌هاست با ایجاد محدودیت و سرکوب آنان باعث تشدید مواضع اقوام می شوند و به خفقان موجود در محیط زندگی مردم این مناطق دامن می زنند؛ مردمی که از مهم‌ترین حقوق خود مانند "تحصیل به زبان مادری" محروم بوده‌اند و هستند.

در اخبار مرتبط با ایران، هفته‌ای نیست که خبری از سرکوب یا صدور و اجرای احکام سنگین نظیر اعدام خصوصا برای کرد‌ها منتشر نشود. چه بسیار زنان و مردان کرد که به زندان افتاده‌اند یا اعدام شده‌اند؛ آن هم تنها به دلیل اعتراض به حقوقی که از مردم کرد گرفته شده است. اقوام ایرانی نه تنها با مسئله تبعیض هویتی مواجه‌ هستند بلکه مجبورند با تمام تبعیض‌هایی که همه ایرانیان هر روزه متحمل می‌شوند نیز روبه‌رو باشند. یک زن کرد کارگر که هم کارگر است، هم زن و هم کرد، از سه جهت تحت فشارهای اجتماعی و سیاسی قرار دارد. در نتیجه، اقوام ایرانی به دلیل رنج مضاعفی که می‌کشند یکی از آسیب‌پذیر‌ترین مردم ایران هستند.

بحران‌های قومی و ملی در ایران

یکی از میزگردهای سومین کنفرانس «اتحاد برای دموکراسی» که در روزهای هفدهم و هجدهم نوامبر در شهر پراگ برگزار شد، به مسئله "قومی – ملی؛ راهجویی و ارائه راهبرد" پرداخت. در این میزگرد حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، مهران براتی، تحلیل‌گر سیاسی، عبدالله مهتدی از بنیانگذاران حزب کومله و ماشاءالله سلیمی از فعالان آذری زبان سخنرانی کردند.

حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران ضمن اشاره به "حساسیت" برخی فعالان سیاسی بر مسئله "ملیت‌های ایرانی" تاکید کرد: "ما می‌توانیم تمامیت ارضی، وحدت آحاد جمعیت ایران را به دو صورت حفظ کنیم: سرکوب و زور یا تامین حقوق این ملیت‌ها در ایرانی دموکراتیک. ایرانی که متعلق به همه ما باشد و همه در حکومت ایرانی دموکراتیک سهیم باشیم و ایران را متعلق به خود بدانیم."

عبدالله مهتدی در خصوص برگزاری این کنفرانس و ضرورت ارتباط و گفتو گوی بیشتر میان جریان‌های مختلف سیاسی به رادیو زمانه گفت: "برگزاری این کنفرانس‌ها را مفید می‌دانم، نه از این لحاظ که در این برنامه ها قطعنامه‌ای یا توافقی در فرمول‌بندی خاصی پیرامون مسئله کردها صادر شود، اما گفت‌وگوی کاملا آشکار و شفافی که صورت می‌گیرد، می‌تواند مسئله کردها را از یک حالت ابهام‌آمیز که متوجه برخی ا‌ست خارج کند و اجازه ندهد تا نیروهای منفی در مورد آن هراس‌افکنی کنند. در واقع در اینگونه برنامه‌ها، خواست‌های روشن کردها مطرح می‌شوند و این باعث می‌شود تا تفاهم و همدردی بیشتری را میان کل ایرانیان جلب کند تا احساس کنند این مسئله یکی از مهمترین معضلات جامعه ایران است و باید به آن پاسخ دمکراتیک داد. احساس می‌کنم به این ترتیب ما کم‌کم ما به نوعی توافق یا اجماع نزدیک می‌شویم."

حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران در سخنان خود ضمن اشاره به "حساسیت" برخی فعالان سیاسی بر مسئله "ملیت‌های ایرانی" تاکید کرد: "ما می‌توانیم تمامیت ارضی و وحدت آحاد جمعیت ایران را به دو صورت حفظ کنیم: سرکوب و زور یا تامین حقوق این ملیت‌ها در ایرانی دموکراتیک؛ ایرانی که متعلق به همه ما باشد و همه در حکومت ایرانی دموکراتیک سهیم باشیم و ایران را متعلق به خود بدانیم."

او در ادامه یادآور شد که در گذشته، هنگامی که مفاهیم حقوق بشر و دموکراسی مانند امروز معنا نمی‌شد یا در فرهنگ عامه مردم جایگاهی نداشت، پدران و گذشتگان مناطق داخل ایران را بر اساس هویت آن‌ها نامگذاری می کردند؛ در حالی‌که "اگر آن نامگذاری‌ها نبود و امروز ما ملیت‌های ایرانی مطرح می‌کردیم که مناطق ما به اسم ملیت ما باشد شاید باز هم با انگ تجزیه‌طلبی روبه‌رو می‌شدیم".

کرد‌ها مانند برخی دیگر از اقوام ایرانی سال‌هاست مورد ظلم بوده‌اند و بسیاری از مطالباتشان نادیده گرفته شده‌ است. در نتیجه همین اعتقاد، دو حزب کومله و دمکرات در ماه‌های پیش توافقنامه‌ای امضا کردند که سر و صدای بسیاری برپا کرد. حسن شرفی در پایان سخنانش با اشاره به این توافقنامه گفت: "توافقی صورت گرفته که ما سال‌هاست به دنبال آن هستیم و نتوانسته‌ایم، اما همین ملیت‌های ایرانی توانسته‌اند کنگره ملیت‌های ایرانی را تشکیل دهند؛ زیرا دردشان و خواسته‌شان یکی است ولی درباره اپوزیسیونی که دردشان یکی نیست با تمام تلاش‌هایی که ما ملیت‌های ایرانی کردیم و با نشست‌های متعددی که با اپوزیسیون داشتیم، هنوز نتوانسته‌ایم اتحاد و ائتلافی بین آنها شکل دهیم."

حکومت ایران و بهره تبلیغاتی از تجزیه‌طلبی

بحث و بررسی پیرامون اقوام و ملیت‌های متفاوت ایرانی برای برخی از مردم یادآور گرایش‌های جدایی‌خواهانه است.

عبدالله مهتدی: "دفاع از تمامیت ارضی ایران حربه و چماقی است که با استفاده از آن نزدیک ۸۰ سال است که خواست‌های دمکراتیک مردم نادیده گرفته می‌شود. وضعی به وجود آمده که متاسفانه بخشی از نخبگان تحت تاثیر این فرهنگ‌ هستند."

نمی‌توان انکار کرد شماری از فعالان اجتماعی در اقوام مختلف، خواهان جدایی از ایران هستند، اما نمی‌توان این نگاه را گسترش بخشید و عمومیت داد. جمهوری اسلامی اما از این گرایش برای تحریک مردم ایران بهره برده‌ است و می‌برد؛ به طوری که چنین وانمود می‌کند که کرد، ترک، بلوچ و عرب اگر قدرتی در دست داشته باشند ایران را تجزیه خواهند کرد. در نتیجه به جای رعایت حقوق آن‌ها و کسب رضایت‌شان، بر طبل سرکوب آنها می‌کوبد و زندان‌های خود را از آنها انباشته می‌سازد تا بلکه مطالبات خود را فراموش کنند.

در چند ماه گذشته توافقی که میان دو حزب کومله و دمکرات کردستان شکل گرفت، واکنش‌های مختلفی را در برداشت. یکی از بحث‌برانگیزترین مسائل مطرح شده از سوی احزاب نامبرده "تجزیه‌‌خواهی" بود. عبدالله مهتدی، در توضیح اعتراض‌های شکل گرفته پیرامون این مسئله به رادیو زمانه گفت: "در توافق‌نامه از تجزیه صحبتی نشده، این دو حزب نه قصد تجزیه ایران را دارند و نه چنین تبلیغات و برنامه‌ای دارند. برداشت دیگران به سابقه‌ای ده‌ها ساله باز می‌گردد؛ رژیم‌های مختلف در ایران، مسئله سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ملت کرد را با دید امنیتی نگریسته‌اند و به جای پاسخی دمکراتیک با سرکوب جواب داده‌اند. در نتیجه به سرکوب در جهت ایجاد مشروعیت برای آن احتیاج داشتند."

وی در ادامه تاکید کرد: "دفاع از تمامیت ارضی ایران حربه و چماقی است که با استفاده از آن نزدیک ۸۰ سال است که خواست‌های دمکراتیک مردم نادیده گرفته می‌شود. وضعی به وجود آمده که متاسفانه بخشی از نخبگان تحت تاثیر این فرهنگ‌ هستند."

نام و مبارزه بسیاری از اعدامیان قومی سال‌های اخیر در یاد ایرانیان باقی مانده است؛ چه آنهایی که بعد از انقلاب ۵۷ کشته شدند و چه آنهایی که طی دو سال گذشته به جرم مطالبه حقوق شهروندی خود به چوبه دار سپرده شدند؛ از صادق شرفکندی گرفته تا فرزاد کمانگر؛ اما بیش از آن تعدادی که ما نام‌هایشان را می‌دانیم، هستند فرزندان این خاک که هر روز در بی‌خبری جان می‌بازند.

گرایش‌ها و خواست‌های اقوام ایرانی

مهران براتی: "آنچه ما در سال‌های گذشته از سوی سیاستمداران و رهبران کرد شنیده‌ایم، تعهد آن‌ها به تعیین حق سرنوشت ملت کرد بوده و بحث تمامیت ارضی ایران در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. آن‌ها به غیر از خود، ایران را متشکل از شش ملت دیگر می‌دانند و نوعی حکومت فدرال یا کنفدراسیونی برای آن در نظر می‌گیرند. شش حکومت مجزا از هم زیر چتری به عنوان کنفدراسیون ایران که سیاست‌هایی را به یک دولت مرکزی واگذار می‌کنند."

مهران براتی، تحلیل‌گر سیاسی دومین سخنران این میزگرد بود و از آنجا که یکی از مشکلاتی اپوزیسیون خارج از ایران مسئله نقاط ابهام‌برانگیز در تفکرات و گرایش‌های گروه‌ها و سئوال‌برانگیز بودن آنهاست مدعی شد: "دامنه این گفت‌و‌گو گسترده است. در نتیجه باید فاش‌گویی شود و در محفل‌های خصوصی، سخنان دیگری هم بیان شود."

وی در مورد انتقادات مطرح شده نسبت به کرد‌ها گفت: "آنچه ما در سال‌های گذشته از سوی سیاستمداران و رهبران کرد شنیده‌ایم، تعهد آن‌ها به تعیین حق سرنوشت ملت کرد بوده و بحث تمامیت ارضی ایران در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. آن‌ها به غیر از خود، ایران را متشکل از شش ملت دیگر می‌دانند و نوعی حکومت فدرال یا کنفدراسیونی برای آن در نظر می‌گیرند. شش حکومت مجزا از هم زیر چتری به عنوان کنفدراسیون ایران که سیاست‌هایی را به یک دولت مرکزی واگذار می‌کنند."

براتی در ادامه توضیح داد: "ولی فدارسیون‌ها به عنوان فدراسیون ملت‌های مستقل هستند، نه تحت عنوان اقوام ایرانی که سنت و فرهنگ و مختصات و زبان خاص خود را دارند که آن‌ها را در یک شرایط جغرافیای و فرهنگی قرار می‌داده است."

غفلت از ملیت‌ها

عبدالله مهتدی از بنیانگذاران حزب کومله، دیگر سخنران این میزگرد در آغاز سخنانش مسئله ملیت‌ها را "غافل مانده" خواند و تاکید کرد: "حتی فرهیختگان ما به تبعیض معتاد شده‌اند و عادت خود را تشخیص نمی‌دهند."

انتقادی که به برخی اقوام ایرانی وارد است، برخورد آنها با رسانه‌هاست؛ به طوری که ارتباط رسانه‌ای آن‌ها با رسانه‌های فارسی زبان پایین است. اگر محققی فارسی زبان در صدد مطالعه پیرامون اقوام و یافتن اسناد ضروری باشد، می‌توان گفت امکان موفقیتش بسیار کم است، زیرا اکثر مطالب و اسناد آن‌ها به زبان هویتی‌شان است.

به عقیده مهتدی، حکومت جمهوری اسلامی با استفاده از "حربه تمامیت ارضی" و "هراس از تجزیه" توانسته به ظلم علیه ملیت‌ها کمک کند و به این ترتیب کرد‌ها، اعراب، بلوچ‌ها، آذری‌ها و غیره قربانیان مستقیمی بدهند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: "طی ده‌ها سال گذشته نه فقط قربانیان مستقیم این نظام از سرکوب زیان دیده‌اند، بلکه ما در کل جامعه ایران از قبل این سرکوب ضربه دیده‌ایم. تنها نفت، نظام را مستبد نکرده بلکه سرکوب لر و ترک و عرب و بلوچ هم بهایی بوده که پرداخت شده است."

مهتدی در سخنان خود گفت: «ما از جنبش سبز حمایت کردیم بدون اینکه محدودیت‌ها و کمبود‌ها را نادیده بگیریم. در ابتدای بر سر کار آمدن محمود احمدی‌نژاد به دلیل خشونتی که در مهاباد بر جوانی اعمال شد، بزرگ‌ترین جنبش اعتراضی صورت گرفت و با هلیکوپتر از بالا به مردم شلیک کردند، اما کسی خبر نداشت و این جنبش در تنهایی خود شکسته شد.»

رابطه با رسانه‌ها

انتقادی که به برخی اقوام ایرانی وارد است، برخورد آنها با رسانه‌هاست؛ به طوری که ارتباط رسانه‌ای آن‌ها با رسانه‌های فارسی زبان پایین است. اگر محققی فارسی زبان در صدد مطالعه پیرامون اقوام و یافتن اسناد ضروری باشد، می‌توان گفت امکان موفقیتش بسیار کم است، زیرا اکثر مطالب و اسناد آن‌ها به زبان هویتی‌شان است.

در پاسخ به این انتقاد، مهتدی به رادیو زمانه گفت: "خود ما هم مقصریم، البته نه مقصر اصلی. ما مقصریم در این که تا چه حد به زبان فارسی و با رسانه‌های فارسی توانسته‌ایم ارتباط برقرار کنیم و چقدر توانستیم با در نظر داشتن فرهنگ و حساسیت و نگرانی‌هایشان مطالب‌مان را مطرح کنیم. این رابطه هم دو طرفه است. در واقع درک متقابل وجود ندارد، هنوز بسیاری از مردم متوجه نیستند چه مشکلاتی در کردستان وجود دارد. خود کردها هم کم کاری داشته‌اند در اینکه باید به درک مشترکی رسید."

کلید راهیابی به دمکراسی

آخرین سخنران میزگرد اقوام، ماشاءالله سلیمی از فعالان آذری زبان، مساله "قومی" یا "ملیتی" را "مهم‌ترین" کلید راهیابی به دمکراسی دانست و گفت: "اصلی‌ترین راه رسیدن به جامعه‌ای عاری از خشونت و خونریزی، اجرای موازین بین‌المللی حقوق بشر و میثاق‌های آن است."

ماشاالله سلیمی: "مردم آذربایجان و نیز مردم کردستان به این دلیل سرکوب شدند که گویا اجنبی‌پرست و تجزیه‌طلب بودند، اما من به عنوان یک ایرانی آذربایجانی از تمام کسانی که خواهان ایران یکپارچه و آزاد و آباد و دمکراتیک هستند تقاضا دارم که فقط از روی تاریخ فاتحان و بد‌تر از آن کشتارگران قضاوت نکنند، بلکه به حرف و حدیث قربانیان آن‌ها هم توجه کنند."

وی دلیل سرکوب اقوام خصوصاً فرقه دمکرات آذربایجان و مردم کردستان به رهبری قاضی محمد را اینگونه تفسیر کرد: "مردم آذربایجان و نیز مردم کردستان به این دلیل سرکوب شدند که گویا اجنبی‌پرست و تجزیه‌طلب بودند، اما من به عنوان یک ایرانی آذربایجانی از تمام کسانی که خواهان ایران یکپارچه و آزاد و آباد و دمکراتیک هستند تقاضا دارم که فقط از روی تاریخ فاتحان و بد‌تر از آن کشتارگران قضاوت نکنند، بلکه به حرف و حدیث قربانیان آن‌ها هم توجه کنند."

سلیمی در پایان مدعی شد: "هم حکومت سابق و هم جمهوری اسلامی با سرکوب جنبش‌های سیاسی اقلیت‌ها در حقیقت، عدم پذیرش خواست‌های آن‌ها را دنبال کرده‌اند و می‌کنند. باید تاکید کرد که در فراهم سازی شرایط سرکوب فقط حاکمان نقش ندارند بلکه بخش یا طیف‌هایی از فعالان حقوق اقلیت‌ها با طرح شعارهای افراطی، در عمل یار و یاور سرکوبگران شده‌اند و می‌شوند."

میزگرد رسیدگی به همگرایی با اقلیت‌ها با بحث‌های حضار پیرامون خواست‌های اقوام به پایان رسید و اکثریت حاضران در کنفرانس بر این باور بودند که گامی دیگر برای رسیدن به این همگرایی برداشته شده است.

احزاب کرد در انتخابات شرکت نمی‌کنند

Thu, 12 Jan 2012 02:56:46 +0000

گفت‌وگو با عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کومله کردستان ایران

سراج الدین میردامادی

شاید برای نخستین‌بار در تاریخ ۳۳ ساله حکومت جمهوری اسلامی باشد که اکثریت قریب به اتفاق احزاب سیاسی اپوزیسیون و اصلاح‌طلب روی عدم شرکت در انتخابات یا تحریم آن به توافق رسیده‌اند.

گفت‌وگوی زیر با عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کموله کردستان ایران، درباره مواضع این حزب و نیز سایر احزاب کردستان در انتخابات پیش‌رو است.

آقای مهتدی، در آستانه‌ انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی، موضع حزب کومله در خصوص این انتخابات چیست؟

از نظر ما هیچ‌کدام از انتخابات جمهوری اسلامی، در قیاس با استانداردهای دموکراتیک جهانی، واقعا دموکراتیک نیست. ولی انتخاباتی که پیش‌رو داریم، دیگر حتی با استانداردهای ناقص جمهوری اسلامی هم به‌هیچ عنوان قابل قبول نیست و همین است که باعث شده طیفی فوق‌العاده وسیع روی تحریم و عدم شرکت در انتخابات اجماع حاصل کنند.

موضع ما تحریم فعال انتخابات است که ضرورت دارد پیرامون آن آگاه‌سازی و فعالیت وسیع شود تا رژیم جمهوری اسلامی نتواند هیچ مصونیتی را بابت شرکت مردم در این انتخابات به رخ این و آن بکشد.

به‌طور مشخص در کنار دعوت از مردم برای عدم شرکت در انتخابات، چه راه حل‌های عملی‌ به مردم پیشنهاد می‌دهید؟

من نمی‌توانم الان نسخه‌ای برای مردم بپیچم، ولی چنانچه فضای دوره‌ انتخابات امکانش را دهد، من موافق حرکت‌های مردمی مسالمت‌آمیز و در حد مقدور واقع‌بینانه هستم، به امید این که این حرکت‌ها اعتماد بیشتری را به مردم بدهد و شروع مجددی برای گرم کردن ،نه تنور انتخابات، بلکه گرم کردن تنور جنبش‌های اجتماعی در ایران باشد.

من فکر می‌کنم این چیزی است که می‌تواند باشد. از آن حوزه‌ فعالیت‌های انتخاباتی باید کمال استفاده را کرد، برای این که مهم‌ترین مسائل اجتماعی و سیاسی ایران را در آن دوره در بین محافل و در بین توده‌های وسیع مردم مطرح کرد.

اگر کسی بتواند در مناطق کردنشین از فیلتر شورای نگهبان رد شود و رأی اکثریت مردم را کسب کند، آیا بستر و زمینه‌ای وجود دارد که در مجلس آتی بتواند مطالبات مردم کرد و کردزبان را در مجلس دنبال کند، یا اصلاً چنین راهی را شما مسدود می‌دانید؟

فوق‌العاده غیر محتمل می‌دانم. البته از لحاظ احتمالات نمی‌توانم این استثناء را به‌کلی غیر ممکن اعلام کنم، ولی به نظر من چنین چیزی فوق‌العاده غیر متحمل است و من پیشنهادم به همه کسانی که فکر شرکت در انتخابات و نامزد شدن را می‌کنند، این است که این کار را نکنند و در مقابل مردم قرار نگیرند.

موضع ما تحریم فعال انتخابات است که ضرورت دارد پیرامون آن آگاه‌سازی و فعالیت وسیع شود تا رژیم جمهوری اسلامی نتواند هیچ مصونیتی را بابت شرکت مردم در این انتخابات به رخ این و آن بکشد

در مقابل خواست و اراده‌عمومی مردم قد علم نکنند. کسی که امروز وقعی به تحریم وسیع انتخابات نمی‌گذارد که همه‌ طیف‌های سیاسی ایران را دربرگرفته است، چطور فردا می‌تواند مدافع حقوق مردم در مجلس اسلامی باشد؟

در خود مناطق و استان‌های کردنشین فضای تحریم چقدر با استقبال مواجه شده است؟ آیا همه‌احزاب اپوزیسیون، اصلاح‌طلب کرد و همه نحله و گرایش‌های سیاسی در مناطق کردزبان از این تحریم فعال استقبال کرده‌اند؟

هنوز همه اطلاعیه رسمی نداده‌اند، ولی برداشت من در تماس‌هایی که با آنها داشتم این است که همه‌احزاب اپوزیسیون کرد از بزرگ و کوچک به سمت تحریم انتخابات پیش خواهند رفت.

آیا فکر می‌کنید رقابت‌های قومی، خانوادگی و فامیلی که معمولاً در انتخابات مجلس انگیزه‌ای برای مشارکت مردم فراهم می‌کند، این‌بار هم می‌تواند قوی‌تر از دعوت به تحریم عمل کند؛ به‌ویژه در مناطق کردزبان؟

نمی‌دانم چقدر می‌تواند قوی‌تر از تحریم باشد. من پیش‌بینی انتخابات فوق‌العاده سردی را در کردستان ایران می کنم، ولی به طور کلی در انتخابات محلی و منطقه‌ای همیشه علایق و منافع و رقابت‌های محلی فوق‌العاده بیشتر مؤثرند تا انتخابات سراسری مربوط به ریاست جمهوری.

بنابراین می‌شود درجه‌ای پیش‌بینی شرکت مردم را کرد، اما پیش‌بینی من در کل این است که این انتخابات بسیار بسیار سرد خواهد بود و مردم مدت‌هاست امید به ایجاد تحول از طریق شرکت در انتخابات را از دست داده‌اند.

کسی که امروز وقعی به تحریم وسیع انتخابات نمی‌گذارد که همه‌ طیف‌های سیاسی ایران را دربرگرفته است، چطور فردا می‌تواند مدافع حقوق مردم در مجلس اسلامی باشد؟

در آستانه‌ هر انتخابات معمولاً حاکمیت مقداری فضای باز سیاسی ایجاد می‌کند که مردم میل به مشارکت در انتخابات پیدا کنند. چنین چیزی را این بار ما مشاهده نکردیم. دلیل این را چه می‌دانید؟ آیا فکر می‌کنید که حاکمیت اساسا به دنبال ایجاد یک نمایش مشارکت حداقل هست یا حتی آن نمایش را هم در واقع کنار گذاشته است و دنبال آن نیست؟

به نظر من حاکمیت قید مشارکت مردم و آن نمایش‌های انتخاباتی را که در گذشته برای نشان دادن اعتبار و مصونیت خودش داشت، زده است.

خود آقای خامنه‌ای انتخابات را یک چالش امنیتی اعلام کرده است. بنابراین به نظر من دلیل اصلی از نظر حاکمیت بی‌دردسر برگزار کردن این انتخابات است و نه نمایش حضور مردم.

بنابراین من فکر می‌کنم این بار مطلقا به حضور مردم توجه‌نمی‌کنند و در مقابل می‌خواهند بی‌دردسر برگزار شود. تحلیل من این است که به همین دلیل آن فضایی را که در سابق در هفته‌های مختوم به انتخابات وجود داشت، این بار نخواهیم داشت.