اکبر فلاح زاده

سینماتوگراف آدم تربیت می‌کند، نه سلحشور

hosseinn — Wed, 13 Mar 2013 11:12:43 +0000

برنمایی بحران سینمای دینی - دولتی در جمهوری اسلامی ایران

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - «سینماتوگراف آدم تربیت می‌کند» این دیالوگ مشهور از فیلم «ناصرالدین شاه اکتور سینما» ساخته محسن مخملباف را همه به یاد داریم. مخملباف از کسانی بود که به اعتراف خودش تحت تاثیر سینما آدم شد.

محسن مخملباف بعد از چند سال همکاری نزدیک با حزب‌الله و ساختن فیلم‌هایی با مضامین ایدئولوژیک و دفاع از نظام جمهوری اسلامی، زیر تأثیر جدایی حکومت از مردم، راهش را به سوی مردم کج کرد و فیلم‌های مردمی ساخت. ساخت این فیلم‌ها او را با حکومت درگیر کرد و کار این درگیری کم کم به مهاجرت او و در ‌‌نهایت حمایتش از جنبش سبز کشید. اما همه حزب‌اللهی‌ها این روند تکاملی را طی نکرده‌اند. از میان همکاران سابق مخملباف بعضی‌ها هنوز کله‌شق باقی مانده‌اند.

سینما آتش می‌زده

یکی از این اشخاص فرج‌الله سلحشور که اخیراً با افتخار از گذشته‌اش یاد کرده که سینما آتش می‌زده. او که با بازی در فیلم «توبه نصوح» مخلمباف پایش به سینما باز شد، بعد از ساختن چند فیلم و سریال دینی، یک‌باره سینمای ایران را «فاحشه‌خانه» نامید. در انتقاد از تلاش یک تهیه‌کننده برای دعوت از آنجلینا جولی گفت: «آمدن آنجلینا جولی به ایران اتفاق خوبی است برای سینمایی که فاحشه‌خانه ‌است. این سینما باید هم برای ادامه فعالیت خود فاحشه بین‌المللی بیاورد.»
بسیاری از هنرمندان این سخنان را شرم‌آور دانستند و خواستار کناره‌گیری او از سینما شدند. اما او نه شرم کرد، نه کنار رفت. وقتی هم که به هچل افتاد با کمک دوستان متنفذش با یک جریمه سبک حتی از اتهام سرقت فیلمنامه یوسف پیامبر هم قسر در رفت.

خانه سینما در مرداد ۱۳۸۸ در اعتراض به برخی اظهارات سلحشور، از او شکایت کرد، اما به جایی نرسید. او انواع تهمت‌ها را به اهل سینما زده است، از کشیدن تریاک گرفته تا عضویت در فرقه فراموسون یا وابستگی به صهیونیسم.

«تنها سه درصد از کل سینمای ایران به نظام معتقدند»

اکبر فلاح‌زاده: سینما نشان می‌دهد، دین پنهان می‌کند.

از این رو سینما ذاًتا بی‌حجاب است. موضوع اصلاً بر سر سکس و نمایش عریانی نیست. مسئله بر سر یک تفاوت در فلسفه وجودی و طرز نگاه سینما و دین به دنیاست.

به علت همین تفاوت

یا تناقض ذاتی، مشکل کسانی

که می‌خواهند سینما را با زور دینی کنند حل بشو نیست.

هر چند می‌توان فیلم دینی ساخت، اما نمی‌توان خود سینما را دینی کرد. این مشکل در جمهوری اسلامی به حاد‌ترین شکل خود پدیدار شده است.

سلحشور یک بار هم ادعا کرد که «طبق تحقیق مجلس تنها سه درصد از کل سینمای ایران به نظام معتقدند.» این حرف از آن حرف‌هاست که کل پایه ایدئولوژیک نظام را بر باد می‌دهد. چون اگر درست باشد، بی‌اعتباری تمام تبلیغات حکومت در زمینه اسلامی کردن سینما و تلویزیون را عیان می‌کند.

به حد کافی از او تجلیل می‌شود و از انواع حمایت‌های مادی و معنوی نظام هم برخوردار است و از بابت جایزه هم هیچ کم و کسری ندارد. آنقدر از نهاد‌ها و مساجد و مراکز فرهنگی هنری دولتی جایزه گرفته که آخرین بار جایزه فیلم یوسف پیامبرش را به حوزه علمیه بخشید. درد او از چیز دیگری است: از این است که چرا جز خودی‌ها کسی تحویلش نمی‌گیرد و جوایز معتبر بین‌المللی نصیبش نمی‌شود. از این‌ها مهم‌تر این است که فکر می‌کند کنترل سینما از دست حکومت در رفته. او در این زمینه در اختتامیه ‌جشنواره شعر و سرود انقلاب‌ اظهار کرد: «‌قبل از انقلاب اسلامی ماهیت سینما برای مردم روشن بود و خانواده‌های مذهبی با سینما و تلویزیون هیچ کاری نداشتند و ما به خوبی می‌دانستیم که سینما کانال ورود فرهنگ بیگانه به کشور ما است (…) پس از انقلاب اسلامی اما شرایط کاملاً تغییر کرد و افرادی مذهبی وارد سینما شدند اما چون هیچ تجربه‌ای نداشتند، مسئولین تصمیم گرفتند‌‌ همان هنرمندان قبل از انقلاب را وارد سینما کنند و کاری که نباید اتفاق می‌افتاد، افتاد.»
وی ادامه داد: «‌من جزو کسانی بودم که قبل از انقلاب سینما آتش زدم و متأسفانه بعد از انقلاب برای‌‌ همان سینما‌ها موزه درست شد و هنوز هم از آن‌ها حمایت می‌شود.»

‌

سینمای اسلامی

سلحشور خاطرنشان کرد: ‌»اوایل انقلاب قرار بود تنها افراد مذهبی وارد این حوزه شوند اما کم کم حتی یک نفر از آن‌ها باقی نماند.»

به گفته وی «‌سینمای اسلامی به دنبال دروغ نیست و ‌تنها کسی که خوب می‌داند این سینما چیست، مقام معظم رهبری است.»‌

«سینمای اسلامی»‌‌ همان چیزی است که محسن مخملباف از نخستین نظریه‌پردازانش بود و حوزه هنری تبلیغات اسلامی اولین کارگاهش. اما او با وجود برخورداری از امکانات عظیم دولتی عطای معجون اسلامی خودش را به لقایش بخشید و ترک دیار کرد.

در سی واندی سال گذشته سریال‌ها وفیلم‌های دینی بسیاری ساخته شد، اما باز سینما آن‌طور که حکام می‌خواستند، اسلامی نشد. هجوم به خانه‌ها و شکستن ماهواره‌ها بر بام خانه‌های مردم، سانسور شدید فیلم و فیلتر اینترنت هم افاقه نکرد و شکاف بین فرهنگ و دین پر نشد. سینما از آغاز پیدایش خود در غرب نیز یک پدیده غیر دینی بوده است و به همین دلیل با مخالفت اهل دین روبرو شده است. موضوع خیلی ساده است: اهل دین می‌خواستند مردم متدین از دنیا روبرگردانده، به معنویت متوجه بشوند و به کلیسا بروند، نه به تماشاخانه و کاباره و سینما. سینما بازار دین را کساد کرد.
سینما نشان می‌دهد، دین پنهان می‌کند. از این رو سینما ذاًتا بی‌حجاب است. موضوع اصلاً بر سر سکس و نمایش عریانی نیست. مسئله بر سر یک تفاوت در فلسفه وجودی و طرز نگاه سینما و دین به دنیاست. به علت همین تفاوت یا تناقض ذاتی، مشکل کسانی که می‌خواهند سینما را با زور دینی کنند حل بشو نیست. هر چند می‌توان فیلم دینی ساخت، اما نمی‌توان خود سینما را دینی کرد. این مشکل در جمهوری اسلامی به حاد‌ترین شکل خود پدیدار شده است.

به گفته طالب‌زاده دبیر سومین جشنواره فیلم عمار، که در زمینه «ابعاد داخلی تهاجم رسانه‌ای و سینمایی به جامعه ایران» سخنرانی می‌کرد، «فیلم‌ها و تولیدات رسانه‌ای ما به دست افراد سکولار دارد ساخته می‌شود.» به نظر وی این افراد «اگر نمازخوان هم باشند، افقشان، افق انقلاب اسلامی نیست و این خیلی بد است.»

چسباندن نام جمهوری اسلامی به خانه سینما

از طرفی دعوا بر سر یک کار به ظاهر ساده صنفی یعنی اصلاح اساسنامه خانه سینما یکی از نمودهای مشکلی شده است که هر بار خود را به صورتی عیان می‌کند. این بار می‌خواهند با چسباندن نام جمهوری اسلامی به خانه سینما، آن را اسلامی و مال خود کنند.

جمال شورجه از فیمسازان حزب اللهی و همکار سلحشور می‌پرسد: «چرا عده‌ای از افزودن «جمهوری اسلامی» به خانه سینما نگران هستند؟

چه واهمه‌ای از آوردن نام و هویت ملی و دینی که‌‌ همان جمهوری اسلامی ایران است در اساسنامه خانه سینما وجود دارد؟ چرا این همه احتراز به وجود آمده است چرا جمهوری اسلامی برای خانه سینما مثل جن و بسم الله است. جمال شورجه که خود یکی از اعضای هیئت هفت نفره اصلاح اساسنامه خانه سینما است در گفت‌و‌گو با خبرگزاری فارس اظهار داشت: «اساساً چرا باید این همه واهمه بین عده‌ای از اهالی روشنفکرنمای اپوزیسیون‌گرای سینما از دولتی و حکومتی بودن وجود داشته باشد و آن را عار و ننگ بدانند؟»

طی سالیان دراز با این حربه چماق از ناحیه همین افراد و قلم به مزدخورهای معلوم‌الحال بر سر نیروهای متعهد و ارزشی کشور فرود آمد. مگر این‌ها زیر چتر دولت فخیمه انگلیس یا کاخ الیزه و الیزابت هستند؟ البته عده‌ای از همین شاه‌نشین‌ها تمام رگ و پی وجودشان، خانواده‌شان و ویلاهای شمال و خانه‌های آنچنانی شهرک غرب و دفا‌تر جردن به بالایشان از این حکومت و نظام بالا رفته اما عار و ننگ دارند که آثار آن‌ها دولتی عنوان شود. قالب همین شاه‌نشین‌ها با دمپایی و کفش کتانی وارد سینما شدند، حالا بروید به زندگی‌هایشان نگاه کنید ببینید سر به فلک می‌کشد. آن وقت عده کثیری در همین سینما با سیلی صورت خود را سرخ نگه می‌دارند و به نان شبشان محتاج‌اند و چشم به راه رسیدن کمک‌های عیدانه دولت و کارت اعتباری ۳۰۰ هزار تومانی هستند.»

این حرف‌ها را کسی می‌زند که از دولت و نهادهای مختلف کمک برای ساخت فیلم‌هایش دریافت می‌کند و از هر چیزی که کم داشته باشد از انواع امکانات برای ساخت فیلم‌های ایدئولوژیک هیچ کم و کسر ندارد. این حرف به واقع فرافکنی ضعف فیلم‌های ایدئولوژیک در مقبل سینمایی است که می‌کوشد با وجود همه تنگنا‌ها واقع‌نگر باقی بماند.

در پاسخ به وی، توحیدی رییس هیأت‌مدیره‌ خانه سینما با اشاره به روند تشکیل جلسات اصلاح اساسنامه‌ این تشکل به ایسنا گفت: «در جلسات اصلاح اساسنامه خانه سینما آقای شورجه و دوستانشان به ما پیشنهاد کردند که در همه مکاتبات عنوان "خانه سینما جمهوری اسلامی ایران" ذکر شود و در مراسم‌ از پرچم ایران استفاده شود. ما به دلیل اینکه پیشنهاد‌هایشان اساسنامه‌ای نداشت نپذیرفتیم. به نظر ما در تعریف خانه سینما در اساسنامه آمده که خانه سینما مؤسسه‌ای است که تحت قوانین جمهوری اسلامی ایران و زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می‌کند، لذا تأکید جدید لزومی ندارد چون خانه سینما متعلق به این کشور است و پیش از این نیز در اماکن مربوط به خانه سینما و نیز همه‌ مراسمی که توسط این نهاد برگزار شده و خواهد شد از پرچم جمهوری اسلامی ایران استفاده شده و می‌شود.»

همچنین در نامه‌ای که خانه سینما به احمدی‌نژاد نوشته، به سیاست دوگانه در رویکرد به مشکل سینما اشاره شده و مشکل لاینحل اعلام شده است.

به تصریح این نامه، که گوشه‌ای از بلبشوی فرهنگی کشور در میان باندهای حکومتی را نشان می‌دهد، «تداوم این دوگانگی جز پریشانی، چنددستگی و تعمیق نفاق در میان جامعه صنفی سینمای ایران پیامد دیگری ندارد (...) مادام که مدیران و مسئولان سینمایی فعلی بر مسند نشسته باشند نه امیدی به گشایش در خانه سینمای ایران وجود دارد، نه عافیتی در جامعه اصناف سینمایی.»

تاکتیک ترور روانی: یکی را آزاد می‌کنند، چند تا را می‌گیرند

society — Sat, 09 Mar 2013 23:41:40 +0000

اکبر فلاح‌زاده- از میان روزنامه‌نگارانی که یک ماه پیش بازداشت شدند، تاکنون چندتایی با سپردن وثیقه به طور موقت تا زمان برگزاری دادگاه یا احضار مجدد آزاد شده‌اند.

در مقابل، عده دیگری از همین روزنامه‌نگاران ازجمله محمدجواد روح را هم همین چند روز قبل بازداشت کردند. او دبیر سرویس سیاسی ماهنامه «مهرنامه» و عضو «انجمن دفاع از حقوق زندانیان» بوده و با شماری از روزنامه‌های توقیف شده همکاری می‌کرده است.

تجربه سالیان نشان داده که این گرفتن و آزاد کردن‌ها اتفاقی نیست و کاملاً حساب شده جهت ترور روانی کل جامعه صورت می گیرد . یک خبر خوش آزادی با چند خبر ناگوار دستگیری همراه می‌شود. نبض جامعه را می‌گیرند تا هیجان‌های اجتماعی را به خیال خود کنترل و جامعه را به سمت مورد نظر هدایت کنند. در بستر متلاطم اجتماعی، این آزاد کردن‌ها بیشتر اضطراب ایجاد می‌کند تا آرامش.

چند خبر زیر را که طی روزهای اخیر منتشر شده است مرور کنید:

بازداشت فعالان مدنی و روزنامه‌نگاران در مهاباد

دو روزنامه‌نگار پس از یک روز بازداشت آزاد شدند

خسرو کردپور بازداشت شد

چهار تن از فعالان کارگری سنندج بازداشت شدند

ضیا نبوی به مکانی نامعلوم منتقل شد

سه تن دیگر از روزنامه‌نگاران بازداشت‌شده آزاد شدند

محمدجواد روح روزنامه‌نگار ایرانی بازداشت شد

دو عضو تحریریه روزنامه بهار از زندان آزاد شدند

تازه کسی هم که ظاهرا «آزاد» می‌شود، چندان آزاد نیست. باید آسه برود و آسه بیاید که دوباره دستگیر نشود. احتیاط او عملاً درس عبرتی برای رفتار همکارانش می‌شود تا هوای کار خودشان را داشته باشند و در سانسور خود بیشتر جدیت بورزند . فرد آزاد شده بیرون زندان هم خواسته یا ناخواسته مطابق انضباط زندان، «منضبط» و متنبه می‌شود. از این گذشته این به اصطلاح «آزادی»، نیم‌بند است، چون به قید وثیقه است و فرد «آزاد» شده باید مدام مضطرب و منتظر احضار بماند. این انتظار فرد آزاد شده را در درون خود زندانی می‌کند. به این ترتیب زندان در بیرون از زندان - این بار با هزینه خود زندانی - ادامه می‌یابد.

بسیار به‌ندرت پیش می‌آید که فرد آزاد شده دوباره زندگی عادی خود را مانند قبل از دستگیری پی گرفته باشد و مواضع سیاسی یا عقیدتی‌اش را با حرارت و شور و شوق همیشگی حفظ و تبلیغ کند. چنانچه زیر شکنجه کار به اعتراف تلویزیونی نکشد، افراد تا وقتی در زندان هستند، بیشتر به خودشان شبیه‌اند تا وقتی «آزاد» می‌شوند. بعد از آزادی به قدری هول و ولا دارند که دیگر به سختی می‌شود آنها را باز شناخت. فقط خروج قطعی از محیط وحشت و زندگی در شرایط امن است که فردیت را کم‌کم به فرد آزاد شده برمی‌گرداند و او را مانند سابق باز می‌شناساند.

وثیقه‌های سنگین

بعد از تودیع وثیقه هم کار تمام نیست. خانواده و بستگان زندانی که برای آزادی او وثیقه می‌گذارند به نوعی پایشان به ماجرا می‌کشد و در گیر و گرفتار می‌شوند. نخست این که چگونه وثیقه را فراهم کنند، این کار شاقی است که در شرایط بحران اقتصادی از عهده هرکسی برنمی‌آید و حل آن در گرو جوانمردی این و آن است. دوم اینکه مخارج زندگی «آزاد» شده را تامین کنند که معمولاً از کار بیکار شده است.

دختر عبدالفتاح سلطانی: «سال‌ها پیش فکر نمی‌کردم پدرم با آن همه فعالیت مثبتی که انجام می‌داد در دادگاهی به ۱۸ سال حبس محکوم شود و در دادگاه تجدید نظر این حکم به ۱۳ سال تغییر پیدا کند و هنوز هم برایم خیلی سخت است که بخواهم فکر کنم پدرم قرار است ۱۳ سال برای اینکه به مردمش کمک کرده و وظیفه شغلی‌اش را به عنوان یک وکیل درست انجام داده است در زندان بماند.»

این وثیقه‌ها در موارد بسیار چنان سنگین هستند که کمتر کسی از عهده آن برمی‌آید. آخرین نمونه، وثیقه‌ای بود که برای آزادی وکیل زندانی عبدالفتاح سلطانی طلب کرده‌اند: برای او وثیقه یک میلیارد و ۲۰۰ هزار تومانی تعیین کرده‌اند که او نتوانست از پس آن برآید و به‌رغم نیاز به درمان در زندان ماند. او باید یازده سال دیگر هم آنجا بماند، چون به عنوان وکیل وکالت کرده است.

دخترعبدالفتاح سلطانی گفت: «برای مرخصی چند روزه پدرم وثیقه‌ای بالای یک میلیارد تومان خواسته بودند. طبق قانون وثیقه‌ای که برای مرخصی زندانیان تعیین می‌شود بر اساس طول حکم حبس‌شان است. پدر من محکوم به ۱۳ سال حبس است که ۱۱ سال و نیم آن مانده است. یعنی برای مرخصی چیزی کمتر از ۱۰۰ میلیون باید تعیین می‌شد، اما مسئولان چندین برابر این قیمت را درخواست کرده بودند. پدرم گفت تعیین این مبلغ وثیقه غیر قانونی است و با آن موافقت نکرد بنابراین درخواست مرخصی رد شد.» سلطانی گذشته از حبس به بیست سال محرومیت از وکالت محکوم شده است .

دختر وی در گفت‌وگویی دیگر در پاسخ به این سئوال که «هیچگاه فکر می‌کردید وکیل مدافع بودن پدر چنین مشکلاتی برای خانواده‌تان ایجاد کند؟»، گفت: «راستش طی سال‌های گذشته با وجود تمام مشکلاتی که برای پدرم و بعد مادرم پیش آوردند، همیشه باور داشتم که داریم یک مسیر مثبت را طی می کنیم و هنوز هم همین اعتقاد را دارم. ولی سال‌ها پیش فکر نمی‌کردم پدرم با آن همه فعالیت مثبتی که انجام می‌داد در دادگاهی به ۱۸ سال حبس محکوم شود و در دادگاه تجدید نظر این حکم به ۱۳ سال تغییر پیدا کند و هنوز هم برایم خیلی سخت است که بخواهم فکر کنم پدرم قرار است ۱۳ سال برای اینکه به مردمش کمک کرده و وظیفه شغلی‌اش را به عنوان یک وکیل درست انجام داده است در زندان بماند. فکر می‌کنم همیشه یک سیستم قضائی باید خوشحال باشه از اینکه یک نفر از بدنه آن سیستم دارد وظیفه‌اش را درست انجام می‌دهد، اما از پدر من به عنوان یک وکیل دلسوز و وظیفه‌شناس نه تنها تقدیر نشد بلکه به ۱۳ سال زندان هم محکوم شد.»

ترس از ارتباط

وکلا به جرم وکالت و روزنامه‌نگاران و خبرنگاران رسانه‌ها به جرم روزنامه‌نگاری و رابطه با سایر روزنامه‌ها و رسانه‌ها بازداشت می‌شوند.

به نظر رضا معینی، مسئول بخش ایران سازمان «گزارشگران بدون مرز» اتهاماتی که وزارت اطلاعات علیه نهادها و رسانه‌های خارج از ایران مطرح کرده، پیکار با جامعه جهانی است و عواقب سنگینی برای جمهوری اسلامی دارد . او می‌گوید ایران با طرح اتهام علیه بخشی از رسانه‌های بین‌المللی، می‌خواهد با جامعه جهانی پیکار کند و سازمان گزارشگران بدون مرز به پیشواز این پیکار خواهد رفت.

دنیای ما دنیای ارتباطات است و وسایل و امکانات ارتباطی مدام مجهزتر می‌شوند تا ارتباط بهتر، دقیق‌تر و سریع‌تر برقرار شود اما در جمهوری اسلامی اصولاً چیزی به اسم ارتباط مشکوک است.

جرم روزنامه‌نگاران را حیدر مصلحی وزیر اطلاعات «اتصال به شبکه رسانه‌ای خارج » ذکر کرده است. اتهام ارتباط با رسانه‌های خارج همان چیزی است که رسانه‌های آزاد در دنیای دمکرات آن را وظیفه خود می‌دانند. چون محور اصلی کار ایجاد ارتباط است و رابطه رسانه‌ها با همدیگر کاملاً طبیعی و جزو وظایف رسانه‌ای است. به نظر رضا معینی، مسئول بخش ایران سازمان «گزارشگران بدون مرز» اتهاماتی که وزارت اطلاعات علیه نهادها و رسانه‌های خارج از ایران مطرح کرده، پیکار با جامعه جهانی است و عواقب سنگینی برای جمهوری اسلامی دارد . او می‌گوید ایران با طرح اتهام علیه بخشی از رسانه‌های بین‌المللی، می‌خواهد با جامعه جهانی پیکار کند و سازمان گزارشگران بدون مرز به پیشواز این پیکار خواهد رفت.

خطر خبرنگاری

در اطلاعیه وزارت اطلاعات، سازمان گزارشگران بدون مرز در کنار رادیو بین‌المللی فرانسه، دویچه وله، رادیو فردا، بی‌بی‌سی، صدای آمریکا و برخی سایت‌های دیگر وابسته به سازمان جاسوسی دولت انگلیس و سرویس‌های اطلاعاتی اروپایی هستند.

به گفته حیدر مصلحی، وزارت اطلاعات «به مجموعه‌ای متشکل از ۶۰۰ خبرنگار که ۱۵۰ نفر آنان در داخل کشور و مابقی در خارج کشور فعالیت رسانه‌ای خود را هماهنگ می‌کردند»، ضربه زده است.

اصولاً خبرنگاری در نظامی که می‌خواهد مردم را در بی‌خبری نگهدارد، کار بسیار خطرناکی است. قتل ستار بهشتی در زندان نشان داد که حتی وبلاگ‌نویسی هم تحمل نمی‌شود و مردم در کنج فضای مجازی هم مجاز نیستند دو کلام حرف حساب بزنند. این در حالی است که خبرنگاران دولتی یا وابسته به نهادهای امنیتی از انواع امکانات و تسهیلات برخوردارند تا با خیال راحت به مردم دروغ تحویل بدهند.

ترس صاحبان جراید

در پیوند با دستگیری‌های اخیر خبرنگاران، «صبا اعتماد» در مقاله‌ای که در «سایت خبرنگاران» منتشر شده، به نکته ظریفی اشاره کرده که کمتر به آن توجه شده است.

صبا اعتماد: «سه روز از دستگیری فله‌ای روزنامه‌نگاران ایرانی گذشت تا خبر دستگیریشان درروزنامه‌هایی که در آنها قلم می‌زدند، منتشر شود. اما آیا امكان انتشار فوری خبر دستگیری این روزنامه‌نگاران در روزنامه هایی كه متعلق به همین روزنامه‌نگاران است، میسر نبود؟»

او به جنبه‌ای از ترور اشاره می‌کند که هرچند به ظاهر کم اهمیت است، اما اثرات روانی ترور جمعی را نشان می‌دهد. او از «واكنش صاحبان جراید نسبت به دستگیری روزنامه‌نگاران خودشان» انتقاد می‌کند. به نوشته وی «سه روز از دستگیری فله‌ای روزنامه‌نگاران ایرانی گذشت تا خبر دستگیریشان درروزنامه‌هایی که در آنها قلم می‌زدند، منتشر شود. اما آیا امكان انتشار فوری خبر دستگیری این روزنامه‌نگاران در روزنامه هایی كه متعلق به همین روزنامه‌نگاران است، میسر نبود؟ سكوت خبری چند روزه درباره این اتفاق، بسیاری از روزنامه‌نگاران و خوانندگان این روزنامه‌ها را دچار یاس و دلسردی كرد تا جایی كه آنها در شبکه‌های اجتماعی بارها به این وضعیت اعتراض کردند و صاحبان این روزنامه‌ها را به محافظه‌كاری بیش از حد و یا خود سانسوری متهم کردند و نوشتند وقتی صاحبان روزنامه‌هایی كه روزنامه‌نگارانش دستگیر می‌شوند هیچگونه حمایت خبری و یا واكنشی نشان نمی‌دهند، چه توقعی از دیگران می‌توان داشت؟ هر چند یازدهم بهمن ماه درست سه روز پس از اتفاق دستگیری‌ها، این چهار روزنامه اخبار مربوطه را منتشر كردند، اما برخی از روزنامه‌نگاران معتقدند این كافی نیست و باید واكنشی سریع‌تر از این‌ها نشان داده می‌شد... آیا انتشار اخبار دستگیری فله‌ای روزنامه‌نگاران آنقدر اهمیت نداشت كه هیچ یك از روزنامه‌های بهار، اعتماد، شرق و آرمان در این زمینه خبری فوری منتشر كنند یا نه اهمیتش در این حد است كه ایام تعطیلی بگذرد و این روزنامه‌ها با بررسی شرایط، در انتشار اخبار دستگیری همتی كنند؟»

دستگیری خبرنگاران در ایران در حالی صورت می‌گیرد که سازمان گزارشگران بدون مرز در آخرین تحلیل آزادی رسانه‌ای از "نوعی عادی شدن وضعیت آزادی مطبوعات" در سال 2013 پس از بهار عربی و جنبش‌های اعتراضی دو سال پیش خبر داده بودند. به گزارش این سازمان ایران تنها به زندانی کردن روزنامه‌نگاران و شهروند وب‌نگاران بسنده نمی‌کند، بلکه ابتکار روش‌های غیر قابل پذیرش، فشار بر خانواده‌های روزنامه‌نگاران در داخل و خارج از کشور را هم در دست دارد.

ایران در تازه ترین فهرست رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات (WORLD PRESS FREEDOM INDEX)

در میان ١٧٩ کشور مورد بررسی در ردیف ١٧٤ (پنج تا مانده به آخر) قرار گرفته. سال قبل نیز چین، ایران و سوریه در اخرین رده های جدول رده‌بندی قرار داشتند.

دانشکده نوبنیاد مداحی و فساد مداحان

hosseinn — Thu, 21 Feb 2013 00:04:54 +0000

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - تاکنون عربده‌کشی و چاقوکشی برای مداحی کافی بود. سواد و تخصصی هم لازم نبود. اما حالا که تعداد عربده‌کشان زیاد و رقابت سخت‌تر شده، شرایط تازه‌ای برای مداح شدن قائل شده‌اند.

به گزارش ایرنا «علی اکبر مداحی»، رییس سازمان بسیج مداحان کشور گفت: تا دو سال آینده، دانشکده «هنر و ادبیات آیینی (مداحی)» در دانشگاه بسیج راه‌اندازی می‌شود. به گفته او «سرفصل‌ها و طرح درس‌های این رشته توسط دکتر «سنگری» و کمیته تحقیق و پژوهش سازمان بسیج مداحان کشور تهیه شده و تحقیق برای تهیه متون درسی آن در حال انجام است.

در این رشته تحصیلی علاوه بر دروس تخصصی مداحی به درس‌هایی همچون اخلاق، اعتقادات، سیره پیامبر اسلام و ائمه اطهار نیز توجه شده است. وی با بیان اینکه پذیرش در این رشته از طریق آزمون ورودی صورت می‌گیرد، شرط ورود به این رشته را «مداح» بودن ذکر کرد.

مداحی گفت: از حدود ۱۰۰ هزار مداح کشور تاکنون ۲۰ هزار مداح زن و مرد را در سازمان بسیج مداحان کشور ساماندهی کرده‌ایم که از این تعداد حدود هشت هزار نفر در دوره‌های آموزشی این سازمان شرکت کرده‌اند.

عبدالرضا هلالی، مداح:

«حاج منصور به من گفت: این چه ریشی‌ست؟ برو به اندازه عقلت ریش بگذار!»

رئیس سازمان بسیج مداحان کشور گفت: آموزش و سازماندهی مداحان، تهیه و تدوین نظام تربیتی و آموزشی مداحان، اجرای تدابیر رهبر معظم انقلاب در خصوص مداحی، هیئت‌داری و شعر مذهبی، استعدادیابی و کادرسازی از بین مداحان نوجوان و جوان، تولید محصولات فاخر فرهنگی و ایجاد مدرسه مداحی برای دوره متوسطه تحصیلی از جمله برنامه‌های این سازمان است.

مداحی با بیان اینکه «دستگاه حضرت سیدالشهدا» متعلق به همه مردم است، خاطرنشان کرد: مداحان یکی از اثرگذار‌ترین اقشار جامعه بر روی توده‌های مردم با گرایش‌های مختلف هستند.
قبل از ایجاد «دانشکده» برای مداحان دوره‌های آموزشی می‌گذاشتند که هم شامل مردان و هم شامل زنان می‌شد: همین دو ماه پیش یک دوره آموزشی زنان مداح به پایان رسید: به گفته «مدیر واحد خواهران سازمان بسیج مداحان کشور» این دوره آموزشی در دو سطح مقدماتی و متوسطه با برگزاری ۲۰۰ ساعت آموزش برای هر سطح در ۲۷ فصل برگزار شد که «دوره پُرخیر و برکتی» بود و طبق برنامه زمان‌بندی شده انجام شد و «توانستیم از استادان برجسته کشوری» در این زمینه بهره ببریم.

منظور او از «استادان برجسته کشوری» افرادی مانند مهدی طائب، ذوالنور و امثال آن‌هاست.

وی هدف از برگزاری این دوره‌ها را افزایش سطح دانش و آگاهی مداحان کشور برشمرد و با بیان اینکه تاکنون حدود چهار هزار نفر از بانوان مداح در این دوره‌ها شرکت کرده‌اند، گفت: «تلاش می‌کنیم تا این دوره‌ها را به صورت جداگانه برای هر استان برگزار کنیم، چرا که با انجام این‌کار می‌توانیم تعداد بیشتر از ذاکران و مداحان اهل بیت را آموزش دهیم و دوره‌های پُربار‌تر و منظم‌تری را برگزار نماییم.»

در زمانی که بیکاری بیداد می‌کند، مداحان پول پارو می‌کنند. به همین خاطر مردم برای مداح شدن که در یک جامعه بسته امکان ارتقاء اجتماعی را فراهم می‌کند، از سر و کول هم بالا می‌روند. به خصوص اینکه تعداد امام‌زاده‌های کشور هم بعد از انقلاب رشد محیرالعقولی داشته و چند برابر شده است. تعداد مساجد و تکایا و حسینیه‌ها نیز تقریباً به همین میزان افزایش یافته و خرافات نیز به‌طرز وحشتناکی شیوع یافته است.

چگونگی ورود به جرگه مداحان

با این حال هرچند وارد شدن به جرگه مداحان دانش و فرهنگ نمی‌خواهد، اما فرزی‌های خاصی نیاز دارد و باید دم خیلی‌ها را دید تا بگذراند مداح شوی. از جمله این مداحان یکی هم «عبدالرضا هلالی» است که سایت مشرق‌نیوز در مورد چگونگی ورودش به جرگه مداحان با او گفت‌وگو کرده.

هلالی می‌گوید: «اولین بار سیزده سالم بود که پای میکروفون مداحی کردم (...) شاید کلاً در آن زمان سه - چهار تا شعر بیشتر بلد نبودم و کاملاً ناپخته بودم، اما خیلی دوست داشتم به سبک سینه‌زنی بخوانم.»

او در پاسخ به این پرسش که آیا کلاسی هم رفته و پای درس استادی آموزش دیده، می‌گوید: «نه. کلاس آن‌طور که بخواهم بروم مداحی یاد بگیرم، نرفتم، و چون علاقمند به روضه شده بودم و به سمت هیأت گرایش پیدا کرده بودم؛ به جلسات حاج منصور می‌رفتم و نوارهای آقای آهنگران را گوش می‌دادم. بعضی‌ها طیف حاج منصور و روضه را می‌پسندیدند و برخی‌ها هم طیف کلاسیک مانند آهنگران را؛ اما من فضای بین این دو سبک را می‌پسندیدم.»

او البته توضیح نمی‌دهد که چرا به جای این‌کار‌ها نمی‌رفته به مدرسه که درسش را بخواند. چون این مداح از آلات موسیقی «غیر مجاز» استفاده می‌کرده، مداحان سابقه‌دار مانند «حاج منصور» و «حدادیان» تحویلش نمی‌گرفته‌اند.

به گفته خودش «نمی‌گفتند حاج منصور مخالف است، من مصاحبتی با ایشان نداشتم. البته احساس می‌کردم که با روش من مخالف است (...) اما ایشان بروز نمی‌داد. من خیلی با ترس و لرز ایشان را از دور نگاه می‌کردم و تا چشمش به من می‌افتاد، فرار می‌کردم که یک موقع صدایم نکند، بگوید بیا اینجا.»

دسته‌های مافیایی

مداحان، پیاده‌نظام

خط مقدم جنگ نرم؟

وارد شدن به این محیط بنا به گفته‌های این مداح فرق زیادی با ورود به دسته‌های مافیایی ندارد: ابتدا باید دم پدرخوانده یا اطرافیانش را دید و به او خدمت کرد و پیش او دولا و راست شد تا کم کم به داخل دسته راهت بدهند. این بخش از گفت‌وگوی مشرق‌نیوز با هلالی به‌خوبی روابط مافیایی را در میان مداحان نشان می‌دهد:

- اولین دیدارتان چگونه بوده است؟ آیا آقای ارضی (حاج منصور) چیزی به شما گفت؟

هلالی: اولین بار که با حاجی سلام علیک کردم، سلام علیکمان این‌طور بود که خیلی تند به من گفت این چه ریشی است که شما گذاشته‌اید؟ به اندازه عقلت ریش بگذار! بعد سریع پشتش را به من کرد. من هم سریع گفتم چشم، شما چه امری می‌فرمایید؟ حاج آقا گفت برو ریش‌‌ات را بزن. البته به‌نظرم بحث اصلی حاج آقا حرف گوش کردن بود والا بحث حاجی صرف بلند یا کوتاه بودن ریش نبود، می‌خواست ببینید چقدر حرفش را گوش می‌دهم. اشاره کرد گفت شما محاسنت را کوتاه کن. خیلی نگاه نکرد و خیلی هم تند برخورد کرد، اما چون خیلی دوستش داشتم فردای آن روز محاسنم را زدم. خودش هم تعجب کرد که اینقدر سریع دستورش را اجرا کردم. این امر باعث شد که ایشان من را یک فرد تابع بداند (...) حاج منصور بیشتر با رفتارش خیلی مسائل را گوشزد می‌کند. مثلاً روزی که حاج منصور نگاهت نمی‌کرد می‌فهمیدیم کار اشتباهی کردیم. یا اینکه سلام می‌دادیم نگاه‌مان نمی‌کرد، با رفتارش می‌فهماند که کار اشتباهی انجام دادیم.»

بیکاری جوانان و نداشتن امکان تفریح و سرگرمی، آن‌ها را عملاً به نوچه مداحان تبدیل می‌کند. مصاحبه‌کننده مشرق‌نیوط می‌پرسد:«(...) عده‌ای دور مداح‌ها جمع می‌شوند و یک‌سری خودشان را آدم یک مداح حساب می‌کنند و دنبالش به این هیئت و آن هیئت می‌روند. من خودم دیده‌ام حاج منصور وقتی از مسجد بازار بیرون می‌آمد برمی‌گشت به آن‌ها تندی می‌کرد و می‌گفت پشت سر من راه نروید (...) یک سری آدم‌ها جمع می‌شوند از اول صبح پشت در منزل شما هستند تا آخر شب بعد از هیئت. می‌آیند می‌گویند مثلاً آقا رضا (هلالی) را برسونیم یا اگر آقا رضا کاری دارد انجام بدهیم، شما چه برخوردی با این‌گونه مسائل داشتید؟»

هلالی می‌گوید: «خُب ما اوایل حیا می‌کردیم (...) و از آن طرف هم نمی‌شد که به کسی بگویم آقا طرفم نیا.»

از همین گفته‌ها به‌خوبی مشخص است که چه محیط رقت‌باری در کسب و کار مداحی ایجاد شده است. جوانانی که در یک جامعه سالم گرم تحصیل و ورزش و دارای روحیه شاد و با نشاط‌اند، در جامعه ما غالباً یا به اعتیاد کشانده می‌شوند یا اینکه به شوق یافتن کار و کسب یک لقمه نان، غرورشان را زیر پا می‌گذارند و به هر دری می‌زنند و حتی نوچگی اینگونه مداحان را هم می‌کنند. چنان که تجربه تلخ سالیان اخیر نشان داد، بسیاری از این مداحان به همراه نوچه‌هایشان در هیئت‌های سینه‌زنی، از عوامل سرکوب دانشجویان و مردم در تظاهرات خیابانی هم بوده‌اند.

فساد مداحان

حاشا از این تباهی/ تا کی شب و سیاهی عزاداری:

هیئت بعثت در شهر یزد.

مداحی متفاوت.

این فیلم مداحی را از شبکه استانی یزد به‌طور زنده پخش می‌کردند

که ناگهان متوجه محتوای آن شدند

و آن را قطع کردند.

آیا ساماندهی مداحان زیر پوشش دانشکده مداحی تلاشی‌ست برای هدایت مداحان در جهتی که حکومت می‌پسندد؟

آیا حکومت وحشت دارد

از تکرار تجربه‌هایی مانند مداحی هیئت بعثت در یزد؟

البته نفوذ اجتماعی و درآمد زیاد این شغل، فسادآور هم هست: فیلمی از تریاک کشیدن همین «مداح اهل بیت» به همراه دو دختر که توسط تلفن همراه گرفته شده، در اینترنت افشاء شده. همچنین فیلم مشابه‌ای از فردی به نام «آخوند گلستانی» که در سایت‌های اجتماعی به طور گسترده‌ای پخش شده است.

به نوشته سایت بازتاب «فساد اخلاقی وحشتناک برخی مسئولان، روی دیگر سکه ریاکاری است. این سایت هر چند پرداختن موردی به فساد اخلاقی افراد را از نظر اخلاقی و شرعی «زیبنده» نمی‌داند، اما این پرسش را مطرح می‌کند که «چه شد که فساد اخلاقی تا این اندازه میان نیروهای ارزشی نفوذ کرده است؟ با افزایش پرونده‌های مفاسد اخلاقی حتی در میان نیروهای ارزشی و متدین، مسئولان این سؤال را از خود می‌پرسند که با این فضای پررنگ ارزشی در جامعه، چرا فساد میان نیرو‌ها و مدیران ارزشی نفوذ کرده است.»

به گزارش این سایت، در سال‌های اخیر، به ویژه سال جاری، پرونده‌های مفاسد اخلاقی نیروهای متدین و ارزشی به صورت تعجب‌آوری افزایش یافته است. ارتباطات جنسی برخی مداحان مشهور با خانم‌های متعدد، سقوط اخلاقی مدیران امنیتی و قضایی، صرف مشروبات الکلی و مواد مخدر توسط نیروهای به‌ظاهر حزب‌اللهی یکی پس از دیگری رخ می‌دهد و زنگ هشدار درباره فروپاشی اخلاق اسلامی را به صدا درآورده است.

به نظر بازتاب سه عامل اصلی «در رخ دادن این پدیده» مؤثر بوده است:

«نخست اوج گرفتن ریاکاری، تظاهر و تملق در جامعه که به پوک شدن رفتار‌ها و اعمال دینی از نیت و معنویت واقعی انجامیده و موجب شده است تا این طیف اخلاق و رفتار دینی را به عنوان نمایشی برای حفظ موقعیت، شأن اجتماعی و قدرت بدانند (…) و در خلوت که دیگر ریا و تملق دستاوردی ندارد، دست به آن کار دیگر بزنند، زبان به مشروبات الکلی بازکنند، مواد مخدر مصرف کنند و دامن به زن‌بارگی بیالایند.

دوم، فساد اقتصادی و بازشدن پول حرام به زندگی این طیف که ابتدا با توجیه تأمین حداقل معیشت آغاز می‌شود، موجب شده تا رزق حرام مسیر ورود به سایر گناهان و تباهی‌های اخلاقی را به زندگی متدینین باز کند و این مسیر نه تنها خود آن‌ها را به سقوط کشانده، بلکه بسیاری از خانواده‌های این افراد را دچار تباهی کرده است.

سوم، برخی ظلم‌های سیاسی، قضایی و امنیتی که در سال‌های اخیر رخ داده، اگرچه با توجیه ایدئولوژیک و برای حفظ نظام بوده، اما آمران و مرتکبان را با عذاب وجدان همراه ساخته است، به‌خصوص که اخیراً حقانیت بسیاری از سخنانی که تا دیروز بر زبان راندن آن‌ها جرم تلقی می‌شد، آشکار شده است. اما وجدانی که به ندای آن توجه نشود، یا به خواب می‌رود یا برای خاموش کردن آن باید در زیر آوار فساد دفن گردد.»

به جز سایت بازتاب که خودی محسوب می‌شود، این حرف‌ها از دهان هر کس دیگری در آید، به این زودی‌ها از زندان رهایی پیدا نمی‌کند.

علی‌هویج و ممد بستنی

society — Tue, 05 Feb 2013 13:19:02 +0000

اکبر فلاح‌زاده - به گزارش ایسنا، معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت ‌احوال، با اشاره به رویکرد اسلامی ایرانیان در انتخاب نام در طول صد سال گذشته، اظهار کرد: «در طول عمر سازمان ثبت‌ احوال، یعنی طی ۹۴ سال گذشته، بیشترین نام پسران به ترتیب فراوانی، محمد، علی، حسین و مهدی بوده است. ضمن اینکه بیشترین نام دختران در این دوره زمانی، فاطمه، زهرا، مریم و معصومه است.»

وی آمار فراوانی نام در سال جاری تاکنون را هم اعلام کرد و گفت: «از ابتدای امسال تاکنون بیشترین فراوانی نام پسران به ترتیب به امیرعلی، امیرحسین و ابوالفضل اختصاص دارد و نام‌های فاطمه، زهرا و نازنین زهرا هم فراوان‌ترین اسامی دختران بوده است.»

بنا به همین گزارش،‌ سال گذشته سومین نام دارای بیشترین فراوانی در میان دختران، "ستایش" بود که امسال تاکنون نام «نازنین زهرا» این رتبه را به خود اختصاص داده است.

به گفته این مقام دولتی، یکی از معضلات سازمان ثبت ‌احوال با ایرانیان خارج کشور، انتخاب نام است: «والدینی که در خارج کشور صاحب فرزند می‌شوند، معمولاً نام‌هایی را انتخاب می‌کنند که تناسبی با "فرهنگ ایرانی، اسلامی ما" ندارد و این قضیه گاهی موجب می‌شود که فرزندان با رسیدن به سن جوانی نام خود را متناسب فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی خود تغییر دهند.»

وی که آشکارا به چیزی با عنوان «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» می‌بالید، تعریفی از آن ارائه نداد. همچنین نگفت که کسانی که نام‌هایشان همه مطابق همین «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» است، چرا در جریان زندگی کم‌کم اسم‌های دیگری روی خودشان می‌گذارند. اکثر این افراد در زمان حاکمیت جمهوری اسلامی در ایران به دنیا آمده و مطابق همین «فرهنگ ایرانی، اسلامی» رشد کرده است و پرورش یافته‌اند.

کسانی که تحت عنوان «اراذل و اوباش» هر از چندی توسط نیروی انتظامی دستگیر و روی جرثقیل دور گردانده می‌شوند، اغلب در شناسنامه اسامی مطابق با «هویت ایرانی، اسلامی» دارند، اما در تنگنای شرایط زندگی در ایران اسلامی رفته رفته اسم‌های دیگری پیدا می‌کنند: «مرتضی گربه، علی هویج، سعید سوسکه، برادران دالتون، شیطان پرست، سعید موذی، فرشید ببعی، ممد تیغ زن، میلاد تخم مرغ، موش سیاه، علی خالدار، فرشاد دنبه، میلاد دراز، اکبر موتور، امیر غربتی، مجید کثیف و ممد بستنی» از این جمله‌اند.

کسانی که تحت عنوان «اراذل و اوباش» هر از چندی توسط نیروی انتظامی دستگیر و روی جرثقیل دور گردانده می‌شوند، اغلب در شناسنامه اسامی مطابق با «هویت ایرانی، اسلامی» دارند، اما در تنگنای شرایط زندگی در ایران اسلامی رفته رفته اسم‌های دیگری پیدا می‌کنند: «مرتضی گربه، علی هویج، سعید سوسکه، برادران دالتون، شیطان پرست، سعید موذی، فرشید ببعی، ممد تیغ زن، میلاد تخم مرغ، موش سیاه، علی خالدار، فرشاد دنبه، میلاد دراز، اکبر موتور، امیر غربتی، مجید کثیف و ممد بستنی» از این جمله‌اند.

این اسامی در حضور فرمانده انتظامی تهران بزرگ، حسین ساجدی‌نیا، در جمع خبرنگاران در «مراسم نشان‌ دادن اراذل و اوباش در ملاء عام در فلکه چهارم خزانه تهران» قرائت شده است.

هر چند نام خود فرمانده نیروی انتظامی «مطابق فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» است، اما از هویت سایر ماموران نیروی انتظامی که «اراذل» را به تماشای مردم گذشته‌اند، خبری در دست نیست. اینان نه تنها نام‌شان که چهره‌شان را هم مانند جلادان پوشانده‌اند. با این حال می‌شود حدس زد که همگی نام‌هایشان حسن، حسین، تقی، نقی و امثالهم، «مطابق فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» باشد.

از اینها گذشته «فرحناز جیب‌بر» هم که همین چند روز پیش در میدان تجریش دستگیر شده، به‌علاوه «اراذل و اوباشی» که به تازگی «در سری نهم» دستگیری‌ها دور گردانده شده‌اند، اسامی مشابهی داشته‌اند.

این افراد توسط کسانی دستگیر شده‌اند که با لباس شخصی یا اونیفورم نیروی انتظامی در جریان سرکوب جنبش سبز مردم را در خیابان‌ها کتک می‌زدند، شیشه ماشین‌هایشان را می‌شکستند یا اینکه آنها را با ماشین زیر می‌گرفتند و اگر زنده دستگیر می‌شدند، در کهریزک به آنها تجاوز می‌کردند.

دستگیری اراذل توسط اوباش

اگر نگاهی به دستگیری «اراذل و اوباش» توسط همین ماموران نیروی انتظامی که سر و صورتشان را مانند آن روزها پوشانده‌اند، بیاندازیم، می‌شود گفت که «اراذل» توسط اوباش دستگیر شده‌اند.

این به اصطلاح «اراذل» به «خفت‌گیری، پخش مواد، سرقت و مزاحمت» متهم شده‌اند. بعضی از آنها برای گذاران زندگی آماده هر کاری هستند. منتهی چون در ایران اسلامی کار شرافتمندانه‌ای پیدا نمی‌کنند، به هر کار دیگری هم دست می‌زنند و گاهی جان پایش می‌گذارند: چندی پیش در یکی از روستاهای شهرستان شازند، جنازه مرد ٣٥ ساله‌ای (تقریباً هم سن نظام جمهوری اسلامی) پای تیر چراغ برق پیدا شد. او از تیر چراغ برق بالا رفته بود تا سیم برق بدزدد.

باورش مشکل است، اما به گزارش رسانه‌های دولتی «در بررسی‌های به عمل آمده مشخص شد فرد جانباخته از اهالی روستاهای همجوار بوده و در حال سرقت سیم برق دچار برق گرفتگی شده و جان خود را از دست داده است. همچنین در بررسی جسد این فرد آثار سوختگی ناشی از برق گرفتگی در صورت وی کاملاً مشهود بود. .. در بررسی از محل حادثه نیز آلات و ادوات سرقت از جمله انبر، سیم چین، انبردست پیچ گوشتی و همچنین کابل‌های قطع شده فشار قوی کشف شد.»

یکی از معضلات سازمان ثبت ‌احوال با ایرانیان خارج کشور، انتخاب نام است: «والدینی که در خارج کشور صاحب فرزند می‌شوند، معمولاً نام‌هایی را انتخاب می‌کنند که تناسبی با "فرهنگ ایرانی، اسلامی ما" ندارد و این قضیه گاهی موجب می‌شود که فرزندان با رسیدن به سن جوانی نام خود را متناسب فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی خود تغییر دهند.»

همچنین به گفته فرمانده انتظامي شهرستان نکا «سيم کابل دو رشته‌ای تعداد ۱۱ تير برق فشار ضعيف در مسير روستای تجرخيل از سوی تعدادی سارق به سرقت رفته است». مردم چون چیز درخوری برای دزدیدن پیدا نمی‌کنند، سیم برق می‌دزدند. بنا به گزارشی دیگر، یک کارمند و انباردار اداره برق هم در محلی دیگر سیم‌های برق ضبط شده از دزدان را از انبار در آورده، دوباره به سلف‌خرها می‌فروخته‌اند.

تمام این بخت برگشته‌ها اسامی «مطابق با فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» داشته‌اند. تمام خبرنگارانی هم که در چند روز گذشته دستگیر شده‌اند نام‌هایی مطابق با «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» داشته‌اند، و معلوم نیست چرا با این وجود دستگیر شده‌اند.

افرادی که هویت‌شان معلوم است، توسط افرادی که هویت‌شان نامعلوم است، دستگیر می‌شوند. بنا به بیانیه «سربازان گمنام امام زمان» دستگیری‌های دیگری نیز در راه است و برادران در حال تدارک مقدمات آن هستند.

ناصر جیگرکی، شعبون بی‌مخ، رمضون یخی، هفت کچلون، طیب، اسمال تیغ زن و امثالهم نیزهمگی نام‌های مطابق با «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» داشته‌اند که بعد در افت و خیز تحولات اجتماعی به نام‌های دیگر معروف شده‌اند. بخشی از آنان قبل از انقلاب و بخشی دیگر در جریان انقلاب و بعد از آن به خدمت استبداد در آمده‌اند.

اینان قسمتی از آن چیزی را شکل می‌دهند که «معاون امور اسناد هویتی سازمان ثبت ‌احوال» با غرور از آن با عنوان «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» یاد می‌کند.

در اینکه چیزی به اسم «فرهنگ و هویت ایرانی، اسلامی» مبهم و متناقض است، حرفی نیست. موضوع اما این است که متاسفانه این بخش از هویت ما با زور و قلدوری بخش فرهیخته جامعه ما را زیر سیطره خود گرفته است. نگرانی هم از همین است.

افزایش بازداشت بهاییان

society — Tue, 15 Jan 2013 12:39:35 +0000

شیلا مایر- بهجت

برگردان:

اکبر فلاح‌زاده

شیلا مایر- بهجت - سپهر عاطفی هرچند دور از ایران در برلین زندگی می‌کند، اما باز وقتی پای اینترنت می‌نشیند دست و دلش می‌لرزد. علت ترس سپهر این است که بهایی است و از حکومت ایران که بهاییان را مرتد می‌داند، واهمه دارد. او به علت نظارت حکومت، شبکه اجتماعی اسکایپ را خیلی خطرناک می‌داند، همینطور چت یاهو را. تلفن که دیگر جای خود دارد. چت با گوگل را تاحدی امکان‌پذیر می‌داند، با این حال باید حواسش جمع باشد در چت نامی از اسرائیل نبرد، چون همین یک کلمه ممکن است خانواده‌اش را در ایران به دردسر بیاندازد. خودش هم با وجود دوری از ایران ممکن است به هچل بیافتد.

بهاییان تقریبا ١٧٠ سال پیش از دل اسلام بیرون آمدند. آنان به قرآن احترام می‌گذارند، اما پیامبر اسلام را آخرین نمی‌دانند. جامعه بهایی در سراسر دنیا تقریباً هفت میلیون پیرو دارد، اما در ایران ممنوع است. به گفته اینگو هوفمان، نماینده جامعه بهایی در آلمان، مبانی اعتقادی بهاییان، مانند برابری زن و مرد، یا حق برخورداری از تحصیل را در ایران انگ غربی می‌زنند. به همین دلیل وضع بهاییان بعد از انقلاب ایران آشکارا به وخامت گراییده است.

به گزارش مرکز اسناد حقوق بشر ایران "هرچند دیانت بهایی از آغاز ظهور با آزار و اذیت موجه شده، اما اولین سرکوب شدید بهاییان در در دهه ١٣٣٠ در پی سخنرانی‌های حجت الاسلام فلسفی صورت گرفت. سال ١٣٣٤ مرکز ملی بهاییان (حضیره القدس) به دستور تیمور بختیار فرمانده نظامی تهران اشغال و گنبد آن تخریب شد. آزار و اذیت آنها در پی تاسیس انجمن حجتیه و به ویژه بعد از انقلاب سال ١٣٥٧ تشدید گردید".

با وجود آنکه بهاییان در سازمان ملل از موقعیت و مقام مشاوره‌ای برخوردارند، در خود ایران صاحب هیچ حقی نیستند و تقریباً نیم میلیون اعضای آنها را متهم به جاسوسی برای اسرائیل می‌کنند. این از آن اتهاماتی است که در ایران خیلی گران تمام می‌شود و عواقب وخیمی دارد.

بنا به گفته جامعه بین‌المللی بهایی، بین سال‌های ١٩٧٩ تا ١٩٩٨ حدود دویست بهایی در ایران اعدام شده و ١٥ تن به کلی ناپدید شده‌اند. فقط از سال ٢٠٠٤ تا٢٠١٠، ٣٣٤ بهایی زندانی شدند و در حال حاضر نیز زیر فشار زیادی قرار گرفته‌اند. یک سخنگوی دولت آلمان از وضع بهاییان در ایران اظهار نگرانی کرد.

بنا به گفته جامعه بین‌المللی بهایی، بین سال‌های ١٩٧٩ تا ١٩٩٨ حدود دویست بهایی در ایران اعدام شده و ١٥ تن به کلی ناپدید شده‌اند. فقط از سال ٢٠٠٤ تا٢٠١٠، ٣٣٤ بهایی زندانی شدند و در حال حاضر نیز زیر فشار زیادی قرار گرفته‌اند. یک سخنگوی دولت آلمان از وضع بهاییان در ایران اظهار نگرانی کرد.

عاطفی که اینک ٢٤ ساله است، در زادگاهش اصفهان در جامعه بهایی فعالیت می‌کرد و بابت همین فعالیت‌ها نیز گرفتار انواع مشکلات و محرومیت‌ها شد. با این حال او از پای ننشست و از طریق وبلاگ خودش و شبکه‌های اجتماعی و با نام واقعی خودش نامه‌های اعتراضی نسبت به نقض حقوق بشر به "کمیته گزارشگران حقوق بشر "نوشت. این نامه‌ها برایش دردسر درست کرد و داشت دستگیر می‌شد که با کمک یک قاچاقچی از کشور فرار کرد و به آلمان آمد. او از سال ٢٠٠٩ یکی از ٥٠ تن ایرانیانی است که تقاضای پناهندگی‌شان در پی انتخابات سال ٢٠٠٩، در آلمان پذیرفته شده است. سپهر می‌گوید: "تا زمانی که ایران آزاد نشود، نمی‌توانم برگردم."

یک خانم بهایی دیگر که خود را با نام مستعار "مونا سبدی" معرفی می‌کند از فشار به بهاییان در استان سمنان می‌گوید. وضع بهاییان در این استان به قدری وخیم است که مارکوس لونینگ، مسئول بخش حقوق بشر دولت آلمان "نگرانی شدید" خود را نسبت به آزار بهاییان در سمنان اظهار کرده است. مونا می‌گوید همه بهاییان این استان زیر فشار قرار گرفته‌اند و به تازگی زن و شوهرهای بهایی را هم دستگیر می‌کنند.

در همین زمینه بخش فارسی رادیو صدای آلمان از بازداشت دو مادر بهایی خبر داد که همراه نوزادان‌شان در سمنان زندانی شده‌اند. بچه‌ها در زندان به شدت ضعیف شده‌اند. بنا به بعضی منابع دیگر ازجمله "کمیته گزارشگران حقوق بشر"، پدر یکی از بچه‌ها نیز دستگیر شده است. به گزارش سازمان‌های مدافع حقوق بشر علت دستگیری آنها صرفا بهایی بودن‌شان هست.

به گفته مونا زندانی شدن عواقب گوناگونی در زمینه‌های مختلف در پی دارد. وقتی پدر و مادر زندانی می‌شوند معنی‌اش این است که خانواده دیگر نان‌آور ندارد. خانواده‌ها پس‌انداز هم ندارند که در مدت زندانی بودن والدین از آن ارتزاق کنند. با اتهامات ساختگی مجوز کسب بهایی‌ها را هم گرفته‌اند و مغازه‌هایشان را نیز بسته‌اند.

این نکات را مسئول حقوق بشر دولت آلمان نیز تایید می‌کند و "بستن مغازه و اخراج از دانشگاه" و اعمال دیگر محدودیت‌ها نسبت به بهاییان را محکوم می‌کند.

سال ٢٠٠٥ از طرف ارتش به نیروهای امنیتی فرمان داده شد بهاییان را شناسایی کنند. حکومت ایران بهاییان را به تحریک احساسات مردم، فعالیت‌های ضد انقلابی و از همه مهم‌تر جاسوسی برای اسرائیل متهم می‌کند. ظاهراً این اتهام‌ها فرافکنانه‌ هستند و بهاییان قربانی سیاست‌های حکومت‌اند. به گفته هوفمان از اعضای جامعه بهاییان در آلمان،" این اتهامات تازگی ندارد، اول بهاییان را به روس‌ها وابسته می‌دانستند، بعد به انگلیسی‌ها و حالا به اسرائیل".

در مواردی زیادی حتی دانش‌آموزان بهایی هم مورد آزار قرار می‌گیرند و بنا به گزارش گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در ایران، مغازه‌های بهاییان نیز آتش زده می‌شوند.

به گفته مونا سبدی گورهای خانوادگی‌شان نیز تخریب شده است. او افسوس می‌خورد که "هر وقت چیز خیلی خوبی درست می‌کنیم، سر و کله‌شان پیدا می‌شود و خرابش می‌کنند".

روزنامه‌های دولتی با پخش اخبار‌ی در مورد "فرقه ضاله"ای که ظاهراً بچه‌ها را قربانی می‌کند، موجب تحریک مردم می‌شوند. فقط در عرض شانزده ماه ٤٠٠ گزارش بر ضد بهاییان در روزنامه‌های بزرگ دولتی منتشر شده است. در یک سریال تلویزیونی هم بهاییان جاسوسان اسرائیل و انگلیس نشان داده می‌شوند.

بهاییان در همه زمینه زیر فشارند. قانون اساسی ایران در کنار اسلام تنها ادیان مسیحی، یهودی و زرتشتی را قبول دارد. از سال ١٩٨٣ جامعه بهایی حق برگزاری تجمع ندارد. در فوریه سال ٢٠٠٨ هفت نماینده منتخب‌ آنها دستگیر شدند. در سال‌های گذشته تعدادی از اعضای رهبری‌شان هم اعدام شده‌اند.

سال١٩٩٣ رینالدو گالیندوپل، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل تعقیب سیستماتیک بهاییان در ایران را افشا کرد. او در بازدید از ایران به یک سند رسمی دست یافت با نام به اصطلاح "یادواره گلپایگانی"، که مربوط به دو سال قبل از آن بود و امضای افرادی از جمله آیت‌الله خامنه‌ای هم پای آن بود. در آن از جمله می‌خوانیم که "باید جلوی پیشرفت بهاییان گرفته شود" و دستیابی آنها به آموزش یا راهیابی به دانشگاه را باید یا ممنوع، یا خیلی دشوار کرد. آنها حق فعالیت اقتصادی هم ندارند و"ریشه‌های فرهنگی‌شان در خارج از ایران" نیز باید خشکانده شود.

منع تحصیل بهاییان اما خیلی پیشتر از این سند آغاز شده بود. سال ١٩٨٧ یک مرکز آموزش عالی بهاییان به طور خصوصی و در خانه‌های خود بهاییان برپا شد که سال ١٩٩٨ توسط ماموران امنیتی کشف و از هم پاشیده شد.

سال ٢٠٠٦، ٨١ دانشگاه در ایران نامه‌هایی با مضمون ممنوعیت تحصیل بهاییان از وزارت علوم دریافت کردند. در این نامه‌ها به مصوبه سال ١٩٩١ شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر "شناسایی بهاییان" و اخراج آنها از دانشگاه استناد شده است. بر اساس این مصوبه، بهائیان علاوه بر محرومیت از اشتغال در اماکن دولتی، از تحصیلات دانشگاهی نیز محروم هستند. در بند سوم این مصوبه در تاریخ ششم اسفند ۱۳۶۹، آمده که باید از ثبت نام بهائیان در دانشگاهها جلوگیری به عمل آید و چنانچه هویت بهایی فردی هنگام تحصیل احراز شود باید از تحصیل محروم شود. همچنین در ۱۱ آبان سال ۱۳۸۵ نیز مجدداً به تصویب شورای انقلاب فرهنگی و وزارت اطلاعات رسیده‌ است که بهائیان نمی‌توانند در دانشگاه‌ها ثبت نام کنند و در صورت ثبت نام باید اخراج شوند.

همچنین سال ٢٠٠٥ از طرف ارتش به نیروهای امنیتی فرمان داده شد بهاییان را شناسایی کنند. حکومت ایران بهاییان را به تحریک احساسات مردم، فعالیت‌های ضد انقلابی و از همه مهم‌تر جاسوسی برای اسرائیل متهم می‌کند. ظاهراً این اتهام‌ها فرافکنانه‌ هستند و بهاییان قربانی سیاست‌های حکومت‌اند. به گفته هوفمان از اعضای جامعه بهاییان در آلمان،" این اتهامات تازگی ندارد، اول بهاییان را به روس‌ها وابسته می‌دانستند، بعد به انگلیسی‌ها و حالا به اسرائیل".

عبادتگاه مقدس بهاییان (بيت‌العدل اعظم الهی) در شهر حیفای اسراییل قرار دارد. گنبد طلایی این عبادتگاه محصور در میان باغی زیبا، از مناطق مورد علاقه توریست‌ها در اسراییل است.

البته علت بنای عبادتگاه در اسراییل هم تصمیم شاه به طرد آنها از کشور بود، اما در ایران دیگر کسی به این نکته توجه ندارد و وجود عبادتگاه در اسرائیل را دلیل وابستگی به آن کشور می‌دانند.

منبع: دی ولت آنلاین

بحران لیبرالیسم

politics — Sun, 11 Nov 2012 20:05:54 +0000

بخش‌هایی از سخنرانی لوک بولتانسکی جامعه شناس فرانسوی و نویسنده کتاب "روح سرمایه‌داری" به مناسبت دریافت جایزه پترارکا

لوک بولتانسکی

برگردان:

اکبر فلاح‌زاده

لوک بولتانسکی - در اروپا گرایشی ضد دمکراتیک با رنگ و لعاب ناسیونالیسم در حال شکل‌گیری است که فرانسه را هم بی‌نصیب نگذاشته است. این گرایش از موضع سهل‌انگارانه کشورهای دمکراتیک در قبال مهاجران خارجی انتقاد می‌کند، بازگشت به ارزش‌های حقیقی و سنتی را می‌طلبد و بر مرزکشی بین زن و مرد، دولت‌ها و طبقات اجتماعی پای می‌فشارد.

سخنگویان این گرایش‌، با حرارتی یکسان به تقبیح قدرت پول، بانک‌ها و سرمایه‌داری مشغولند. البته این بد و بیراه‌ها زیاد متوجه بی‌عدالتی‌ها نمی‌شود که نتیجه طبیعی انباشت سرمایه است، بلکه به‌طور خاص و مشخص به سرمایه‌داری مالی حمله می‌کند که عامل گریز سرمایه تولیدی، بیکاری کارگران و محو هویت ملی و سنت‌هاست.

در دهه سی میلادی نیز این بحث‌ها در جهان غرب رواج زیادی داشتند و امروز هم این تبلیغات از سرگرفته شده‌اند. برای درک این نظرات، باید به چارچوب ایدئولوژیکی بنگریم که اروپایی‌ها در آن از قرن نوزدهم تاکنون به بحث پیرامون دمکراسی مشغول بوده‌اند. هسته اصلی این نظرات، مشکل لیبرالیسم است، همان لیبرالیسمی که سرمنشا "انتخاب دمکراتیک" به مفهوم امروزی آن تلقی می‌شود.

لیبرالیسم از همان آغاز برای خودش دو حریف تراشید که بسته به موقعیت، جنبه سیاسی یا اقتصادی آن را هدف می‌گیرند. لیبرالیسم از نظر سیاسی بر استقلال فردی، نرمش نسبت به الگوهای مختلف زندگی، گشودگی در قبال جهان پیرامون و هویت مبتنی بر قانون و حقوق شهروندی تاکید دارد.

اما لیبرالیسم از نظر اقتصادی روی دیگری دارد: از مالکیت و آزادی فعالیت تجاری و تخصیص عوامل تولید به بازار دفاع می‌کند که این شامل دفاع از تبدیل انسان به کالا هم می شود. بیخود نیست که لیبرالیسم را همپای صعود سرمایه‌داری به قدرت می‌دانند. به این قرار، لیبرالیسم تاحدی توجیه سرمایه‌داری یا به عبارتی اخلاق آن است. البته سرمایه‌داری همیشه در تلاش بوده تا خود را به دام مطالبات لیبرال نیندازد و با تبانی جلوی رقابت را بگیرد.

با این توضیحات، محدوده ایدئولوژیک بحث ما در مورد دمکراسی شکل یک مثلت به خود می‌گیرد: در راس این مثلت چیزی است که هر دو جنبه سیاسی و اقتصادی را در خود دارد و می‌توانیم آن را لیبرالیسم بنیادین بنامیم. یک گوشه دیگر قضیه، نقطه تبلور گرایشات اقتدارگرایانه ناسیونالیستی، بیگانه‌ستیزانه و سنتی است که مخالفان لیبرالیسم سیاسی را برافروخته می‌سازد. گوشه سوم هم در برگیرنده گرایشات ضد لیبرالیسم اقتصادی است که غالبا به نوعی سنت سوسیالیستی اتکا دارند.

این ساختار سه ضلعی را نمی‌شود به تقابل کلی راست و چپ تقلیل داد. ائتلاف‌هایی پیوسته بنا به شرایط سیاسی اقتصادی روز شکل می‌گیرند و چه بسا لیبرال‌ها در مواجهه با ناسیونالیسم به گرایشات سوسیالیستی نزدیک شوند. آنها هر وقت هم احساس کنند که سوسیالیسم دارد شکل تهدید به خود می‌گیرد، راه خود را کج می‌کنند و به ائتلاف با گرایشات اقتدارگرایانه ناسیونالیستی می پردازند. یک نمونه از رنگ عوض کردن‌های این چنینی را می‌توان در جاذبه جبهه ملی راستگرای ژان ماری لوپن برای حزب راست میانه "اتحاد برای جنبش مردمی" در همین انتخابات اخیر فرانسه دید. این همان حزبی است که سال ۲۰۰۷ نیکلا سرکوزی را نامزد ریاست جمهوری کرد.

در مقابل، گرایش‌های متکی بر سنت‌های ملی و مخالف لیبرالیسم سیاسی می‌توانند به اقتضای شرایط، بحران اجتماعی را محور گفتمان خود سازند و مشکلات اقتصادی را نتیجه بحرانی اخلاقی بدانند که عامل آن چیزی جز سیاست‌های خودخواهانه و فردگرایانه لیبرالیستی و بی توجهی به هویت ملی نیست. گرایشاتی با زمینه سوسیالیستی هم به نوبه خود می‌توانند به مسیر ناسیونالیستی بیفتند و ارزش‌های قدیمی کار و خانواده و سنت و توده‌گرایی را رواج دهند.

در هر یک از این موارد، اصطلاح دمکراسی بنا به درکی که این گرایش‌ها از دولت دارند رنگ به رنگ می‌شود. جریانات ضد لیبرال دولت را موظف به ایجاد ارزش‌های معینی می‌دانند. این نگاه اخلاق‌گرایانه به قدرت، فردگرایی را مترادف با خودبینی دانسته و آن را محکوم می‌کند. این نگرش، گاه پلیس مسلح را به حراست از شهروندان محترم در مقابل عوام بی سر و پا می‌خواند. گاهی هم پشتیبان "مردم شریف و نجیب" در راه حفظ سنت‌ها می‌شود، به حمایت از زبان شسته رفته آموزگاران در برابر گفتار کوچه بازاری دانش‌آموزان بر می‌خیزد و در عین حال فراموش نمی‌کند که زاغ غریبه‌ها را چوب بزند و حساب آنهایی را برسد که مدارک لازم و کافی ندارند.

با این همه، لیبرالیسم بنیادین خود را به واقع آزادی‌خواه می‌داند و مدعی است که سرمایه‌داری اگر خوب درک شود و بر مسئولیت‌پذیری و رقابت سالم بین افراد و موسسات دولتی مبتنی باشد، بهترین خاکریز برای حفاظت "جامعه باز" در مقابل دشمنانش خواهد بود. اما این لیبرالیسم با در نظر گرفتن یاس، خشم و شورش‌های اجتماعی، می‌تواند نقشی نظم‌دهنده در جامعه نیز ایفا کند. البته با برداشت خاص خود از عدالت که جانب افراد موفق در کار را ‌بگیرد و چشم بر ناکامان فرو ‌ببندد. زیرا واماندگی ناشی از ضعف‌های فردی است و قربانیان خود مقصرند.

در اروپای بعد از جنگ، جریانی علیه ناسیونالیسم، سنت‌گرایی و همچنین لیبرالیسم بنیادین قدرت گرفته است. این جریان با اتکاء به "دمکراسی اجتماعی" یا "اقتصاد اجتماعی مبتنی بر بازار" نظراتی نیز از سوسیالیسم و لیبرالیسم سیاسی وام گرفته است. از نگاه این جریان، سیطره قدرت جنبه بازدارنده دارد و باید حافظ تعادل بین بازار و دخالت دولت باشد.

یکی از مشکلات امروز دمکراسی در اروپا این است که این جریان دیگر نمی‌تواند بر سر وعده‌های خود بماند. زیرا سرمایه‌داری مالی و شرکت‌های بزرگ تا حد ممکن خود را از نظارت خزانه‌داری خارج کرده‌اند. اگر قرار بود توافقی بنا به همین اقتصاد بازار اجتماعی حاصل شود؛ یعنی دولت در ایجاد ساختار لازم برای آموزش نیروی کار نقشی مرکزی ایفا کند و مالیات‌ها را افزایش دهد، این توافق پس از لیبرالیزه شدن سرمایه‌داری نقش بر آب شده است. سرمایه‌داری به نوعی از عهده بحران برآمده و آن را به جامعه‌‌ای منتقل کرده که بی‌عدالتی در آن بخاطر بیکاری و بحران‌های اجتماعی بیش از پیش شده است.

آرایش‌های عقیدتی یاد شده، چشم‌اندازهایی دارند که به هیچ‌وجه تماما دمکراتیک نیستند. تاریخ به ما می‌آموزد و رویدادها هنوز آن قدر کهنه نشده‌اند که تهدیدشان را از یاد ببریم. افکار ضد لیبرالیسم سیاسی به فاشیسم منجر شدند و گرایش‌های ضد لیبرالیسم اقتصادی هم به "سوسیالیسم واقعا موجود".

همین‌جا باید اعتراف کرد که دمکراسی پارلمانی با شکلی از اعمال قدرت همساز است که نمی‌شود در آن آرمان "قدرت مردم برای مردم" را دید. نزدیکی نخبه‌های سیاسی و اقتصادی در چندین سیستم حکومتی مبتنی بر دمکراسی، این تردید را ایجاد می کند که گویا در بر همان پاشنه می‌چرخد و ما همچنان با همان قدرت الیگارشی سر و کار داریم. این حکومت‌ها با مستمسک قرار دادن امنیت عمومی از شفافیت سر باز می زنند و به همان کنترل و اعمال محدودیتی متوسل می‌شوند که دولت‌های پلیسی. یک نمونه‌اش مبارزه با تروریسم در آمریکا به ریاست جرج دبلیو بوش است که شکنجه و زندان‌های مخفی به بار آورد.

اینک بگذارید به مفهوم " مصلحت ملی" بپردازیم. در این مفهوم تصوری نهفته که گویی دولت باید مانند یک فرد، دارای اخلاقی ویژه باشد که او را فراتر از اختلافات حزبی و به ویژه مذهبی قرار می‌دهد. حال آنکه اساسا دولت در شکل امروزین خود پس از پایان جنگ‌های مذهبی پدید آمده است.

اینک در دولت اخلاقی حاکم است که فارغ از محدودیت‌های اخلاق روزمره به تمامی در خدمت دفاع از منافع ملی است. یک نمونه از سماجت وجود " مصلحت ملی" را می‌توان در قیل و قال اخیر بعضی از کله گنده‌ها در واکنش به افشاگری‌های جولیان آسانژ دید. آسانژ مکاتبات دیپلماتیک را در اینترنت منتشر کرد اما انگار با این کار به زندگی خصوصی حکومت آسیب زده است.

بسیار محتمل است که دمکراسی‌های پارلمانی به علت نگرانی از خطرات نهفته در ذات دولت و برای دفع آنها پدید آمده‌باشند. با این حال وجود این دمکراسی‌ها، تضمینی بر عدم بروز انحرافات اقتدارگرایانه نیست.از چهل سال پیش جامعه‌شناسی دارد روی "ساخت اجتماعی واقعیت" کار می‌کند. این مفهوم در درجه نخست کمک می‌کند تا تفاوت‌هایی را بفهمیم که در اجتماعات گوناگون، عادی و غیرعادی نامیده می‌شوند. نهادها در ساخت اجتماعی واقعیت و تعادل بخشیدن به آن نقش محوری دارند. اما آنچه دمکراسی می‌‌نامیم، یک شکل سیاسی است که در قالب آن این قدرت نهادها، مدام با انتقاد مواجه می‌شود.

همین که انتقاد از صحنه بیرون برود ، آن روی دیگر نهادها عیان می‌شود. همان که پیر بوردیو، جامعه‌شناس و مردم‌شناس سرشناس فرانسوی به آن "خشونت سمبلیک" نام داده است. در چنین صورتی فقط آنها، یعنی نهادها هستند که تعیین می‌کنند چه چیزی واقعی و چه چیزی ممکن است.

این نوع از سلطه شکل‌های مختلفی دارد. در یکی از این صورت‌ها، هر انتقادی اعم از تند‌روانه یا میانه‌روانه، بی برو برگرد سرکوب می‌شود: دولت ترور با تمام مخلفات اطلاعاتی، پلیسی، خائنان و خبرچینانش.

اما در کنار این فرم از سیطره، شکل دیگری هم هست که در آن انتقاد مجاز شمرده و حتی تشویق می‌شود، البته فقط در صورتی که بی‌بو و خاصیت باشد. به این ترتیب انتقاد یک جور غرولند برای جذب نارضایتی اجتماعی می‌شود.

در ثلث آخر قرن بیستم و از آن بیشتر، از تقریبا از یک دهه پیش، شاهد پیدایش چنین حکومت‌هایی بوده‌ایم که من به آنها "حکومت‌مدیریتی" می‌گویم. این شکل از حکومت، روش‌های مدیریتی برگرفته از اقتصاد را عمومیت بخشیده و همه جا، در مدرسه، در سیستم خدمات درمانی، در فرهنگ و در تمام بخش‌های خدمات عمومی گسترانده است. این "مدیریت عمومی نوین" ترجیح می‌دهد که علاوه بر موسسات مختلف یک عرصه، افراد هم با یکدیگر به رقابت بپردازند.

هر چند این شکل حکومت خود را هماهنگ با دمکراسی جا می‌زند، اما تمایل دارد که نقش انتقاد و همراه آن نقش سیاست را محدود سازد. در چنین حکومتی همانند رژیم ترور، انتقاد ممنوع نیست. با این همه، انتقاد هر چند از آزادی بیان سود می‌جوید، اما از تغییر اساسی قالبی که واقعیت اجتماعی در آن ساخته می‌شود ناتوان است. چنین به نظر می‌رسد که گویی انتقاد به واقعیت دسترسی ندارد.

چنین حکومتی از این نظر که جلوی هرگونه تغییری را می ‌گیرد، محافظه‌کار محسوب نمی‌شود. درست برعکس. این حکومت تغییر ایجاد می‌کند، اما تغییراتی که دیگر مبتنی بر انتخاب واقعی سیاسی نیستند و با ارزش‌های موجود توجیه نمی‌شوند. این تغییرات با اتکا به سلطه علوم و به‌خصوص علم اقتصاد به عنوان قوانین طبیعی عرضه می‌شوند و اصل محوری‌شان هم ضرورت است.

در چنین چنین حکومتی از فعالان زندگی اجتماعی، به ویژه محروم‌ترین آنها انتظار نمی‌رود که خود را به خیالات بسپارند یا قربان صدقه نظم موجود بروند. از آنها صرفا خواسته می‌شود واقع‌گرا باشند و فداکاری لازم را به خرج دهند، آن هم نه به دلیل خوب بودن یا عادلانه بودن نظم موجود، بلکه به این خاطر که شرایط به هر دلیل این‌گونه است و چاره دیگری نیست.

با این همه، اگر ما بر این مطلق‌گرایی فائق آییم که خود را مبتنی بر علم، به ویژه اقتصاد نئوکلاسیک می داند، و اگر انتقاد مجددا به واقعیت دسترسی داشته باشد، می‌توان دوباره ارزش‌های دمکراسی را به آنهایی نشان داد که ترک سیاست کرده‌اند.

این وقتی است که پذیرفته شود واقعیت ساخته شده توسط نهادها، تنها وقتی موجه‌اند که راه انتقاد باز باشد. به زبان دیگر: موضوع انتقاد، موضوع اصلی دمکراسی است.

عکس:

لوک بولتانسکی

منبع:

دی تسایت

در همین زمینه:

محمدرفیع محمودیان: روحیه جدید سرمایه‌داری

«عید پاک» و آگوست استریندبرگ

hosseinn — Fri, 26 Oct 2012 15:57:18 +0000

تأملاتی پیرامون زندگی و آثار یوهان آگوست استریندبرگ با تأکید بر نمایش‌نامه «عید پاک»

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - سال ۲۰۱۲ همزمان است با صدمین سال درگذشت یوهان آگوست استریندبرگ (۱۸۴۹-۱۹۱۲)، نمایشنامه‌نویس سوئدی. به همین مناسبت امسال را به نام استریندبرگ نامیده‌اند، همه جا از او یاد می‌شود و آثارش را بررسی و نقد می‌کنند.

استریندبرگ از بنیانگذاران تئا‌تر مدرن و استاد اکسپرسیونیسم در تئا‌تر محسوب می‌شود. خودش می‌گوید، از دوستداران بالزاک و ویکتور هوگو بوده و از میان فیلسوفان نیز با نیچه، کیرکگارد و آرتور شوپنهاور دمخور بوده. او هم به نوبه خود بر بسیاری از بزرگان تئا‌تر و ادبیات جهان از جمله فرانتس کافکا، شون اوکیسی، لوئیجی پیراندلو و یوجین اونیل تأثیر گذاشته است.

در عالم سینما نیز اثر شگفت‌آوری بر فیلمساز بزرگ هموطنش اینگمار برگمن گذاشته و سایر فیلمسازان اسکاندیناوی از جمله لارس فون تریر، فیلمساز جنجالی دانمارک، از ستایشگران استریندبرگ بوده‌اند.

از روی آثار استریندبرگ تاکنون چندین فیلم ساخته‌اند. در تازه‌ترین اجرای تئاتری هم، ژولیت بینوش هنرپیشه مشهور فرانسوی همین چندی پیش نقش دوشیزه ژولی را بازی کرده است. «عید پاک»، اثر شناخته‌شده دیگری از استریندبرگ نیز اخیراً در لندن اجرا شده است.

نمایش آثار استریندبرگ بر صحنه‌های تئاتر ایران

ما در ایران با استریندبرگ زیاد آشنا نیستیم. هر چند که از میان آثار پر شمار او چند کتاب به فارسی ترجمه و دو سه نمایش نیز اجرا شده است. یکی از این اجرا‌ها، اجرای معروف «بازی استریندبرگ» نوشته فردریش دورنمات است که نخستین بار در سال ۱۳۵۱ توسط حمید سمندریان اجرا شد و سال ۱۳۷۸ نیز مجدداً روی صحنه رفت.

سال ۱۳۶۶ که ترجمه نمایشنامه «عید پاک» در ایران منتشر شد، تنها معدودی از آثار استریندبرگ به فارسی برگردانده شده بود: از جمله «پدر» توسط دکتر فروغ و «طلبکار‌ها» به ترجمه عباس نعلبندیان.

گذشته از تعدادی از پیشکسوتان تئا‌تر، استریندبرگ را در ایران یا نمی‌شناختند یا اگر هم با آثار او آشنایی داشتند، شناخت‌شان از او کافی نبود. موضوعات آثار اسریندبرگ هر چند جهان‌شمول بود، اما شامل حال ما نمی‌شد. ما اولویت‌هایی دیگری داشتیم. استریندبرگ، ایبسن و چخوف هر سه در تحول تئا‌تر قرن بیستم نقش تعیین‌کننده دارند. در دهه ۱۳۵۰ و سال‌های پر تب و تاب انقلاب و جنگ در ایران از بین این سه نمایش‌نامه‌نویس چخوف و ایبسن مورد اقبال ایرانیان قرار گرفت و از استریندبرگ غافل ماندیم. این غفلت چندان بی‌دلیل هم نبود: او باب طبع زمانه‌مان نبود. ما که سهل است، او در زمانه خودش هم در‌‌ سوئد با نمایشنامه‌های زن‌ستیزانه و در مواردی سنت‌شکنانه‌اش با مشکل روبرو شد.

سنت‌شکنی و روی صحنه آوردن زندگی خصوصی

بخشی از سنت‌شکنی‌های استریندبرگ مربوط به نمایشنامه‌های تاریخی اوست که در آن‌ها «مانند شکسپیر رفتار می‌کرد و با قهرمانان تاریخی هر کاری دلش می‌خواست می‌کرد و فضلا و ادبا هم هرچه در در دفاع از هویت ملی و باستانی و حفظ شرف اشراف قلم می‌زدند، قلم می‌فرسودند.»

استفاده از تجارب شخصی شگرد تقریباً تمام نویسندگان دنیاست. اما یکی از ویژگی‌های کار استریندبرگ این است که او در آثارش از سیر تا پیاز زندگی خصوصی‌اش را روی دایره ریخته است «تقریباً در هر قلمرو قلم او که پا بگذاریم زود باید پا ورچینیم؛ به حریم زندگی خصوصی‌اش پا گذاشته‌ایم. او همه را در این حریم محرم کرده بس که جزئیاتش را شرح داده و باز بس نکرده و آن کنج‌های کنجش را هم به صحنه نمایش کشیده. کدام زندگی خصوصی را سراغ داریم که اینقدر عمومیت یافته باشد؟»

بدبینی استریندبرگ به زنان

زندگی پیچیده خانوادگی و محرومیت از مهر مادر، استریندبرگ رابه زن بدبین کرده بود و ازدواج‌های پی در پی نیز این بدبینی را تسکین نداد و تا پایان زندگی‌اش به زنان همچنان بدبین ماند. استریندبرگ معتقد بود که رابطه زن و مرد با عشق شروع می‌شود و با نفرت به پایان می‌رسد، و در این میان هم در باور او زنان مقصرند که مدام در کار دسیسه هستند. بیهوده نبود که همیشه مورد حملات فمینیست‌ها قرار داشت و هنوز هم فمینیست‌ها آثار او را از نظر زن‌ستیزی به چالش می‌کشند. اما فقط فمینیست‌ها نبودند که بر استریندبرگ خرده می‌گرفتند. او در میان سنت‌گرایان و متشرعان نیز دشمنان زیادی برای خودش تراشید، چون کنجکاو و نوجو بود و با کلیسا و نهادهای کهنه و اشرافی در می‌افتاد. در همان حال افکار عجیب و غریبی داشت، چنان‌که در عین اشتغال به فلسفه نیچه، شوپنهاور و عرفان، به کیمیاگری و ساحرگی هم پرداخت و چند بار هم کارش به جنون کشید.

نمایشنامه‌نویسی با افکار پیشرو

یکی از اختلافات اساسی استریندبرگ با ایبسن در چگونگی پرداختن به موضوع زنان است. زنان نمایشنامه‌های ایبسن و استریندبرگ از زمین تا آسمان با هم فرق دارند. با این حال از این نکته نباید غافل بود که حمله استریندبرگ به زنان در زندگی خصوصی‌ او ریشه داشت و از روی افکار مرتجعانه نبود، چه او نویسنده‌ای با افکار پیشرو بود. او با نمایشنامه‌های ناتورالیستی و اکسپرسیونیستی‌اش زبان مردم عادی را به صحنه تآ‌تر آورد و به موضوعاتی پرداخت که تآ‌تر اشرافی به آن‌ها علاقه نداشت. این کم چیزی نبود. رابطه جنسی خدمتکار با خانم خانه در نمایش جنجالی «دوشیزه ژولی» موضوعی نبود که جامعه سنتی سوئد در اواخر قرن نوزدهم برتابد. از این گذشته آثار او مانند رمان‌های داستایوفسکی انباشته از موشکافی‌های روان‌شناسانه مردم است. آثار ناتورالیستی استریندبرگ که به شرایط زندگی انسان‌ها اهمیت زیاد می‌داد، نه فقط روح پر تب و تاب خود او، که زمانه پرکشمکش اواخر قرن نوزدهم را نیز باز می‌تاباند.

نمایشنامه «عید پاک»

نمایشنامه‌نویسی استریندبرگ را منتقدان به سه دوره تقسیم می‌کنند. «عید پاک» محصول سومین دوره آفرینش اوست. در زمان نگارش «عید پاک» (۱۹۰۰) استریندبرگ پنجاه و یک سال داشت و بحران‌های روحی و تجربیات ادبی بسیاری را پشت سر گذاشته و به کمال و پختگی رسیده بود.

«عید پاک» درباره رویارویی یک خانواده بدهکار با یک مرد طلبکار است که می‌تواند این خانواده را به روز سیاه بنشاند، اما چنین نمی‌کند و بعد از ترساندن و عبرت دادن‌شان، به آن‌ها روی خوش نشان می‌دهد.

این نمایش سه‌پرده‌ای در سه روز عید پاک روی می‌دهد و هر بار پیش از بالا رفتن پرده قسمتی از «هفت کلام» هایدن نواخته می‌شود.

استریندبرگ شخصیت پیچیده‌ای داشت و نمی‌توان او را با همین یک نمایشنامه شناخت. همچنان‌که با «پدر» و «دوشیزه جولی» و «طلبکاران» و «قوی‌تر» و «به سوی دمشق» هم نمی‌توان با پیچیدگی‌های شخصیتی او کاملاً آشنا شد. هر یک از این‌ آثار مقداری و فقط مقداری از شخصیت استریندبرگ، فلسفه زندگی و چگونگی تحول یا تکامل شخصیتی او را به ما نشان می‌دهد. به یک معنا می‌توان گفت: همه استریندبرگ همه آثار مهم اوست، به‌علاوه یک چیز دیگر که ناشناخته باقی مانده.

«عید پاک» اما در این میان کیفت متفاوتی از استریندبرگی که به فارسی می‌شناسیم را به ما نشان می‌دهد. اصولاً اگر استریندبرگ همین استریندبرگ فارسی و همین چالش‌ها و تلاطم‌های روانی او در گیر و دار با جنس زن باشد، پس باید گفت «عید پاک» را شخص دیگری نوشته است. مگر می‌شود یک نویسنده در فاصله دوره دوم و سوم نمایشنامه‌نویسی‌اش تا این حد دگرگون شده باشد؟

استریندبرگ در فاصله سال‌های ۱۸۹۴- ۱۸۹۶ پنج بار روان‌پریش شد. این بحران‌های روحی که به «بحران دوزخی» معروف است بیشتر در پاریس دامنگیرش شده بود. «عید پاک» بعد از این بحران‌ها نوشته شده و نمایانگر میل استریندبرگ به آرامش است.

استریندبرگ نخستین بار در دوران حساس و پرتنش بلوغ، مادرش و به یک معنا مفهوم «مادری» را از دست داد. پس از مرگ مادر، پدرش با کلفت خانه ازدواج کرد و استریندبرگ هاج و واج مانده بود از اینکه پدرش به کلفت خانه به جای حقوق خرجی می‌دهد. مادر تا وقتی هم که زنده بود از مهرش به یوهان دریغ می‌کرد. برای همین یوهان تا مادر را از دست داد زود او را به فراموش‌خانه ذهنش سپرد. حضور قاطع نامادری، به‌علاوه آن سردی و خشکی که از پدر می‌دید، نقش این سیمای مادرانه را هر چه مظلومانه‌تر می‌آراست. همسرش «سیری فون اسن» هم ابتدا با چیزی نظیر همین سیما نظر استریندبرگ جوان را به خود جلب کرد.

«سیری» در آن زمان شوهر داشت. با این حال استریندبرگ او را از چنگ شوهرش درآورد و به او پناه برد، اما پناه مادری را در آغوش او نیافت. او را چندی بعد طلاق داد و یکی دیگر را گرفت. چندی نگذشت که این یکی را هم‌‌ رها کرد و یکی دیگر را گرفت و مدام درگیر همین «گرفتاری‌ها» بود.

در «عید پاک» از یک دهکده هم زیاد سخن در میان می‌آید. به نظر پاره‌ای از منتقدان استریندبرگ که از شهر و هیاهوی زیستن در شهر خسته بود، آرزوی آرامش زندگی در یک دهکده را داشت.

اگر سیر فلسفی استریندبرگ را فقط در مسیر نمایشنامه‌هایش بتوان پی گرفت، در آخرین نمایشنامه‌اش، «شاهراه بزرگ» که در شصت‌سالگی، یعنی سه سال پیش از مرگش نوشته، شکارچی سرگردان و زاهد بعد از آنکه از یافتن زیبایی در زمین نومید می‌شود باز به کوه می‌زند تا از آن بالا برود و زیر جل سفید برف‌ها بخوابد. آیا استریندبرگ می‌خواست آرامش را در چنین جایی بیابد؟ در بکارت و پاکیزگی برف؟

استریندبرگ در گیرو‌دار مطالعات فلسفی و تجربه‌های ادبی در پی یک آرامش روحانی هم بود که رد آن را در مجموعه نمایشنامه‌هایی که به «زیارتی» یا «سیر و سیاحتی» معروف‌اند، می‌توان پیدا کرد. در این نمایشنامه‌ها و به ویژه سه‌گانه «به سوی دمشق» که بهترین اثر در این مجموعه است، در خط سفر و بر محور یک سیر و سلوک اتفاق می‌افتد. این سفر هرچند زمینی، اما مقصد آن آسمانی‌ست و در این میان گاهی هم یک رؤیا پی‌گردی و پی‌گیری می‌شود. قالب اکسپرسیونیم جان می‌‌دهد برای بیان و نمایش این‌گونه مایه‌ها.

اما دینداری استریندبرگ هم خاص خودش و عجیب بود. «یک بار به سرش زد وارد دیری در بلژیک شود. رفته نرفته خبر شد که راهب اعظم رسوایی بالا آورده. دلش را زد. استریندبرگ آرامشی را که در کلیسای مسیحی نیافت، در مسیحیت می‌خواست بیابد.»

یک‌بار انتشار جلد نخست از مجموعه داستان دو جلدی‌اش با عنوان «ازدواج» اتهام ارتداد را برایش به ارمغان آورد. زود هم تبرئه شد، اما در دادگاه، نه در کلیسا. آنقدر کار‌ها کرده و حرف‌ها زده بود - و چقدر هم صریح - که کلیسا جواز دفنش را فقط به یک شرط صادر کرد: ساعت هشت صبح که خیابان‌ها خلوت باشد، آن هم در بخشی که در گورستان برای دفن فقرا در نظر گرفته بودند. آن‌ها که آن روز (۱۴ ماه مه ۱۹۱۲) استریندبرگ را خفته دیدند، انجیل را هم بر سینه‌اش دیدند. آن روز، هشت صبح خیابان‌های استکهلم خیلی شلوغ شد.

رنج بی‌گناهان بیهوده نیست

گذشته از «غرور» که در باور استریندبرگ باید مقهورش کرد، او در «عید پاک» یک بن‌مایه دیگر را هم به‌کار گرفته: بی‌گناهان بیهوده متحمل رنج نمی‌شوند. به نظر او «رنج» این‌ها «گناهان» آن‌ها را کفاره می‌دهد و در آخر همه رستگار می‌شوند. استریندبرگ این بن‌مایه را از سودنبورگ، فیلسوف و متفکر سوئدی که آثارش مورد توجه او قرار داشت، به وام گرفته است. در این نمایش النورا دختر جوان خانه حامل این پیام است. النورا ظریف‌ترین شخصیتی است که استریندبرگ در تمام دوران نمایشنامه‌نویسی‌اش پرداخته است. در نمایش‌نامه‌های او شخصیت‌های ظریف و حساس و شکننده زیادی را می‌توان یافت. دوشیز ژولی از شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. اما حساسیت این شخصیت‌ها مانند حساسیت دوشیزه ژولی عصبی یا جنسی است، در حالی‌که حساسیت النورا روحانی است.

نکاتی پیرامون اجرای «عید پاک»

در اجرای «عید پاک» استریندبرگ وسواس عجیبی داشته و مدام تذکر می‌داده که خصوصیات معمول یک آدم دیوانه را به النورا ندهند. النورا در مرز جنون و شعور است. اصولاً «عید پاک» به رغم ظاهر ساده و کم پیچ و خمش، از لحاظ اجرا از مشکل‌ترین کارهای استریندبرگ است: اجرای نخست آن در فرانکفورت (۱۹۰۱) شکست خورده و چند تا از اجراهای دیگر آن در لندن (نخستین‌اش ۱۹۲۸ ) نیز به گونه‌ای بوده که در فضایی کرخت و خسته‌کننده اتفاق افتاده. فضای نمایش عمداً ساکت و خاموش انتخاب شده، بهتر بگوییم خاموش و ساکت شده تا سمبل‌ها و اشارات - نور آفتاب، مثلاً - بهتر دیده شوند و صدای عصای مرد طلبکار لایم (به معنی تنبیه) که به سنگفرش می‌خورد بهتر شنیده شود. عید پاک «از ظریف‌ترین نمایشنامه‌های استریندبرگ است و جزو شاهکارهای او محسوب می‌شود. این نمایشنامه را باید عمیق و دقیق خواند، وگرنه سمبل‌ها و اشاراتش اگر به‌خوبی درک و احساس نشوند، «عید پاک » در حدیک ملودرام پیش پا افتاده فرومی‌کاهد.

به حال بشریت باید دل سوزاند

استریندبرگ دو سال بعد در «یک نمایش رؤیایی» اشخاص نمایش «عید پاک» را تکمیل می‌کند. او این‌بار دیگر با یک دختر به ظاهر دیوانه و ساده‌دل که می‌خواهد بار گناهان یک خانواده را به گردن بگیرد، کاری ندارد. به جای او آگنس دخترخدای هندی «ایندرا» را از آسمان به زمین می‌فرستد تا نه بار خرد گناهان یک خانواده، که بار سنگین جهان، صلیب تمام بشریت را به دوش بگیرد.
آگنس در سفر به زمینی که پر از شیون و فغان است، درد بشر بودن را زود می‌چشد. ازدواج می‌کند و بچه‌دار می‌شود و در ورطه «عشق- نفرت» می‌افتد. از او کاری برای برای بشر برنمی‌آید. تنها کاری که می‌تواند انجام دهد، این است که به طرزی عمیقاً دردمندانه اعتراف کند که به حال بشریت باید دل سوزاند.

●عباراتی که داخل داخل گیومه قرار دارد از پیشگفتار ترجمه نمایشنامه «عید پاک» نوشته یوهان آگوست استریندبرگ به ترجمه اکبر فلاح زاده، تهران آبان ۱۳۶۶ برگرفته شده است.

●استریندبرگ در رادیو زمانه:

آگوست استریندبرگ و دوشیزه جولی هوس‌بازش، حسین نوش‌آذر
گفت‌و‌گوی زهرا باقری شاد با جواد عاطفه، مترجم پاره‌ای از آثار آگوست استریندبرگ
اجرای جنجال‌برانگیز «دوشیزه جولی» در آلمان، اکبر فلاح‌زاده

●ویدئو: نمایش «عید پاک» از استریندبرگ

لیبی در مسیر دمکراسی

Fri, 27 Jul 2012 07:16:11 +0000

با برگزاری نخستین انتخابات آزاد در لیبی، راه این کشور به سوی دمکراسی گشوده شده است.

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - هفتم ژوئیه امسال به عنوان یک روز بزرگ در تاریخ لیبی ثبت می‌شود. در این روز نخستین انتخابات آزاد لیبی بعد از ۵۰ سال برگزار شد. در حالی که در همسایگی لیبی، انتخابات مصر بحرانی شد، انتخابات لیبی به‌رغم تمام تشنج‌ها و خرابکاری‌ها با شرکت اکثریت مردم، زنان و مردان در همه نقاط کشور برگزار شد.

خرابکاری هم البته کم نبود: روز جمعه، ششم ژوئیه، یکی از کارکنان ستاد برگزاری انتخابات در حمله مسلحانه به یک هلیکوپتر در نزدیکی بن‌غازی کشته شد. در روز انتخابات نیز در شرق کشور مخالفان انتخابات با حمله به چند مرکز رأی‌گیری و آتش زدن برگه‌های رأی تلاش کردند انتخابات را مختل کنند. آن‌ها از اینکه فقط ۶۰ کرسی به نمایندگان منطقه شرق این کشور اختصاص داده شده، خشمگین‌اند و نگران‌ از اینکه مثل دوران معمر قذافی به حاشیه رانده شوند. با این‌همه شرکت گسترده مردم در انتخابات ناظران را شگفت‌زده کرد.

هانسیورگ اشترومیر (Hansjoerg Strohmeyer) ناظر حقوق بشر سازمان ملل در لیبی، اوضاع این کشور را از زمان انقلاب آن در سال گذشته تاکنون از نزدیک زیر نظر داشته و در روز انتخابات هم همراه دو لیبیایی به نام‌های سنوسی و احمد در روستای آن‌ها واقع در غرب طرابلس ناظر ماجرا‌ها بوده است. سنوسی از معدود لیبیایی‌هایی است که در انتخابات سال ۱۹۶۴ شرکت کرد. احمد هم ۴۰ سال در آلمان منتظر چنین روزی بوده تا بتواند آزادانه رأی بدهد. آن‌ها با غرور اما دلتنگ برای یاران از دست داده، انگشتان جوهریشان را به علامت شرکت در انتخابات نشان می‌دهند. آن‌ها به این وسیله به آزادی و دمکراسی سلام می‌کنند. تشکیل مجلس مؤسسان و انتخاب دولت و روابط پایدار با همسایگان، همه و همه به همین انتخابات بسته است.

در لیبی شکل‌گیری یک جامعه قدرتمند مبتنی بر حقوق شهروندی در مراحل مقدماتی است.

به نوشته اشترومیر در سایت هفته‌نامه آلمانی‌زبان «دی سایت»، در هفته‌های قبل از انتخابات، لیبی متشنج بود و گروه‌های مختلف به تحریم انتخابات فراخوان داده بودند و چنان تشنجی ایجاد شده بود که همه می‌گفتند لیبی بعد از قذافی روز خوش نخواهد دید و مانند عراق در آشوب‌های جنگ داخلی غرق می‌شود. این نکته به‌خصوص از این نظر نگرانی اروپایی‌ها را برانگیخته بود که بر خلاف عراق، لیبی درست بیخ گوش اروپا قرار گرفته است.

اما این نگرانی‌ها بی‌پایه بود: ۹ ماه بعد از سقوط قذافی انقلابیون سابق برای کسب قدرت و مقام به همدیگر چنگ و دندان نشان می‌دهند و آرامش هنوز برقرار نشده. اما آشوب هم نشده و مستی انقلاب از کله‌ها می‌پرد و جامعه کم کم به خود می‌آید. به نظر اشترومیر لیبی از بسیاری جهات با افغانستان، عراق یا سوریه فرق دارد. لیبی هر چند از نظر جغرافیایی بزرگ است، اما به نسبت جمعیت کمی دارد و مردم آن از نظر قومی و دینی نسبتاً با هم جور در می‌آیند. کشور شش میلیون نفر جمعیت دارد که ۹۰ درصدشان عرب و سنی هستند.

۹ ماه از سقوط قذافی گذشته اما اوضاع مثل عراق نابسامان نشده: نه امنیت از بین رفته، و نه جنگ داخلی درگرفته، و این در حالی است که نیروهای حافظ صلح بین‌المللی هم آنجا حضور ندارند. این وضع به برکت وجود خود لیبیایی‌ها حاصل شده است. به‌خصوص در سطح محلی بافت‌های خانوادگی و اجتماعی، جامعه را نگه داشته‌اند. بریگاد‌های انقلابی و شبه‌نظامیانی که علیه قذافی جنگیدند و به سلاح‌های سنگین هم مجهزند، همه جا حضور دارند. اما عامل ناآرامی نیستند، بلکه گاهی جاهایی به جای پلیس حافظ نظم و امنیت هم هستند.

در جاهایی که سنت‌گرایی اسلامی جای فرهنگ غلیظ ضد اسلامی حکومت قذافی را می‌گیرد، عجالتاً به زیان زن‌ها تمام می‌شود.

از این‌ها که بگذریم، کسی به طور جدی دنبال تجزیه کشور نیست. البته چالش‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای و نغمه‌های تمرکززدایی به‌خصوص در شرق کشور شنیده می‌شود. اما به ویژه نسل جوانی که مغرور از انقلاب است، دست به کار ساختن لیبی نوین و دموکرات شده است.

البته بر درگیری‌های محلی مسلحانه شبه‌نظامیان که در ماه‌های اخیر با تلفات جانی هم همراه بوده، نمی‌شود سرپوش گذاشت. علت این درگیری‌ها خلا قدرت مرکزی و پخش و پلا بودن سلاح در میان مردم است. این درگیری‌ها غالباً محلی‌اند و ریشه دینی یا قومی ندارند و با دخالت معدود واحدهای باقیمانده ارتش یا کدخدامنشی رفع و رجوع می‌شوند و آتششان به جاهای دیگر سرایت نمی‌کند.

از آنجا که امنیت از کنترل خارج نشده و شیرازه امور از هم نپاشیده، اقتصاد هم دارد دوباره نفسی تازه می‌کند و روند عادی خود را از سر می‌گیرد. قفسه مغازه‌ها از جنس پر شده و بانک‌ها هم باز شده‌اند. تولید نفت تقریباً به اندازه زمان قذافی رسیده. بر خلاف سایر کشورهای بهار عربی، لیبی به حد کافی ثروتمند هست که روی پای خودش بایستد.

معلوم است که این‌ها به تنهایی ضامن توسعه موفق و تحقق دولت قانون و دموکراسی نیست. بریگاد‌ها و شبه‌نظامیانی که در حال حاضر جای خالی قدرت را پر کرده‌اند، وقتی اوضاع سیاسی و اقتصادی جا بیفتد، از بین خواهند رفت. این زمان می‌برد. نیروی پلیس باید بازسازی شود. هر چند واحد‌های ارتشی وجود دارند، اما عملاً چیزی به اسم ارتش وجود ندارد. رقابت و بدبینی میان نیرهای نظامی حاکم است. در لیبی شکل‌گیری یک جامعه قدرتمند مبتنی بر حقوق شهروندی در مراحل مقدماتی است. نقش زنان فقط تغییر اندکی می‌کند. در جاهایی که سنت‌گرایی اسلامی جای فرهنگ غلیظ ضد اسلامی حکومت قذافی را می‌گیرد، عجالتاً به زیان زن‌ها تمام می‌شود.

مبارزه با فساد و ساخت یک نظام اقتصادی شفاف و پر تنوع و مدیریت مالی، وظایف پیش روی دو دهه آینده‌اند. آشتی با نیروهایی که در سابق به قذافی وفادار بودند، و نیز با جمعیت غیر عرب و مهاجران آفریقایی هم جزو همین وظایف است.

در لیبی مبارزه با فساد و ساخت یک نظام اقتصادی شفاف و پر تنوع و مدیریت مالی از مهم‌ترین چالش‌ها به‌شمار می‌آیند.

لیبی موقعیت مناسبی به اروپا عرضه می‌کند تا با آن قراردادهای همکاری بلند مدت امضاء کند. امضای چنین معاهداتی بین اتحادیه اروپا و یک کشور اسلامی اثرات گسترده‌ای در منطقه خواهد گذاشت. آلمان‌ها و ترک‌ها نقش مهمی در این مورد به عهده دارند. آلمان البته در شورای امنیت به حمایت نظامی از شورشیان در لیبی رأی ممتنع داد و از این نظر مورد سرزنش قرار گرفت، با این حال دیگر کسی به این امر توجه ندارد و آلمان‌ها هم باید از توجیه آن موضع دست بردارند.

آلمان می‌تواند به‌ویژه در زمینه بازسازی اقتصاد و کم کردن وابستگی لیبی به نفت و همچنین مبارزه با فساد و ایجاد سیستم حزبی و جامعه مدنی کمک کند. جوانان لیبی خواهان تبادل فرهنگی‌اند و آلمان قادر است با کمک به سیستم آموزشی و حمایت از پیمانکاران جوان نقش سازنده‌ای ایفا کند.

این نکته به‌خصوص از این نظر اهمیت دارد که در لیبی زمینه رشد آماده است. اینجا بر خلاف تونس و مصر اسلامگرایان در انتخابات شکست خوردند و ائتلاف احزاب سکولار اکثریت آرا را در پارلمان کسب کردند.

حزب ائتلاف نیروهای ملی به رهبری محمود جبرئیل، نخست وزیر انتقالی پیشین، ۳۹ کرسی از مجموع ۸۰ کرسی اختصاص یافته به احزاب سیاسی را از آن خود کرده و اسلامگرایان تنها ۱۷ درصد رأی آورده‌اند.

در این انتخابات آزاد روی هم ۱۲۰۰ نفر به نمایندگی از سوی ۱۴۰ تشکل سیاسی با ۲۵۰۰ نامزد مستقل به رقابت پرداختند. هر چند ائتلاف احزاب سکولار حائز اکثریت شدند، اما از آنجایی که گرایش سیاسی بیشتر کسانی که به عنوان نمایندگان مستقل به پارلمان راه یافته‌اند، هنوز روشن نیست، نمی‌توان در مورد ترکیب و جناح‌بندی‌های سیاسی در کنگره ملی قضاوت کرد.

اما این‌ها همه جزئیات است و اصل مسئله این است که با برگزاری نخستین انتخابات آزاد در لیبی بعد ازگذشت نیم قرن، راه این کشور به سوی دمکراسی گشوده شده است.

منبع: دی‌ تسایت

روش‌های سرکوب معترضان در سوریه

Sat, 09 Jun 2012 18:57:06 +0000

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - بعد از قتل عام در حوله، باز یک حمله وحشیانه به روستاییان استان حما و امروز هم تهاجم نیروهای دولتی به شهر درعا. اسد در مبارزه با شورشیان به تاکتیکی ناجوانمردانه‌ متوسل شده: شبه‌نظامیان وفادار به حکومت رعب و وحشت ایجاد می‌کنند، حملات وحشیانه به روستاییان به قصد شکستن مقاومت مردم صورت می‌گیرد. اما متخصصان امور سیاسی شک دارند که این تاکتیک جواب بدهد.

در سوریه جمعیت روستانشین به طرزی روزافزون قربانی خشونت وحشیانه می‌شود. سازمان ملل در کشتار حوله آشکارا دست حکومت را در کار دید. اگر اعدام‌های منطقه مزرع‌الغبیر هم به حساب اسد گذشته شود، این را می‌توان علامت آن دانست که رژیم سوریه در جنگ با شورشیان به یک استراتژی جدید روی آورده.

این استراژی به تاکتیک کلاسیک ترور زمین سوخته دولت علیه چریک‌های مبارز شبیه است: برای دادن درس عبرت به روستاییان، زهره آن‌ها را می‌گیرند. به روستا‌ها می‌ریزند و مردم را می‌زنند، غیر نظامیان، حتی بچه‌ها را بی‌رحمانه دار می‌زنند. هدف این وحشیگری‌ها این است که مردم جرأت نکنند به شورشیان مسلح پناه بدهند. رژیم سوریه به جای کنترل مستقیم مناطق توسط ارتش، به حکومت غیر مستقیم از راه ترور و شبه‌نظامیان روی آورده است. علت این تغییر روش آن است که اسد در روش مستقیم شکست خورده است.

توماس پیره (Thomas Pierret) متخصص امور سوریه در دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند می‌گوید «ارتش سوریه آن قدرها هم که تصور می‌شود قوی نیست. این ارتش در وهله نخست با کمبود سرباز برای زیر چنگ گرفتن تمام قلمرو‌ش روبروست. بدنه ارتش از سربازان وظیفه تشکیل می‌شود. از این سرباز‌ها خیلی‌ها فرار کرده‌اند. ارتش هر جا تیغش ببرد به زور سربازگیری می‌کند. هسته سفت ارتش - یعنی واحدهای ویژه و فرماندهی - فعلاً دوام آورده. اما در جنگ علیه شورشیان فرمان‌های ویژه هم قابل اطاعت نیستند.

ارتش از پس شورشیان بر نمی‌آید

اسد درعملیات وسیع ماه‌های فوریه و مارچ ارتش را به جان مناطق شورش‌خیزی مانند بابا عمرو (Bab Amr) در حمص انداخت. ماه آوریل واحدهای ویژه به شکار شورشیان استان شمالی ادلب (Idlib) پرداختند. اما رژیم نتوانست ارتش آزاد سوریه، یعنی‌‌ همان اتحاد تق و لق شورشیان مسلح را کاملاً شکست دهد.

پیره می‌گوید «مبارزه با شورشیان برای حکومت بی‌حاصل است. ارتش حمله می‌کند، شورشیان عقب می‌نشینند. ارتش برمی‌گردد، شورشیان هم باز برمی‌گردند. ارتش آزاد سوریه هم به مرور زمان چابک‌تر می‌شود.»

اخبار روزهای اخیر جلب توجه می‌کنند. آنطور که سازمان ناظر بر حقوق بشر سوریه که یک سازمان منتقد دولت است، گزارش می‌دهد، شورشیان فقط در روزهای نخست ماه ژوئن ۲۰۰ سرباز رژیم را کشته‌اند. قبلا این تعداد در دو هفته کشته می‌شدند.

البته در مورد آمار باید احتیاط کرد، چون بررسی صحت آن‌ها ممکن نیست. سازمان ملل عجالتاً از انتشار ارزیابی برای کل کشور صرف نظر کرده. با این وجود خبرگزاری دولتی سانا (Sana) که بلندگوی رژیم است، گزارش داده که بیش از صد سرباز و پلیس فقط در ظرف دو روز کشته شده‌اند.

ارتش آزاد سوریه مدام قوی‌تر می‌شود

به گفته هایکو ویمن (Heiko Wimmen)، متخصص امور سوریه بنیاد علم و سیاست در برلین به نظر می‌رسد که شورشیان بهتر مسلح شده‌اند. سلاح‌های ضد تانک بیشتری به دستشان افتاده. در تصاویری که از مناطق شورش‌خیز دوما در نزدیکی دمشق و استان شمالی ادلب در یوتیوب پخش شده، تصاویر تانک‌های درب و داغان دیده می‌شوند. گروههای مخالف می‌گویند که در روزهای گذشته بیست دستگاه تانک ویران شده. اخبار حملات انفجاری به خود روهای نیروهای امنیتی هم زیاد به گوش می‌خورند. تاکنون شورشیان چندان حریف زره‌پوش‌های حکومت نمی‌شدند، اما چنان که پیداست در این زمینه هم آشکارا دارد ورق برمی‌گردد و توفیق‌هایی نصیب شورشیان می‌شود.

اینکه آیا شورشیان از دولت‌های دیگر اسلحه و پول می‌گیرند، روشن نیست. قطر و عربستان سعودی البته خواهان کمک شده‌اند، اما هنوز چیزی نفرستاده‌اند. آمریکا محتاط است، چون نگران است از اینکه اسلحه دست چه کسانی بیفتد. ظاهراً شورشیان سوری در لیبی حامیانی یافته‌اند: مقامات لبنانی در ماه آوریل یک کشتی را که از لیبی حرکت کرده و حامل موشک‌های ضد تانک بوده، توقیف کردند. به نظر متخصصان امور سوریه در وهله نخست اشخاص - مانند سوری‌های ثروتمند اقلیت‌های دینی - پول خرید اسلحه برای شورشیان در بازار سیاه لبنان را تأمین می‌کنند.

متخصصان امور سیاسی باور ندارند که حکومت با وجود همه این‌ها بر شورشیان فائق آید. به گفته ویمن چنین قیامی را به طور مؤثر و دائمی به زحمت می‌شود سرکوب کرد.

تاکتیک ترور علیه روستاییان هم دردی از حکومت دوا نکرده. سوریه با نواحی متعدد کوهستانی‌اش به حد کافی پناهگاه برای شورشیان تأمین می‌کند. تازه ترکیه هم در همسایگی سوریه با شورشیان سوری در خاک خود مدارا می‌کند.

احتمالاً بخش‌هایی از شورشیان به روش‌های مشابه حکومتیان متوسل می‌شوند تا مناطقی را زیر نفوذ بگیرند: مدام گزارش‌هایی از حمله شورشیان مسلح به غیر نظامیان وفادار به حکومت پخش می‌شود.
اما متخصصان امور سوریه به اینکه در آینده نزدیک ورق به نفع شورشیان برگردد نیز اعتقاد ندارند.
به گفته ویمن مادام که رسماً برای شورشیان سلاح ارسال نشود، و مراکز آموزش نظامی و حمایت هوایی هم در کار نباشد، شورشیان در حد عامل مزاحم و موی دماغ حکومت باقی می‌مانند. اما هماورد واقعی ارتش سوریه نخواهند شد.

منبع

در همین زمینه:

۱۷ تن در درعا کشته شدند؛ نبرد به دمشق رسيد، رادیو زمانه

ترس از جنگ اتمی تصادفی

Thu, 07 Jun 2012 23:31:07 +0000

چرا اسرائیل قصد دارد، برخی زیردریایی‌هایش را به موشک‌های هسته‌ای مجهز کند؟

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - تنش بر سر برنامه اتمی جمهوری اسلامی در آستانه مذاکرات گروه کشورهای ۱+۵ با ایران از موضوعات مهم رسانه‌های غرب شده و دامنه آن حتی به رسانه‌های عام‌پسند و زرد هم کشیده شده. روزنامه «بیلد» [در آلمان] یکی از این رسانه‌های پر تیراژ است که همزمان با تحویل زیردریایی‌های آلمانی به اسرائیل با نتانیاهو گفت‌وگو کرده. اسرائیل هیچوقت داشتن سلاح هسته‌ای را قبول نکرده، اما بنا به برآورد کار‌شناسان امور دفاعی ۱۰۰ تا ۳۰۰ کلاهک‌ هسته‌ای دارد. زیردریایی‌هایی را هم که از آلمان تحویل گرفته، می‌خواهد به موشک‌های اتمی مجهز کند.

به نوشته روزنامه آلمانی «زوددویچه» اسرائیل از وجود تردید در مورد قدرت هسته‌ای‌اش بدش نمی‌آید و از آن چه بسا سود هم می‌برد. چون دشمنانش را می‌ترساند که حساب کار خودشان را بکنند.
ترس از جنگ اتمی تصادفی یکی از مطالب اشپیگل است که بر پایه سابقه ترس جنگ اتمی در زمان جنگ سرد، به امکان وقوع آن در خاورمیانه پرداخته است:

اسرائیل زیردریایی‌های آلمانی‌اش را به موشک‌های هسته‌ای مجهز می‌کند، ایران هم که برنامه هسته‌ای‌اش را ادامه می‌دهد. در خاورمیانه سوت یک مسابقه تسلیحاتی جدید زده می‌شود. ناظران اوضاع را خطرناک ارزیابی می‌کنند. به ویژه از این نظر که در گذشته نیز وضع نسبتاً مشابهی پیش آمد و کم مانده بود دنیا در سال‌های جنگ سرد به جنگ هسته‌ای کشیده شود.

در نیمه‌شب ۲۵ سپتامبر ۱۹۸۳ جهان بر لبه پرتگاه یک فاجعه هسته‌ای قرار گرفت: یک ماهواره شوروی‌ها خبر از شلیک پنج موشک قاره‌پیما در آمریکا داد. بنا بر این خبر این موشک‌ها در عرض ۲۵ دقیقه به خاک شوروی اصابت می‌کردند. اما استانیسلاو پتروف افسر مأمور در سیستم مرکزی هشدار، خود را نباخت و بر اعصابش مسلط ماند. به نظر او تعداد موشک‌های شلیک‌شده مبهم آمد. همین ابهام سبب شد که خبر ماهواره‌ای را خطا ارزیابی کند و به مافوقش انتقال ندهد.

--------------------

موشک شهاب ۳ ایران

--------------------

به این ترتیب پتروف دنیا را از افتادن به ورطه جنگ اتمی نجات داد. اگر او خبر را به مافوقش انتقال می‌داد، شوروی‌ها برای مقابله فقط پنج دقیقه وقت می‌داشتند، وگرنه اگر دیر‌تر می‌جنبیدند موشک‌هایی که به سمت آمریکا شلیک می‌کردند، از طریق سیلوهای موشکی آمریکا، به مقصد نرسیده در هوا شکار می‌شدند.

حالا مشکل اینجاست که اگر مشابه این وضع در خاورمیانه روی بدهد، آن‌وقت به علت کم بودن فاصله کشور‌ها با هم زمان هشدار حمله هم به‌‌ همان نسبت کمتر و احتمال درگیری جنگ بیشتر می‌شود.
به گفته هانس کریستنسن متخصص نظامی آمریکایی فاصله زمانی شلیک یک موشک اتمی تا اصابت آن به هدف در خاورمیانه شاید فقط ۱۵ دقیقه باشد. تازه وقتی می‌شود این مدت را حدس زد که از قبل بتوان از آمادگی برای شلیک یا دست‌کم استارت موشک با خبر شد. اسرائیل قادر به این‌کار است، ایران کمتر. تازه هیچ معلوم نیست که اسرائیل موشک‌های اتمی‌اش را وقتی شلیک می‌کند که موشک‌های طرف مقابل شلیک شده و در هوا هستند - یا اینکه قبل از آن، یعنی در لحظه‌ای که حریف دارد آماده حمله می‌شود، شلیک می‌کند.

در جریان جنگ یوم کیپور (Jom-Kippur-Krieg) در سال ۱۹۷۳ معلوم شد که این موضوع چقدر تعیین‌کننده است: زمانی که اسرائیل بعد از حمله غافلگیرکننده مصر و سوریه در آستانه شکست قرار گرفت، گلدا میر نخست وزیر اسراییل دستور داد ۱۳ بمب اتمی تاکتیکی را آماده شلیک کنند، هر کدام از این موشک‌ها ۲۰ هزار تن تی ان تی داشتند که تقریباً به قدرت بمبی بود که در پایان جنگ جهانی دوم بر ناگازاکی افتاد.

این مسئله یک واقعیت را برملا کرد: آن هم این بود که قلمرو جغرافیایی اسرائیل آنقدر کوچک است که یک حمله وسیع با سلاح‌های متعارف هم برای شکست دادن آن ممکن به نظر می‌رسد. - از این گذشته اسرائیل به علت کوچکی قلمرو پشت جبهه‌ای هم ندارد که در زمان مبادا از آنجا بتواند یک جنگ هسته‌ای راه بیندازد.

--------------------

جنگنده اف ۱۶ اسرائیل

--------------------

این فواصل کوتاه بین کشور‌ها و کم بودن وقت تصمیم‌گیری در خاورمیانه یادآور اروپا در زمان جنگ سرد است. چون اروپا هم مانند خاورمیانه کوچک است. به نوشته سم نان (sam Nunn) سناتور سابق آمریکایی در نشریه تخصصی مطالعات استراتژیک (Survival: Global Politics andStrategy)، ناتو در آن زمان برای مقابله با حمله ارتش سرخ عملیات شلیک موشک‌های اتمی تاکتیکی را برنامه‌ریزی کرده بود. این به بوشته وی «یک راز مگو، اما واقعیتی وحشتناک» بود. دلیل این اقدام ناتو هم نه فقط سلاح‌های اتمی روسی، بلکه برتری بی‌چون و چرای سلاح‌های متعارفی روس‌ها در اروپا بود. به نوشته نان «اینکه ناتو با کمک سلاح‌های تاکتیکی اتمی سعی در ایجاد تعادل کرد» یک سیاست به غایت خطرناک بود. به نوشته او فقدان وقت کافی برای هشدار به موقع و تصمیم‌گیری، امکان درگیری یک جنگ اتمی عمدی یا غیر عمدی و تصادفی را محتمل‌تر کرده بود.

موقعیت اسرائیل - یک دولت کوچک در محاصره رقیبان - شباهت‌هایی به وضع اروپا در زمان جنگ سرد دارد. اسرائیل با مجهز کردن زیردریایی‌هایی که از آلمان تحویل گرفته به موشک‌های اتمی، می‌تواند «ضربه دوم» را بزند. ضربه دوم در بحث بازدارندگی هسته‌ای به ضربه‌ای می‌گویند که یک کشور بعد از داغان شدن در اثر حمله اتمی حریف می‌زند. این ضربه از طریق زیر دریایی اتمی زده می‌شود. قابلیت بازدارنده این ضربه در این است که حریف بداند حتی در صورت زدن ضربه اول و نابودی طرف مقابل باز در امان نخواهد بود و ضربه متقابل را خواهد خورد. با این حال جای تردید است که آیا زیردریایی‌های اتمی منطقه را امن‌تر کند.

به گفته داریل کیمبال (Daryl Kimball) از محققان اتاق فکر کنترل تسلیحات در واشنگتن، «قدرت زدن ضربه دوم مال وقتی است که دو دولت سلاح اتمی دارند. اما در خاورمیانه وضع فرق می‌کند، چون اسرائیل در منطقه تنها دولتی است که سلاح اتمی دارد و از این لحاظ نیازی به قدرت زدن ضربه دوم ندارد.»

--------------------

دفاع موشکی اسرائیل

--------------------

به گفته وی «توسعه امکانات هسته‌ای اسرائیل امنیت در خاورمیانه را از این هم که هست بد‌تر می‌کند. چون همسایگان اسراییل خود را مجبور به این می‌بینند که زرادخانه‌های شیمیایی و بیولوژیکیشان را حفظ کنند و برای اتمی شدن هم به این در و آن در بزنند. در چنین وضعیتی فقدان راه‌های ارتباطی به خصوص دردسرزا می‌شود.»

به گفته ریچارد برت (Richard Burt) دیپلمات آمریکایی در گفت‌وگو با اشپیگل آنلاین، «در زمان جنگ سرد بین آمریکا و شوروی یک خط تلفنی حساس برقرار بود که دو طرف در موارد بسیار مهم می‌توانستند از آن طریق با هم رابطه برقرار کنند. اما در خاورمیانه چنین رابطه مستقیمی بین مراکز دولت‌ها وجود ندارد - تازه در بیشتر موارد معلوم نیست رشته امور در دست چه کسی است و مسئولیت با کیست.»

بر خلاف جنگ سرد که دعوای اصلی بین دو طرف آمریکا و شوروی بود، در خاورمیانه تعداد طرف‌های متخاصم زیاد است. اگر مثلاً بین اسرائیل و ایران جنگ بشود و طرف‌های دیگر هم پایشان به درگیری کشیده شود، آنوقت به نوشته یاایر اورون (JairEvron) متخصص سلاح‌های اتمی اسرائیل برای سیستم‌های هشدار به موقع به مراتب دشوار‌تر خواهد بود که هواپیما‌ها و موشک‌ها را ردیابی کنند و از هم تمیز بدهند. تازه به نوشته وی «عملاً غیر ممکن است که روشن شود که یک شیء پرنده که از طرف مقابل می‌آید، کلاهک متعارفی، بیولوژیکی، شیمیایی یا اتمی دارد.» به نوشته وی خطرات خطای سیستم هشدار دراین شرایط خیلی بیش از گذشته در زمان ابرقدرت‌هاست.

--------------------

تأسیسات هسته‌ای نطنز

--------------------

به نوشته اورون هیچ معلوم نیست که رهبران منطقه در صورت مواجهه با هشدار حمله بتوانند تصمیمات عاقلانه بگیرند. تصور اسراییل به عنوان «شیطان کوچک» شاید بتواند موجب گمراهی رهبری ایران در مورد اقدامات نظامی آن کشور شود. امکان اشتباه اما متقابل است. یعنی از آن طرف هم اسراییلی‌ها چنانچه نشانه‌هایی از مهیا شدن طرف مقابل به زدن ضربه اول ببینند، «دست‌کم تا اندازه‌ای به خاطر ظاهراً خواسته ایرانی‌ها برای نابودی اسراییل» می‌توانند به صرافت یک حمله پیشگیرانه اتمی بیفتند.

البته این را به نوشته کریستنسن نباید نادیده گرفت که در قیاس با اروپا در زمان جنگ سرد سلاح‌های اتمی خیلی کمتری در خاورمیانه مستقر شده. تازه این سلاح‌ها هم در وضعیت آماده‌باش فوری قرار ندارند. اما بنا به هشدارهای سیاستمداران آمریکایی در صورتی که ایران بمب اتمی بسازد، ورق می‌تواند برگردد. تاریخ برای این مورد نمونه‌های بدی دارد:

هنگامی که شوروی سال ۱۹۶۲ می‌خواست در کوبا موشک‌های هسته‌ای مستقر کند، به واسطه راه‌های کند ارتباطی بین دو ابرقدرت کار داشت به جنگ می‌کشید. بعد از این تجربه بود که خط تلفنی داغ، که به آن تلفن سرخ هم می‌گفتند، بین کرملین و کاخ سفید برقرار شد. با وجود این کانال ارتباطی باز چند بار نزدیک بود که به علت خطای فنی یا سوه تفاهم کار به جنگ هسته‌ای بکشد.

یکی از این خطاهای فنی خطای ماهواره شوروی در زدن زنگ خطر در سپتامبر ۱۹۸۳ بود. دیگری هشدار اشتباهی مرکز فرماندهی دفاع هوا فضای آمریکای شمالی (Norad) که نوامبر ۱۹۷۹ به یک حمله موشکی گسترده روس‌ها متوهم شده بود.

به قول نان «در بعضی لحظات خطر از بیخ گوشمان در رفت، چون با خوش‌شانسی خیلی زیاد جلوی آن چیزی را گرفته‌ایم، که کندی به آن آخرین خطا می‌گفت.»

منبع

در همین زمینه:

مقالات اکبر فلاح‌زاده در «گوی سیاست»، رادیو زمانه

عروس‌های تریاک، به جای خودکشی قیام می‌کنند

Babak M — Fri, 23 Mar 2012 18:14:45 +0000

گفت‌وگو با ملالی جویا، فعال اجتماعی افغان

برگردان:

برگردان: اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده ـ ملالی جویا، زن شجاع افغان را همه می‌شناسیم. او همیشه و همه‌جا بسیار پرشور ظاهر می‌شود و توجه همه را به خود جلب می‌کند.

مخالفانش به همین دلیل بر او خرده می‌گیرند و استهزایش می‌کنند، اما دوستان و هوادارانش او را تحسین می‌کنند. خانم ملالی بی‌باکانه حرف می‌زند. برای درک رفتار و گفتار متهورانه او نخست باید وضع رقت‌بار زنان در افغانستان را به خوبی شناخت. چندی پیش شبکه چهار تلویزیون انگلیس گزارش تکان‌دهنده‌ای از زندگی یک خانواده افغان نشان داد: یک زن جوان که مادر یک بچه خردسال بود، تحت فشار شوهرش تن‌فروشی می‌کرد تا خرج خانواده‌اش را در آورد.

گزارش‌های متعدد دیگری از ازدواج‌های اجباری با دختربچه‌های کم سن و سال وجود دارد. خیلی از این دختربچه‌ها که به "عروس‌های تریاک" معروفند به عنوان عروس- کنیز بین سران قبایل رد و بدل می‌شوند. آنها به خانه "بخت"، یا به عبارتی بدبختی می‌روند. دختربچه‌ها تا وقتی به سن ازدواج برسند، باید برای خویشاوندان شوهرشان کلفتی کنند. بعضی از همین بچه‌ها وقتی به ده، دوازده سالگی می‌رسند با خوردن تریاک خودکشی می‌کنند.

ملالی جویا در کتاب "زنی در میان جنگ‌سالاران" (A woman among warlords) ازجمله به همین موضوع می‌پردازد و از خرده دهقانانی سخن می‌گوید که چون قادر به پرداخت قرض‌هایشان نیستند، دختربچه‌های‌شان را به طلبکارهای‌شان پیشکش می‌کنند.

ملالی جویا متعلق به چنین جامعه‌ای است. ناگفته پیداست که مبارزه برای حقوق زنان در یک جامعه سنتی زن ستیز چقدر دشوار است. ملالی جویا سال‌هاست به چنین مبارزه‌ای مشغول است و تاوان سنگینی هم بابت آن داده است.

او یکی از جوان‌ترین و در عین حال جنجالی‌ترین اعضای پیشین مجلس ملی افغانستان است. او سال ۲۰۰۳ به عنوان نماینده ایالت فراه یک سخنرانی پرشور در لوی جرگه قانون اساسی کرد و با همان به شهرت رسید. او سال ۲۰۰۷ این شورای ملی را "بدتر از طویله و باغ وحش" خواند و به همین دلیل عضویتش به حال تعلیق در آمد. او پیش از آن در جریان جلسات پارلمانی بارها مورد حمله لفظی و تهدید نمایندگان بنیادگرا قرار گرفته بود. مخالفانش او را دست پروده دولت پاکستان می‌دانند، اما دوستدارانش او را "شجاع‌ترین زن افغان" و همانند آنگ سان سو چی (Aung San SuuKyi) مبارز راه دمکراسی و برنده جایزه صلح نوبل در میانمار (برمه) می‌دانند. مجله "تایم" نام ملالی جویا را در فهرست ۱۰۰ شخصیت پرنفوذ سال ۲۰۱۰ قرار داد.

ملالی جویا متعلق به چنین جامعه‌ای است. ناگفته پیداست که مبارزه برای حقوق زنان در یک جامعه سنتی زن ستیز چقدر دشوار است. ملالی جویا سال‌هاست به چنین مبارزه‌ای مشغول است و تاوان سنگینی هم بابت آن داده است.

خانم ملالی در یک خانواده شلوغ رشد کرده و مدتی در پاکستان و ایران پناهنده بوده است. او که خود طعم محرومیت و بدبختی را چشیده، مدتی به بچه‌های بی سواد افغان درس می‌داده است. این زن فعال در مبارزه برای حقوق زنان و علیه بی عدالتی از هر فرصتی برای افشاگری استفاده می‌کند.

ملالی جویا به اشرف دهقانی و صمد بهرنگی دلبستگی نشان می‌دهد و از ستایندگان شعرهای احمد شاملو و حمید مصدق است .

او به علت موضع ضد آمریکایی اش نیز مدتی نتوانست ویزای آمریکا بگیرد، تا اینکه با پشتیبانی بعضی نمایندگان سنا و کنگره با سفرش موافقت شد. او در این سفر همراه با نوام چامسکی برنامه‌ای مشترک ضد جنگ برگذار و به کانادا نیز سفر کرد و ضمن معرفی کتابش بر علیه طالبان و زن‌ستیزی از یک‌سو و اشغال کشورش از سوی دیگر سخنرانی کرد و مصاحبه‌های گوناگونی انجام داد.

ملالی جویا از حمایت نیروهای مترقی در افغانستان و خارج از آن هم بهره‌مند شده و بارها نیز جوایزی دریافت کرده است. جوایزی که ملالی جویا گرفته است، ازجمله جایزه شهامت آنا پولیتکوفسکایا و جوایز متعدد حقوق بشر، هر چند با اهمیت هستند، اما در درجه دوم‌ قرار دارند. علتش این است که ملالی جویا زبانش بیش از حد سرخ است. او نه تنها با نیروهای قشری و زن ستیز در داخل افغنستان، که علیه دولت‌های غربی نیز می‌جنگد که به گفته وی، با اشغال نظامی افغانستان، وضع را بدتر کرده‌اند.

ملالی علیه هرگونه دخالت نظامی و موافق حمایت سیاسی و فرهنگی از نیروهای ترقی خواه است. او همچنین طرفدار جدایی دین از دولت و خواهان یک دولت لائیک در افغانستان است. از نظر او "نباید به جنگ سالاران اجازه داده شود که خود را در زیر نقاب دموکراسی پنهان کنند و به کرسی‌های خود بچسپند و به قیمت پابرهنگی و بینوایی مردم به دنبال منافع خود باشند".

از مبارزه برای آزادی، دمکراسی و عدالت دست نمی‌کشم

چندی پیش ملالی جویا برای چندمین بار مورد سوءقصد قرار گرفت که البته جان سالم به در برد. هایکه هنزل (Heike Hänsel) از نمایندگان حزب چپ (Die Linke) در پارلمان آلمان از سوی فراکسون حزب حمله به ملالی جویا را محکوم کرده و از دولت آلمان خواستار حمایت شده است.

یونگه ولت، روزنامه چپ‌گرای آلمان، گفت‌وگوی هایکه هنزل با ملالی جویا را منتشر کرده است که خلاصه‌ای از آن را می‌خوانیم.

خانم ملالی در یک خانواده شلوغ رشد کرده و مدتی در پاکستان و ایران پناهنده بوده است. او که خود طعم محرومیت و بدبختی را چشیده، مدتی به بچه‌های بی سواد افغان درس می‌داده است. این زن فعال در مبارزه برای حقوق زنان و علیه بی عدالتی از هر فرصتی برای افشاگری استفاده می‌کند.

چند روز پیش شما برای ششمین‌بار از سوء قصد جان سالم به در بردید. می‌توانید در مورد این حادثه برای ما بگویید؟

ملالی جویا: یک روز بعد از دیدار از ایالت فراه دو مرد مسلح به دفترم حمله کردند. وقتی محافظانم خواستند از خودشان دفاع کنند مورد تیراندازی مهاجمان قرار گرفتند و زخمی شدند. حقیقتش با توجه به درد و رنج هموطنانم، این حملات قابل ذکر نیستند، من فقط نگران محافظانم هستم که آدم‌هایی معمولی هستند و داوطلبانه محافظ من شده‌اند. با این حال من بیدی نیستم که از این بادها بلرزم. آنها با این حملات می‌خواهند مرا از مبارزه برای آزادی، دمکراسی و عدالت بازدارند، اما نمی‌توانند.

این سوء قصد‌ها کار کیست؟ فکر می‌کنید می‌شود عوامل سوء قصد را گرفت و محاکمه کرد؟

به طور کلی می‌شود گفت که آنها دشمنان مردم افغانستان هستند. آنها بنیادگراهای جنایتکارند؛ طالبان تروریست و عوامل تحت حمایت دولت‌های غربی و رژیم مافیایی حاکم هستند، ولی اینکه به کدام گروه مشخص وابسته هسند معلوم نیست. در بلبشویی که در افغانستان حاکم است و دستگاه قضا، رسانه‌ها و پلیس دست جنگ سالاران جنایتکار است، انتظار تحقیق این سوء قصد بیهوده است. حتی اگر هم سوء قصدکنندگان گیر بیافتند دوباره فوراً آزاد می‌شوند. تا وقتی کشور ما تحت اشغال آمریکایی‌ها و قدرت دست بنیادگراهاست، همین آش و همین کاسه است.

قتل ۱۶ نفر از زنان و کودکان افغانی توسط یک سرباز آمریکایی چه اثری روی افکار عمومی گذاشته است؟

مردم خوب می‌دانند که هرجا آمریکا دخالت نظامی کند، حاصلش مرگ و ویرانی است. بنابراین این حادثه چیز عجیبی نیست. از سال ۲۰۰۱ ده‌ها هزار نفر از غیر نظامیان بی‌گناه کشته شده‌اند. سربازان آمریکایی به روی اجساد ادرار کرده‌اند و قران آتش زده‌اند. معلوم است این چیزها مردم را خشمگین می‌کند، اما بزرگ‌ترین جنایت و بزرگ‌ترین خیانت، حمایت آمریکا از جنگ‌سالاران بنیادگرا و طالبان زن ستیز است. آمریکایی‌ها در اینجور اقدام‌ها بد سابقه‌اند: عراق را به خاک و خون کشاندند، لیبی را با سر کار آوردن دست‌پروردگان‌شان ویران کردند و حالا دارند برای دخالت نظامی در سوریه هم نقشه می‌کشند.

بزرگ‌ترین جنایت و بزرگ‌ترین خیانت، حمایت آمریکا از جنگ‌سالاران بنیادگرا و طالبان زن ستیز است. آمریکایی‌ها در اینجور اقدام‌ها بد سابقه‌اند: عراق را به خاک و خون کشاندند، لیبی را با سر کار آوردن دست‌پروردگان‌شان ویران کردند و حالا دارند برای دخالت نظامی در سوریه هم نقشه می‌کشند.

آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان به‌تازگی در افغانستان بود و با توجه به اوضاع بحرانی امنیتی اعلام کرد که نیروهای نظامی آلمان را تا بعد از سال ۲۰۱۴ هم از افغانستان خارج نخواهد کرد. نظر شما در این زمینه چیست؟

این نشان می‌دهد که آمریکا و متحداننش اینجا جا خوش کرده‌اند و قصد رفتن ندارند. از همان ابتدا آنها دنبال منافع ژئوپلیتیک و علائق اقتصادی خودشان و ایجاد پایگاه نظامی و امنیتی بودند. حتی اگر هم روزی نیروهای نظامی‌شان را خارج کنند، باز چندهزار نیرو را اینجا مستقر نگه می‌دارند. پلیس‌هایی که برای ما تربیت می‌کنند، گوشت‌های دم توپ هستند تا در حد امکان سربازان خارجی کمتری کشته شوند.

منبع: یونگه ولت

در همین زمینه:

ویدویی از یکی از نخستین حملات به ملالی جویا از سوی نمایندگان قشری

ابوما به اندازه بوش خطرناک است - گفت‌و‌گو با ملالی جویا

فرمانده کامیلا

Wed, 15 Feb 2012 02:25:10 +0000

اکبر فلاح‌زاده

ما شیلی را با نامهای آشنایی مانند آلنده و پینوشه می‌شناسیم. آلنده سوسیالیست سال ۱۹۷۳ به دست نظامیان سرنگون شد. اما خود پینوشه هم عاقبت‌به‌خیر نشد. او سال ۱۹۸۸ در همه پرسی شکست خورد و نتوانست بار دیگر نامزد ریاست جمهوری شود.

تازه اگر هم نامزد می‌شد به علت نفرت عمومی مردم از او جز لعن و نفرین نصیبی نمی‌برد. او را به علت داشتن مصونیت سیاسی به لحاظ داشتن پست سناتوری نمی‌توانستند دستگیر کنند. اما با شجاعت یک قاضی اسپانیایی در خارج از شیلی دستگیر و به محاکمه کشانده شد، ولی ادامه محاکمه و حکم محکومیتش به علت کبر سن و بیماری متوقف شد. جنجال در مورد از سر گیری محاکمه ادامه داشت تا اینکه او سال ۲۰۰۶ مرد و از مجازات گریخت.

شیلی بعد از کودتای پینوشه تاکنون چند بار بین چپها و راستها دست به دست شده، اما اوضاعش هنوز راست‌وریس نشده.

کامیلا از رهبران جنبش دانشجویی علیه هزینه سنگین تحصیل است. پدر و مادرش هر دو کمونیست بودند. خودش نیز کمونیست است اما معتقد است که کمونیستها از اشتباهات گذشته باید درس بگیرند و دمکراسی و آزادی را فراموش نکنند

شیلی از لحاظ سیاسی دیگر دیکتاتوری نیست، اما اقتصاد لیبرالی که بعد از کودتای پینوشه شروع شد، تا امروز ادامه پیدا کرده و پدر مردم را در آورده است.

حالا در اعتراض به این وضع در شیلی هم مانند دیگر کشورهای آمریکای لاتین چپها به جنب‌وجوش افتاده و در بعضی کشورها نیز دولت را هم در دست گرفته‌اند. شیلیایی‌ها هم با اعتراضات دانشجویی دارند باز جامعه را برای اعتراضات گسترده‌تر بسیج می‌کنند.

در این میان یک چهره سیاسی که همه جا گل کرده دختر جوانی است به اسم کامیلا والخو . (Camila Vallejo) او از رهبران جنبش دانشجویی علیه هزینه سنگین تحصیل است. پدر و مادر کامیلا در سالهای دهه هفتاد هر دو کمونیست بودند. خود او نیز کمونیست است اما معتقد است که کمونیستها از اشتباهات گذشته باید درس بگیرند و دمکراسی و آزادی را فراموش نکنند.

فرمانده، لقب چه‌گوارا بود، حالا آنرا به کامیلا داده‌اند. به نوشته روزنامه فرانکفورتر آلگماینه سابقه نداشته که یک رهبر دانشجویی مانند یک ستاره موسیقی پاپ همه جا مورد استقبال قرار گیرد.

کامیلا را همه دوست دارند چون مبارز و دوست داشتنی است. در اتاق کارش عکس بزرگی از مارکس به چشم می‌خورد. از اینکه محبوب مردم شده، خشنود است. می‌گوید: سرمایه داری با استفاده از انحصار رسانه‌ای اش چهره‌هایی از فرهنگ مصرفی‌اش را به جوانان قالب می‌کند.

خوشحالم که من با زیبایی چهره و از راه مبارزاتم توانسته ام چهره محبوبی شوم و مردم را برای مبارزه بسیج کنم .

فرمانده، لقب چه‌گوارا بود، حالا آنرا به کامیلا داده‌اند. به نوشته روزنامه فرانکفورتر آلگماینه سابقه نداشته که یک رهبر دانشجویی مانند یک ستاره موسیقی پاپ همه جا مورد استقبال قرار گیرد

کامیلای ۲۳ ساله دانشجوی رشته جغرافیای دانشگاه شیلی به دعوت بنیاد رزا لوگزامبورگ به آلمان آمده. یک رهبر دیگر جنبش دانشجویی و یکی از اعضای شاخه جوانان حزب کمونیست او را در این سفر همراهی می‌کنند.

چپگرایان آلمانی از جمله دنبال این‌اند که کامیلا و همراهانش با شر و شوری که دارند، به جنبش دانشجویی آلمانی‌ها تحرک بیشتری بدهند.

یکی از دلایل تحرک کمتر دانشجویان در آلمان این است که دانشجویان آلمانی به اندازه شیلیایی‌ها در مضیقه مالی قرار ندارند. با این حال همبستگی با شیلیایی‌ها همه جا دیده می‌شود. کامیلا در دانشگاه‌های چندین شهر سخنرانی کرده. سالنهای سخنرانی او غلغله می‌شود و جای سوزن ‌انداختن نیست.

او سال گذشته جنبش دانشجویان شیلی را در مبارزه با گرانی هزینه تحصیلی رهبری کرد و محبوب مردم و دشمن دولت شد. فعالیت دانشجویی او کم کم از دانشگاه فراتر رفت و به سطح جامعه گسترش پیدا کرد و مستقیم سرمایه و سرمایه‌داران را هدف گرفت.

خشونت پلیس نسبت به تظاهرات دانشجویان و رهبرشان کامیلا بیشتر به محبوبیت آنها افزوده. کامیلا اینک به یکی از چهره‌های شاخص جنبش سراسری جهانی، از بهار عربی گرفته تا جنبش اشغال وال استریت تبدیل شده است

دانشجویان شیلیایی تاکنون هزینه سنگینی برای مبارزاتشان پرداخته‌اند. یک دانش آموز ۱۶ ساله با گلوله پلیس کشته شده و به دانشجویان به کرات گاز اشک آور شلیک شده. خشونت پلیس نسبت به تظاهرات دانشجویان و رهبرشان کامیلا بیشتر به محبوبیت آنها افزوده. کامیلا اینک به یکی از چهره‌های شاخص جنبش سراسری جهانی، از بهار عربی گرفته تا جنبش اشغال وال استریت تبدیل شده است.

رسانه‌های آلمان گفت‌و‌گو‌های زیادی با کامیلا کرده‌اند که خلاصه‌ای از آنها را می‌خوانیم:

گفت‌وگو با کامیلا والخو

فرانکفورته آلگماینه: خانم کامیلا والخو، بگذارید با یک سؤال آتشین آغاز کنیم: شما منجی بشریتید؟

کامیلا وایلو: این عنوان مسخره است، من دانشجو هستم.

اما همه جا در رسانه‌ها در سراسر دنیا شما را به عنوان چهره ترکیبی از چه گوارا، ژاندارک، سالوادور آلنده و سایر مبارزان چپ می‌ستایند... خوانندگان روزنامه گاردین شما را به تازگی به عنوان "شخصیت سال ۲۰۱۱" برگزیده‌اند. شما اینهمه توجه و اقبال را چگونه می‌بینید؟

درست است، من برای بسیاری از مردم مقبول شده ام. اما این محبوبیت را به شخص خودم نمی‌گیرم. من فقط چهره‌ای هستم که این جنبش را باز می‌تاباند. این همه اقبال و توجه مدیون جنبش‌هایی است که در سراسر دنیا به راه افتاده. بنا بر این من ستایش از خودم را ستایش شجاعت تمام جوانان مبارز در همه جای دنیا ارزیابی می‌کنم.

اما می‌شود توضیح بدهید که چطور یک دفعه یک رهبر جنبش دانشجویی شیلیایی سمبل جنبش اعتراضی جهانی شده؟

مردم همه جا خود را در قبال مناسبات قدرت در تنگنا و بی پناه می‌یابند. عجالتاً ما در شیلی با معضل پولی کردن تحصیل درگیریم، اما این درگیری در جاهای دیگر، شکل‌های دیگر دارد. اما همه اینها در یک پدیده واحد جمع می‌شود، در احساس بی‌عدالتی اجتماعی، در اینکه عده کمی خیلی دارند و خیلی‌ها چیزی ندارند. این جنبش نظم نئو لیبرالی حاکم بر دنیا را هدف گرفته. من نمی‌دانم چرا درست مرا سمبل این حرکت می‌شمرند. شاید چون جنبشهای اعتراضی در کشوری مانند شیلی توجه جهان را به خود جلب می‌کند.

رسانه‌های شیلی دنبال شخصی کردن جنبش‌اند تا آن را قابل حمله کنند. به خود من هم زیاد حمله می‌کنند. می‌گویند زیبایم، زشتم، جوانم، احمقم. یک مقام دولتی مرا سگ ماده نامید و گفت سگها را که بکشی، جنبش خاتمه می‌یابد

در شیلی دعوایتان سر چیست؟

این دعوا داستانش دراز است و به سالهای دیکتاتوری نظامیان بر می‌گردد. شیلی از آن زمان تبدیل به موش آزمایشگاهی بدترین شکل سرمایه داری یعنی نئو لیبرالیسم شده. شیلی ۱۷میلیون جمعیت دارد اما بخش بزرگی از ثروت دست فقط صد خانواده است. این‌ها کنسرن‌های رسانه ای، بیمارستانها، و مراکز آموزشی را قبضه کرده‌اند. همین‌ها سیاست و قانون را هم در چنگ دارند.

اما چطور شد که یک جنبش دانشجویی چنین ابعاد وسیعی پیدا کرد؟

اول اصلاً قضیه سر کمک هزینه و وام تحصیلی بود. این مال سال ۲۰۰۵ است. اما هر چه جنبش بیشتر پایید و گسترش یافت، خواسته‌هایش وسیع‌تر شد و شامل حقوق اساسی هم شد. سال ۲۰۱۱ این جنبش یک جهش کمی و کیفی کرد. ما دانشجویان با دانش آموزان دست‌به‌یکی کردیم و خواسته‌های مشترک‌مان را اعلام کردیم. از اینجا به بعد جنبش دانشجویی ما جنبش سیاسی شد.

تحصیل یک حق اساسی است و با آن نمی‌شود کاسبی کرد. مؤسسات آموزشی بنگاه‌هایی شده‌اند که تکنوکرات بیرون می‌دهند. تکنوکراتهایی که بعد از فارغ التحصیلی تا خرخره در قرض فرو رفته‌اند. در این نظام آموزشی تفکر انتقادی کشته می‌شود

اعتراض ما به نارسایی‌های آموزشی فقط به خودمان مربوط نمی‌شود و پای خانواده‌هایمان را به میان می‌کشد. چون پدران و پدربزرگها به خاطر تحصیل بچه‌ها زیر بار قرض رفته‌اند و این مشکل یک باره مشکل کل جامعه و همه نسلها شده است.

علتش این بوده که سیستم آموزشی در حکومت پینوشه تا اندازه زیادی خصوصی شد ...

همینطور است. عده‌ای دارند در کشور ما با مسئله آموزش کاسبی می‌کنند. راستگرا‌ها معتقدند که آموزش و تحصیل باید در جهت بازار آزاد باشد. اما خیلی‌های دیگر از جمله ما، مردم عادی، کارگران و اکثریت جامعه معتقدیم که تحصیل یک حق اساسی است و با آن نمی‌شود کاسبی کرد. مؤسسات آموزشی بنگاه‌هایی شده‌اند که تکنوکرات بیرون می‌دهند.

این تکنوکراتها بعد از فارغ التحصیلی تا خرخره در قرض فرو رفته‌اند و مجبورند به ساز دستگاه برقصند. در این نظام آموزشی تفکر انتقادی کشته می‌شود و فقط چیزهایی که به درد سرمایه داری نئو لیبرال می‌خورد، به خورد دانشجویان داده می‌شود.

یعنی مشاجره بر سر این موضوع اشتباهات اساسی سیستم سیاسی را بر ملا کرد؟

دقیقاً. سودجویی و بی‌عدالتی در نظام آموزشی، در سیستم بهداشت و درمان هم دیده می‌شود. در حال حاضر بیمارستانها را بخش خصوصی می‌سازد.

اینها هم دنبال پر کرن جیب خودشانند و اعتنایی به دیگران ندارند. اینها به مسئله بیمارستان و آموزش با همان چشمی نگاه می‌کنند که به هر کاسبی و تجارت دیگری. تازه تجارت با مسئله تحصیل و بهداشت و درمان این حسن را هم برای بخش خصوصی دارد که سودش از بخشهای دیگر بیشتر است، چون در شیلی کار بخش خصوصی در این زمینه‌ها از مالیات معاف است.

شما این جهش ناگهانی جنبشهای اعتراضی جهانی را چطور توضیح می‌دهید؟

کجایش ناگهانی است! سالها همه اعتراضات جمع شده و یک دفعه بیرون زده. در شیلی نسل پدر و مادرهای ما در زمان آلنده در این مورد خیلی کار کردند.

سرمایه داری به جایی رسیده که دیگر قابل تحمل نیست، انسانها خود را دست‌بسته تسلیم بازار می‌یابند. بازارها برای حقوق انسانها پشیزی ارزش قائل نیستند. علیه این بی‌عدالتی‌هاست که همه، همه‌جا به ‌پا‌ خاسته‌اند

اما دیکتاتوری نظامیان بعد از کودتای سال ۱۹۷۳ آنها را سرکوب کرد و آنها ترسیدند. ما نخستین نسلی هستیم که پی دیکتاتوری به تن مان نخورده و نمی‌ترسیم. به همین دلیل دلیرانه وارد مبارزه شده ایم. اما این که یک باره در سراسر دنیا جنبش‌های اعتراضی در گرفته، مدیون وسایل جدید ارتباطی مانند فیس بوک و توییتر هم هست.

به نظر شما چه چیزی این اعتراضات جهانی را به هم پیوند می‌دهد، چون کشورهای مختلف با پیش زمینه‌های تاریخی گوناگون در گیر این جنبش‌ها شده‌اند.

موضوع بر سر حق آزادی است، بر سر حق تحصیل و درمان است، بر سر کار و دستمزد عادلانه است. سرمایه داری به جایی رسیده که دیگر قابل تحمل نیست، انسانها خود را دست‌بسته تسلیم بازار می‌یابند. بازارها تمام هم و غمشان سود است. بازارها برای حقوق انسانها پشیزی ارزش قائل نیستند. علیه این بی‌عدالتی‌هاست که همه، همه‌جا به ‌پا‌ خاسته‌اند.

شما خودتان را کمونیست می‌دانید. کمونیسم امروزه به چه معنی است؟

ما هنوز معتقد به پرپایی به یک سیستم کمونیستی هستیم. ما اعتقاد نداریم که کمونیسم در همه کشورها یکسان است. نسل ما بر خلاف نسل گذشته از یک روند دمکراتیک عبور کرده که سخت بر ما مؤثر افتاده. این امر ما را از کمونیستهای دیگر نسلها متمایز می‌کند.

ما معتقدیم که سیستم انتخاباتی باید دمکراتیک شود. کمونیست امروز دیگر یک رؤیا‌پرداز بیگانه با دنیا نیست. ما از آن کمونیستهایی که دید تنگ‌نظرانه و خشک نسبت به سیستم شوروی یا کوبا داشتند، نیستیم. ما از اشتباهات این سیستم آموخته‌ایم.

اکثر سیستم‌های کمونیستی به علت توتالیتر بودن شکست خوردند. شما چه درسی از این شکست‌ها می‌گیرید؟

هر کشور‌ی باید مدل سیاسی خودش را پیدا کند. این مدل‌ها قابل تقلید یا انتقال به دیگران نیست. ما کشوری می‌خواهیم با یک نظام عادلانه و دمکراتیک. ما معتقدیم که هر روند تکاملی فقط به طور گروهی و اشتراکی می‌تواند پیش برود، برای این کار یه یک سازمان اشتراکی نیاز هست.

کمونیست امروز دیگر یک رؤیا‌پرداز بیگانه با دنیا نیست. ما از آن کمونیستهایی که دید تنگ‌نظرانه و خشک نسبت به سیستم شوروی یا کوبا داشتند، نیستیم. ما از اشتباهات این سیستم آموخته‌ایم

هیچ تغییر و تحولی به دلایل فردی انجام نمی‌شود و همیشه پای جمعی در میان است که این روند را می‌خواهد. شیلی در حال حاضر در چنین مرحله‌ای قرار دارد.

شما به آینده‌ای با کمونیسم باور دارید؟

من فکر می‌کنم که ما کمونیستها حالا بیشتر از هر وقت دیگری سهم مهمی در تغییر جهانی می‌توانیم به عهده بگیریم. ما به دمکراسی باور داریم. نه به دمکراسی بورژوایی، بلکه به دمکراسی محرومان. این ایده کمونیستی ماست. شما در کشور خودتان باید کمونیسم را مطابق مسائل و شرایط خودتان تعریف کنید. به هرحال این جنبش جهانی مرزها را در می‌نوردد. دعوا بر سر یک درک نوین از عدالت در جامعه ماست.

فکر می‌کنید که شخص خودتان چقدر برای این جنبش اهمیت دارد؟

هر جنبشی به نمایندگان و رهبرانی مورد قبول عام نیاز دارد. خطر اینجاست که فکر کنیم جنبش به این یا آن فرد وابسته است، یا اینکه بعضی اشخاص یک باره به سرشان بزند رهبری نامحدود داشته باشند.

هر جنبشی به نمایندگان و رهبرانی مورد قبول عام نیاز دارد. خطر اینجاست که فکر کنیم جنبش به این یا آن فرد وابسته است، یا اینکه بعضی اشخاص یک باره به سرشان بزند رهبری نامحدود داشته باشند

چنین چیزهایی نباید اتفاق بیافتد، این جا ما با روندهای اشتراکی سر و کار داریم و هیچ‌کس حق ندارد خود را سوار جمع کند.

به نظر من تمام رسانه‌های شیلی دنبال شخصی کردن جنبش‌اند تا آن را قابل حمله کنند. به خود من هم زیاد حمله می‌کنند. می‌گویند زیبایم، زشتم، جوانم، احمقم. یک مقام دولتی مرا سگ ماده نامید و گفت سگها را که بکشی، جنبش خاتمه می‌یابد. به هرحال این هم کار و کاسبی رسانه هاست، اینها همه نشان می‌دهد که قدرت حاکم وقتی تهدید شود و در تنگنا قرار گیرد، چه واکنشی نشان می‌دهد.

اما شما که خوب بلدید با رسانه‌ها چطور تا کنید.

همین طور است، یاد گرفته‌ام از آنها استفاده کنم و اما به بازی گرفته نشوم و حمله به شخص خودم را نادیده بگیرم.

شما را گویا به مرگ هم تهدید کرده‌اند؟

بله متاسفانه. این موضوع به‌ویژه به خانواده ام زیاد فشار آورده. یک نفر در اینترنت مشخصات شخصی مرا منتشر کرده، شماره تلفنم، آدرس منزلم. به خانه پدر و مادرم حمله کردند و به خودم هم تلفن تهدید آمیز کردند، پلنگ وقتی در تنگنا بیافتد، حمله می‌کند. قدرتمندان می‌ترسند.

از شما؟

از جنبشی که من نمایندگی می‌کنم. مسئله این است که چرا یک جنبش چپ اجتماعی مورد حمله قرار می‌گیرد. جنبش ما امروز طبقه حاکم بر کشورمان را به طور جدی مورد تهدید قرار داده.

شما را رقیب جدی سباستین پینرا (Sebastián Piñera) رئیس جمهوری شیلی می‌دانند، قصد ریاست جمهوری دارید؟

زود است در این مورد حرف بزنیم. من تلاش می‌کنم به وظایف سیاسی‌ام عمل کنم. شاید یک سال دیگر بشود در این مورد حرف زد.

منبع: FAZ

در همین زمینه:

کامیلا وایلو، قهرمان جوان آمریکای لاتین

روسیه و سوریه هم قافیه اند

Wed, 08 Feb 2012 04:09:18 +0000

اکبر فلاح‌زاده

روسیه چندی پیش ناوگان موسوم به "آدمیرال کوزنتسوف" را به بندر طرطوس (Tarus) در غرب سوریه اعزام کرد و یک محموله موشکی هم به سوریه تحویل داد. تحویل این موشکها ظاهرأ در چارچوب قرارداد سال ۲۰۰۷ با سوريه صورت می‌گیرد. تحویل سامانه‌هاي دفاع ساحلي "باستيون" همراه با موشک‌هاي بالستيک ضد کشتي‌هاي جنگي "ياخونت" به سوریه همیشه با مخالفت اسراییل روبه‌رو بوده.

اما تحویل آنها در حال حاضر بیشتر جنبه نمایشی دارد تا عزم روسیه را در دفاع از متحدش سوریه نشان بدهد. پایگاه دریایی طرطوس واقع در سوریه در زمان شوروی سابق و به منظور مقابله دریایی با ناوگانهای غربی در مدیترانه ایجاد شده بود. اما حالا حتی بعد از از بین رفتن شوروی هم از بین نرفته و در اختیار دولت روسیه قرار گرفته.

روسها معتقدند که در مورد لیبی از غرب رودست خورده اند و از این رو سوریه را به این آسانی‌ها رها نخواهند کرد.

سوریه متحد روسیه و مشتری سلاح‌های روسی است. این سلاح‌ها از راه‌های قانونی و غیرقانونی به سوریه می‌رسند. قبرس ۱۱ ژانویه سال گذشته میلادی از حرکت یک کشتی حامل تجهیزات نظامی روسی به سوریه جلوگیری کرد. اما آن را فقط به تغییر مسیر وادار کرد و توقیف نکرد.

تحویل موشک‌هاي بالستيک ضد کشتي‌هاي جنگي از طرف روسیه به سوریه، در حال حاضر بیشتر جنبه نمایشی دارد تا عزم روسیه را در دفاع از متحدش نشان بدهد

قبرسی‌ها چشمشان ترسیده: تابستان پارسال انفجار یک انبار مهمات در یک پایگاه دریایی قبرس که ۹۸ کانتینر حاوی سلاح و مهمات در آن انبار شده بود، چند کشته و مجروح و کلی خسارت به‌جا گذشت.

این سلاحها از یک کشتی باری که از ایران به مقصد سوریه در حرکت بود، توقیف شده بودند. ارسال این همه سلاح به صلاح کیست؟ حکومت بشار اسد مانند حکومت پدرش جابرانه است. این پدر و پسر به بهانه مبارزه با اسراییل آزادیها را محدود و هرگونه اعتراض مردمی را خفه کرده اند.

اوضاع سوریه از یازده ماه پیش که اسد از ترس تکرار بهار عربی وعده اصلاحات داد و به آن عمل نکرد، متشنج شده است. عده‌ای از نظامیان به گروه‌های مخالف پیوسته و برای دفاع از مردم با نیروهای دولتی درگیر شده اند. به گفته ناظران حقوق بشر تا کنون بیش از پنج هزار نفر در آن کشور کشته اند.

روسها و چینی ها تاکنون دوبار در شورای امنیت مانع تصویب قطعنامه علیه اسد شده اند. بعد از قدرت گرفتن مجدد پوتین در روسیه، روسها در قبال غرب موضع سفت و سخت‌تری در پیش گرفته اند.

آنها بر این باورند که در مورد لیبی سهل انگاری کرده و از این نظر در مورد سوریه سخت گرفته اند. چین هم از وتوی قطعنامه علیه اسد دفاع کرده. به نوشته روزنامه خلق (Volkszeitung) قطعنامه یک طرفه بوده و فقط اسد را محکوم کرده و به قول این روزنامه "گروه‌های مسلح" را که علیه دولت می جنگند، محکوم نکرده.

به گفته مفسر این روزنامه دولتی، نیروهای ناتو قطعنامه علیه قذافی را مورد سوء استفاده قرار دادند. آنها با سوء استفاده از منطقه پرواز ممنوع، آشکارا به نفع مخالفان قذافی وارد جنگ شدند. به نوشته این روزنامه دولتی چینی که روزنامه فرانکفورتر آلگماینه از آن نقل قول کرده، چین ضمن اذعان به این که ممکن است خونریزی در سوریه ادامه بیابد، در توجیه وتوی خود ادعا نموده که "تصویب قطعنامه وضع را پیچیده تر می کرد".

روس‌ها بر این باورند که در مورد لیبی سهل انگاری کرده و از این نظر در مورد سوریه سخت گرفته اند و چینی‌ها به نوشته روزنامه دولتی خلق، قطعنامه را یکطرفه دانسته و گفته‌اند چرا گروه‌های مسلح مبارز محکوم نشده‌اند

وتوی روسیه و چین با اعتراض شدید دول غربی و مبارزان سوری مواجه شد. درست در آستانه رأی گیری بر سر قطعنامه، نیروهای سوری دهها نفر را در شهر حمص کشتند. مبارزان سوری در اعتراض، به سفارت خانه‌های سوریه در چندین کشور از جمله در آلمان و استرالیا حمله کردند.

اما نیروهای دولتی سوریه دلگرم از پشتیبانی روسیه و چین، دوباره به شهر حمص حمله کردند و عده‌ای را کشتند. بنا به گزارش خبرگزاری ها، در پی این حملات،آمریکا برای منزوی کردن بیشتر سوریه سفارتخانه‌اش را در سوریه تعطیل کرده و سفیر و کارکنانش را از دمشق خارج کرده است.

لاوروف وزیر خارجه روسیه زیر فشار سنگین رسانه‌های غربی وافکار عمومی قول داده به سوریه برود و با اسد گفت‌وگو کند. به نوشته روزنامه چپگرای "یونگه ولت" به نقل از روزنامه شرق الاوسط، مسکو و واشنگتن پنهانی با هم قرار و مدار گذشته اند.

طبق این قرار روسیه می کوشد اسد را به کناره‌گیری وادار کند. اگر اسد تن ندهد، آنگاه روسیه قطعنامه‌های دیگر را وتو نخواهد کرد. این همه البته بستگی دارد به سیر تحولات در روزهای آتی. عجالتأ که تونس گفته دولت بشار اسد را دیگر به رسمیت نمی شناسد.

به نوشته روزنامه فرانکفورتر روندشاو، روسیه و چین از واکنش خشمگینانه مبارزان سوری و دول غربی و اتحادیه عرب نسبت به وتوی قطعنامه شوکه شده اند. به گفته سوزان رایس نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد "روسیه و چین با وتوی قطعنامه مسئول هر گونه خونریزی در سوریه خواهند بود."

به نوشته روزنامه چپگرای "یونگه ولت" مسکو و واشنگتن پنهانی با هم قرار و مدار گذشته اند. طبق این قرار روسیه می کوشد اسد را به کناره‌گیری وادار کند. اگر اسد تن ندهد، آنگاه روسیه قطعنامه‌های دیگر را وتو نخواهد کرد

مرکل صدر اعظم آلمان هم همین موضع را درقبال وتوی روسیه و چین اتخاذ کرده و دو کشور مزبور را مسئول خونریزهای روزها ی آتی دانسته. دیگر سران غرب از جمله اوباما نیز موضع مشابهی گرفته اند. مخالفان در سوريه هم وتوی روسيه و چين را "مجوزی برای کشتار" مردم عنوان کردند.

در این میان چینی ها در توجیه موضع‌شان به دست و پا افتاده اند. روزنامه دولتی چین رنمین ریباو (Renmin Ribao=People's Daily) نوشته، وتوی چین به‌‌‌ معنی باز گذاشتن دست حکومت برای خشونت نیست. اوضاع پیچیده است و راه حال کشورهای غربی نیز می‌‌توانست فاجعه آمیز باشد.

این روزنامه موضع چین را "مسئولانه" خوانده و به تغییر زورکی حکومت های لیبی، افغانستان و عراق اشاره نموده که سبب پایان یافتن خشونت‌ها نشده.

چینی ها در هنگام رآی گیری به سر قطعنامه علیه قذافی رأی ممتنع داده بودند. اما سوریه چیز دیگری است؛ منافع روسیه و چین در سوریه خیلی بیشتر از آن است که بگذارد دست روی دست روی دست بگذارند. دست هر دو در کاسه سوریه است. سوریه نه فقط از لحاظ اقتصادی، که از لحاظ ژئوپلیتیک هم برایشان اهمیت به سزا دارد.

به گزارش CNN یکی از علل اینکه چین و سوریه هوای هم را دارند، این است که چینی‌ها از موضع سوریه در بلندیهای جولان دفاع می کنند، سوری‌ها هم در عوض از موضع چین در مسئله تبت حمایت می کنند.

به گزارش CNN یکی از علل اینکه چین و سوریه هوای هم را دارند، این است که چینی‌ها از موضع سوریه در بلندیهای جولان دفاع می کنند، سوری‌ها هم در عوض از موضع چین در مسئله تبت حمایت می کنند

اما گذشته از همه اینها، علت پشتیبانی روسیه و چین از حکومت بشار اسد را باید در ماهیت ضد دمکراتیک آنها جست. از کوزه همان تراود که در اوست. سرکوب جنبش اعتراضی مردم چین در میدان تیانانمن (Tiananmen) معروف خاص و عام است و محدود کردن آزادیهای فردی نیز جزو امور روزمره در چین است.

روسها هم دست کمی از چینی‌ها ندارند و از جمله در کار تقلب‌های انتخاباتی کسی حریفشان نمی شود. طی روزهای اخیر دهها هزار نفر در روسیه علیه انتخاب تقلبی ولادیمیر پوتین تظاهرات کرده اند و دولت برای مقابله با آنها کارمندان و مزدبگیران دولتی را به طرفداری پوتین به خیابانها فرستاده.

به نوشته "دی سایت" آلمان دیمتری روگوسین (DmitriRogosin) معاون رئیس دولت روسیه اعلام کرده "روسهای میهن‌پرست واقعی به جای تظاهرات علیه دولت بروند بچه بزایند، دستکم سه تا". با این میزان درک از دمکراسی، دفاع از حکومت بشار اسد از سوی روسیه نباید دور از انتظار باشد.

با این حال بنا به تفسیر مارتین گلن (Martin Gehlen) مفسر دی سایت، «هر چقدر هم حمایت نظامی و سیاسی بشود، "رژیم اسد آینده ندارد و رفتنی است."

آنجلوپولوس: «فیلم می‌سازم، پس هستم»

Wed, 25 Jan 2012 00:58:47 +0000

گفت‌وگو با تنو آنجلوپولوس در مورد فیلم «غبار زمان» به مناسبت درگذشت این فیلمساز برجسته یونانی

اکبر فلاح‌زاده

بخش فرهنگ زمانه - تنو آنجلوپولوس، فیلمساز برجسته یونانی امشب در سن هفتاد و شش سالگی در اثر پیامدهای یک سانحه رانندگی درگذشت. سر صحنه فیلمبرداری در حالی‌که از عرض خیابان می‌گذشت، موتورسواری به او زد و این سانحه منجر به خون‌ریزی مغزی این کارگردان برجسته شد.

آنجلوپولوس" یکی از مهم‌ترین فیلمسازان اروپا در ۴۰ سال گذشته به‌شمار می‌آمد و از او به عنوان "نگاه یونان" یاد می‌کردند.

او می گوید: «در زمانه غمناکی به‌سر می‌بریم که چندان مجال امیدواری به آدم نمی‌دهد. معلوم است که حیرانم و گاهی فکر می‌کنم به سال‌های سپری شده، هنگامی که به تغییر باور داشتیم. آن وقت‌ها آسمان در دسترس بود، اما دستمان نرسید ستاره‌ها را بچینیم و بخت از کف‌مان رفت...»

به مناسبت درگذشت این فیلمساز بزرگ، ترجمه گفت‌و‌گو با او درباره فیلم «غبار زمان» را به ترجمه اکبر فلاح‌زاده می‌خوانیم:

اکبر فلاح‌زاده - موسیقی را اگر از سینمای تنو آنجلوپولوس (Theodoros Angelopoulos ) بگیری، جانش را گرفته‌ای. این را البته در مورد هر فیلم دیگری از جمله فیلم‌های موزیکال هم می‌شود گفت. اما سینمای آنجلوپولوس جور دیگری با موسیقی عجین است.

در فیلم‌های او موسیقی و تصویر شاعرانه به شکل خاصی به هم پیوند خورده‌اند. موسیقی صرفاً دنباله‌رو یا همراه تصویر نیست، بلکه شخصیت جداگانه دارد. موسیقی فیلم‌های او را، چنان‌که معروف است، النی کارایندرو (Eleni Karaindrou) ساخته است.

آنجلولوپوس ۲۰ فیلم بلند ساخته و بیش از ۳۰۰ جایزه گرفته. از جمله شیر طلایی جشنواره ونیز برای فیلم «اسکندر کبیر»، جایزه بزرگ هیأت داوران جشنواره کن برای فیلم «نگاه خیره اودیسه»، و در سال ۱۹۹۸ نخل طلای جشنواره کن برای فیلم «ابدیت و یک روز» را از آن خود کرده است. او را در ایران بیشتر با آثاری مانند «گام معلق لک لک» با بازی مارچلو ماسترویانی، و فیلم شاعرانه «چشم‌اندازی در مه» می‌شناسیم. آثار سینمایی او الهام‌بخش برخی از سینماگران ما بوده است.

آنجلولوپوس در سال ۱۳۷۹ در «جشنواره فیلم فجر» تهران جایزه ویژه‌ای از دست عباس کیارستمی دریافت نمود.

آنجلوپولوس بعد از تحصیل حقوق در یونان به فرانسه رفت تا در سوربن فلسفه بخواند. بعد به مدرسه سینمایی رفت، اما آن را تمام‌نکرده‌‌ رها کرد و به یونان بازگشت تا روزنامه‌نگاری کند. اما گرفتار سانسور حکومت نظامیان شد و روزنامه‌ای که در آن نقد فیلم می‌نوشت، تعطیل شد. این بود که دست به کار ساختن یک فیلم کوتاه شد، که آن هم ممنوع شد. فعالیت فیلمسازی او عمدتاً به بعد از سقوط حکومت دیکتاتوری نظامیان (۱۹۷۴-۱۹۶۷) موکول شد. فیلم طولانی «بازیگران دوره‌گرد» او با ترکیب ظریفی از تاآتر و سینما مروری دارد بر تاریخ پرتنش یونان از ۱۹۳۹ تا ۱۹۵۲.

آنجلوپولوس: ما همیشه به مرزهایی برمی‌خوریم و باید از آن‌ها عبور کنیم تا به خودمان برسیم. این مرز‌ها کمتر مرزهای جغرافیایی‌اند، بیشتر آن‌ها را در ذهن داریم. آلبر کامو در این مورد گفته‌ی در خور تأملی دارد. گفته است: قلمرویی هست که از آن بیرون رانده شده‌ایم و مدام دنبال آن می‌گردیم.

آنجلوپلوس با دید شاعرانه‌اش فیلم سیاسی می‌سازد و همیشه در بطن حوادث روز قرار دارد، اما دلش تنگ گذشته است. قهرمانان او بعد از تبعید یا گم‌گشتگی به وطن بازمی‌گردند، اما خود را بازنمی‌یابند. از این جمله است شاعری که در فیلم «ابدیت و یک روز» بعد از سال‌های متمادی به وطنش باز می‌گردد و چون زبان مادری‌اش را از یاد برده، از مردم کلمه می‌خرد تا با آن‌ها شعر بگوید. شعر تنهایی و سرگشتگی. کلماتش این‌هاست: «تنهایی، خیلی دیر».

«غبار زمان» آخرین فیلم آنجلوپلوس است که دو سال پیش ساخته شد. این فیلم دومین قسمت از سه‌گانه‌ای است که با فیلم درخشان «چمنزار گریان» آغاز شد. در این فیلم، آنجلوپولوس داستان کارگردانی را نقل می‌کند که از زندگی پدر و مادر خودش فیلم می‌سازد و از این طریق زمان‌های حال و گذشته را در هم می‌آمیزد. «غبار زمان» بهترین فیلم آنجلوپلوس نیست، اما عناصری از فیلم‌های سابق او را در خود دارد.

او در فیلم‌های خود موضوع‌های انسانی چون مهاجرت، تبعید و تنهایی را دستمایه قرار داده است. سکانس‌های آرام و طولانی با نگاهی شاعرانه و نوستالژیک و استفاده مکرر از لانگ شات از ویژگی‌های اصلی فیلم‌های اوست.

در گفت‌وگو با شبکه‌ تلویزیون فرهنگی آلمان و اتریش می‌گوید که برای او صحنه فیلمبرداری واقعیتی سوای فیلمنامه ایجاد می‌کند. چون از اینجا به بعد تصویر و صحنه‌هایی که فقط در ذهن بودند، پیش چشم مجسم می‌شوند. او با فیلمساز فرانسوی رنه کلر (René Clair ) مخالف است، که گفته: «فیلمنامه که تمام شد، فیلم تمام است». به نظر آنجلوپولوس فیلمبرداری فقط پیاده کردن فیلمنامه نیست، بلکه یک کار خلاقانه است.

می‌گوید لانگ‌شات‌هایش برای بازیگران مشکل ایجاد می‌کند و آن‌ها نمی‌توانند به خوبی خودشان را با صحنه تطبیق بدهند. به ویژه کار وقتی دشوار می‌شود که او بر خلاف روبر برسون (Robert Bresson ) کارگردان و فیلم‌‌نامه‌نویس مینی‌مالیست فرانسوی در هر صحنه برداشت‌های زیاد انجام نمی‌دهد تا به برداشت دلخواه برسد. می‌گوید همیشه اولین برداشت بهترین است، چون احساسات و عواطف را طبیعی‌تر بازمی‌تاباند. او به همین دلیل از بازی مارچلو ماسترویانی تمجید می‌کند، که به گفته او برداشت نخستش در فیلم‌هایش همیشه بهترین است.

با این حال معتقد است که فیلم نمی‌تواند تمام آنچه را در رؤیا داریم نشان دهد. از فرانسوا تروفو قولی نقل می‌کند که «ما فقط به ۳۰ درصد آنچه در ذهن داریم می‌توانیم تجسم ببخشیم». چون در واقعیت نمی‌شود به همه آنچه در آسمان بلند خیال پرداخته‌ایم، دست بیابیم.

آنجلوپلوس نزد منتقدان نه فقط به یک فیلمساز شاعر، که به فیلمساز نقاش هم معروف است. این به واسطه تصویرهایی است که مانند قاب عکس یا تابلوی نقاشی ثابت می‌مانند. تصویرهایی مانند گوسفندان آویخته از درخت، یا صحنه درآوردن یک دست شکسته مجسمه اولیس با هلیکوپتر از داخل آب دریا، سرگردان بودن دست بر فراز آسمانخراش‌ها، و سپس شناور بودن مجسمه با دست شکسته روی کشتی باربری.

آنجلوپولوس:رؤیا‌هایمان را نباید از دست بدهیم. هرگز! مارچلو ماسترویانی در فیلم «گام معلق لک لک» می‌گوید که فرقی نمی‌کند با کدام کلید در را بگشاییم، همیشه امکان یک رؤیای مشترک هست.

آنجلوپلوس دلتنگ یونان است، یونانی که دیگر نیست، اما در دل او هست. یونان شکوهمندی که زمانی مهد تمدن و فرهنگ بود و اینک ورشکسته، گوشه‌ای از اروپا افتاده و چشم به کمک بانک‌های اروپایی دارد تا سرپا بماند. در مورد همین بحران اقتصادی آنجلوپلوس قصد دارد فیلمی بسازد.

در مورد فیلم «غبار زمان» و دیگر ویژگی‌های فیلمسازی آنجلوپلوس، گفت‌وگوی او با نشریه‌ی آلمانی‌زبان « در خدمت فیلم» (Film- Dienst ) می‌تواند مفید باشد. خلاصه‌ای از این گفت‌وگو را می‌خوانیم:

نشریه‌ی «در خدمت فیلم» - تریلوژی «غبار زمان» دومین قسمت سه‌گانه شما در مورد انسان‌ها در قرن بیستم است. چه چیزی باعث می‌شود که شما این قدر سه‌گانه بسازید؟

آنجلوپولوس- خیلی ساده: من دوست دارم فیلم‌هایم بیش از شش ساعت طول بکشند. اما چون کسی روی فیلم شش ساعته سرمایه نمی‌گذارد، و هیچ سینمایی هم آن را نمایش نمی‌دهد، من هم کلک می‌زنم و فیلم‌هایم را تکه تکه می‌کنم و سه گانه می‌سازم.

داستان این فیلم چیست؟

«غبار زمان» داستان یک زن و ماجرا‌هایش در سه قاره است که به صورت فیلم در فیلم روایت می‌شود. ویلم دافو (Willem Dafoe )نقش کارگردانی را بازی می‌کند که داستان زندگی خانواده‌اش را به فیلم درمی‌آورد و خودش هم قهرمان این داستان می‌شود. مانند بیشتر آثار من اینجا هم مسئله بر سر مرز است، مرزهایی که ما در واقعیت و در ذهنمان از آن‌ها می‌گذریم. والدین این کارگردان در فیلم بعد از سقوط دیوار برلین در سال ۱۹۸۹ برای دیدار او به برلین می‌آیند. خیال و واقعیت به هم می‌آمیزد. من به واسطه داستان عشقی دو مرد و یک زن نگاه شاعرانه‌ای می‌اندازم به پایان قرن بیست. سفر، تبعید، سرخوردگی، و در ‌‌نهایت رهایی. بیش از این نمی‌توانم بگویم.

فیلم‌های شما در سفر و در بستر زمان اتفاق می‌افتند، انسان‌ها سرگشته‌اند و دنبال موطنشان می‌گردند.

همین در مورد خودم صادق است. سفر که می‌کنم، می‌گذارم رانده شوم، به روی چیزهای تازه آغوش می‌گشایم و احساس آزادی و در عین حال دوری از باقی دنیا به من دست می‌دهد. چون خودم گواهینامه رانندگی ندارم، راننده استخدام می‌کنم و خودم موقع راندن بیرون را سیاحت می‌کنم. وقتی بی‌هدف می‌رانیم و مناظر از پیش چشمم رد می‌شوند، بهترین ایده‌ها هم وارد ذهنم می‌شوند. هوس سفر همیشه مرا به وجد و حرکت آورده است. گاهی نمی‌دانم کجایم، صبح برمی‌خیزم و از خودم می‌پرسم: من راستی کجایم؟ اما احساس نمی‌کنم که گم شده‌ام، برعکس: احساس سر حالی می‌کنم. ما همیشه به مرزهایی برمی‌خوریم و باید از آن‌ها عبور کنیم تا به خودمان برسیم. این مرز‌ها کمتر مرزهای جغرافیایی‌اند، بیشتر آن‌ها را در ذهن داریم. آلبر کامو در این مورد گفته‌ی در خور تأملی دارد. گفته است: قلمرویی هست که از آن بیرون رانده شده‌ایم و مدام دنبال آن می‌گردیم.

آیا در پایان به جایی می‌رسیم که در ان احساس امنیت و آرامش کنیم؟ یا اینکه همه‌اش فقط خواب و خیال است؟

ما به این اشتیاق، اشتیاق رسیدن محتاجیم. به مقصد خیلی سخت می‌شود رسید، یا اینکه گاهی اصلاً به مقصد نمی‌رسیم. به یاد آوریم سرگردانی اودیسه را. این ناآرامی درونی یک چیز عمیقاً انسانی است.

فرانسوی‌ها می‌گویند: «ترک یک مکان همیشه به معنای کمی ترک زندگی و مردن است»

همین‌طور است. هنگامی که از جایی می‌رویم، بخشی از آن چیزی را که ترک می‌کنیم، از یاد می‌بریم. با از یاد بردن قسمت کوچکی از خودمان، به روی چیزهای تازه آغوش می‌گشاییم، تجربه‌های تازه می‌کنیم و انسان‌های نویی را می‌شناسیم. اما گذشته را نمی‌توانیم کاملاً پاک کنیم، رابطه تاریخی و دیالکتیکی گذشته و حال را نمی‌شود از ذهن زدود.

«غبار زمان» داستان یک زن و ماجرا‌هایش در سه قاره است که به صورت فیلم در فیلم روایت می‌شود.

یک نقطه عطف در کار شما کار با اساطیر و تاریخ عتیق یونان است.

کسی که در یونان به دنیا آمده و در آنجا بزرگ شده، از این اساطیر گریزی ندارد. این یک بازی روشنفکرانه نیست، این اساطیر با شیر مادر به وجودمان نوشانده می‌شوند. فیلم‌هایی مانند «نگاه خیره اودیسه» حاصل منطقی همین روند است. این اساطیر همه جا در یونان امروز همراه من‌اند.

در مورد نخستین فیلم بلندتان «بازسازی» (Rekonstruktion) یک بار گفتید فیلم مرثیه‌ای سرزمینی است که اگر مردمش آن را ترک کنند، می‌میرد. در حال حاضر مشاهده می‌کنیم که خیلی‌ها دارند سرزمینشان را ترک می‌کنند.

این فیلم در زمان دیکتاتوری نظامی ساخته شد. هنگام فیلمبرداری در روستاهای متروک پرنده پر نمی‌زد. مردان روستا برای کار به آلمان و کشورهای دیگر رفته بوند. تک و توک زنان در خانه‌های سیاه و خاکستری به چشم می‌خوردند. زیر باران همه خانه‌ها سیاه دیده می‌شد، مه غلیظ هم روستا را مانند یک چادر سیاه می‌پوشاند. سکوتی هولناک حاکم بود و نشانی از زندگی دیده نمی‌شد.
امروزه امواج پناهندگان از آفریقا به اروپا روانه است و این ما اروپایی‌ها را تغییر می‌دهد.

تنهایی انسان‌ها، همچنین یک جور تبعید درونی در بیشتر فیلم‌های شما به ویژه در «سفر به سیترا» Die Reise nach Kythera و در «پرورش دهنده زنبور عسل» Der Bienenzüchter دیده می‌شود. علاقه شما به این موضوع از کجا می‌آید؟

من با دیکتوری نظامی در یونان آشنا شدم، این جور چیز‌ها چنان اثری بر آدم می‌گذارند که از یاد نمی‌روند. اما گذشته از این آدم غالبا در کشور خودش احساس غریبی می‌کند، چون با ایده ال‌هایش همخوانی ندارد. از سر یأس به درون خود می‌خزیم و خود را تبعیدی حس می‌کنیم. به ویژه هنرمندان و روشنفکران دچار چنین احساسی می‌شوند.

چهل و اندی سال پیش نخستین فیلم کوتاه‌تان را ساختید. امروز فیلم ساختن را چگونه می‌بینید؟

فیلم ساختن یک ماجراست، یک فیلم تجسم بخشیدن به ایده‌هاست. البته رابطه با واقعیت نباید قطع شود. برای من یک فیلم جدید دیگر یک کار جدید نیست، بلکه یک کار عادی مانند نفس کشیدن است، که بدون آن نمی‌شود زیست. راستش نمی‌دانم اگر فیلم نسازم، چه می‌کنم. من فیلم می‌سازم، پس هستم.

می‌گویند شما نسبت به همکارانتان هنگام فیلمسازی خیلی سختگیر هستید؟

اگر این‌طور‌بود، همکاران قدیمی‌ام از جمله فیلمبردارانم آروانتیس Giorgos Arvanitis و سینانوس Andreas Sinanos دیگر با من کار نمی‌کردند.

از فیلم «سفر به سیاترا» در سال ۱۹۸۴ النی کارایندرو برای فیلم‌های شما موسیقی می‌سازد و تا امروز به شما وفادار مانده است. کار او را چگونه می‌بینید؟

الهام‌بخش است. در ابتدای کار کارگردانی می‌خواستم موسیقی زنده به کار بگیرم. اما دیدم به چیزی بیشتری نیاز دارم، به کسی که بتواند احساس را ترجمه کند. اینجا بود که من و النی همدیگر را پیدا کردیم. هنگامی که فیلمنامه می‌نوشتم او صدایم را ضبط می‌کرد. آن‌طور که خودش برایم تعریف می‌کرد می‌خواست فیلمنامه را با صدای خود من بشنود. آنگاه موسیقی فیلم را بر پایه احساسی که گرفته بود، می‌ساخت. او با این روش به فیلم روح می‌داد.

فیلم‌های شما برای پرده وسیع سینما ساخته شده‌اند. اما مشاهده می‌کنیم که فیلم‌هایتان را در اینترنت دانلود می‌کنند و جوانان بیشتر دوست دارند آن‌ها روی صفحه تلفن‌های دستیشان ببینند. این موضوع برای شما تکان‌دهنده نیست؟

وحشتناک است. برای من که کارگردانم این یک کابوس مطلق است.

شما هیچوقت انکار نکرده‌اید که چپگرا هستید و در فیلم «گام معلق لک لک» که سال ۱۹۹۱ ساختید، خود را سوگواراز دست دادن رویا‌هایتان نشان داده‌اید. امروز اوضاع دنیا را چگونه می‌بیند؟ هنوز مأیوس‌اید یا اینکه به تغییر امیدوارید؟

شما پاسخ مرا می‌دانید!

با این حال ممنون می‌شوم اگر از دهان خودتان بشنوم.

در زمانه غمناکی به‌سر می‌بریم که چندان مجال امیدواری به آدم نمی‌دهد. معلوم است که حیرانم و گاهی فکر می‌کنم به سال‌های سپری شده، هنگامی که به تغییر باور داشتیم. آن وقت‌ها آسمان در دسترس بود، اما دستمان نرسید ستاره‌ها را بچینیم و بخت از کف‌مان رفت. البته این حرف‌ها به این معنی نیست که خود را در نومیدی غوطه‌ور کنیم. باید با دید انتقادی به وضع حاضر نگاه کنیم. شاید نسل آتی هشیار‌تر باشد و دنیای بهتری بسازد. ما رؤیا‌هایمان را نباید از دست بدهیم. هرگز! مارچلو ماسترویانی در فیلم «گام معلق لک لک» می‌گوید که فرقی نمی‌کند با کدام کلید در را بگشاییم، همیشه امکان یک رؤیای مشترک هست. فکر می‌کنم بهتر است با این همین جمله گفت‌وگو را تمام کنیم.

منبع

ویدئو: نماهایی از «دشت گریان» ساخته آنجلوپولوس

وقتی جنایتکاران آلزایمر می‌گیرند

Sun, 08 Jan 2012 02:43:41 +0000

محاکمه سران خمر سرخ به اتهام جنایت علیه بشریت

اکبر فلاح زاده

دادگاه سران خمر سرخ که هم اینک در پنوم پن پایتخت کامبوج جریان دارد، زخمهای کهنه را باز کرده است. سی سال از حکومت وحشت خمرها در سالهای ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹ می‌گذرد. اما هنوز هیچ چیز فراموش نشده، هر چند که سران دستگیر شده خمر در دادگاه خود را به فراموشی زده‌اند و چیزی یادشان نمی‌آید.

از این سران سه تایشان دارند در دادگاه رسیدگی به جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت، که سازمان ملل راه انداخته، محاکمه می‌شوند.

دو دادستان، یکی از کامبوج و یکی غیر کامبوجی، به همراه ۱۷ قاضى محلی و ۱۳ قاضى از کشورهای مختلف از جمله آمریکا، ژاپن، فرانسه، اتریش، لهستان، استرالیا و سرىلانکا، کار قضاوت در این دادگاه را به عهده دارند.

خود پل پوت سال ۱۹۹۸مرد و از محاکمه رست. از میان انبوه جنایتکاران تنها معدودی از سران دستگیرشده‌اند. انصاف حکم می‌کرد که در کنار این سران، سیاستمداران و نظامیان آمریکا هم که در همان زمانها با دخالت نظامی در ویتنام و کامبوج زمینه ساز فاجعه شدند، محاکمه می‌شدند. اما کو انصاف؟ آمریکا خود از برگزارکنندگان این محاکمه است.

سران خمر سرخ متهم‌اند به اینکه شهرنشینان را به زور به روستاها کشاندند تا از آنها کار بکشند و زیر بار کار آنها را کشتند. بسیاری خود از گرسنگی مردند.

انصاف حکم می‌کرد که در کنار محاکمه سران جنایتکار کامبوج، سیاستمداران و نظامیان آمریکا هم که در همان زمانها با دخالت نظامی در ویتنام و کامبوج زمینه ساز فاجعه شدند، محاکمه می‌شدند. اما کو انصاف؟ آمریکا خود از برگزارکنندگان این محاکمه است

خمرها معتقد بودند که شهرنشینان تنبل و مفت خورند. بنا به ملغمه‌ای از آموزه‌های مائو و افکار فاشیستی و پان کامبوجی "پل پوت"رهبر خمرهای سرخ، تنها کشاورزان و روستاییان شایسته زندگی بودند.

پل پوت که روشنفکران را می‌کشت، خود روشنفکر و درس خوانده فرانسه و از ستایندگان اشعار سمبولیستی ورلن شاعر فرانسوی بود. اینکه چنین آدمی در جنون و جنایت غرق شد، فقط تقصیر خودش نبود. او محصول زمانه آشفته‌ای بود. رقابت دو بلوک شرق و غرب، بعلاوه همسایگی ویتنام و چین در زمان مائو زمینه را بحرانی و اوضاع را متشنج کرده بود.

این اوضاع سرهای مبارزان را از شور پر و از عقل خالی کرده بود. منشاء خمرهای سرخ حزب کمونیست کامبوج بود، آنها کم کم به یک گروه مائوئیست- ناسیونالیست افراطی تبدیل شدند.

رهبران خمرهای سرخ در زمان حکومت نوردوم سیهانوک جوانان پر شر و شوری بودند که تحت تعقیب پلیس قرار گرفتند و سال ۱۹۶۳ مجبور به فرار شدند. عده‌ای به ویتنام رفتند، اما خیلی‌ها در کامبوج ماندند و به روستا‌ها گریختند. گریز از شهر گریز از تمدن و شهرنشینی هم بود. آن‌ها از پول و فرهنگ و شهر و شهرنشینی و هر چیز مدرن بدشان می‌آمد.

زمینه تاریخی

اما در شکل گیری حکومت خمرهای سرخ عوامل خارجی از جمله دخالت نظامی آمریکا در منطقه نقش مهمی داشت. بنا به پاره‌ای منابع آمریکا در فاصله سالهای ۱۹۶۹ و ۱۹۷۳ سه برابر بمب‌هایی که در جنگ جهانی دوم بر سر ژاپن ریخت، بر کامبوج فرو ریخت. آن زمان نیکسون رئیس جمهوری و کیسینجر وزیر خارجه امریکا بود.

سیهانوک با سیاست میانه‌روانه بین آمریکا و ویتنام می‌کوشید خود را روی آب نگه دارد. اما آمریکایی‌های را این سیاست او خوش نیامد، آنها به ویژه نگران استفاده ویت کنگ‌ها از راههای تدارکاتی داخل کامبوج بودند.

به همین دلایل سال ۱۹۷۰ کودتایی راه انداختند که در نتیجه آن "لون نول" (Lon Nol) قدرت را قبضه کرد. یک ماه بعد از کودتا سربازان آمریکایی و ویتنامی وارد خاک کامبوج شدند و جنگ داخلی راه افتاد.

دیکتاتوری نظامی لون نول کم بود، مداخله خارجی هم قوزبالاقوز شد و جمعیت کثیری از مردم کامبوج آواره شدند. برنج کاری نیز که شاخه اصلی اقتصاد بود، به میزان قابل توجهی افت کرد.

در این بلبشو کم کم گروه "پل پوت" ناراضیان را به خود جذب نمود و رشد کرد. آنها سال ۱۹۷۵ پنوم پن پایتخت کشور را گرفتند و حکومت دیکتاتوری لون نول سرنگون شد. این تقریباُ همزمان بود با شکست آمریکا در ویتنام.

خمرها شهری‌ها را با کتک راهی روستا‌ها کردند تا از گرده شان کار بکشند. پزشکان، معلمان و افراد تحصیل‌کرده یا عینکی در چشم مأموران مشکوک و دشمن نظام تلقی و کشته می‌شدند

وضع به غایت آشفته بود. مردم آواره و گرسنه بودند. گروه پل پت حاضر و قادر نبود مواد غذایی به شهرها برساند. آنها شهرنشینان را مفت خور می‌دانستند و معتقد بودند مملکت نان‌خور اضافی لازم ندارد.

آنها شهری‌ها را با کتک راهی روستا‌ها کردند تا از گرده شان کار بکشند. پزشکان، معلمان و افراد تحصیل‌کرده یا عینکی در چشم مأموران مشکوک و دشمن نظام تلقی و کشته می‌شدند. آنها خواهان حکومت "پاک و ناب"کشاورزان و روستاییان بودند. می‌خواستند به‌زور حکومت آرمانی درست کنند.

خمرها یک برنامه چهار ساله تنظیم کرده بودند تا رشد اقتصاد را با بیگاری کشیدن از مردم چند برابر کنند. مسئولان حزبی در نواحی مختلف از ترسشان گزارشهای من‌درآوردی درمورد رشد محصول برنج ارائه می‌دادند. اما تاریخ نشان داد که با خرکاری نمی‌شود اقتصاد را اداره کرد. ماشین و تکنولوژی پیشرفته و برنامه لازم است.

آنها درک نکردند که اصل اساسی زندگی آزادی است.

آمریکا در ابتدا از خمرهای سرخ حمایت می‌کرد تا جلوی نفوذ ویتنام را بگیرد. اما سرانجام در روزهای آخر سال ۱۹۷۸ ویتنامی‌ها کامبوج را اشغال کردند تا حکومت طرفدار خودشان را آنجا سر کار بیاورند.

یک ماه بعد این حکومت دست نشانده به ریاست هنگ سمرین (Heng Samrin) زمامدار شد و خمرهای سرخ مخفی شدند. اما دولت دست‌نشانده وضع را خراب‌تر کرد و مردم به علت اوضاع آشفته و کمبود مواد غذایی به کشورهای همسایه پناه بردند.

پل پوتی‌ها هم دست روی دست نگذاشتند: سال ۱۹۸۲ گروه خمر سرخ و چند گروه ریز و درشت دیگر به همراه سیهانوک در کوالالامپور پایتخت مالزی بر سر یک دولت در تبعید به توافق رسیدند و سازمان ملل هم آن را تأیید کرد. چند سال بعد، یعنی سال ۱۹۸۹ ویتنامی‌ها هم دمشان را روی کولشان گذاشتند و رفتند و دولت دست‌نشانده هم بدون آقابالاسر تنها ماند.

دو سالی نگذشت که سیهانوک به پنوم پن برگشت و سال بعد گروههای متخاصم تحت نظارت سازمان ملل معاهده آتش بس امضاء کردند. اما هنوز امضای این معاهده خشک نشده بود که گروه خمر سرخ زیرش زد و با خلع سلاح نیرو‌هایش مخالفت کرد.

خمر‌ها مناطق کوچکی را تحت نفوذ داشتند، که همین مناطق هم مورد تحریم قرار گرفت و خمرهای سرخ هرچه بیشتر منزوی شدند. سپتامبر سال ۱۹۹۳ باز تحت نظارت سازمان ملل نخستین انتخابات آزاد کامبوج برگزار شد. خمر‌ها ممنوعه اعلام شده و در کشورهای همسایه و جنگلهای مرزی پخش و پلا شدند.

در همین گیرودار گروه‌هایی از خمرهای سرخ به دولت پیوستند و خود پل پوت هم سال ۱۹۹۸ به طرزی اسرار آمیز مرد. رفتار دولتها و به خصوص ابر قدرتهای وقت با خمرهای سرخ متناقض بود.

از برژینسکی مشاور امنیت ملی کارتر نقل است که او چینی‌ها را به حمایت از پل پوت تشویق کرده است. به علت همین دودوزه بازی‌های سیاسی تا مدتها هیچگونه اقدامی برای مجازات رهبران خمرهای سرخ صورت نگرفت و دادگاه سران خمر سالها به تعویق افتاد

آمریکا به علت تضاد با ویتنام به طور غیررسمی به گروه پل پوت به چشم هم‌پیمان نگاه می‌کرد. چین هم به آنها نظر مساعد داشت. از برژینسکی مشاور امنیت ملی کارتر نقل است که او چینی‌ها را به حمایت از پل پوت تشویق کرده است.

به علت همین دودوزه بازی‌های سیاسی تا مدتها هیچگونه اقدامی برای مجازات رهبران خمرهای سرخ صورت نگرفت و دادگاه سران خمر سالها به تعویق افتاد.

این دادگاه سرانجام بس از کش و قوس‌های بسیار سال ۲۰۰۶ آغاز به کار کرد. این دادگاه سازمان ملل برای رسیدگی به یکی از بزرگترین جنایات قرن بیستم است.

جریان دادگاه

به گزارش اشپیگل از دادگاه، سیل مردم به دادگاه روان است، اما کار دادگاه خیلی به‌کندی پیش می‌رود.
لونگ نورین (Long Norin) از شهود دادگاه که به علت بیماری خانه‌نشین است، تنها از طریق ویدیوی تلویزیونی دردادگاه حضور دارد. با این حال او عذر می‌خواهد که بیمار است و نمی‌تواند حرف بزند.

این را - راست یا دروغ - بیشتر شهود و متهمین هم مطرح می‌کنند و از حرف زدن طفره می‌روند. اکثر اینها هشتاد، نود ساله‌اند و اگر به بیماریهای عادی مبتلا نباشند، حتماً آلزایمر دارند. دانشجویان و مردم مشتاق که از نقاط دور و نزدیک خود را به دادگاه می‌رسانند، آنرا مهمترین دادگاه قرن می‌دانند.

آنها مشتاقند بدانند پول پوت چگونه به قدرت رسید و چرا اینهمه آدم کشت. آنها از روند طولانی دادگاه که مرتب در آن وقفه ایجاد می‌شود، خسته شده اند، اما اشتیاق و کنجکاوی‌شان به‌قدری است که هربار دادگاه تشکیل می‌شود، دسته دسته می‌آیند.

میاس سری (Meas Sery) ۵١ ساله که از راه دور به دادگاه می‌آید، می‌گوید: "پنج تا از خواهر و برادرانم را در زمان حکومت خمرها از دست دادم. من می‌خواهم در دادگاه با قاتلان آنها رودررو و چشم‌درچشم شوم. خوشحالم که سر انجام به محاکمه کشیده شده‌اند."

متهمانی که در حال حاضر محاکنه می‌شوند به ترتیب عبارتند از: نون چیا (Nuon Chea) ۸۱ ساله، ایدئولوگ حزب و معروف به برادر شماره دو. خیو سمفان (KhieuSamphan) ۸۰ ساله، رئیس سابق دولت. و ینگ سری (Ieng Sary) ۸۰ ساله که در آن زمان وزیر خارجه بود.

همسر او ینگ تیریت (Ieng Thirit) هم نفر چهارم است که آن زمان وزیر امور اجتماعی و معروف به "بانوی اول" بود و اینک در دادگاه نیست، چون به علت ابتلا به آلزایمر شدید تحت مداواست. خود پول پوت هم که مرده و نیست. مرگ او را نیز خیلی‌ها مشکوک می‌دانند. به هر حال نیست یا سر به نیست شده است.

به گزارش اشپیگل چیم فورن که سال ۱۹۷۷ کدخدای دهی در شمال غرب کامبوج بوده، اعتراف می‌کند که دستور داده بودند یک زوج جوان را با تبر تکه تکه کنم، چون رابطه شان نامشروع بود. من مأمور و معذور بودم و از حکومتی که مرا به این کار واداشت متنفرم

جنایات خمرهای سرخ را بسیاری منابع بزرگترین جنایات قرن بیستم بعد از جنایات نازی‌ها می‌دانند. با این حال اختلاف نظرهایی نیز در این مورد وجود دارد. نخستین بار که گزارشهایی از رفتار جنون آمیز خمرهای سرخ در غرب منتشر شد، نوام چامسکی منتقد معروف چپ در مقاله‌ای که سال ۱۹۷۷ در نشریه (Nation) منتشر کرد، آن‌ها را یک‌طرفه و مغرضانه دانست.

البته او در سالهای بعد گفت که قصد توجیه نداشته است. هر چند به‌سختی می‌شود همه گزارشهای فجیع را باور کرد، اما حتی اگر بخشی از آن‌ها را نیز باور کنیم، باز هول‌انگیراست. اسناد و شهادت‌ها وحشتناک است.

به گزارش اشپیگل چیم فورن (Chim Phorn) که سال ۱۹۷۷ کدخدای دهی در شمال غرب کامبوج بوده، اعتراف می‌کند که دستور داده بودند یک زوج جوان را با تبر تکه تکه کنم، چون رابطه شان نامشروع بود. من مأمور و معذور بودم و از حکومتی که مرا به این کار واداشت متنفرم.

بنا به گزارشی دیگر چون جوانان کامبوجی حق عشق و عاشقی نداشتند، آنها را دسته دسته در دو صف روبروی هم می‌ایستادند، آنگاه چراغها را خاموش می‌کردند و دو صف با آغوشهای گشوده به سوی هم حرکت می‌کرد. هرکس دستش به هر کس می‌خورد باید با او ازدواج می‌کرد، وگرنه کشته می‌شد. خوشگل‌ها را البته قبلاً دستچین و به سران حزب و ارتش پیشکش می‌کردند.

صدها هزار نفر در اردوهای کار اجباری از نفس افتادند و درگورهای دسته‌جمعی دفن شدند.

در کنار شکنجه‌گاه و موزه پر از جمجمه قربانیان، گورهای دسته‌جمعی هم‌اینک محل بازدید توریست هاست. به گفته برخی بازدیدکنندگان در بعضی نواحی هنگام عبور از میان گورهای جمعی استخوان زیر پا قرچ قرچ می‌کند. بعضی جاها باران که می‌آید استخوانها از خاک بیرون می‌زنند.

چون جوانان کامبوجی حق عشق و عاشقی نداشتند، آنها را دسته دسته در دو صف روبروی هم می‌ایستادند، آنگاه چراغها را خاموش می‌کردند و دو صف با آغوشهای گشوده به سوی هم حرکت می‌کرد. هرکس دستش به هر کس می‌خورد باید با او ازدواج می‌کرد، وگرنه کشته می‌شد

اعمال غیر انسانی خمرها چنان زیاد و متنوع‌اند که به زحمت می‌شود از آنها حرف زد. روشن است که در مواردی یک کلاغ چهل کلاغ شده.

اما شنیدن بعضی موارد به نسبت ملایم هم مشمئز کننده است: پاهای یک زندانی را با میخ به تخته بسته بوده و در همان حال وادارش کرده بودند آواز بخواند. زنی بر روی ویدیو کلیپ گزارش داده که مجبورش کرده بودند مدفوع انسانی را بپزد تا از آن کود درست شود.

او حین پخت مجبور بوده آن را بچشد. کیسه صفرای بعضی زندانیان را در آورده و جلوی چشم خودشان خورده‌اند. نوزادانی را جلوی چشم پدر و مادرانشان به طرزی فجیع کشته‌اند.

یکی از شهود، پیرمردی به اسم لانگ نورین (Long Norin) گفته "۳۰ سال گذشته، یادم رفته. چه می‌دانم چه شده!"

بعضی متهمان و شهود دیگر هم به بهانه بیماری یا توالت رفتن مدام در جلسات دادگاه وقفه ایجاد می‌کنند. بین ۱. ۷ تا ۲. ۲ میلیون نفر طی سالهای حکومت خمر‌ها کشته شده یا از گرسنگی و بیماری مرده‌اند.

این رقم تقریباً یک چهارم جمعیت آن کشور بوده و از این نظر جنایات خمرها بی‌سابقه بوده است. عجیب اینجاست که هیچ‌کدام از متهمان خود را گناه‌کار نمی‌داند. بعضی هایشان از جمله نیون چیا (Nuon Chea) همه چیز را تقصیر ویتنامی‌ها می‌اندازند. او که خود از نظریه پردازان حزب بوده، معتقد است "سوء تفاهم شده، اتفاقی نیافتاده." او که خیلی حق‌به‌جانب است نگران سوء برداشت نسل‌های بعد است.

ژاک ورژه (Jacques Vergès) معروف که وکیل مدافع یکی از جانیان نازی، تروریست‌های بین المللی و میلوسویچ بوده، سعی در توجیه قضیه دارد، می‌گوید: "این متهمان اشتباه کرده‌اند، اما درست نیست از آنها هیولا ساخته شود، آنها هم بالاخره آدمند". اما اندرو کیلی (Andrew Cayley) دادستان می‌گوید" ابداً این طور نیست. این متهمان با برنامه‌ریزی دقیق عمل کرده‌اند. اینها کور خوانده‌اند. نمی‌توانند خود را به کوچه علی‌چپ بزنند".

تنها معدودی از جنایتکاران دستگیر شده‌اند. از اینان نیز بعضی از جمله یکی از فرماندهان نظامی چند سال پیش در زندان جان سپرد. زندانبان مشهور به "دوخ" نیز سال گذشته به ۱۵ سال حبس محکوم شد. اما دادگاه بقیه همچنان ادامه دارد.

به نوشته اشپیگل کار دادگاه دست کم یک سال دیگر طول خواهد کشید. مشکل اینجاست که تا آن وقت معلوم نیست متهمانی که پیر و بیمارند، زنده بمانند.

هیچ بعید نیست که بعضی از آن‌ها قبل از صدور حکم بمیرند. هون سن نخست وزیر کامبوج خود دو سال (۷۷-۱۹۷۵) از فرماندهان ارتش خمرسرخ بود که بعد به دشمن، یعنی ویتنام پیوست.
او هم دل خوشی از محاکمه ندارد. او می‌ترسد به منافع ملی لطمه بخورد و نمی‌خواهد قضیه کش پیدا کند. او مایل است سر و ته کار دادگاه زود هم بیاید و قال قضیه کنده شود.

منبع: اشپیگل آنلاین

منبع عکسها