https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/8086/all fa https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/03/29/12550 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/03/29/12550" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> جامعه مردسالار و خودکشی زنان </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> سعید راعی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="300" height="252" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/2009-05-07-kommsuessertod.jpg?1333215588" /> </div> </div> </div> <p>سعید راعی -&nbsp;&quot;هر زمان، نظام&zwnj;های سیاسی نتایج متفاوتی به بار می&zwnj;آورند، زندگی در دیکاتوری&zwnj;ها فلاکت&zwnj;بارتر می&zwnj;شود.&quot; آدام پرزورسکی&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><p>آیا خودکشی یک &quot;مشکل اجتماعی&quot; است؟ آیا وضعیت&zwnj;های اجتماعی، در خودکشی افراد مؤثر است، یا پایان دادن به زندگی، نتیجه یک وضعیت روانی خاص در افراد است؟ آیا جنسیت در میزان خودکشی تأثیرگذار است؟ اگر چنین است، کدام جنس بیشتر در معرض اقدام به خودکشی است و چرا؟ وضعیت ایران در این بین چگونه است و چگونه می&zwnj;توان این وضعیت را فهم کرد؟</p> <div dir="RTL">این&zwnj;ها پرسش&zwnj;هایی است که در این یادداشت تلاش می&zwnj;شود با تکیه بر یک نظریه کلاسیک جامعه&zwnj;شناسانه پاسخی برای&zwnj; آنها ارائه شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>خودکشی همچون یک آسیب اجتماعی </b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بر اساس خبری که چندماه پیش <a href="http://www.pana.ir/NSite/FullStory/News/?Id=206679">خبرگزاری پانا</a> در ایران منتشر کرد، و گزارشی نیز در <a href="http://roozegardaily.org/pdf/90-10-20/14.pdf">شماره ۱۶۰۸&nbsp;روزنامه روزگار</a> درباره آن منتشر شد، ایران سومین کشور جهان است که نرخ خودکشی زنان در آن، رو به افزایش دارد و در حال پیشی گرفتن از نرخ خودکشی مردان است. رتبه&zwnj;های اول و دوم در این زمینه را کشورهای چین و هندوستان دارند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همچنین بر اساس این گزارش که مستند به نتایج پاره&zwnj;ای از پژوهش&zwnj;هاست، استان&zwnj;های ایلام، کرمانشاه، کردستان و همدان رکورددار نرخ خودکشی در میان زنان هستند و در این استان&zwnj;ها خودکشی زنان بیش از مردان است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در حال حاضر، میزان خودکشی ۱۲ نفر در هر هزارنفر است و در استان تهران به&zwnj;طور متوسط، روزانه ۱۰&nbsp;نفر خودکشی می&zwnj;کنند که البته همه خودکشی&zwnj;ها به مرگ منجر نمی&zwnj;شود. همچنین بر اساس گزارشی که <a href="http://www.etemaad.ir/Released/90-12-15/97.htm#193658">روزنامه اعتماد</a> در روزهای پایانی سال ۱۳۹۰ منتشر کرد، مرکز تحقیقات پزشکی قانونی تأیید کرده است که بیشترین فراوانی خودکشی در ایران (اعم از زن و مرد) به ترتیب به استان&zwnj;های تهران با ۴۳۴ نفر، کرمانشاه با ۲۴۷ نفر و لرستان با ۲۲۸ نفر اختصاص دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL" class="rtecenter"><img width="200" height="202" align="middle" alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/images/suicide2.jpg" /></div> <div dir="RTL">&nbsp;تحلیلگران مسائل اجتماعی بر اساس سنخ&zwnj;شناسی دورکیم از خودکشی، خودکشی زنان در ایران و روند رو به رشد آن را ناظر به شرایط ناهنجاری می&zwnj;دانند که در فقدان نظام&zwnj; هنجارساز سنتی و شکل&zwnj;نگرفتن هنجارهای مدرن ایجاد شده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تمامی این آمار و گزارش&zwnj;ها حاکی از این است که خودکشی به مثابه یک واقعیت اجتماعی در ایران وجود دارد و انکارشدنی نیست، اما آنچه به صورت معنادار در این آمارها دیده می&zwnj;شود، روند فزاینده خودکشی زنان در ایران است. این واقعیت ایران را به سومین کشوری تبدیل کرده است که در آن نرخ خودکشی زنان رو به افزایش است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به بیان دیگر ایران یکی از سه کشوری است که هر روز، زنان بیش از روزهای قبل خودکشی می&zwnj;کنند و این موضوع، فارغ از هر تحلیل و بدون استناد به هیچ نظریه&zwnj;ای نشان می&zwnj;دهد که شرایط آنومیک (ناهنجار) است و می&zwnj;توان به عنوان یک آسیب اجتماعی به دنبال چرایی و ریشه&zwnj;یابی آن بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پیش از این اما باید اثبات کنیم که روند رو به رشد خودکشی زنان در ایران یک آسیب یا مسئله اجتماعی است. بدین منظور نخست باید نشان دهیم که در اساس،&zwnj; مسئله اجتماعی چیست و آسیب اجتماعی چگونه شناسایی و تعریف می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>ویژگی&zwnj;های مسئله اجتماعی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">الف- مسئله یا مشکل اجتماعی همواره یک آسیب اجتماعی قلمداد می&zwnj;شود. یعنی نمی&zwnj;توان یک مسئله اجتماعی داشت که در آن چیزی اشتباه (<span dir="LTR">wrong</span>) و ناساز دیده نشود. دقیقاً به همین دلیل، تحلیل&zwnj;گران مسائل اجتماعی، هرگز به خانواده منسجم و پایدار، گروه&zwnj;های اجتماعی فعال و شاد، همچون یک مسئله اجتماعی نگاه نمی&zwnj;کنند. پس مسئله اجتماعی یک عنصر غلط و اشتباه در واقعیت&zwnj; اجتماعی است که ما را با مشکل و زحمت (<span dir="LTR">trouble</span>) درگیر می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ب- همانطور که از عبارت &quot;مسئله اجتماعی&quot; برمی&zwnj;آید، یک مسئله اجتماعی به مثابه آسیب،&zwnj; جنبه عمومی و فرافردی دارد و اساساً حل کردن آن جدی و دشوار است. برای مثال،&zwnj; مشکل مالی خانواده ما (مادامی که این مشکل، دامن&zwnj;گیر بخش قابل توجهی از جامعه و گروه&zwnj;های اجتماعی نشده باشد) یک مسئله اجتماعی نیست؛ زیرا نه جنبه عمومی دارد و نه حل کردن آن کار دشواری است. اگر بدانیم منشاء و ریشه مشکل کجاست،&zwnj; می&zwnj;توانیم آن را حل کنیم، اما زمانی که همین مشکل، جنبه عمومی می&zwnj;یابد، دشوار و جدی می&zwnj;شود. برای اینکه در چنین شرایطی یافتن منشاء و ریشه اصلی مشکل بسیار دشوار است و بعد، برطرف کردن آن علت یا علل اصلی نیز بسیار دشوار خواهد بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ج- یک نکته مهم که وجه تمیز مسئله اجتماعی با سایر واقعیت&zwnj;های جمعی است، این است که یک مسئله و آسیب اجتماعی را می&zwnj;توان حل کرد. برای روشن&zwnj; شدن بحث می&zwnj;توان به واقعه مرگ و مردن انسان&zwnj;ها توجه کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><img align="left" alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/images/184suicide_hanging.jpg" />مرگ یک واقعیت اجتماعی است که هم افراد را با زحمت و رنج درگیر می&zwnj;کند و هم جنبه عمومی دارد، اما هیچ امید و افقی برای حل کردن آن وجود ندارد. بنابراین در واقع مرگ، یک آسیب اجتماعی نیست و باید آن را از فهرست مشکلاتی که سیاستگذاران اجتماعی باید چاره&zwnj;ای برای آن بیندیشند،&zwnj; خارج کرد. درباره خودکشی اما چنین نیست. یعنی می&zwnj;توان چاره&zwnj;ای برای آن اندیشید. بنابراین همواره کورسویی از امید و خوشبینی نسبت به برطرف&zwnj; کردن آسیب&zwnj;ها و مسائل اجتماعی وجود دارد و مادامی که این امیدواری وجود نداشته باشد، واقعیت اجتماعی به شکل مسئله درنیامده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">د- واپسین ویژگی مسئله اجتماعی این است که خرد جمعی و افکار عمومی همصدا با سیاستگذاران و کارشناسان باور داشته باشند که باید آن مشکل و آسیب را برطرف کرد. به بیان دیگر واقعیت اجتماعی مشکل&zwnj;زا،&zwnj; علاوه بر اینکه لازم است قابلیت تغییر داشته باشد، لازم است این توافق نیز درباره آن وجود داشته باشد که باید تغییر کند. این ویژگی جنبه&zwnj;ای اخلاقی&zwnj; و ذهنی دارد. در واقع ملاحظات هنجارین (<span dir="LTR">normative</span>) است که می&zwnj;گوید: &quot;هم لازم هست و هم باید این مسئله را حل کرد&quot;.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای مثال، ممکن است حاشیه&zwnj;نشینی، به عنوان یک واقعیت اجتماعی مشکل&zwnj;زا و عمومی در جامعه&zwnj;ای مطرح باشد و مسئله&zwnj;ای جدی برای کلانشهر&zwnj;ها قلمداد شود که البته می&zwnj;توان آن را حل کرد یا حداقل طی مجموعه&zwnj;ای از اقدامات، آن را کنترل کرد، اما در این زمینه که آیا باید برای رفع این مشکل اجتماعی اقدامی انجام شود، توافقی وجود نداشته باشد. شاید اقدام&zwnj;های درنظر گرفته شده هزینه&zwnj;&zwnj;های بیشتری از اصل مسئله بر جامعه تحمیل می&zwnj;کند،&zwnj; یا شاید پاره&zwnj;ای ملاحظات سیاسی و فرهنگی در این خصوص مطرح باشد،&zwnj; یا حتی اولویت&zwnj;های دیگری برای عمل وجود داشته باشد که توافق عمومی درباره مهار حاشیه&zwnj;نشینی را از میان برمی&zwnj;دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای روشن&zwnj;تر شدن بحث، مثالی را مطرح می&zwnj;کنیم که در ادامه نیز کاربرد خواهد داشت. امیل دورکیم، جامعه&zwnj;شناس مشهور فرانسوی،&zwnj; در نظریه&zwnj;های خود، بر این موضوع تأکید دارد که میزانی از خودکشی در هر جامعه&zwnj;ای طبیعی و بهنجار (<span dir="LTR">normal</span>) است. او و بسیاری دیگر از جامعه&zwnj;شناسان کارکردگرا، باور دارند که آسیب&zwnj;های اجتماعی نیز کارکردهایی برای بقای کل سیستم اجتماعی دارند و میزانی از این آسیب&zwnj;ها و مسائل باید در جامعه وجود داشته باشد، تا همچون سوپاپ اطمینان عمل کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بنا بر چهار ویژگی مذکور، می&zwnj;توان گفت که مسئله اجتماعی به شرایطی اطلاق می&zwnj;شود که غلط، مشکل&zwnj;زا، شایع و قابل تغییر باشد و معتقد باشیم باید تغییر یابد.[۱]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL" class="rtecenter"><img width="200" height="400" align="middle" alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/images/fn_rtaylor_29.12.09_pd1659626.jpg" /></div> <div dir="RTL">&nbsp;در جامعه&zwnj;ای که ازدواج دختران زیر ۱۵ سال در سال ۱۳۹۰، نسبت به پنج سال قبلش، ۴۵ درصد رشد داشته است، و یازده درصد زنان روسپی،&zwnj; با اطلاع همسران خود تن&zwnj;فروشی می&zwnj;کنند، در جامعه&zwnj;ای که هر روز بر تعداد زنان بیکار افزوده می&zwnj;شود و سهم ایشان در مشارکت&zwnj;های مدنی کاسته می&zwnj;شود، افزایش خودکشی نه بعید است و نه پیش&zwnj;بینی&zwnj;ناپذیر.</div> </blockquote> <div dir="RTL">از این منظر می&zwnj;توان پذیرفت که خودکشی اگرچه در سطحی و تاحدی ناشی از یک وضعیت روانی ناسامان و ناهنجار است، اما در سطح اجتماعی و با فراوانی زیاد، اساساً واقعیتی اجتماعی است. بدین معنی که هم وضعیت اجتماعی بر نرخ خودکشی مؤثر است و هم خودکشی بر محیط اجتماعی تأثیر می&zwnj;گذارد.</div> <div dir="RTL">همانطور که آمارها نیز نشان می&zwnj;دهند، در شرایط خاص اجتماعی، جنسیت به&zwnj;عنوان یک ویژگی اجتماعی (و نه جنسی)، بر نرخ خودکشی مؤثر است. حال با توجه به این مباحث باید پرسید چرا خودکشی زنان در ایران روندی چنین فزاینده و شتابان دارد؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>انواع خودکشی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دورکیم در کتاب &quot;خودکشی&quot;[۲]، چهار گونه خودکشی را از یکدیگر تفکیک می&zwnj;کند و نشان می&zwnj;دهد در کدام شرایط اجتماعی، کدام نوع از خودکشی به مثابه یک واقعیت اجتماعی ناهنجار رایج می&zwnj;شود. از نظر دورکیم، گونه&zwnj;های خودکشی نسبتی معنادار با انسجام اجتماعی و کنترل اجتماعی دارند. بر این اساس عنوان انواع خودکشی&zwnj; عبارتند از:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>۱. خودکشی خودخواهانه (</b><b><span dir="LTR">Egoistic</span></b><b>): </b>نرخ این خودکشی در نبود انسجام و همبستگی اجتماعی افزایش می&zwnj;یابد. با کاهش یکپارچگی اجتماعی، نرخ خودکشی خودخواهانه افزایش می&zwnj;یابد، زیرا هنجارهای لازم برای زیستن، رنگ می&zwnj;بازند و افراد از سیستم اجتماعی دور می&zwnj;افتند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>۲. خودکشی دیگرخواهانه (</b><b><span dir="LTR">Altruistic</span></b><b>):</b> اگرچه فقدان انسجام و همبستگی اجتماعی، عامل خودکشی است، اما در مقابل آن، انسجام و یکپارچگی بیش از حد نیز به افزایش خودکشی دامن می&zwnj;زند. البته در این شرایط که نمونة بارز آن در وضعیت جنگی و انسجام ناشی از ملی&zwnj;گرایی و میهن&zwnj;پرستی دیده می&zwnj;شود، خودکشی دیگرخواهانه افزایش می&zwnj;یابد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>۳. خودکشی آنومیک (</b><b><span dir="LTR">Anomic</span></b><b>):</b> همانطور که از نام این نوع از خودکشی برمی&zwnj;آید، در شرایطی که هنجارهای اجتماعی دستخوش تحول شدید می&zwnj;شوند و نظارت و کنترل اجتماعی کاهش می&zwnj;یابد و اخلاق اجتماعی دگرگون می&zwnj;شود، خودکشی آنومیک و ناهنجار رشد چشمگیری می&zwnj;یابد. بهترین مثال برای این نوع از خودکشی، شرایط ناهنجار ناشی از بحران&zwnj;های شدید اقتصادی و سیاسی است. شرایطی که زیست اجتماعی آسیب می&zwnj;بیند و هنجارها بر مدار و محوری دیگر از قبل تعریف می&zwnj;شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>۴. خودکشی قضا و قدری (</b><b><span dir="LTR">Fatalistic</span></b><b>):</b> وقتی در یک اجتماع، وجدان جمعی و کنترل اجتماعی، آنقدر زیاد باشد که اساساً هیچ راه فراری از آن وجود نداشته باشد، خودکشی قضا و قدری بیش از هر نوع دیگر دیده می&zwnj;شود. این&zwnj; گونه از خودکشی بیشتر خاص جوامع بسته و سنتی است که نظام اجتماعی سیطره خود را بر همة ساحت&zwnj;های زندگی اجتماعی و فردی گسترده است. نمونه چنین شرایطی را در نظام&zwnj;های استبدادی نیز می&zwnj;توان دید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>زیستن در خفقان&zwnj;</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تحلیلگران مسائل اجتماعی بر اساس سنخ&zwnj;شناسی دورکیم از خودکشی، خودکشی زنان در ایران و روند رو به رشد آن را ناظر به شرایط ناهنجاری می&zwnj;دانند که در فقدان نظام&zwnj; هنجارساز سنتی و عدم شکل&zwnj;گیری هنجارهای مدرن ایجاد شده است. در گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن، تحت استیلای ارزش&zwnj;های مردسالارانه،&zwnj; آنچه بیش از هر چیز در خودکشی زنان مؤثر است، بحران&zwnj;های اجتماعی و فشارهای سنتی است. این شرایط به خودکشی آنومیک، و قضا و قدری دامن می&zwnj;زند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگرچه باید پذیرفت که ارزش&zwnj;های مردسالارانه با نسبتی متفاوت در تمامی جوامع حاکم است،&zwnj; اما شرایط برای زنانی که در جوامع &zwnj;سنتی زندگی می&zwnj;کنند، دشوارتر است. خصوصاً اگر سیستم سیاسی حاکم بر این نظام&zwnj;ها دیکتاتوری باشد؛ سیستمی که هرگونه فعالیت مدنی برای احقاق حقوق را در قالب براندازی و جرم سیاسی تعریف می&zwnj;کند. اینجاست که می&zwnj;توان همصدا با آدام پرزورسکی گفت: هر زمان، نظام&zwnj;های سیاسی نتایج متفاوتی به بار می&zwnj;آورند، زندگی در نظام دیکتاتوری&zwnj;ها فلاکت&zwnj;بارتر است. [۳]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در جامعه&zwnj;ای که <a href="http://www.tehrooz.com/1390/12/8/TehranEmrooz/842/Page/10/?NewsID=98144">ازدواج دختران زیر ۱۵ سال</a> در سال ۱۳۹۰، نسبت به پنج سال قبلش، ۴۵ درصد رشد داشته است&nbsp;و <a href="http://www.radiofarda.com/content/f3_society_moral_decline_iran/24526923.html">۱۱&nbsp;درصد زنان روسپی</a>،&zwnj; با اطلاع همسران خود تن&zwnj;فروشی می&zwnj;کنند؛&nbsp;در جامعه&zwnj;ای که هر روز بر <a href="http://www.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/12/14/9036">شمار زنان بیکار</a> افزوده می&zwnj;شود و سهم ایشان در مشارکت&zwnj;های مدنی کاسته می&zwnj;شود،&nbsp;افزایش خودکشی نه بعید است و نه پیش&zwnj;بینی&zwnj;ناپذیر. در چنین جامعه&zwnj;ای این مردان هستند که قوانین را به نفع خود تصویب می&zwnj;کنند و ایشان هستند که تلاش می&zwnj;کنند، آمار مرگ&zwnj;های ناشی از خودکشی زنان را تکذیب، انکار و پنهان کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>پانویس&zwnj;ها</b></div> <div dir="RTL">۱-&nbsp;برای آشنایی بیشتر با بحث تعریف و ویژگی&zwnj;های مسئله اجتماعی رجوع کنید به<span dir="LTR">: &zwnj;</span></div> <div dir="RTL">نگرشی نو در تحلیل مسائل اجتماعی، دانیلین لوزیک، ترجمه سعید معیدفر، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، ۱۳۸۸. صفحه ۲۵-۲۳</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۲-&nbsp;خ&zwj;ودک&zwj;ش&zwj;ی، ام&zwj;ی&zwj;ل&zwnj; دورک&zwj;ی&zwj;م&zwnj;، ت&zwj;رج&zwj;م&zwj;ه&zwnj; ن&zwj;ادر س&zwj;الارزاده&zwnj; ام&zwj;ی&zwj;ری، دان&zwj;ش&zwj;گ&zwj;اه&zwnj; ع&zwj;لام&zwj;ه&zwnj; طب&zwj;اطب&zwj;ای&zwj;ی&zwnj;، چاپ نخست، ۱۳۷۸</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۳- دموکراسی و توسعه، آدام پرزورسکی و دیگران، ترجمعه جعفر خیرخواهان، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، چاپ نخست، ۱۳۸۴. صفحه ۲۹</div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/03/29/12550#comments جامعه ایران خودکوشی دورکیم سعید راعی حقوق انسانی ما Thu, 29 Mar 2012 13:30:54 +0000 behnam 12550 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/12/14/9036 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/12/14/9036" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به وضعیت ایران در گزارش توسعه انسانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> سعید راعی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="270" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/22222222222.jpg?1324151703" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL"> <p>سعید راعی - چهارشنبه دوم نوامبر، دفتر برنامه توسعه سازمان ملل متحد(UNDP)گزارش توسعه انسانی<span dir="LTR"> (Human Development Report)</span>&nbsp;سال ۲۰۱۱ را در شهر کپنهاگ دانمارک به صورت رسمی رونمایی کرد. بر اساس این گزارش، ایران در بین ۱۸۷ کشور رتبه&zwnj;بندی&zwnj; شده، از نظر شاخص توسعه انسانی<span dir="LTR">&nbsp; (Human Development Index) </span>رتبه ۸۸ را کسب کرده است<span dir="LTR">.</span></p> </div> <!--break--><!--break--><div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL">در بخش <a href="http://radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/11/10/8236">نخست یادداشت</a>* تلاش شد ضمن تعریف مفاهیم مبنایی توسعه انسانی و سابقه آن، با استناد به آمار مندرج در گزارش توسعه انسانی سال ۲۰۱۱، وضعیت ایران از نظر شاخص&zwnj; توسعه انسانی بررسی شود. اکنون در این قسمت، سعی می&zwnj;شود با تمرکز بر شاخص&zwnj;های مربوط به وضعیت اقتصادی و اجتماعی، مانند درآمد و برابری جنسی، طرحی کلی از روند توسعه انسانی ایران در آینده ترسیم شود تا از این منظر بتوانیم سیاست&zwnj;های اجتماعی ایران را ارزیابی نماییم<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>درآمد و شاخص&zwnj;های اقتصادی</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">از آنجا که بخشی از توسعه انسانی هر کشور، وابسته به درآمد&zwnj;ها و وضعیت&zwnj; اقتصادی آن است، شاخص&zwnj;های اقتصادی، یکی از مؤلفه&zwnj;های اصلی در سنجش توسعه انسانی هر کشور محسوب می&zwnj;شود. در گزارش سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۱، سرانه درآمد ناخالص ملی ایران برای هر نفر ده&zwnj;هزار و ۱۶۴ دلار اعلام شده است که این عدد مربوط به سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴) است، یعنی سالی که محمود احمدی&zwnj;نژاد بر مسند ریاست جمهوری ایران نشست<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در صورتی که در گزارش سال ۲۰۱۰ که مبنای درآمد، سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) اعلام شده بود، سرانه درآمد ناخالص ملی ایران یازده&zwnj;هزار و ۳۶۴ دلار بوده است. یعنی طی سه سال، درآمد ناخالص ملی در ایران هزار و ۲۰۰ دلار افزایش داشته است. این در حالی است که طی این سه سال، درآمد ناخالص ملی عمان به عنوان کشوری که رتبه بعد از ایران را در توسعه انسانی دارد و اقتصادش نیز نفتی است، دوهزار و ۸۱۲ دلار رشد داشته است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این عدد برای ترکیه در مدت مشابه یک&zwnj;هزار و ۱۱۳ دلار بوده است. به بیان دیگر و در شرایطی به نسبت برابر، اقتصاد کشورهایی با وضعیت مشابه ایران، چیزی حدود ۱۲ درصد رشد داشته است. بنابراین می&zwnj;توان نتیجه گرفت که رشد اقتصادی ایران، بیش از اینکه تابعی از سیاست&zwnj;های اقتصادی آن باشد، نتیجه رشد جهانی اقتصاد بوده است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر بپذیریم که روند رشد اقتصادی ایران تابعی از جریان رشد طبیعی اقتصاد جهانی بوده است، در حال حاضر که اقتصاد جهانی با بحران مواجه شده است، &zwnj;رشد اقتصادی ایران نیز روندی معکوس را تجربه می&zwnj;کند. بنابراین اگر در سال ۲۰۱۲، آمار جدیدی در این خصوص ارائه شود، روند نزولی ایران در این شاخص کاملاً قابل پیش&zwnj;بینی خواهد بود، زیرا سیاست&zwnj;های اقتصادی تأثیری بر رشد اقتصادی نداشته و با وجود تحریم&zwnj;های فزاینده&zwnj;ای که بر اقتصاد ایران تحمیل شده است و بحران اقتصاد جهانی، وضعیت اقتصادی ایران نیز به صورت چشم&zwnj;گیری روند نزول خود را نمایان می&zwnj;سازد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">البته برای درک صحیح&zwnj;تر وضعیت ایران از نظر سرانه درآمد ناخالص ملی، بهتر است وضعیت اقتصادی سایر کشور&zwnj;ها نیز به اجمال بررسی شود. برای نمونه، بر اساس گزارش سال ۲۰۱۱، قطر (رتبه ۳۷ جدول) بیشترین سرانه درآمد ناخالص ملی را دارد که بر اساس قدرت خرید استاندارد شده بر اساس دلار آمریکا، برای هر نفر در سال ۱۰۷۷۲۱ دلار است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پس از قطر، امارات متحده عربی با سرانه ۵۹ هزار ۹۹۳ دلار قرار دارد و در قعر این جدول نیز &quot;لیبریا&quot; با درآمد سرانه ۲۶۵ دلار فقیر&zwnj;ترین کشور است و بالا&zwnj;تر از آن، &quot;کونگو&quot; با درآمد سرانه ۲۸۰ دلار قرار دارد. البته همانطور که بیان شد، باید توجه داشت که در گزارش مورد استناد، مبنای درآمد سال ۲۰۰۵ اعلام شده است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">در شرایطی نسبتاً برابر، اقتصاد کشورهای با وضعیت مشابه ایران، چیزی حدود ۱۲ درصد رشد داشته است؛ بنابراین می&zwnj;توان نتیجه گرفت که رشد اقتصادی ایران، بیش از اینکه تابعی از سیاست&zwnj;های اقتصادی آن باشد، نتیجه رشد جهانی اقتصاد در این دوره است.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">وضعیت اقتصادی ایران، زمانی به خوبی قابل درک است که علاوه بر مقایسه آن با آمار بالا، به آمار فقر در ایران نیز توجه کنیم. بر اساس گزارش سال ۲۰۱۱، یک و نیم درصد افراد در ایران، درآمدی کمتر از ۱/۲۵ دلار در روز دارند. به بیان دیگر حدود یک میلیون و صد و ده هزار نفر در ایران هستند که در ماه، با درآمدی کمتر از ۳۶ دلار (حدود ۴۸ هزار تومان) یعنی رقمی که به طور تقریبی معادل است با یارانه&zwnj;های نقدی دولت دارند زندگی می&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"> البته همچون سایر کشورهایی که نظام سیاسی بسته و غیر دموکراتیک دارند، آمار مربوط به شاخص چند بعدی فقر برای ایران در دسترس نیست و به همین دلیل سایر موارد که می&zwnj;تواند شناخت بهتری از روند فقر در ایران را به دست دهد در گزارش ذکر نشده است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همچنین به شاخص نابرابری گزارش توسعه انسانی نیز نمی&zwnj;توان استناد کرد، زیرا اطلاعات مربوط به ضریب جینی (که یک شاخص قوی برای سنجش نابرابری اقتصادی است) مربوط به آخرین اطلاعات موجود در بازه زمانی سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۱ است. بنابراین عدد آن (که برای ایران ۳۸/۳درصد است)، چندان قابل استناد نیست. زیرا دقیقاً مشخص نیست که اطلاعات این بخش برای هر کشور مربوط به چه سالی است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ضمن اینکه می&zwnj;توان با استناد به تعداد افراد زیر خط فقر و فاصله دهک&zwnj;ها به سادگی اثبات کرد که پایین بودن ضریب جینی در ایران نسبت به بسیاری از کشور&zwnj;ها، الزاماً بار مثبت ندارد. زیرا کاهش این ضریب، وقتی همراه با افزایش فقر و عدم رشد فزاینده درآمد&zwnj;ها باشد،&zwnj; صرفاً به معنی برابری در فقر است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به بیان دیگر از دو طریق می&zwnj;توان ضریب جینی را کاهش داد و به برابری اقتصادی دامن زد: یکی، از طریق کاهش فاصله دهک&zwnj;های درآمدی با افزایش درآمد اقشار فقیر؛ و دومی، با کاهش فاصله دهک&zwnj;های درآمدی با کاهش درآمد اقشار مرفه. آمار و مستندات نشان می&zwnj;دهد که این امر در ایران از طریق سیاست دوم محقق شده است. ضمن اینکه رجوع به آمار سایر نهادهای بین&zwnj;المللی مانند بانک جهانی، نشان می&zwnj;دهد که ضریب جینی در سال ۲۰۱۱ در ایران حدود ۴۳ بوده است که این امر حاکی از افزایش نسبی نابرابری در سال&zwnj;های اخیر است و در گزارش سال&zwnj;های آتی سازمان ملل مشهود خواهد بود<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>جنسیت و شاخص&zwnj;های مربوط به زنان</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">یکی از شاخص&zwnj;هایی که در گزارش&zwnj;های سالانه سازمان ملل متحد درباره توسعه انسانی کشور&zwnj;ها به آن پرداخته می&zwnj;شود، شاخص نابرابری جنسی است که برای ایران در سال ۲۰۱۱ رقم ۰/۴۸۵درصد اعلام شده است. شاخص نابرابری جنسی در واقع ارقامی از ۰ تا ۱ را شامل می&zwnj;شود که هر چه این رقم بیشتر باشد حاکی از نابرابری بیشتر میان زن و مرد در یک کشور است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ایران در میان ۱۸۷ کشور جهان رتبه ۹۲ از نظر شاخص نابرابری جنسیتی را کسب کرده است و از این نظر بالا&zwnj;تر از کشورهایی مثل عربستان با رتبه ۱۳۵، قطر با رتبه ۱۱۱، اندونزی با رتبه ۱۰۰، هند با رتبه ۱۲۹ و پاکستان با رتبه ۱۱۵ قرار گرفته است. رتبه نخست جهان از نظر برابری جنسی را سوئد با نمره ۰۴۹/ ۰ درصد کسب کرده است و هلند با نمره ۰/۰۵۲ درصد در جایگاه دوم و دانمارک با نمره ۰/۰۶۰درصد در رتبه سوم جای گرفته است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نگاهی اجمالی به روند این شاخص، طی سال&zwnj;های مختلف نشان می&zwnj;دهد که به صورت نسبی، این شاخص در ایران بهبود یافته و شکاف جنسی کمتر شده است؛ اما نکته حائز اهمیت درباره این شاخص، توجه به این نکته است که شاخص نابرابری جنسی، شاخصی ترکیبی بوده که مؤلفه&zwnj;های آموزشی، بهداشتی، اجتماعی و سیاسی را شامل می&zwnj;شود؛ بنابراین ممکن است جمع جبری این مؤلفه&zwnj;ها بیشتر از سال&zwnj;های گذشته باشد، اما همچنان در دو یا چند مؤلفه با روندی نزولی مواجه باشیم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">بر اساس گزارش سال ۲۰۱۱، یک و نیم درصد افراد در ایران، درآمدی کمتر از ۱/۲۵&nbsp;دلار در روز دارند. به بیان دیگر حدود یک میلیون و صد و ده هزار نفر در ایران هستند که در ماه، با درآمدی کمتر از ۳۶ دلار (حدود ۴۸ هزار تومان) یعنی رقمی که به طور تقریبی معادل است با یارانه&zwnj;های نقدی دولت دارند زندگی&nbsp;می&zwnj;کنند.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این دقیقاً اتفاقی است که در ایران رخ داده است؛یعنی بخشی از مؤلفه&zwnj;ها که به مسائل آموزشی و بهداشتی مربوط است، روند صعودی و مطلوبی داشته است؛ اما آن بخش از مؤلفه&zwnj;ها که مربوط به حقوق اجتماعی و سیاسی می&zwnj;شود، رو به وخامت نهاده است. با این وصف چون رشد مسائل آموزشی و بهداشتی، بیشتر از کاهش مسائل مربوط به حقوق اجتماعی و سیاسی بوده، عدد شاخص و رتبه ایران در مجموع بهبود داشته است؛ این مسئله را می&zwnj;توان از دو طریق تحلیل و اثبات کرد<span dir="LTR">:</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">الف) نخست اینکه بهتر است نگاهی به رتبه و شاخص کشورهای حوزه خلیج فارس بیندازیم که می&zwnj;دانیم زنان در آن کشور&zwnj;ها از حقوق انسانی لازم و متعارف برخوردار نیستند تا دریابیم این شاخص ترکیبی نسبت به بسیاری از مسائل حاد و کلیدی مربوط به زنان از جمله امکان مشارکت مدنی- سیاسی، حضور در عرصه&zwnj;های اجتماعی و سیاسی، حساس نیست<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به عنوان مثال در این گزارش، کشورهای چون امارات متحده عربی با ارزش شاخص۰/۲۳۴درصد، رتبه ۳۸ را به خود اختصاص داده است. رتبه کویت ۳۷، رتبه بحرین ۴۴ و رتبه اردن ۸۳ اعلام شده است که همگی رتبه&zwnj; و ارزش شاخص بهتری نسبت به ایران دارند. این امر به این دلیل رخ داده است که به دلیل وضعیت مالی و اقتصادی بهتر این کشور&zwnj;ها، سیاست&zwnj;های بهداشتی و آموزشی درباره کل جامعه و به تبع آن زنان بهبود یافته و موجب شده عدد شاخص مربوط به نابرابری جنسی بهبود یابد، اما همچنان زنان از حقوق مدنی و سیاسی برخوردار نباشند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ب) دوم اینکه، بهتر است که به اعداد و ارقام مربوط به ایران در گزارش سال&zwnj;های مختلف نگاه کنیم. بر اساس گزارش سال ۲۰۱۱، نرخ باروری دختران بین ۱۵ تا ۱۹ سال حدود ۵/ ۲۹ درصد تولد به ازای هر هزار زن (بین ۱۵ تا ۱۹ سال) بوده است. این عدد برای سال ۲۰۰۸، حدود ۱۸/۳ درصد تولد به ازای هر هزار زن (بین ۱۵ تا ۱۹ سال) بوده است. افزایش عددی نرخ باروری دختران بین ۱۵ تا ۱۹ سال، به معنای آن است که سن ازدواج و بارداری زنان نوجوان که یکی از شاخص&zwnj;های جامعه سنتی و مردسالار است در ایران افزایش ۶۰ درصدی داشته است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همچنین در سال ۲۰۱۱، سهم مشارکت زنان در نیروی کار ۹/ ۳۱ درصد اعلام شده است که این رقم در سال قبل ۵/ ۳۲ درصد بوده است. وقتی این ارقام را با مشارکت مردان طی این دو سال مقایسه می&zwnj;کنیم، &zwnj;مشخص می&zwnj;شود که ریسک بی&zwnj;کاری برای زنان ۰/۵درصد بیشتر از مردان است. سهم زنان از صندلی&zwnj;های مجلس نیز در سال ۲۰۱۱، حدود ۲/۸ درصد اعلام شده است؛ این درحالی است که این سهم در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴)، حدود۴/۳ درصد بوده است که در واقع طی شش سال، کاهشی یک و نیم درصدی را نشان می&zwnj;دهد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با توجه به این آمار و اعداد، می&zwnj;توان به خوبی مشاهده کرد که از یک سو مشارکت اجتماعی و مدنی- سیاسی زنان طی شش سال اخیر کاهش یافته است و سوی دیگر سنت&zwnj;های مردسالار در عرصه اجتماعی به صورت نسبی بر زنان چیره شده است و فرهنگ سنتی، طی جریانی نسبتاً نامحسوس تقویت شده است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این بحران&zwnj;ها، زمانی خود را در روند توسعه انسانی ایران نشان خواهد داد که در میان&zwnj;مدت، شاخص&zwnj;ها و مؤلفه&zwnj;های مربوط به جنسیت، در کنار بحران&zwnj;های ناشی از نابرابری اقتصادی و وضعیت درآمدی و مالی قرار گیرد.&zwnj; آنگاه دیگر حتی سیاست&zwnj;های بهداشتی و آموزشی قوی نیز پوششی بر نابرابری&zwnj;هایی چون نابرابری جنسی و اقتصادی نخواهد بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>پانویس:</strong></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">*<a href="http://radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/11/10/8236">نگاهی به وضعیت ایران در گزارش توسعه انسانی - بخش نخست</a></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;برای مشاهده جدول و نمودارها، می&zwnj;توانید به<a href="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/economic_and_sexual_crisis_2.pdf"> نسخه &laquo;پی دی اف&raquo; </a>این متن مراجعه نمایید.</div> <p>&nbsp;</p> </div> <p>&nbsp;</p> <table id="attachments" class="sticky-enabled"> <thead><tr><th>ضمیمه</th><th>اندازه</th> </tr></thead> <tbody> <tr class="odd"><td><a href="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/economic_and_sexual_crisis_2.pdf">economic_and_sexual_crisis_2.pdf</a></td><td>337.04 کیلو بایت</td> </tr> </tbody> </table> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/12/14/9036#comments ایران توسعه انسانی حق توسعه سازمان ملل سعید راعی گزارش توسعه انسانی حقوق انسانی ما Wed, 14 Dec 2011 13:18:10 +0000 behnam 9036 at https://archive.radiozamaneh.com