فیروزه رمضان زاده

روزهای کم‌رنگ نوروز در همسایه غربی ایران

Wed, 21 Mar 2012 15:05:16 +0000

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده- به ‌جز ایران، یکی از زادگاه‌های اصلی نوروز، این کهن‌ترین آیین‌ اساطیری هر سال از دیرباز در بسیاری از کشورهای جهان برگزار می‌شود. هر سال در آغاز بهار، دست‌کم بیش از ۳۰۰ میلیون نفر از مردمان سراسر خاورمیانه، بالکان، قزاقستان، تاتارستان، آسیای میانه، ترکستان چین، سودان، زنگبار، سراسر قفقاز تا آستراخان و نیز آمریکای شمالی، هندوستان، پاکستان، بنگلادش، بوتان، نپال و تبت، نوروز را با نام نوروز یا با نامی شبیه به آن جشن می‌گیرند.

در نشست چهارم اسفند ۱۳۸۸ مجمع عمومی سازمان ملل بود که بنا به پیشنهاد جمهوری آذربایجان و با نمایندگی هفت کشور، ۲۱ ماه مارس به‌عنوان روز جهانی عید نوروز، این آئین سه هزار ساله با ریشه‌ ایرانی به‌رسمیت شناخته شد و در تقویم سازمان ملل جای گرفت.

چندی پس از بازگشت معاون اردوغان، نخست وزیر ترکیه از مراسم به رسمیت شناخته شدن «نوروز جهانی» در سازمان ملل متحد، رسانه‌های دولتی ترکیه تلاش کردند نام ترکیه را در پرونده جهانی نوروز پررنگ‌تر از سایر کشور‌ها جلوه دهند.

عید نوروز که به زبان ترکی «ارگنه‌گون» یا «ارگنه‌کن» نامیده می‌شود یکی از روزهای مهم زمان امپراتوری عثمانی شناخته می‌شد.

پس از برچیده شدن این امپراتوری و ورود آتاتورک و ظهور جمهوری نوین ترکیه در سال ۱۹۲۳ میلادی (۱۳۰۲) و در پی آن، برخوردهای سیاسی حاکمان وقت پس از آتاتورک، جایگاه گذشته نوروز در همسایه غربی ایران کم‌رنگ شد.

اما در طول این سال‌ها تلاش‌های کردهای ایرانی ساکن ترکیه برای برگزاری هر ساله این جشن ملی به رغم مخالفت‌های دولت مردان ترکیه برای جلوگیری از اجرای این مراسم ادامه داشت، تا اینکه سرانجام پس از روی کار آمدن دولت اسلام‌گرای ترکیه و فشارهای بین‌المللی برای برداشتن تحریم‌های فرهنگی نوروز، جشن نوروز در این کشور دوباره جان تازه‌ای گرفت و دولتمدارن ترک اجازه دادند که این روز به نام روز عید و به عنوان یکی از تعطیلات رسمی به تقویم این کشور افزوده شود.

حتی در اواسط ژانویه سال ۲۰۰۵ وزارت آموزش و پرورش ترکیه بخشنامه‌ای برای مراکز آموزشی این کشور صادر کرد و در آن، خواهان برگزاری آئین‌های ویژه عید نوروز به عنوان عید رسمی‌شد.

تیره‌های ایرانی‌نژاد کرد در شهرهای جنوب شرقی ترکیه مانند دیاربکر، اورفا، ماراش و مرسین، هنگام نوروز، در روزهای ۱۸ تا ۲۱ مارس و در میدان‌های بزرگ و اصلی شهر‌ها و روستا‌ها گرد هم می‌آیند و به پیشواز بهار می‌روند.

اما در حالی که کردهای آناتولی همانند سال‌های گذشته خود را برای برگزاری جشن‌های نوروزی سال نو ۱۳۹۱ خورشیدی آماده می‌کردند دولت ترکیه از برگزاری جشن‌های نوروزی کرد‌ها در استانبول و دیاربکر جلوگیری کرد. از این رو گردهمایی و جشن و پایکوبی امسال کرد‌ها در خیابان‌های استانبول و دیاربکر با دخالت پلیس و نیروهای امنیتی ترکیه به این بهانه که هنوز نوروز نیامده و روز اصلی نوروز بیست و یکم مارس است به خشونت کشیده شد.

پیش از این، در سال‌های اخیر، دیاربکر یکی از شهرهای مهم کردنشین جنوب شرق ترکیه به خاطر برگزاری جشن‌های نوروز دست‌کم یک میلیون نفر را به سوی خود جلب می‌کرد.

شهر استانبول، نیز به عنوان مرکز بزرگ بازرگانی و گردشگری مهم ترکیه پیش از این، میزبان برگزاری مراسم نوروزی بود.

در این مراسم، هر سال یک گروه موسیقی به نام «مهتر» با لباس‌های قرمز و سبز بر تن، کلاه‌هایی کشیده بر سر و شمشیرهایی بر کمر، پوشش جنگاوران دوران امپراتوری عثمانی را یادآوری می‌کنند. آن‌ها با نواختن بر طبل‌های بزرگ خود، فرارسیدن جشن نوروز را اعلام می‌کنند.

از دیگر برنامه‌های این مراسم می‌توان به نواختن ساز‌ها و اجرای پایکوبی‌های محلی، شکستن تخم مرغ برای دور کردن چشم بد و پریدن برخی از مردم و مسئولان محلی از روی آتش اشاره کرد.

مردمان کرد در کشورهای ایران، ترکیه، سوریه و عراق با وجود تفاوت‌های زبانی و نیز گرایش‌های مذهبی و دینی هر ساله جشن نوروز را به عنوان یک عید ملی و یکی از بزرگ‌ترین جشن‌های مردمی با نام «نیوروز» بزرگ می‌دارند.

کرد‌ها بر این باورند که به خاطر پیشینه پیش از اسلامی نوروز، این جشن با باور‌ها یا رویداد‌های دینی اسلامی هیچ پیوندی ندارد.

نوروز و بهار برای تیره‌های کرد، نماد آزادی و رهایی از بند اسارت و بندگی ستم ستمکاران، زایشی نو، از سرگیری کار و تلاش دوباره برای زندگی و نیز نمادی از ثروت و برکت و صلح و آشتی است.

اقلیت‌های کرد ساکن کشور ترکیه در صبح روز نوروز با پوشیدن پوشاک نو یا آراسته به دید و بازدید دوستان و آشنایان خود می‌روند. سپس در میدان بزرگی گردهم می‌آیند. دراین گردهم‌آیی‌ باشکوه فولکوریک، شمار بسیاری از زنان کرد با پوشیدن لباس‌ها و شال‌های رنگین در کنار مردان جوان همراه با نواختن پر سر و صدای سورنا و دهل گرد کپه‌های بزرگ آتش، پایکوبی و شادی می‌کنند و نوروز را پاس می‌دارند. آن‌ها آتش را نماد درگذشتن فصل تاریکی، زمستان، و درآمدن بهار، فصل روشنی می‌افروزند.
مهم‌ترین خوشامدگویی آن‌ها در این جشن «نوروز پیروز بی» یا‌‌ همان نوروز پیروز است. شادباش دیگر کردهای ترکیه برای نوروز «بیجی نیوروز»‌‌ همان نوروز پاینده‌باد است.

در برخی دیگر از شهرهای ترکیه کرد‌ها درنوروز به کوه‌ها یا بر روی بام خانه‌ها می‌روند و از روی آتش می‌پرند.

مردم کردزبان زازا، شاخه‌ای از شیعه‌های علوی و ساکن در آناتولی شرقی هستند که به کردی زازاکی صحبت می‌کنند. برخی احتمال داده‌اند که نام کرد‌های زازا از کامه ساسان یا ساسانیان ریشه گرفته باشد.

کردهای ایزدی، یکی دیگر از اقوام کرد ترکیه هستند که نوروز را به شکلی ویژه برگزار می‌کنند.
«چهارشنبه سور» یا «چهارشنبه سرخ» نخستین جشن سال ایزدی‌ها است که در بین سایر اقوام هم چون ایرانیان نوروز خوانده می‌شود. این جشن در نخستین شب چهارشنبه ماه آوریل به نام «نیسان» برپا می‌شود.

به باور ایزدی‌ها در این روز، فرشته‌ای به نام «ملک طاووس» از آسمان به زمین آمده و با خود خیر و برکت می‌آورد.

سنت دیگر این جشن، رنگ کردن تخم مرغ است. با توجه به شباهت شکل تخم مرغ به زمین، رنگ کردن آن به معنای خواستن دنیا به این رنگ‌ها و سبزی دشت و صحرا است.

یکی دیگر از رسم‌های قابل توجه کردهای ایزدی ساکن ترکیه در صبح نوروز اجرا می‌شود. آن‌ها صبح زود سال نو به دشت‌ها می‌روند و دست و روی خود را با قطره‌های شبنم می‌شویند چرا که باور دارند با این‌کار بیماری از تن یک بیمار دور می‌شود.

اما ایرانیان ساکن در ترکیه به ویژه پناهجویان ایرانی در داخل خانه‌ها و به صورت ساده و بی‌پیرایه بدون دیدن حاجی فیروز و مقدمات دیگر سال نو به پیشواز این جشن می‌روند و آداب و رسوم دید و بازدید نوروزی را به جا می‌آورند. آن‌ها سفره هفت سین نوروزی این رسم کهن را با کاشتن سبزه و خرید ماهی و‌‌ همان اندک بضاعتی که دارند می‌چینند و به پیشواز سال نو می‌روند. اما آن‌ها پیش از فرا رسیدن جشن نوروز در گردهمایی‌های کوچک و خصوصی برای مراسم چهارشنبه سوری و شب یلدا جشن می‌گیرند.

در همین زمینه:
::مقالات فیروزه رمضان‌زاده در "میراث فرهنگی و رسوم ملل"، زمانه::

اشعار عرفانی فارسی در موسیقی سنتی ترکیه

Fri, 20 Jan 2012 07:21:07 +0000

گفت و گو با آبتین غفاری درباره اشعار عرفانی فارسی و موسیقی سنتی ترکیه

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده - آبتین غفاری متولد ۱۳۵۵ است. وی نوازندگی تنبک و دف را از سنین نوجوانی آغاز کرد. در کارنامه هنری او فعالیت و شرکت در گروه‌های مختلف موسیقی و کنسرت‌های متعدد در تهران و شهرهای دیگر به چشم می‌خورد. او از ۱۰ ماه پیش تاکنون به عنوان نوازنده تنبک و دف در یکی از گروه‌های موسیقی سنتی ترکیه به نام "تبریز‌دان تورس" مشغول به فعالیت است.

از سوی بخش فرهنگ رادیو زمانه با آبتین غفاری گفت‌و‌گویی انجام داده‌ام که می‌خوانید:

(به دلیل کیفیت پایین ضبط با امکانات خانگی پرسش‌های این مصاحبه را با صدای تولیدکننده رادیو زمانه می‌شنوید)

گروه "تبریز‌دان تورس" در آغاز پایه ریزی بر اساس چه اهدافی شکل گرفت؟

آبتین غفاری - "تبریز‌دان تورس" در فارسی به معنای "از تبریز تا تورس" است. این گروه در طی سال‌هایی که شکل گرفته تلاش کرده موسیقی مردمی و سرزمینی دارای گستره جغرافیایی از تبریز تا رشته کوه‌های تورس در ترکیه را به شکلی نو و مدرن تنظیم و عرضه کند تا برای مخاطب امروز نیز جذابیت داشته باشد.

شما از چه زمان در این گروه همکاری می‌کنید و این گروه تاکنون چه برنامه‌هایی ارائه کرده است؟

من در حدوذ ۱۰ ماه پیش توسط یکی از دوستانم که او نیز قبلاً با همین گروه همکاری می‌کرد به گروه "تبریز‌دان تورس" معرفی و جایگزین وی شدم. محصول فعالیت من در این گروه، پخش هفتگی ۱۳ برنامه ۱۳ هفته‌ای پیاپی در کانال T. R. T کانال موزیک دولتی ترکیه و نمایش تعدادی برنامه در کانال‌های دیگر ترکیه بوده که این برنامه‌ها با استقبال نسبتاً خوبی نیز روبرو بوده است.

در حال حاضر اعضای این گروه از چند نفر تشکیل شده است؟

این گروه دارای یک هسته مرکزی ۵ تا ۶ نفره است که از ۵ تا ۶ سال پیش با یکدیگر همکاری می‌کنند. بنا به ضرورت، اعضایی به گروه اضافه می‌شوند یا جایگزین می‌شوند. در حال حاضر تعداد اعضای گروه ۹ نفر است. آن‌ها در واقع نوازندگی سازهایی را بر عهده دارند که نوعی موسیقی تلفیقی را شکل می‌دهد به این معنا که سازهای غربی هم چون گیتار بیس یا بعضاً کیبورد در کنار سازهای شرقی مثل کمانچه آذری نشسته است. جنس این موسیقی تلفیقی است که ما در این شاخه از موسیقی فعالیت می‌کنیم. در این گروه به جز من سه نفر دیگر ایرانی و تبریزی الاصل هستند من جمله یکی از خوانندگان گروه به نام مرتضی جاوید (این گروه دارای دو خواننده است) که سال‌هاست در ترکیه زندگی می‌کنند.

خواننده گروه معمولاً از چه نوع اشعاری استفاده می‌کند؟ اساساً با توجه به ارائه برخی از اشعار فارسی تا چه میزان مخاطبان ترک با اشعار فارسی ارتباط می‌گیرند؟

خوانندگان گروه بیشتر از اشعار مولانا و بسیاری از منابع و مفاهیم عرفانی استفاده می‌کنند. در بسیاری از اوقات هم چند نمونه از اشعار فارسی استفاده شده است. با توجه به اینکه جنس موسیقی و نوع شعر برای مردم تازگی دارد و تاکنون به این شکل مدرن و تلفیقی در ترکیه اجرا نشده این برنامه‌ها بسیار مورد استقبال قرار می‌گیرد. حتی اشعار فارسی نیز نظر ببینده را جلب کرده است.

با توجه به تنوع بسیار موسیقی در ترکیه، موسیقی محلی پرسوز و گداز سنتی چه جایگاهی در کنار موسیقی پاپ ترکی دارد؟

ترکیه در بین سایر کشورهای قدیمی تمدن‌های شرقی دارای تنوع قومی و زبانی زیادی است. در نتیجه تنوع فرهنگی و در نتیجه تنوع موسیقی داریم. یعنی در گوشه گوشه سرزمین‌هایی مثل ترکیه و ایران آداب، سنن، فرهنگ و موسیقی خاص خود را دارند. در دنیای مدرن امروزی با نفوذ فرهنگ غرب در همه جای دنیا موزیک پاپ به وجود آمد. اما به هر حال کم و بیش از برنامه‌های موسیقی محلی و کلاسیک استقبال می‌شود. در ایران نیز به هر حال موسیقی ایرانی مخاطب خودش را داشت. در ترکیه نیز همین طور در شهر استانبول که من زندگی می‌کنم همیشه برنامه‌های موسیقی بسیار متنوعی از سوی مناطق مختلف ترکیه اجرا می‌شود که مخاطبان خاص خود را دارند. در کانال‌های مختلف ترکیه هم برنامه‌های موسیقی متنوعی اجرا می‌شود و مردم استقبال می‌کنند. این‌ها در مقابل یکدیگر نیستند هم موسیقی محلی، پاپ و هم کلاسیک ترکیه.

موسیقی سنتی ترکیه تا چه حد دارای ظرفیت همگونی با موسیقی آذری است؟

در رابطه با همگونی یا تلفیق موسیقی ترکیه با موسیقی‌های دیگر مثل آذری، اصولا موسیقی به دلیل اینکه انتزاعی‌ترین شکل و شاخه هنر است در نتیجه با درونی‌ترین لایه‌های شخصیتی انسان در ارتباط است و از آنجا نشأت می‌گیرد. من فکر می‌کنم شرایطی مثل محیط و جغرافیا که بر روی لایه‌های بیرونی‌تر شخصیت انسان‌ها تأثیر گذاشتند بر روی موسیقی کمتر تأثیر گذاشته‌اند. بنابراین در دور‌ترین موسیقی‌ها مثل موسیقی سرخپوست‌ها باز نشانه‌هایی از آشنایی یا احساس نزدیکی را می‌بینیم. به شکل عامیانه مفاهیمی مثل ترس، میل به زندگی، غرایز ابتدایی انسان در همه انسان‌ها مشترک هستند. موسیقی بیشتر از این عوامل نشأت می‌گیرد تا اندیشه‌های پیچیده بشری که حاصل نوع زندگی و جغرافیا و محیطش است. بنابراین تلفیق موسیقی با یکدیگر در کنار هم می‌تواند با یکدیگر همگون باشد به هم نزدیک شود با هم گفت‌وگو کند و تلفیق شکل گیرد. حالا در این بین، موسیقی‌هایی که به لحاظ جغرافیایی و مردم به هم نزدیک‌ترند قطعاً تلفیق آن‌ها ساده‌تر و شباهت‌های بیشتری هم با یکدیگر دارند. از جمله موسیقی ترکیه با موسیقی آذری، این دو به این دلیل که زبان و موسیقی آن‌ها شباهت‌های بسیاری با یکدیگر دارند بنابراین تلفیق این دو امکان‌پذیر است و از طرفی موسیقی هر یک برای طرف مقابل قابل درک است پس می‌توان گفت همگونی این دو موسیقی امکان‌پذیر است و نتیجه مطلوب‌تری هم به دنبال خواهد داشت.

این گروه، چه برنامه‌هایی را برای ماه‌های آینده تدارک دیده است؟

همان‌طور گه گفتم برنامه‌های گروه در ۱۳ برنامه هفتگی دو تا سه بار از شبکه T. R. T ترکیه پخش می‌شود. آخرین بخش این برنامه‌ها در روزهای آینده پخش می‌شود. تازه از این کار فارغ شدیم و تقریباً دو هفته پیش کنسرتی در استانبول داشتیم. در ماه آینده نیز کنسرت دیگری در استانبول خواهیم داشت. مدیران برنامه‌های این گروه در حال تدارک مجموعه‌ای از کنسرت‌ها در سراسر ترکیه به شکل تور هستند که فکر می‌کنم این تور‌ها که بین ۱۵ تا ۲۰ کنسرت هستند از دو ماه آینده اجرا شوند.

خطر انفجار مین در کمین باستان‌شناسان

Sun, 08 Jan 2012 01:46:57 +0000

انفجار مین محوطه‌های باستانی و باستان شناسان ایرانی را تهدید می‌کند

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده - چندی پیش رئیس سازمان مین‌زدایی جمهوری اسلامی از حضور بیش از ۷۰ شرکت توانمند بخش خصوصی در زمینه خنثی‌سازی مین و مواد منفجره و آمادگی برای انجام عملیات مین‌زدایی و خنثی‌سازی گلوله برای مجامع بین‌المللی و سایر کشور‌ها خبر می‌داد و این در حالی است که هنوز ۲۵ درصد از محوطه‌های باستانی نوار غربی کشور بر روی گستره پهنی از مین‌های فعال و پاک‌سازی نشده قرار گرفته‌ است.

آذر ماه سال گذشته سردار سرتیپ پاسدار محمدحسین امیر احمدی در گفت‌و‌گو با خبرنگار حوزه دفاعی خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با اشاره به حضور ۷۰ شرکت توانمند بخش خصوصی در زمینه خنثی‌سازی مین و مواد منفجره گفت: "امروز از نظر علمی و تجربی در پاک‌سازی میادین مین و گلوله از تجارب و توانمندی‌های لازم برخورداریم."

این مقام مسئول در سازمان مین‌زدایی جمهوری اسلامی در همین گفت‌و‌گو بر توانمندی بخش خصوصی در پاکسازی میادین مین تأکید کرد و گفت: "به مجامع بین‌المللی و کشور‌ها نیز اعلام کرده‌ایم که آمادگی لازم را داریم تا در راستای اقدامات بشردوستانه در امر مین‌زدایی و خنثی‌سازی گلوله کمک کنیم."

با این‌حال چندی پیش خبرگزاری میراث فرهنگی (CHN) از وجود محوطه‌های مین‌گذاری‌شده و تپه‌های باستانی غیر قابل بررسی خبر داد. به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی ظاهراً "برنامه‌ای هم برای مین‌زادیی از این مناطق در نظر گرفته نشده است".

طبعاً در‌ چنین شرایطی کاوش‌های باستان‌شناسی بر روی محوطه‌های تاریخی، خطرات جانی بسیاری برای باستان‌شناسان در مناطق مین‌گذاری‌شده به همراه ‌دارد، و با این حال هنوز در سرفصل بودجه‌های سازمان میراث‌فرهنگی، رایزنی و بودجه‌ای برای پاکسازی محوطه‌های تاریخی تعریف نشده است.

برای مثال در منطقه سردشت تا مهران و دهلران هنوز نشانه‌هایی از توپ و تانک و گلوله‌های عمل‌نکرده که از زمان جنگ هشت ساله با عراق به جای مانده‌اند، قابل مشاهده است. هرچند که میدان‌های مین در تپه‌های باستانی دست متجاوزان به آثار تاریخی را کوتاه کرده، اما در همان حال فعالیت باستان‌شناسان را هم به حالت تعلیق درآورده است. به ‌گفته باستان‌شناسان این محوطه‌ها قدمتی برابر با دوره پارینه‌سنگی دارند.

با گذشت بیش از ۲۰ سال از پایان جنگ هشت ساله ایران و عراق بی‌توجهی و سهل‌انگاری اشخاص و نهادهایی که مسئولیت پاکسازی مناطق مملو از مین‌های فعال و خنثی نشده را به عهده دارند، قربانیانی به بار آورده و بیم آن می‌رود که در آینده نیز قربانیانی داشته باشد.

این موضوع را از سوی بخش فرهنگ رادیو زمانه با تورج دریایی، استاد تاریخ ایران باستان در دانشگاه کالیفرنیا، ایروان در میان گذاشتم. او گفت: "مشخص نیست چرا پس از گذشت سال‌ها که از پایان جنگ می‌گذرد، دولت هنوز همه محوطه‌های آلوده به مین را پاکسازی نکرده است. البته شاید هنوز تمامی قرارداد‌ها و تعهدات بین‌المللی و مسائل بین دو دولت ایران و عراق پیرامون مسائل جنگ اجرا و اعمال نشده است. البته این سؤال مطرح می‌شود که آیا ایران بودجه لازم و کافی برای پاکسازی محوطه‌های آلوده به مین و مواد منفجره را در اختیار دارد یا خیر. به طور حتم بخش‌های مرزی کشور عراق نیز همچون ایران هنوز دارای محوطه‌های آلوده به مین و نشده هستند که شاید بخشی از این مناطق جزو مناطق تاریخی به شمار بروند."

مرز ایلام و عراق یکی از آلوده‌ترین مناطق مین‌گذاری شده به شمار می‌رود. استان ایلام با وجود ۴۳۰ کیلو متر مرز مشترک با عراق دارای بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار مناطق آلوده به مین است.

در نوار جنوبی کشور نیز بخش عظیمی از غرب کرخه در شوش، قسمتی از منطقه عمومی اهواز، منطقه جفیر، قسمتی از بخش مرکزی اهواز، بخش وسیعی از خرمشهر و منطقه عمومی دشت آزادگان، به مین و مواد منفجره آلوده است.

این مشکلات وجود دارد و با این‌حال سردار امیر احمدی در گفت‌وگویش با خبرگزاری "ایرنا" ادعا می‌کند که "بیشتر مناطق آلوده به گلوله از آلودگی پاک شده و بیشتر این مناطق در منطقه صفر مرزی از مین باقی مانده است."

او در ادامه این گفت‌و‌گو وعده مناطق اکن را به شهروندان می‌دهد و می‌گوید: "امیدواریم به زودی این مناطق پاکسازی شود و در آینده نزدیک شاهد یک مناطق امنی را برای شهروندان باشیم."

مین‌های فعال در بستری تاریخی

دکتر دریایی نیز با اشاره به اینکه تاکنون مشکلی برای باستان‌شناسان فعال در محوطه‌های یاد شده به وجود نیامده است، به ما گفت: "صدور مجوز کاوش از سوی سازمان میراث فرهنگی معمولاً پس از اطمینان و آگاهی از امینت محوطه تاریخی موجود در اینگونه مناطق صورت می‌گیرد، اما در هر صورت همواره خطر انفجار مین در این مناطق وجود دارد و از سوی دیگر میزان دسترسی باستان‌شناسان به منظور حفاری و کاوش و نیز بازدید علاقمندان از محوطه‌های تاریخی موجود در این مناطق آلوده بسیار کاهش می‌یابد."

به رغم وجود محوطه‌های بسیار آلوده به مین و مواد منفجره رییس سازمان مین‌زدایی جمهوری اسلامی در گفت‌و‌گوی اختصاصی‌اش با خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) از آزمایش موفقیت‌آمیز دستگاه جدیدی در زمینه پاکسازی میادین مین خبر داد و گفت: "این تجهیزات از جمله برای خنثی‌سازی مین‌های ضد نفر و با کنترل از راه دور است که آزمایش‌های مربوط به آن با موفقیت انجام شده است. سازمان مین‌زدایی کشور امروز همچنین به مین‌کوب‌هایی با قابلیت بالا مجهز شده است."

با گذشت بیش از ۲۰ سال از پایان جنگ هشت ساله ایران و عراق بی‌توجهی و سهل‌انگاری اشخاص و نهادهایی که مسئولیت پاکسازی مناطق مملو از مین‌های فعال و خنثی نشده را به عهده دارند، قربانیانی به بار آورده و بیم آن می‌رود که در آینده نیز قربانیانی داشته باشد. یکی از این قربانیان، مرتضی آوینی و همکارش بودند که در سال ۷۲ به دلیل پا گذاشتن بر مینی خنثی‌نشده در منطقه فکه جان خود را از دست دادند. همچنین در خرداد ماه سال جاری هفت تن از نظامیان ایرانی تازه وارد و ناآشنا پس از ورود به یکی از مناطق مرزی عراق جان خود را از دست دادند. خبرگزاری رویترز در خبری که منتشر کرد اعلام کرد که "این هفت نظامی ایرانی، بدون اطلاع از وجود منطقه مین‌گذاری به اشتباه وارد منطقه ممنوعه مرزی شدند که دولت ایران قبلا مین گذاری کرده بود."

فروش تاریخ زرنج به پایین‌ترین بها

behnam — Sat, 24 Dec 2011 13:49:19 +0000

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده - پس از تخریب بخشی از نقش‌ برجسته‌ بهرام دوم، شاهنشاه ساسانی در تنگ چوگان بیشاپور، این‌ بار غارتی همانند غارت‌های شبانه در محوطه‌های باستانی جیرفت، رامهرمز و شوشتر و... در محوطه‌ها و تپه‌های باستانی سیستان و بلوچستان رخ داد.

آتش این هیزم را فردی افغان با بازکردن مغازه‌ای در زرنج، پایتخت دیرینه سیستان، مرز ایران و افغانستان روشن کرد تا تنها به ازای پرداخت هزار تومان اشیا‌ء و سکه‌های تاریخی از مردم بومی خریداری کند. این خرید و فروش آسان و به ظاهر سودمند مردم بومی مستمند این منطقه را واداشت تا با بیل و کلنگ به جان محوطه‌ها و تپه‌های باستانی این منطقه بیفتند. این فاجعه مهیب فرهنگی سرآغاز بروز واکنش‌های تند دانشجویان باستان‌شناسی، جامعه باستان‌شناسی و دوستداران میراث فرهنگی بود، طوری که چند روز پس از بروز این حادثه، جامعه‌ باستان‌شناسی ایران نسبت به تخریب و غارت محوطه‌ها و آثار باستانی سیستان و بلوچستان هشدار داد. از این رو پیرامون چرایی و واکاوی این اتفاق با برخی از فعالان و باستان‌شناسان متخصص در حوزه باستان‌شناسی این خطه به گفت‌وگو پرداختیم که از نظرتان می‌گذرد:

یکی از باستان‌شناسان پیشکسوت آشنا به محوطه‌های باستانی این منطقه که نخواست نامش فاش شود درباره ابعاد غارت آثار باستانس سیستان و بلوچستان گفت: "با توجه به اطلاعات ارائه شده از سوی خبرگزاری‌های داخلی تعداد این اشیاء نزدیک به ۸۰۰۰ سکه هستند که توسط مردم از تپه‌های و اماکن باستانی سیستان به طور غیر مجاز به‌دست آمده و به فردی در شهر زرنج در پنج کیلومتری مرز ایران و افغانستان در ازای تنها هر سکه ۱۰۰۰ تومان به فروش رفته است. این سکه‌ها به احتمال قوی باید مربوط به دوره اشکانی و دوران اسلامی باشند. متأسفانه وضعیت اقتصادی در این بخش از ایران بسیار وخیم است. خشم طبیعت در این استان و به ویژه سیستان باعث خشکسالی چندین ساله شده است. رودخانه هیرمند که از دوره پیش از تاریخ تاکنون در این منطقه جاری بوده هم‌اکنون با بستن سد توسط افغان‌ها به طور دائم در منطقه جاری نیست و بنا به خواست افغان‌ها (برخلاف توافق‌نامه‌هایی که بین دو کشور امضاء شده) آب را به روی سیستانیان می‌گشایند. دریاچه هامون تقریباً خشکیده، وجود بادهای صد و بیست روزه، خشکسالی، عدم کشاورزی و نبود شغل در منطقه باعث شده که بعضی از افراد این دیار را وادار به غارت تپه‌ها و اماکن باستانی برای رفع مایحتاج زندگی می‌کند."

این باستان‌شناس در ادامه به فقر مردمان خطه سیستان و به مشکلات سازمان میراث فرهنگی اشاره کرد و گفت: "بر اساس بررسی‌های باستان‌شناسی انجام شده در سرتاسر منطقه سیستان نزدیک به ۱۷۰۰ تپه و مکان باستانی شناسایی شده است، حال آنکه شاخص‌ترین آن‌ها در سیستان شهر سوخته، کوه خواجه و دهانه غلامان است. متأسفانه وقتی که دولت نسبت به رفع مشکلات معیشتی در این منطقه بسیار کم‌لطف است، مردمان این خطه ناچارند فرهنگ‌شان را بفروشند تا بتوانند زنده بمانند.

این در حالی است که تخصص‌زدایی به شدت در تمامی سازمان‌ها و نهادهای دولتی دیده می‌شود. بد‌تر از همه سازمان میراث فرهنگی کشور است که مانند گوشت قربانی با این سازمان رفتار می‌شود. نه تنها تخصص‌زدایی شده بلکه با اضافه و کم کردن‌های مدام بخش‌ها و سازمان‌هایی به آن، افراد شایسته را از کار برکنار کرده‌اند. آنگاه که فرهنگ با اقتصاد و سیاست در آمیزد حاصل آن سازمان میراث فرهنگی بیماری می‌شود که با یک تصمیم کاملاً غیر کار‌شناسانه و تنها برای چاپلوسی مدیر آن در نزد رئیس جمهور از تهران به شیراز منتقل می‌شود تا علاوه بر ضررهای اقتصادی زیادی که به بدنه سازمان وارد می‌شود اندک متخصصان آن نیز از این سازمان جدا شوند و راه برای غیر کار‌شناسان هموار‌تر شود.

سال هاست گفته می‌شود قاچاقچیان مواد مخدر در قاچاق اشیای تاریخی و انسان هم درگیر هستند. همچنین گفته می‌شود گروه‌های تروریستی مانند طالبان و القاعده در کشور افغانستان نیز خریداران بالقوه اشیائ تاریخی ایران و مناطق اطراف آن هستند. پس شاید پیش از آنکه از سازمان میراث فرهنگی برای حفاظت از آثار تاریخی خرده بگیریم، بهتر باشد به عوامل ایجاد چنین شرایطی بپردازیم باید چاره‌ای اساسی برای افزایش سطح زندگی اهالی این منطقه اندیشیده شود تا هویت ملی خود را برای زنده ماندن، در ازای کمتر از یک دلار معامله نکنند.

زمانی که رئیس سابق موزه ملی، بزرگ‌ترین موزه ایران (یکی از آشنایان رئیس سازمان و فارغ‌التحصیل دانشگاه آزاد با رشته میکروبیولژی) به جای حراست از اشیا فرهنگی به قاچاقچی این اشیاء تبدیل می‌شود و به جرم حراج این اشیاء دستگیر می‌شود، چه توقعی از مردم گرسنه سیستان داریم که برای زنده ماندن مبارزه می‌کنند. زمانی که رئیس سازمان میراث فرهنگی استان سیستان و بلوچستان با داشتن مدرک کاردانی پرورشی تنها به دلیل آنکه رئیس ستاد انتخاباتی رئیس جمهور بوده به ریاست سازمان یکی از استان‌های مهم کشور، بهشت باستان‌شناسان معروف منصوب می‌شود و با تخصص‌زدایی، تمامی آشنایان خود را بدون تخصص به کار می‌گمارد آیا برای نجات آثار تاریخی در سیستان و بلوچستان انتظار معجزه داریم. تا زمانی که شایسته‌سالاری در سازمان میراث فرهنگی وجود نداشته باشد، و نتوانیم سطح فرهنگ عمومی جامعه را بالا ببریم متأسفانه باید شاهد این قبیل فجایع فرهنگی در کشور باشیم."

مشاور برنامه‌ریزی خانه فرهنگ جاودان نیز در مورد دلیل بروز این اتفاق معتقد است: "به نظر می‌رسد مهم‌ترین عامل بروز این حادثه فقر مالی اهالی منطقه باشد. از سوی دیگر، اقلیم منطقه کاملاً بیابانی است. در آنجا مقدار بارندگى بسیار کم است و به ندرت به ١٠٠ میلى‌متر می‌رسد. درجه حرارت هوا نیز از ٣٠ تا۴٠ درجه سانتیگراد تجاوز نمی‌کند. در این منطقه شدت بادهاى ١٢٠ روزه یا‌‌ همان بادهای سیاه بسیار محسوس است. در تابستان نیز هوا کاملاً گردآلود است، طوفان هاى شنی آسمان را تیره می‌کند. تمامی این شرایط زندگی اهالی منطقه را بسیار سخت می‌کند و تأمین زندگی را با مشکل روبرو می‌کند به همین خاطر هر چیزی که بتواند از بار زندگی اهالی بکاهد منطقی است. شاید درک این موضوع بسیار سخت باشد که در آن منطقه نیاز مالی و فقز چنان شدید باشد که چند هزار تومان بتواند امورات یک خانوار را برطرف کند.

به نظر می‌رسد به دلیل وجود محوطه‌های تاریخی فراوان همچون شهر باستانی زرنج که صد‌ها سال به عنوان یکی از پر رونق‌ترین شهرهای شرق ایران شناخته می‌شده حفاری‌های غیرمجاز به منظور یافتن شیئی تاریخی یا سکه‌ای یا مانند آن و فروشش به دلال‌ها یا واسطه‌ها به یکی از راه‌های تأمین زندگی تبدیل شده است. از سوی دیگر عدم توسعه گردشگری و تجارت به دلیل شرایط خاص منطقه نیز عاملی برای عدم توجه به آثار تاریخی از سوی بسیاری از اهالی چنین مناطقی شده است. شاید آنچه در منطقه جیرفت در اواخر دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد روی داد، نمونه خوبی از فروش آثار تاریخی به دلیل فقر است. مشکلی که در اینجا افکار عمومی را بیش از پیش به خود مشغول کرده است، در صورت صحت خبر اعلام شده، سوء‌استفاده‌ای است که از این فقر در آن منطقه در حال انجام است و خرید و فروش سکه‌های تاریخی به نازل‌ترین قیمت ممکن است، آن هم توسط اتباع یک کشور دیگر!."

امین طباطبایی با بیان اینکه نمی‌توان تخمین زد که از چه زمان این وضعیت در منطقه زرنج وجود داشته است بیان داشت: «اما به صورت منطقی تا کالایی مشتری نداشته باشد، خرید و فروش آن نیز رخ نمی‌دهد. همانطور که می‌دانیم سال هاست گفته می‌شود قاچاقچیان مواد مخدر در قاچاق اشیای تاریخی و انسان هم درگیر هستند. همچنین گفته می‌شود گروه‌های تروریستی مانند طالبان و القاعده در کشور افغانستان نیز خریداران بالقوه اشیائ تاریخی ایران و مناطق اطراف آن هستند. پس شاید پیش از آنکه از سازمان میراث فرهنگی برای حفاظت از آثار تاریخی خرده بگیریم، بهتر باشد به عوامل ایجاد چنین شرایطی بپردازیم باید چاره‌ای اساسی برای افزایش سطح زندگی اهالی این منطقه اندیشیده شود تا هویت ملی خود را برای زنده ماندن، در ازای کمتر از یک دلار معامله نکنند.»

یکی از باستان‌شناسان و اساتید دانشگاه در استان سیستان و بلوچستان نیز که نخواست نامش فاش شود در مورد قدمت این سکه‌ها گفت: «منطقه زرنج از دوره پیش از تاریخ تا دوره صفاریان دارای رونق بسیاری بوده است، همچنین در دوره هخامنشی و اشکانی و ساسانی یکی از مناطق مهم امپراطوری‌های ایرانی بوده به طوری که در بسیاری از مواقع شاهزاده‌های ساسانی برای آموزش کشورداری تا پیش از به تاج و تخت رسیدن به آنجا فرستاده می‌شدند. از سوی دیگر با توجه به اینکه در دوره هخامنشی و اشکانی نیز ساتراپ‌های منطقه سیستان سکه‌های مخصوص به خود را ضرب می‌کردند به نظر می‌رسد بخشی از این سکه‌ها باید متعلق به شاهان هخامنشی و نیز ساتراپ‌های محلی سیستان و نیز سکه‌های اشکانی، ساسانی و نیز مربوط به اوایل دوران اسلامی باشد.»

در حال حاضر بسیاری از تپه‌های باستانی که حتی تا حدودی فعالیت‌های کاوش در آن‌ها آغاز شده بدون هیچ‌گونه محافظتی به حال خود‌‌ رها شده‌اند در حالی که باید فعالیت‌های کاوش باید دوباره در آن‌ها آغاز شود. به نظر می‌رسد شعار «حفاظت از محوطه‌ها و تپه‌های باستانی» که در طول این سال‌ها همواره یکی از اولویت‌های سازمان فرهنگی و گردشگری بوده آنچنان که باید مورد توجه میراث بانان قرار نگرفته است.

*توضیح عکس: یکی از محوطه‌های باستانی در منطقه جیرفت

سرانجام رزم شبانه بهرام دوم با پتک

Tue, 13 Dec 2011 23:04:02 +0000

تخریب نقش برجسته بهرام دوم در تنگ چوگان

فیروزه رمضان‌زاده

فیروزه رمضان‌زاده- خبر تلخ بود اما باز هم،‌‌ همان تکرار مکررات و تکرار اشتباهات گذشته، اتفاقی که هنوز پاسخی قانع‌کننده برای چرایی بروز آن از سوی مسئولان سازمان میراث فرهنگی ارائه نشده است. آدینه‌شب گذشته بود که نخستین بار این خبر بر روی صفحه فیس‌بوک یکی از باستان‌شناسان منتشر شد.

فردای آن روز، خبرگزاری‌ها نقل کردند که فرد یا افرادی نا‌شناس با ورود شبانه به محوطه حفاظت‌شده نقش‌برجسته‌های ساسانی تنگ چوگان بخشی از نقش برجسته بهرام دوم را نابود کرده‌اند. بر اثر این آسیب‌دیدگی گرز آویزان از اسب بهرام در دومین نقش برجسته در ضلع غربی تنگ چوگان به کلی شکسته و از بدنه کوه جدا شد اما این تخریب در حالی روی داد که یک ماه پیش در همین غار شاپور انفجاری رخ داده بوذ.

یک روز پس از تخریب این اثر خبرگزاری chn آورد که "بومیان منطقه و انجمن دوستداران میراث‌ فرهنگی کازرون علت این اتفاق را خصومت‌های شخصی برخی از اهالی با سازمان میراث فرهنگی عنوان کردند."

یک باستان‌شناس فعال در محوطه‌های تاریخی استان فارس که نخواست نامش فاش شود در مورد نقش پیروزی بهرام دوم پادشاه ساسانی بر اعراب گفت: "در این نقش برجسته، بهرام دوم سوار بر اسب در سمت چپ نقش برجسته، در برابر پادشاه سرداری ایرانی یکی از بزرگان و یا از خانواده سلطنتی به شکل تمام‌رخ حکاکی شده است. پشت سر او، سه تن از بزرگان عرب به شکل تمام‌قد و سه تن دیگر به‌صورتی که فقط سر و سینه آن‌ها دیده می‌شود با هدایای شتر در مقابل شاه ایستاده‌اند. این نقش در اثر جریان انشعابی از آب رودخانه شاپور در کانالی که در کنار و روی نقوش عبور می‌کرد دچار فرسایش شده و بعضی از جزئیات آن از بین رفته است. آثار این فرسایش امروزه به صورت یک بریدگی عمیق در کمره نقش برجسته بر جای مانده است."

"زمانی حتی قسمتی از نقش برجسته کرتیر در نقش رجب فارس مورد تخریب غارتگران واقع شد، زمانی حتی قسمتی از یکی از نقش برجسته‌های حیاط کاخ تچر تخت جمشید را با پیچ‌گوشتی و چکش تخریب کردند اما بدون هیچ برخوردی تنها سکوت کردند. "

بنا بر اطلاعات ارائه شده از سوی علی اکبر سرفراز، در سالیان گذشته در محلی‌هایی که بر روی زمین کشاورزی قرار داشت و درختکاری می‌کردند، برای آب‌رسانی به کشت و زرع‌ خود کانالی از بالادست رودخانه و به موازات کوه کشیدند که در آن آب جاری می‌شده. آب این کانال به تدریج و در طول ۳۰۰ سال نقش‌ها را خورده و شیار عمیقی بر جای گذاشته است.

این باستان‌شناس در تشریح آخرین اطلاعات موجود بر اساس آخرین بازدید کار‌شناسان از اثر افزود: "همان‌طور که گفته شد میانه نقش برجسته در اثر فرسایش رودخانه از بین رفته بود ولی جزئیات قسمت پایینی و بالایی به‌خوبی مشخص بود."

محسن عباس‌پور، عضو انجمن هم‌اندیشان جوان کازرون نیز با اشاره به نزدیکی چشمگیر پیکره تراشیده شده بهرام از یک نقش برجسته به یک مجسمه گفت: "تصویر بهرام و اجزای مرتبط با آن مانند اسب و گرز آسیب دیده و بیرون‌آمدگی قابل توجهی از سایر سطوح نقش دارد. از سوی دیگر این نقش نسبت به سایر نقش‌برجسته‌های ضلع غربی تنگ چوگان به لحاظ ارتفاعی در سطح پایین‌تری قرار گرفته و دسترسی به آن‌ها نیز آسان‌تر است."

این فعال میراث فرهنگی تأکید کرد که "سایر نقوش و آثار تاریخی بیشاپور به ویژه مجسمه شاهپور به خاطر مشکلات فاحش حفاظتی بهترین فضا برای تخریب به شمار می‌روند. برای نمونه می‌توان به اولین نقش برجسته ضلع شرقی تنگ چوگان که درست زیر قلعه دختر بیشاپور حجاری شده اشاره کرد که فقط پنج متر با جاده فاصله دارد و هر فرد می‌تواند به راحتی و بدون دردسر به این نقش برجسته دسترسی داشته باشد.

اعزام مرمتگران سنگ تخت جمشید به کازرون

باستان‌شناسی که با او به گفت‌وگو نشستیم از ورود یک گروه متخصص از مرمتگران سنگ تخت جمشید برای مرمت این بخش تخریب‌شده خبر داد و گفت: "در حال حاضر نقش برجسته محصور شده و کسی حق نزدیک شدن به آن را ندارد. زیرا افرادی که این قسمت از نقش برجسته را تخریب کرده‌اند، تنها به تخریب این قسمت پرداخته‌اند و قسمت‌های خرد شده در محل باقی مانده است، مرمتگران سنگ که از استادکاران و کار‌شناسان باسابقه تخت جمشید هستند، قادر به مرمت و باز- زنده‌سازی بخش تخریب‌شده هستند. ولی به هر حال روند فرسایش و از بین رفتن این اثر تاریخی بسیار تشدید خواهد شد."

عبدالرضا نصیری، معاون اداره کل میراث فرهنگی فارس در گفت‌و‌گو با ایرنا نیز ضمن اعلام ورود یک تیم چهار نفره متشکل از کار‌شناسان و مرمت‌کاران اداره کل میراث فرهنگی فارس برای مرمت این اثر تاریخی افزود: "به دلیل باقی ماندن قطعات جدا شده از نقش برجسته بهرام دوم در تنگ چوگان کازرون، امکان ترمیم این اثر و گذاشتن این قطعات در جای اصلی خود وجود دارد و احتمالاً طی سه تا چهار هفته، مرمت آن به پایان خواهد رسید."

متهم اصلی تخریب کیست؟

باستان‌شناس مورد اشاره این گزارش، علت بروز اتفاق یاد شده را تنها متوجه دولت، سازمان میراث فرهنگی و یگان حفاظت ندانست و گفت: "یکی دیگر از دلایل بروز چنین حوادثی می‌تواند ناشی از فقر فرهنگی در میان اقشار مختلف جامعه باشد. تا زمانی که مردم به آثار و اشیای فرهنگی و باستانی به دید اشیای عتیقه برای کسب در آمد نگاه کنند و آموزشی در جهت افزایش درک فرهنگی جامعه ارایه نشود، شاهد تکرار این فجایع خواهیم بود. تا زمانی که مردم به محض شنیدن نام یک اثر باستانی و باستان‌شناسی به فکر اشیای زیر خاکی و پول‌های رؤیایی بیفتند متأسفانه از دست هیچ‌کس کاری بر نمی‌آید."

وی مردم کازرون و اطراف بیشاپور را مردمانی دارای تعصب خاص نسبت به آثار تاریخی خواند و افزود: "آن‌ها این آثار را جزئی از خود می‌دانند. بسیار بعید به نظر می‌رسد که فرد یا افرادی از مردمان محلی این عمل را مرتکب شده باشند، اما با توجه به اینکه قسمتی از نقش برجسته تخریب و بقایای آن در محل‌‌ رها شده است شاید فرضیه خصومت شخصی تقویت یابد."

این باستان‌شناس نیز وضعیت حفاظتی بسیاری از نقوش برجسته و کتیبه‌های کشور به ویژه استان فارس را بسیار وخیم دانست و گفت: "زمانی حتی قسمتی از نقش برجسته کرتیر در نقش رجب فارس مورد تخریب غارتگران واقع شد، زمانی حتی قسمتی از یکی از نقش برجسته‌های حیاط کاخ تچر تخت جمشید را با پیچ‌گوشتی و چکش تخریب کردند اما بدون هیچ برخوردی تنها سکوت کردند. "

به باور این باستان‌شناس "تنها با آموزش‌های بسیار زیاد می‌توان سطح فرهنگی جامعه را بالا برد و از این تخریب‌ها جلوگیری کرد. "

"تنها با آموزش‌های بسیار زیاد می‌توان سطح فرهنگی جامعه را بالا برد و از این تخریب‌ها جلوگیری کرد. "

اما عضو انجمن هم‌اندیشان جوان کازرون متهمان اصلی این حادثه را دو گروه عنوان کرد و گفت: "با توجه به شرایط خاص گرز که هم از بیرون‌آمدگی قابل توجهی از نقش برجسته داشته و هم نسبتاً در دسترس بوده، احتمال حضور شخص یا اشخاص سارق قوی به نظر می‌رسد. دومین گروه که اتهام بیشتری متوجه آن‌هاست بعضی از افراد محلی هستند که به خاطر فعالیت‌های عمرانی یا توسعه اراضی و کارهایی از این دست که بیشتر در داخل حریم آثار بیشاپور قرار دارد مشکلات زیادی با سازمان میراث فرهنگی دارند. بار‌ها و بار‌ها هم تهدید کردند که آثار تاریخی را تخریب می‌کنند. در طول سال‌های گذشته بیشتر نگرانی ما به خاطر شرایط خاص غار و مجسمه شاهپور، متوجه این اثر باستانی بوده ولی به نظر می‌رسد این‌بار، گرز بهرام مورد هدف قرار گرفته است. مجموع شواهد موجود، اتهام تخریب را به طور مشخص متوجه یکی از این دو گروه می‌کند. به ویژه اینکه در طول سال‌های گذشته بار‌ها و بار‌ها شاهد سرقت‌ها، حفاری‌های غیر مجاز و دستبردهای مخفیانه به آثار پرشمار تاریخی کازرون بودیم. مواردی که کمتر گفته شده و کمتر فرصت عرض اندام در فضای رسانه‌ای کشور داشته‌اند. البته نباید پایگاه پژوهشی بیشاپور به عنوان اصلی‌ترین متولی حفظ و احیای مجموعه تاریخی بیشاپور و تنگ چوگان را از قلم بیندازیم."

اما یکی دیگر از باستان‌شناسان متخصص در حوزه آثار باستانی استان فارس دیدگاه دیگری داشت او نیز که نخواست نامش فاش شود انگیزه فرد یا افراد مخرب را به احتمال نزدیک به یقین یافتن گنج دانست و افزود: "شکستن نقش شکسته یاد شده، برای فرد متخلف بسیار وسوسه‌انگیز بوده است در غیر این صورت اگر منظور دیگری داشت به طور حتم چهره‌ها را خُرد می‌کرد."

وی این نکته را یادآور شد که "البته مردم منطقه تعصب بسیاری نسبت به این آثار دارند. آن‌ها همچون ناصر دیوان که شش ماه توانست برخی از خارجی‌ها را در کازرون زمینگیر کند، نخواهند گذاشت کسی به مظاهر تاریخیشان تعرضی کند. از این رو کسان دیگری از جایی دیگر مرتکب چنین بلاهتی شده‌اند. "

با وجود آنکه شش نقش برجسته ساسانی تنگ چوگان کازرون در سال ۱۳۱۰ به شماره ۲۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شدند عباس‌پور بر این باور است که "در طول چند سال گذشته صرفاً به حداقل‌های مرمتی و حفاظتی اکتفا شده است. اکنون وضعیت شهر بیشاپور و نقش برجسته بنا به چندین دلیل چون تخریب فنس‌کشی در بسیاری از نقاط، نبود نور‌پردازی برای دید مناسب در شب، محصور نبودن نقوش، کافی نبودن شمار نگهبان‌ها، نبود امکانات الکترونیکی حفاظتی، دسترسی آسان به تمامی مجموعه بیشاپور و نقوش برجسته حتی از روی فنس‌های موجود و از همه مصیبت‌بار‌تر تزئینی بودن میله‌های اطراف مجسمه شاهپور باعث شده که تقریباً تمامی ۲۰۰ هکتار مجموعه بیشاپور به همراه شش نقش برجسته تنگ چوگان و مجسمه شاهپور که در فاصله بسیار کمی از هم قرار گرفتند، هر کدام با تهدید مشابه گرز بهرام روبرو باشند. "

شب‌هایی که غار شاهپور بدون نگهبان می‌خوابید

عباس‌پور در مورد یگان و نقش آن‌ها در حفاظت از این مجموعه بی‌نظیر تاریخی گفت: "باید آب پاکی را روی دستتان بریزم. ۲۰۰ هکتار سایت پرارزش تاریخی همراه با شش نقش برجسته و مجسمه بی‌نظیر شاهپور، سرجمع با چند مأمور محافظت می‌شوند که شاید در تعطیلات نوروز که شاهد حضور بیشترین بازدیدکننده در این مجموعه هستیم به ندرت به ۱۰ نگهبان همزمان برسند. مثلاً در مورد همین غار شاهپور شاید برای شما جالب باشد که بدانید تا همین چند ماه پیش، نگهبانی از غار و مجسمه فقط در طول روز صورت می‌گرفته و شب‌ها هیچ نگهبانی در غار حاضر نبوده است. وقتی که ما فشار می‌آوردیم و انتقاد می‌کردیم، می‌گفتند بودجه برای افزایش نگهبان نیست. در مورد نقش برجسته‌ها هم در شب حادثه مثل بسیاری از شب‌های دیگر تنها یک نگهبان در محل حضور داشته است. صراحتاً تأکید می‌کنم حفاظت از شش نقش برجسته بیشاپور و نگهبانی از این همه آثار علاوه بر امکانات مناسب الکترونیکی و حفاظ‌های مطمئن فیزیکی به حضور حداقل سه نگهبان به صورت همزمان نیاز دارد، چرا که فاصله بین دو نقش سمت راست تنگ چوگان و چهار نقش سمت چپ تنگ چوگان را رودخانه شاهپور پر کرده و همین مسئله مشکلاتی را برای رفت و آمد نگهبان‌ها و سرکشی مرتب آن‌ها به هر شش نقش به وجود آورده است. "

تمامی ۲۰۰ هکتار مجموعه بیشاپور به همراه شش نقش برجسته تنگ چوگان و مجسمه شاهپور که در فاصله بسیار کمی از هم قرار گرفتند، هر کدام با تهدید مشابه به گرز بهرام روبرو هستند

وی در مورد سابقه سرقت و حفاری در این منطقه گفت: "متأسفانه در طول چند سال اخیر خود من شاهد چندین مورد حفاری‌های غیر مجاز بودم، متأسفانه به وضوح دیدیم که حفاری‌ها توسط افراد کارآزموده دارای مهارت‌های خاص کاوش با حداقل امکانات و تجهیزات انجام شده است. ترانشه‌های کوچک و دقیق در آثار پراکنده در دشت و کوه‌های کازرون یکی از همین شواهد است. متأسفانه در این میان میراث فرهنگی استان نیز کمتر موفق به دستگیری متخلفان در زمان حفاری شده است اما‌‌ همان شماری که در این موارد دستگیر شدند بیشتر از افراد محلی بوده‌اند که برای حمل اشیای تاریخی یا خرید و فروش آن‌ها فعالیت داشته‌اند."

به گفته یکی دیگر از باستان‌شناسان متخصص در حوزه آثار تاریخی استان فارس: "گویا جمعه شب نگهبان در محل خدمت خود حاضر نبوده. پس اشخاص مخرب که مترصد چنین فرصتی بوده‌اند از این مجال استفاده کرده و اینچنین بر پیکره نقش برجسته آسیب رساندند به طوری که خُرده‌ها را همانجا‌‌ رها کرده و متواری شدند."

خلاصه از هر راهی که به بیشاپور رسیده باشید، به تنگ چوگان می‌رسید، تنگ چوگانی که قامتش این روز‌ها در برابر برنامه‌های راه‌سازی و ده‌ها آسیب انسانی دیگر خموده شده و دم بر نیاورده است.