16 آذر

سهم روز دانشجو در روزنامه‌های تهران

Sun, 11 Dec 2011 15:05:16 +0000

بهروز صمدبیگی

چهارشنبه هفته گذشته مقارن با روز دانشجو بود و این موضوع به خصوص پس از حمله به سفارت انگلستان که از سوی رسانه‌های حکومتی به یک اقدام دانشجویی تعبیر شد، مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. در "پیشخوان" این هفته، روز دانشجو را از نگاه روزنامه‌های پایتخت بررسی می‌کنیم که کمرنگ‌تر از همیشه بود.

هفته‌ای که گذشت، به واسطه تعطیلات تاسوعا وعاشورا و تصمیم دولت در تعطیل کردن مدارس تا آخر هفته، ایران در حالتی نیمه تعطیل به سر می‌برد و برخی از روزنامه‌ها هم ترجیح دادند، انتشار خود را در دو روز آخر هفته متوقف کنند. اما جدا از مناسبت محرم که در روزنامه‌های تهران نمود پررنگی داشت، روز دانشجو، به عنوان مهم‌ترین رویداد داخلی هفته گذشته در روزنامه‌های پایتخت نمود زیادی نداشت.

"شرق" تنها

شرق روز شنبه با ضمیمه‌ای ۲۰صفحه‌ای به استقبال روز دانشجو رفت. ضمیمه‌ای که عنوان "سرگشتگی جنبش دانشجویی" را بر خود داشت. نکته پررنگ این ویژه‌نامه عدم حضور چهره‌هایی است که به عنوان نماد‌ها و چهره‌های شاخص جنبش دانشجویی ایران شناخته می‌شوند و تعدادی از آن‌ها از جمله احمد زیدآبادی و عبدالله مومنی در زندان به سر می‌برند و روزنامه شرق بنا به محدودیت‌ها و محذوریت‌ها سراغ برخی دیگر مانند علی شکوری‌راد هم نرفته است.

در این ویژه‌نامه مصاحبه مفصلی با لطف‌الله میثمی، فعال سیاسی پرسابقه و فعال دانشجویی دهه ۴۰ترتیب داده شده که وی در بخش‌هایی از آن می‌گوید: «تا زمانی که جنبش دانشجویی نتواند از دولت و همین‌طور از جریان‌های سیاسی حاکم بر کشور مستقل شود نمی‌تواند به‌عنوان یکی از تاثیرگذار‌ترین جنبش‌های اجتماعی به ایفای نقش بپردازد. جنبش دانشجویی تنها در صورت استقلال است که می‌تواند نسبت خود را با حاکمیت، اعم از انتقاد، مخالفت، موافق و... پیدا کند و به وظیفه تاریخی- اجتماعی‌اش عمل کند. درواقع، استقلال رمز ماندگاری جنبش دانشجویی است.

نه در سال ۱۳۳۲که دانشگاه توسط نظامیان فتح شد و شعار دانشجویان "یا مرگ یا مصدق " بود جنبش دانشجویی به معنی واقعی آن داشتیم و نه در سال‌های دهه ۶۰که تحکیم وحدت و انجمن‌های اسلامی به تبعیت بی‌چون و چرای حاکمیت می‌پرداختند و عملا تبدیل به بازوهای اجرایی حکومت در دانشگاه‌ها شده بودند. در تمام طول تاریخ جنبش دانشجویی ایران هم به همین صورت، این جنبش تحت تاثیر حکومت یا جریان‌های سیاسی حاکم بر کشور بوده است.»

میثمی معتقد است: "دهه ۷۰با باز شدن فضای سیاسی کشور آغاز شد. مبارک‌ترین اتفاق این دهه بازگشت دکتر مصدق به عرصه دانشگاه‌ها بود. متاسفانه پس از انقلاب برخی کج‌سلیقگی‌ها باعث حذف اندیشه‌های ملی و به خصوص نام دکتر محمد مصدق و نام دکتر علی شریعتی از اذهان شده بود. اما در دهه ۷۰به خصوص که در دانشگاه‌ها فضا دوباره باز می‌شد شاهد رواج یافتن اندیشه‌های این بزرگان بودیم. از سوی دیگر قدرت گرفتن تشکل‌های دانشجویی مانند تحکیم وحدت و انجمن‌های اسلامی در دانشگاه‌ها زمینه‌سازهای اصلی پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۷۶بودند. اما تندروی و حرکت پرشور دانشجویان در سال ۷۸متاسفانه نگذاشت این دهه با آرامش به پایان برسد."

لطف اله میثمی: تا زمانی که جنبش دانشجویی نتواند از دولت و همین‌طور از جریان‌های سیاسی حاکم بر کشور مستقل شود نمی‌تواند به‌عنوان یکی از تاثیرگذار‌ترین جنبش‌های اجتماعی به ایفای نقش بپردازد

محمدحسین درودیان، عضو هیات موسس دفتر ادوار تحکیم و عضو شورای شهر اول تهران هم در گفت‌و‌گویی دیگر عنوان ‌کرد: "اگر دوخط بی‌صدا را برای جنبش دانشجویی ترسیم کنیم، یکی‌‌ همان دوران هشت ساله جنگ بود و یکی هم دوران جدید. از سال ۸۴به بعد انجمن‌های اسلامی خاموش شده‌اند و این نه به دلیل عدم علاقه‌مندی دانشجویان به فعالیت که به دلیل شرایط خاص این جریان است که ناشی از‌‌ همان نگاه اشتباه به جنبش دانشجویی به‌عنوان یک حزب است."

روزنامه شرق به سراغ مهدی امینی‌زاده، عضو سابق شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت هم رفته بود و در آسیب‌شناسی جنبش دانشجویی دهه ۷۰از زبان او می‌خوانیم: "بعد از مجلس ششم می‌بینیم که یک دفعه یک نوع احساس بی‌نیازی در درون اصلاح‌طلبان به وجود می‌آید که حاضر نیستند هیچ نوع مصالحه‌ای را با جریان مقابل انجام دهند و همین‌طور یک بی‌نیازی نسبت به همه نیروهایی که روزی بر شانه‌شان سوار شده بودند ایجاد شد.

محمدحسین درودیان : اگر دوخط بی‌صدا را برای جنبش دانشجویی ترسیم کنیم، یکی‌‌ همان دوران هشت ساله جنگ بود و یکی هم دوران جدید. از سال ۸۴به بعد انجمن‌های اسلامی خاموش شده‌اند که ناشی از‌‌ همان نگاه اشتباه به جنبش دانشجویی به‌عنوان یک حزب است

این یکی از مشکلات مهمی بود که به وجود آمد و نوع برخورد حذفی نسبت به سایرین وجود داشت مثلا ما این برخورد حذفی را نسبت به هاشمی‌رفسنجانی می‌بینیم، نسبت به ملی – مذهبی‌ها هم و نسبت به نهضت آزادی و حتی نسبت به دانشجویان هم می‌بینیم، یعنی بی‌نیازی از داشتن یک شریک و نیروهای ائتلاف‌کننده مانند اتفاقی که در این سال‌ها رخ داده است.

یعنی بخشی از جریان اصلاح‌طلبی تصور می‌کرد که این رأیی که از مردم گرفته رأیی بود که کاملا خود آن‌ها گرفته‌اند و باقی خواهد ماند. درواقع معتقد بودند مخالفانشان شکست انتخاباتی نخوردند بلکه یک شکست تاریخی خوردند و هرگز نمی‌توانند خودشان را بازسازی کنند.

این نوع نگرش سبب شد که امکان به وجود آمدن یک گفتمان مشخص که بتواند همه را در بربگیرد از بین برود و زمانی که نخ تسبیحی وجود نداشت که همه را به هم وصل کند هر کسی شروع کرد ساز خود را زدن و از جمله جریان دانشجویی هم همین کار را انجام داد و نهایتا منجر شد به اینکه جریان دانشجویی و اصلاح‌طلب از همدیگر در مقاطعی جدا شوند تا جایی که آقای خاتمی اواخر دوره‌اش به جای اینکه بتواند از افکار عمومی و پشتوانه‌ای که داخل دانشگاه‌ها داشت، استفاده کند و حتی بتواند جریان دانشجویی را برای پیش بردن اصلاحات همراه خودش داشته باشد عملا در مقابلش قرار گرفتند. آقای خاتمی دیگر نمی‌توانست در دانشگاه سخنرانی کند."

سعید ابوطالب، مستندساز و نماینده دوره هفتم مجلس هم در این ضمیمه درباره جنبش دانشجویی مورد سوال قرار گرفته که در بخشی از آن می‌گوید: "ما نهادهایی داریم مثل بسیج دانشجویی که نهاد خوبی است و فعالیت‌های موثری در این سال‌ها داشته و البته به فعالیت‌های فرهنگی هم پرداخته است. اما نمی‌شود گفت که بسیج دانشجویی، ذاتا جنبش دانشجویی است.

چون بسیج دانشجویی یک سازمان است و یک ساختار و تعاریفی دارد که طبیعتا ویژگی‌های جنبش را ندارد. این البته نقد منفی بسیج دانشجویی نیست. بسیج دانشجویی در سال‌هایی که تشکیل شده فوایدی هم داشته است." و اضافه می‌کند: "اینکه جنبش دانشجویی‌‌ همان حرف‌هایی را بزند که دستگاه رسمی کشور می‌زند و نظرات رسمی حاکمیت را بیان کند، اصلا خوب نیست بلکه خیلی بد است."

سعید ابوطالب: نمی‌شود گفت که بسیج دانشجویی، ذاتا جنبش دانشجویی است. چون بسیج دانشجویی یک سازمان است و یک ساختار و تعاریفی دارد که طبیعتا ویژگی‌های جنبش را ندارد

روز ۱۶آذر هم، امیر عباس نخعی در صفحه آخر یادداشت کوتاهی با عنوان "کدام جنبش دانشجویی" داشت: "در حالی سالروز ۱۶آذر و روز دانشجو فرا می‌رسد که به‌سختی می‌توان از وجود یا دست‌کم پویایی آن سخن گفت. در سال‌های گذشته آنچنان طیف‌ها و گروه‌های سیاسی از این جنبش آویزان شدند و در روزهای سخت به بلندای آن پناه گرفتند و در روزهای آرام آن را به خواندن و نوشتن‌های دانشگاهی تشویق و تبلیغ کردند که دیگر توانی برای آن نمانده است.

دانشجویانی که آرمانگرایی از خصیصه‌های آنان است، این روز‌ها خود را با سرمای زودرس پاییزی هماهنگ می‌کنند. فعالیت در جنبش‌های دانشجویی امروزه همان‌قدر دشوار است که نوشتن از آن. گفتن از نبود جنبش‌های مستقل، داد عده‌ای را درمی‌آورد و نقد گذشته جنبش دانشجویی در غیاب فعالانش که تریبونی نیز برای دفاع ندارند فغان برخی دیگر و همین‌هاست که این جنبش را به خواب زمستانی دلخوش‌تر می‌کند. امروز سخن گفتن از آذران اهورایی تنها در حد سخنرانی‌های معمول است."

جوان؛ دانشجوی مقبول-دانشجوی بسیجی

در سرمقاله روز چهارشنبه روزنامه جوان که "جنبش دانشجویی، طراز انقلاب اسلامی؛ آرمانگرا و پیشتاز" نام داشت، آمده بود: "۱۶آذر امسال و ایام منتهی به آن، حال و هوای دیگری دارد. از یک سو همزمانی عاشورای حسینی و قیام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و یاران باوفایش با روز دانشجو بهره‌گیری حداکثری جنبش دانشجویی از قیام حسینی در طی سال‌های حیات، خویش را هرچه بیشتر نمایان ساخته و از سویی دیگر یورش غیرتمندانه حرکت دانشجویی به لانه روباه پیر این روز‌ها نقل محافل و مجالس دانشجویی و سیاسی قرار گرفته است."

محمد ودود حیدری در ادامه نوشته بود: "آن سال‌ها {ابتدای دهه ۸۰} بحث داغ سیاسی روز رسیدن ملت ایران به حق قانونی خویش درخصوص دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هستهای بود؛ حقی که از سوی جنبش دانشجویی مرتباً مطالبه می‌گردید و از سوی دولت‌مردان آن روز‌ها در دولت دوم سید محمد خاتمی جز اقدام به عقب‌نشینی، حرکت مؤثر دیگری مشاهده نمی‌گردید. حضرت آقا [رهبر] بدون اینکه وارد مصداق گردند، بیاناتی ارائه داشتند که چراغ راه جنبش دانشجویی در سالهای بعد گردید." آرمانگرایی دانشجویی تا سرحد امکان و مصلحت‌اندیشی مسئولان "موضوعی بود که توسط حضرت ایشان مورد مداقه قرار گرفت.

یک صفحه هم به گفت‌و‌گو با استادان بسیجی و ارائه برداشتشان از دیدار با رهبری اختصاص یافته بود.

آرمان؛ تبیین و تعریف در یک ستون

روزنامه آرمان در روز دانشجو گفت‌و‌گوی کوتاهی با سعید مدنی داشت. این جامعه‌شناس معتقد بود: "جنبش دانشجویی در طول حیات بیش از نیم قرن خود در ایران بر پایه اصول و چارچو بهایی بنیان نهاده شده که در طی سالهای عمر خود به تمامی آن اصول و مبانی پایبند بوده است. یکی از مهم‌ترین این اصول استقلال جنبش دانشجویی بوده است.

واقعیت این است که جنبش دانشجویی چه در زمانی که جهت‌گیری آن در تایید نظام‌های مستقر بوده مانند نقشی که در جنبش ملی شدن صنعت نفت و موضعی که نسبت به دولت مرحوم دکتر مصدق داشت و چه در زمان‌هایی که دارای مواضع منتقدان‌های داشته استقلال خود را همواره حفظ کرده است. ویژگی دومی که در طول حیات جنبش دانشجویی باید مورد توجه قرار گیرد تعهد این جنبش در راستای ارزش‌هاست.

سعید مدنی: آن بخش از جریان‌های دانشجویی را که به عدالت، آزادی و دموکراسی به عنوان رئوس مرامنامه جنبش دانشجویی، بی‌تفاوت باشند یا فاقد تعهد به چنین مبانی و اصولی باشند نمی‌توان در ردیف جنبش دانشجویی قرار داد

به عنوان نمونه اعتقاد و تاکید بر عدالت، آزادی و دموکراسی را می‌توان رئوس مرامنامه جنبش دانشجویی در طول بیش از نیم قرن فعالیت آن دانست. در واقع این جنبش در مقاطع مختلف نشان داده که رویکردش نسبت به مسائل جامعه ایران کاملا در جهت تبیین عدالت اجتماعی، حقوق و آزادی‌های فردی، اجتماعی و سیاسی است.

در نتیجه آن بخش از جریان‌های دانشجویی که به این مساله مهم و کلیدی بی‌تفاوت باشند یا فاقد تعهد به چنین مبانی و اصولی باشند ر ا نمی‌توان در ردیف جنبش دانشجویی قرار داد."

اطلاعات؛ نگاه رسمی به جنبش دانشجویی

روزنامه اطلاعات تی‌تر یک روز پنج‌شنبه خود را از یادداشت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی اخذ کرده بود: "رسیدن به اهداف سند چشم‌انداز بدون دانشگاه و حوزه امکان‌پذیر نیست" در این مطلب آمده بود: "دانشجوی ایرانی باید هوشیار باشد که جامعه با لالایی خرافه‌پرستی، به خواب غفلت نرود و دین و تعصب کور برای مردم پوستین وارونه نشود و نباید بگذارد نردبان ترقی، پله‌های سقوط شود."

عکس یک هم روزنامه به "تجمع اعتراض‌آمیز دانشجویان در دانشگاه تهران به مناسبت ۱۶آذر" اختصاص داده شده بود و در گزارشی به نقل از ایرنا نوشته بود: "جمعی از دانشجویان تهرانی که دیروز به مناسبت ۱۶آذر، روز دانشجو در دانشگاه تهران تجمع کرده بودند در اعتراض به سیاست‌های خصمانه انگلیس، آمریکا و رژیم صهیونیستی، پرچم‌های آن‌ها را آتش زدند. دانشجویان و استادان دانشگاه تهران هم در بیانیه‌ای به مناسبت روز ۱۶آذر تاکید کردند: مبارزه با استکبار جهانی به ویژه آمریکا و انگلیس و اسرائیل غاصب، آرمان اصلی دانشجویان است."

"تجدید میثاق دانشجویان بسیجی با امام خمینی (ره)"، "حضور دانشجویان بر مزار شهدای ۱۶آذر در روز دانشجو" و نقل صحبت‌های معاون فرهنگی و تبلیغات دفاعی ستاد کل نیروهای مسلح مبنی بر اینکه "قشر دانشجو هنوز خصیصه ضدامپریالیستی و روحیه ضد استکباری خود را حفظ کرده است" از دیگر عناوین دانشجویی این روز روزنامه اطلاعات بود.

زنان در جنبش دانشجویی کجا هستند؟

Maryam — Wed, 07 Dec 2011 09:48:09 +0000

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار- برای خیلی از فعالان دانشجویی، این روز‌ها سخن گفتن از وضعیت فعلی جنبش دانشجویی آسان نیست و به‌‌ همان نسبت پرداختن به مسائل جنسیتی در این جنبش، در اولویت‌های بعدی قرار می‌گیرد. از این‌که هنوز بسیاری از فعالان دانشجویی با احکام سنگین در زندان هستند و بسیاری محروم از تحصیل، می‌توان پی برد که جنبش دانشجویی با همه چالش‌ها، هنوز یک مشکل حل نشده برای حاکمیت ایران است.

ازمیان فعالان دانشجویی ایران، چند چهره برجسته در زندان، زن هستند: بهاره هدایت، عاطفه نبوی و مهدیه گلرو. بسیاری دیگر از دختران دانشجو هم در سال‌های اخیر زندان و محرومیت از تحصیل را تجربه کرده‌اند. تجربه‌ای که هیچ‌گاه جدا از تجربه بدنه جنبش دانشجویی نبوده است. به مناسبت ۱۶ آذر، روز دانشجو در ایران، نگاهی داریم به وضعیت زنان در جنبش دانشجویی.

کمیسیون زنان، آغاز یک تغییر

سابقه پرداختن به مسائل زنان در جنبش دانشجویی آنقدر طولانی نیست و اگر سابقه‌ای هم هست، شکل آن با تجربه‌های اخیر تفاوت بسیار دارد. در واقع توجه به زنان و مسائل‌شان، محصول تغییر رویکردی است که جنبش دانشجویی و تحکیم وحدت پس از سال ۸۴ و به دنبال فشارهای سیاسی آن دوران اعمال کردند. زینب پیغمبرزاده، فعال دانشجویی در این‌ زمینه به زمانه می‌گوید: ‌"اینکه تحکیم از مسایل سیاسی فاصله بگیرد و بیشتر به مسائل اجتماعی نزدیک شود، مربوط به اواخر دوره اصلاحات بود. جامعه سرخورده شده بود. بحث سیاسی در جامعه جواب نمی‌داد و این بحث پیش آمده بود که اگر تحکیم از مسائل سیاسی فاصله بگیرد، بیشتر می‌تواند مخاطب داشته باشد.‌‌ همان موقع بود که بحث کمیسیون زنان و حقوق بشر مطرح شد. حقوق بشر خیلی فعال نشد، ولی زنان چرا. دلیلش این بود که جنبش زنان در آن مقطع خیلی فعال بود و کمیسیون هم همراه آن پر و بال گرفت."

تارا سپهری‌فر، دبیر سابق انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی شریف معتقد است: "از سال ۸۵ که من با دفتر تحکیم در ارتباط بودم، رویکرد آن برقراری ارتباط با جنبش‌های اجتماعی و نزدیک شدن به آن‌ها بوده و فکر می‌کنم به خوبی هم موفق شده است. تعداد دانشجوهای دختری که در سال ۸۷-۸۸ در گروه‌های دانشجویی و انجمن‌ها فعالیت داشتند، بارز‌ترین نمونه این موفقیت می‌تواند باشد. در این زمینه می‌شود به فعالیت‌ها و راه‌اندازی کمیته زنان دفتر تحکیم و گروه‌های کاری زنان در انجمن‌های اسلامی هم اشاره کرد."

زینب پیغمبر‌زاده: این‌که دانشجو‌ها در‌‌ همان گروه‌های کوچک، مناسبات جنسیتی را نقد کنند، در دراز مدت اثرگذار است. دختران دانشجو خیلی در فعالیت‌ها دیده نمی‌شوند، چون مشکلاتشان دیده نمی‌شود

با وجود این تغییرات، هنوز این دید در میان فعالان جنبش دانشجویی وجود دارد که مسائل سیاسی مهم‌تر از مسائل اجتماعی‌اند و اگر به مسائل اجتماعی توجه می‌شود، به این دلیل است که به دنبال آن مسائل سیاسی مطرح شود. خانم پیغمبرزاده تاکید می‌کند:‌ "مثلا در کوی دانشگاه، سال‌ها برای مسائل صنفی و رفاهی اعتصاب غذا می‌شد، ولی هدفش مطرح کردن مسائل سیاسی بود. در کل دید مردانه‌ای در جنبش وجود دارد. حتی اگر زنان هم وارد جنبش شده باشند، همچنان آن دید کلی مردانه هست. به این مسئله توجه نمی‌شود که امر شخصی، سیاسی است و مشکلاتی که زنان دارند به دلیل ساختار مرد‌سالار جامعه، به اندازه نبودن آزادی بیان و بسته شدن یک روزنامه، سیاسی است و اهمیت دارد."

مسئله زنان، صنفی یا سیاسی؟

برخی فعالان دانشجویی معتقدند جنبش دانشجویی ایران جایگاه خود را درست تعریف نکرده و درصدد بوده است تا در نبود احزاب، کارکرد سیاسی داشته باشد و جای احزاب و رسانه‌ها را پر کند. خانم پیغمبرزاده از این نظر به جنبش دانشجویی انتقاد دارد: ‌"این تفکر وجود داشته است که جنبش دانشجویی باید دیده‌بان جامعه مدنی باشد. در حالی که در واقع رکن چهارم دموکراسی، دیده‌بانی جامعه مدنی است.

فعالیت‌های جنبش دانشجویی هیچ‌وقت در سطح دانشگاه تعریف نشده است. همه جای دنیا جنبش دانشجویی دید سیاسی دارد، اما اصل فعالیتش متمرکز در خود دانشگاه است. مثلاً جنبش دانشجویی مه ‌۶۸، دنبال آزادی‌های اجتماعی برای کل جامعه است، اما تمرکز اصلی‌اش مسائل صنفی بوده است. مثلاً این‌که چرا خوابگاه‌های دانشجویی باید جدا باشند، چرا روابط استاد و دانشگاه سلسله مراتبی است و... ولی ما به جای توجه به مشکلات دانشجو، به این فکر کرده‌ایم که چرا دانشجو مثل ما دغدغه سیاسی ندارد."

در مقابل، تارا سپهری‌فر، این ویژگی را ذاتی جنبش می‌داند و می‌گوید: ‌"من فکر می‌کنم جنبش دانشجویی به واسطه جنسش، یعنی آدم‌هایی که در آن فعالیت می‌کنند یعنی افراد بین ۱۸-۳۰سال که شور دارند و به خاطر تاریخچه‌اش، یک جنبش اعتراضی آن هم از نوع رادیکال است و این نقطه ضعف جنبش نیست؛ بلکه به نظر من طبیعت آن است. خیلی وقت‌ها هم جنبش سیاسی است."

به مسئله حقوق زنان هم می‌شود از زاویه اجتماعی و سیاسی پرداخت. به نظر می‌رسد تاکنون این موضوع از جنبه سیاسی آن بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. زینب پیغمبرزاده می‌گوید: "رویکرد اولیه تحکیم، ‌ارتباط برقرار کردن با جنبش زنان بوده تا مثلاً در تجمع زنان هشت مارس و ۲۲ خرداد و... با آن‌ها همبستگی داشته باشند و به آن‌ها در راه انداختن کمپین یک میلیون امضا و... کمک کند. مسئله‌شان این نبود که داخل دانشگاه، دختر دانشجو چه دغدغه‌ای دارد. دیدشان صنفی نبود و می‌خواستند روی مطالبات اجتماعی عام مردم جامعه تمرکز کنند. به این دلیل رفتند سراغ مسائل زنان. کمیسیون زنان تحکیم هم خیلی جایگاه مستحکمی نداشت، چون خیلی ارتباطش مشخص نبود. این‌که چطور باید فعالیت کند و نسبتش با تحکیم چیست، مشخص نبود. خیلی از دخترهای دانشجو هم به این کمیسیون به این چشم نگاه می‌کردند که از این‌جا می‌توانند خود را در ساختار تحکیم تثبیت کنند نه این‌که فعالیتی برای زنان داشته باشند. می‌خواستند در ساختار تحکیم دیده شوند و چون ساختار تحکیم رقابتی و مبتنی بر دموکراسی است، این دیده شدن باعث رشد آن‌ها می‌شد."

البته نتیجه‌ این کار مثبت بود، چون وقتی تعداد دختر‌ها بیشتر شد، در ‌‌نهایت توجه به مسایل جنسیتی هم بیشتر شد.

تارا سپهری‌فر معتقد است: "برای شخص من، تغییر فضای فعالیت جنبش دانشجویی و برقراری توازن جنسیتی و پرهیز از گفتمان‌های جنسیتی از سال ۸۴ تا ۸۹ کاملاً مشهود بود. البته باید به فعالیت‌های بهاره هدایت که وارد شورای مرکزی شد و با تمام توان این سیاست را پیش برد نیز اشاره کرد. فضای جنبش دانشجویی در آستانه انتخابات ۸۸، به فضایی پذیرا و حامی جنبش زنان تبدیل شده بود. در حالی که در سالیان نه چندان دور، کاملاً از این بحث‌ها اجنتاب می‌شد. اتفاق دانشگاه زنجان، یکی از نمونه‌های این ماجرا بود. نمونه‌های پر‌رنگ دیگری مثل نقش جنبش دانشجویی در بحث تفکیک جنسیتی و لایحه حمایت از خانواده هم وجود دارد."

به نظر می‌رسد با از سرگذراندن تحولات گوناگون اجتماعی-‌ سیاسی، حالا شرایط جنبش دانشجویی و توجه آن به مسائل دختران دانشجو و جایگاه‌شان تغییرات زیادی کرده باشد. زینب پیغمبرزاده در توصیف گذشته و حال نگاه جنبش دانشجویی به دختران می‌گوید: "شرایط خیلی تغییر کرده است. آن زمان ما باید خیلی تلاش می‌کردیم تا جنبش دانشجویی و حتی زنان را قانع کنیم که این مسایل مهم‌اند و باید به آن‌ها توجه شود. ولی به‌تدریج این مسائل آن‌قدر بزرگ شد که ناچار شدند به آن توجه کنند. البته اعتراض‌ها هم تاثیر داشت. قبلاً ما باید اثبات می‌کردیم که مثلاً سهمیه‌بندی دارد اتفاق می‌افتد. الان که رسماً اعلام می‌شود، قاعدتا بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد."

تارا سپهری‌فر: از سال ۸۵ که من با دفتر تحکیم در ارتباط بودم، رویکرد آن برقراری ارتباط با جنبش‌های اجتماعی و نزدیک شدن به آن‌ها بوده و فکر می‌کنم به خوبی هم موفق شده است. تعداد دانشجوهای دختری که در سال ۸۷-۸۸ در گروه‌های دانشجویی و انجمن‌ها فعالیت داشتند، بارز‌ترین نمونه این موفقیت می‌تواند باشد

خانم سپهری‌فر هم توجه به مسئله دختران دانشجو را ادامه طبیعی مطالبات دانشجویی می‌داند و معتقد است: "فکر می‌کنم بحث در اولویت قرار گرفتن مسائل زنان در جنبش دانشجویی، چیزی نیست که قرار باشد از جایی وارد جنبش شود. به دلیل توازن اعضا و فعالان، خواست بدنه و اصل خود جنبش و دانشجو‌ها همین است و ارتباطی به حضور فعالان در خارج یا زندان ندارد، اما باید توجه داشت که فشار‌های بی‌حد روی جنبش دانشجویی، بازداشت‌ها، احکام طولانیمدت، اخراج و ستاره‌دار کردن دانشجویان معترض ممکن است نمود این فعالیت‌ها را در فضای دانشگاه کمتر کند، اما از اولویت آن‌ها نمی‌کاهد."

در دانشگاه‌ها اما فعالیت‌ها به شکل غیر رسمی ادامه دارد. شبکه‌ای ارتباطی از قبل میان فعالان دانشجویی وجود داشته است و هنوز هم هست. به این ترتیب فعالان سعی می‌کنند چه در داخل و چه در خارج، با هم ارتباط داشته باشند. هرچند خانم پیغمبرزاده می‌گوید: "تعداد فعالان خیلی کم شده. مثل قبل نیست که ما نسل جدیدی از دانشجو‌ها را داشته باشیم که با نسل قبل ارتباط داشته باشند. می‌توان گفت به نوعی گسست نسلی دارد اتفاق می‌افتد."

نقد مناسبات جنسیتی، پیگیری خواسته‌های صنفی

در ادامه تحولات دو دوره ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، تمرکز حاکمیت برای ایجاد محدودیت برای زنان، یکی از چالش‌های اصلی جامعه مدنی ایران بوده است. در این شرایط به نظر می‌رسد که در داخل دانشگاه‌ها کارزار سختی در انتظار جنبش دانشجویی زنان است.

زینب پیغمبرزاده اسلامی کردن دانشگاه‌ها و به نوعی انقلاب فرهنگی جدید را از مسائلی می‌داند که به شکل مستقیم دختران را هدف گرفته است. پوشش و مشکلات خوابگاه‌های دانشجویی دختران که بسیار متفاوت با پسرهاست و بحث سهمیه‌بندی هم به‌طور مستقیم با دختران دانشجو در ارتباط است. او مسئله تفکیک جنسیتی را هم مسئله‌ای می‌داند که هم دختران و هم پسران دانشجو را درگیر می‌کند.

تارا سپهری‌فر هم خوابگاه، مشکلات فضای آموزشی، کمبود امکانات وزرشی و رفاهی و مسئله پوشش اجباری را از آن دسته مسائل صنفی دختران دانشجو می‌داند که باید به‌طور جدی پیگیری شوند. او بر پی‌گیری مطالبات صنفی دانشجویان و تقویت راه‌های ارتباطی آنان تاکید می‌کند و ادامه می‌دهد: "جنبشی می‌تواند یکپارچه باشد که بین اعضای آن گروه‌های اجتماعی وجود داشته باشد. تقویت پیوند‌ها با استفاده از کلیه روش‌های ارتباطی، تنها راه نزدیکی در سیستم سرکوب‌گر است."

نقد در داخل جنبش، روشی است که زینب پیغمبرزاده آن را برای پیگیری مطالبات دختران دانشجو در شرایط فعلی پیشنهاد می‌کند: "این‌که دانشجو‌ها در‌‌ همان گروه‌های کوچک، مناسبات جنسیتی را نقد کنند، در درازمدت اثرگذار است. دختران دانشجو خیلی در فعالیت‌ها دیده نمی‌شوند، چون مشکلات‌شان دیده نمی‌شود.

مثلاً دختر دانشجویی که باید ساعت هشت و نیم شب به خوابگاه برگردد، با در نظر گرفتن دوری راه و ترافیک و... نمی‌تواند در روزهای خاص که قرار است جلسات ساعت‌ها طول بکشد حضور داشته باشد. در گذشته هم به دلیل محدودیت امکانات دانشگاه برای استفاده از اینترنت، یک دختر دانشجو نمی‌توانست در فعالیت‌های مجازی و آپدیت کردن سایت و... مشارکت داشته باشد. این موانع جنسیتی باعث می‌شد دختر‌ها نتوانند خیلی جدی وارد فعالیت‌های عمومی اجتماعی- سیاسی شوند. تلاش برای تغییر این‌ها، هم دختر‌ها را ترغیب می‌کند که وارد فعالیت‌‌ها شوند، هم در ‌‌نهایت به رشد جنبش دانشجویی کمک می‌کند."

۱۶ آذر؛ پيام‌‌های مسئولان وزارت علوم و دانشجويان معترض و زندانی

Tue, 06 Dec 2011 19:44:48 +0000

با فرارسيدن روز دانشجو در ايران مقام‌های وزارت علوم ايران ضمن پشتيبانی از دانشجويان مدافع حکومت از برگزاری مراسم اين روز با "رويکرد عاشورايی" خبر دادند در حالی که دانشجويان زندانی همچنان با ارسال پيام‌هايی بر خواسته‌های دانشجويی تأکيد کردند.

به گزارش خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، کامران دانشجو، وزير علوم ايران به‌مناسبت ۱۶ آذر، روز دانشجو در ايران پيامی منتشر کرد.

در روز ۱۶ آذر ۱۳۳۲ نزديک به چهار ماه پس از کودتای ۲۸ مرداد همان سال، در جریان اعتراض‌های دانشجويان دانشکده فنی دانشگاه تهران به سفر ريچارد نيکسون، معاون رئیس ‌جمهور وقت آمریکا و حمله مأموران حکومتی به آنان، مهدی شریعت‌رضوی، احمد قندچی و مصطفی بزرگ‌نیا، سه دانشجو با گرايش‌های چپ و ملی کشته شدند.

از آن زمان تاکنون اين روز در ميان دانشجويان فعال به‌عنوان روز دانشجو گرامی داشته شده و اين مراسم تقريبأ به رسم هر ساله تبديل گشته است.

کامران دانشجو، وزيرعلوم، در پيام خود به اين مناسبت وظيفه کنونی "جنبش دانشجويی" ايران را "فعاليت جدی و جهادی در عرصه دانش و پژوهش" عنوان کرد.

وزير علوم: [دانشجويان حق‌طلب] عليه نقش‌آفرينی استعمار پير در تصميم‌سازی جهانی به‌منظور انصراف ايران از حقوق حقه خويش حضور فعال و مؤثر داشته‌اند

وی با بيان‌ اين‌که دانشجويان مسلمان "هماهنگ با اهداف نظام جمهوری اسلامی" هستند، گفت: "[دانشجويان حق‌طلب] عليه نقش‌آفرينی استعمار پير در تصميم‌سازی جهانی به‌منظور انصراف ايران از حقوق حقه خويش حضور فعال و مؤثر داشته‌اند."

وزير علوم با اشاره به دوره‌های مختلف فعاليت‌های دانشجويی اظهار داشت که اگر در دوران حکومت پيشين مبارزه عليه آن مهم‌ترين "رسالت جنبش دانشجويی" بود امروز "مقابله با جنگ نرم" وظيفه اين جنبش است.

همچنين مقام‌های ايرانی از آن‌جا که روز دانشجو، امسال با عاشورا، روزی که حسین بن علی، امام سوم مسلمانان شيعه در کربلا کشته شد، هم‌زمان شده است، سعی کرده‌اند تا به آن جلوه‌ای مذهبی ببخشند.

غلام‌رضا خواجه‌سروی، معاون فرهنگی وزارت علوم به ايسنا گفت مراسم ۱۶ آذر با "رويکرد عاشورايی" در دانشگاه‌ها برگزار می‌شود.

وی در توضيح چگونگی اين مراسم از "نشست‌های تخصصی با موضوعات نقش فرهنگ عاشورايی با تحولات اخير جامعه اسلامی و بيداری اسلامی در دانشگاه‌ها"، "برگزاری همايش‌های بررسی نقش دانشگاه‌ها و دانشجويان در تحولات علمی، فرهنگی" و "برگزاری مراسم عزاداری و سوگواری" خبر داد.

معاون فرهنگی وزير علوم افزود: "اساتيد، دانشگاهيان و مسئولان وزارت علوم در روز ۱۶ آذر بر مزار دانشجويان شهيد در امام‌زاده عبدالله شهرری حضور می‌يابند."

از سوی ديگر دانشجويان مخالف نيز به‌مناسبت روز دانشجو بيانيه‌هايی منتشر کردند.

شورای دفاع از حق تحصيل در بيانيه خود از فرارسيدن اين روز در شرايطی نوشته است که به گفته اين نهاد دانشجويی "همچنان گروه بزرگی از بهترين دانشجويان ايران امکان پاسداشت روز دانشجو را در دانشگاه‌های خود ندارند چرا که يا در گوشه يک زندان هستند يا بار ستاره‌های محروميت از تحصيل را بر دوش دارند."

مجيد دری، دانشجوی زندانی: شرايط نامناسب است، درست. هزينه‌ها بالارفته، درست. فشارها دو چندان شده، درست... کسی هم نمی‌گويد حرکت‌های آن‌چنانی انجام دهيد. اما آيا اعتراض‌های صنفی به تحميل‌های چپ و راست هم جزو برنامه کاری‌تان نيست؟

اين شورا محروميت از تحصيل را "آپارتايد آموزشی" عنوان کرده و آورده است: "در حالی که بر اساس بند سوم از اصل سه قانون اساسی، دولت جمهوری اسلامی ايران موظف به تسهيل و تعميم آموزش عالی است."

شورای دفاع از حق تحصيل در بيانيه خود از "دستکاری کارنامه دانشجويان" توسط حکومت و "دخالت غير قانونی نيروهای امنيتی در اعلام نتايج آزمون کارشناسی ارشد" نيز نوشته‌ است.

اين نهاد دانشجويی ضمن اشاره به دانشجويان زندانی آورده است: "در اين شرايط تأسف‌بار که دانشجويان به زندان می‌روند يا از تحصيل محروم می‌شوند، افراد وابسته به حاکميت، هم‌آنان که به جای نردبان علم از ديوار سفارتخانه‌ها بالا می‌روند، به سادگی وارد دانشگاه‌ها می‌شوند، استادان مستقل خانه‌نشين می‌شوند و کلاس‌های درس تفکيک جنسيتی می‌شود و عده‌ای با منطق زور حرف از اسلامی کردن علوم می‌زنند."

اين شورا از مقام‌های مسئول خواسته است تا دانشجويان زندانی آزاد شوند، به محروميت از تحصيل پايان داده شود و علم و نهاد آموزش از دولت، دين، سياست و نهادهای آن‌ها مستقل شده و به آزادی‌های آکادميک و استقلال دانشگاه احترام گذاشته شود.

همچنين پنج دانشجوی زندانی به‌نام‌های جواد علی‌خانی، آرش صادقی، مصطفی نيلی، مهدی خدايی و پيمان عارف به مناسبت ۱۶ آذر بيانيه‌ای منتشر کردند.

آن‌ها وضعيت دانشگاه‌های ايران در سال‌های اخير را نشان از "رويکرد سرکوبگرانه و مهندسی شده حکومت در قبال دانشگاه" دانسته‌ و به نمونه‌هايی در اين زمينه، از جمله "اخراج و بازنشسته کردن پيش از موعد استادان مستقل و دگرانديش"، "فراخوان دانشجويان به کميته‌های انضباطی" و "اخراج و زندانی کردن فعالان دانشجويی" اشاره کرده‌اند.

اين پنج دانشجوی زندانی از انتخابات مجلس نهم به عنوان "مهم‌ترين انتخابات مجلس تاريخ جمهوری اسلامی" ياد کرده و شرط‌های نخستين برای شرکت در آن را از جمله آزادی زندانيان سياسی، لغو نظارت "غير دمکراتيک" بر نامزدهای انتخاباتی، آزادی مطبوعات، رسانه‌ها و احزاب و عذرخواهی و جبران خسارت وارده به آسيب‌ديدگان حوادث پس از انتخابات ۸۸ دانسته‌اند.

آن‌ها همچنين نسبت به سياست‌های "ماجراجويانه" دولت نهم و خطر بروز جنگ هشدار داده‌اند.

مجيد دری، دانشجوی اخراجی دانشگاه علامه که در زندان بهبهان در تبعيد به‌سر می‌برد نيز پيامی به‌مناسبت ۱۶ آذر منتشر کرده است.

وی در اين پيام از دانشجويان دعوت کرد که به اعتراضات خود به‌ويژه در رابطه با مسائل دانشگاهی ادامه دهند.

وی نوشته است: "شرايط نامناسب است، درست. هزينه‌ها بالارفته، درست. فشارها دو چندان شده، درست... کسی هم نمی‌گويد حرکت‌های آن‌چنانی انجام دهيد. اما آيا اعتراض‌های صنفی به تحميل‌های چپ و راست هم جزو برنامه کاری‌تان نيست؟"

اين دانشجوی زندانی پيش از اين نيز يک بار ديگر دانشجويان را به دفاع از حقوق خود فراخوانده بود.

همچنين بهاره هدايت، عضو شورای مرکزی دفتر تحکيم وحدت که هم‌اکنون دوران ١٠ سال زندان خود را سپری می‌کند پيامی را به‌مناسبت ۱۶ آذر در قالب يک شعر به بيرون از زندان فرستاد.