فرهاد بابایی

شرط بهرام برای ناهید

Fri, 16 Mar 2012 08:40:16 +0000

پاره‌ای از رمان منتشر نشده «شرط بهرام برای ناهید» نوشته فرهاد بابایی

فرهاد بابایی

دفتر خاک (پاره‌ای از رمان منتشر نشده «شرط بهرام برای ناهید نوشته فرهاد بابایی) – از شش سال پیش تاکنون از فرهاد بابایی هیچ کتابی در ایران منتشر نشده است و با این‌حال او همچنان می‌نویسد و همچنان به سانسور ادبیات خلاق در ایران معترض است. آخرین اثر او رمانی‌ست به نام «شرط بهرام برای ناهید».

این رمان از دریچه چشم زنی به‌نام ناهید روایت می‌گردد. نویسنده در گفت‌وگو با سارا شاد که چهارشنبه ۲۴ اسفند ۱۳۹۰ در دفتر خاک منتشر شد (+لینک)، درباره این رمان می‌گوید: «دوست دارم اسرار و زبان و رموز زنان را کشف کنم. آن‌ها با کیفیت زندگی می‌کنند. بسیار دوست دارم آن کیفیت را کشف کنم. معتقدم با یک بحران و ناهنجاری باید مثل خودش رفتار کرد. مملکت من عجیبه. ایران خیلی اسرارآمیزه. شاید چون عصر، عصر شیاطین و دیو‌ها و اهریمنان است. من هم شیطانی می‌نویسم.»

پاره‌ای از رمان «شرط بهرام برای ناهید» که در ادامه خواهید خواند، دقیقاً بیانگر مختصات عصری‌ست که نویسنده از آن به عنوان «عصر شیاطین، دیوها و اهریمنان» یاد می‌کند. چنین است که حرکت در شهری که همه کوچه‌هایش «یاس» نام دارد، به‌زودی در مجموعه‌ای از رویدادهای درهم‌تنیده به‌ظاهر پیش‌پاافتاده اما در واقع سرسام‌آور به یک کابوس تبدیل می‌شود. کابوس زندگی روزانه آدم‌های یک عصر؟

پاره‌ای از رمان «شرط بهرام برای ناهید» را با هم می‌خوانیم:

فرهاد بابایی، نویسنده

فرهاد بابایی، پاره‌ای از رمان «شرط بهرام برای ناهید» - شیشه را پایین می‌دهم. از کنار افسر که رد می‌شویم، چیستا داد می‌زند: «به روح اعتقاد داری جناب سروان؟ ‌! ‌... تو اون روحت پدر سگ.»
من به قیافه افسر زل زده‌ام و خنده‌ام را می‌خورم. بیچاره توی آن همه سر و صدا نمی‌داند چکار بکند. نگاهی به من می‌کند و می‌رود آن طرف‌تر. شیشه را بالا می‌کشم و صندلی را کمی می‌خوابانم.
«گوز به ریشتون که فقط بلدین جریمه کنین....»

سیگاری روشن می‌کنم و می‌خندم. شیشه را کمی پایین می‌دهم تا دود بیرون برود. حاشیه اتوبان چشمم می‌افتد به اسب سفید. ‌‌‌ همان اسبی که قبلاً هم دیده بودم. با زین و یراق طلایی. حاشیه اتوبان چهار نعل می‌دود. درست موازی ماشین چیستا. به چیستا نگاه می‌کنم. سرگرم رانندگی خودش است. آینه‌ها را تند و تند نگاه می‌کند و زیر لب چیزهایی می‌گوید. شیشه را پایین می‌کشم و دستم را بیرون می‌گیرم. درخت‌ها و شمشادهای کنار و وسط اتوبان خم و راست می‌شوند. هوا نیمه ابری است. جلومان گرد و خاک شده است. آنقدر که دیگر کوه‌های شرق تهران را نمی‌بینم. ابرهای توی آسمان زرد هستند. اسب یک لحظه هم عقب نمی‌ماند. کیلومترشمار ماشین را نگاه می‌کنم. صد و ده تا سرعت داریم. می‌بینم چیستا کمربندش را بسته است. من هم می‌بندم. اسب از حاشیه اتوبان با یک پرش می‌پرد توی بزرگراه و سرش را می‌چرخاند طرف من. با هم چشم توی چشم می‌شویم. شیهه می‌کشد و از ماشین جلو می‌زند. باد خیلی تند و سنگین شده است. صدای زوزه‌اش توی ماشین می‌پیچد. یکهو می‌بینم از کنار ماشین چیستا یک گاو رد می‌شود و بین ما و ماشین‌های جلویی خودش را جا می‌کند. ‌ گاو گوش زرد است که شاخ‌های طلایی دارد. یک بار از توی کوچه که رد می‌شد، دیدمش. باد آت و آشغال‌های کنار اتوبان را می‌پاشد وسط اتوبان. برای یک لحظه جایی را نمی‌بینم. گاو کنار پنجره طرف من است. شیشه را بالا می‌کشم و به چیستا می‌گویم: «خروجی عراقی رو برو داخل... فکر کنم جلو‌تر باشه.»

گاو گوش‌های زردش را تند و تند تکان می‌دهد و با شاخش دو سه بار به شیشه پنجره می‌کوبد. از ترس و دلهره یکهو زوزه می‌کشم و نفسم را با صدا بیرون می‌دهم. چیستا می‌گوید: «چی شد؟ ‌»
«هیچی... داشتم فکر می‌کردم... قاتی کردم.»

چیستا ماشین را کم‌کم می‌آورد سمت راست اتوبان و گاز می‌دهد. ماشین عقبی دستش را گذاشته روی بوق و ول نمی‌کند. چیستا راهنما می‌زند و بلند می‌گوید: «زهره مار! کوفت! عوضی.»
گاو گوش زرد وسط اتوبان همت به دویدنش ادامه می‌دهد. دور گردنش یک چیز مثل تسمه چرمی بسته شده که آویز مثلثی شکل بزرگی بهش آویزان است. وسط مثلث شکل یک چیزی هست. از فاصله‌ای که دارم نمی‌توانم شکلش را تشخیص بدهم. اسب درست پهلو به پهلوی ماشین دارد می‌دود. به تسمه یراق دور گردنش یک آویز مثلثی شکل آویزان است. فاصله‌مان تا اسب کم است چون درست آن طرف گارد ریل اتوبان دارد می‌دود. درست نگاه می‌کنم به مثلث دور گردنش. می‌بینم یک شکلی مثل شعله‌های آتش وسطش چسبیده است. باد آن قدر تند است که اسب پوزه‌اش را یک وری کرده است. یال‌های سیاه و بلندش مثل شمشادهای حاشیه اتوبان وول می‌خورند. چیستا می‌گوید: «تابلو فلش زده عراقی... همینو برم؟ ‌»
«آره. تا جایی که یادم می‌آد از اتوبان اومدیم.»
«بعدش کجا بریم؟»
«نمی‌دونم باید بریم توی عراقی تا ببینم. چشمی یادم مونده.»

چیستا خروجی عراقی را می‌پیچد. اسب انگار که بداند ما کجا می‌رویم، خودش قبل از اینکه ما بپیچیم، از ماشین دور می‌دود و می‌پیچد توی عراقی. بر‌می‌گردم پشت سرم را نگاه می‌کنم. گاو، گوش‌های زردش را سیخکی بالا گرفته و درست پشت ماشین دارد می‌دود. شاخ‌های طلایی‌اش را جلوش گرفته و سرش پایین است. یکهو اسب از روی نرده‌های کنار خیابان می‌پرد توی خیابان. درخت‌ها خم و راست می‌شوند. دم به دقیقه خاک به هوا بلند می‌شود و جلو دیدم را می‌گیرد. ‌

«اینجا‌ها باید یه چهارراه باشه. اولین چهارراه باید دست چپ بپیچی.»
«فکر کنم اون چراغه‌س. چهارراهه.»
ماشین پشت سری چند بار پشت سر هم بوق می‌زند.
«بابا زهرمار! دیوث!»
«پیچیدی توی خیابون... دست راستت اولین خیابون. یادمه توی این خیابون اومدیم، چهارراهم پیچید... بعد رفت توی خیابون که سمت من بود.»

می‌رسیم به چهارراه و پشت چراغ قرمز می‌مانیم. شماره چراغ قرمز از صد و سی شروع می‌شود. اسب رفته زیر تیر چراغ قرمز ایستاده است. دمش را بالا و پایین می‌برد و پاهای جلوش را یکی یکی می‌کوبد روی زمین. خبری از گاو نیست. پشت سرمان هم نیست. باد ولی همچنان می‌وزد.
«کی خریده اینجا رو؟ ‌»
«قبل از ازدواجمون. خیلی هم اصرار نکرد بیایم اینجا. تا من گفتم خونه خودم... قبول کرد.»
«نقشه داشته دیگه. یاد وقتایی می‌افتم که با هم سفر می‌رفتیم... یادته؟ فکر کن با یه آدم زیر یه سقف بخوابیم حالا باید بیایم دزدکی آدرس خونه‌شو پیدا کنیم. می‌دونی... اونم با این کارایی که کرده.»
موبایلم زنگ می‌خورد. گوشی را از توی کیفم بیرون می‌آورم. شماره خانه بهرام است. به دلهره می‌افتم.
«‌چیستا خودشه. جواب بدم؟»
«نه. الان که نمی‌تونی درست و حسابی به حرف بیاریش. حتماً زنگ زده خونه بعد از اینکه تو زنگ زدی و قطع کردی. ولش کن.»
«ممکنه خونه پیغام گذاشته باشه. نه؟»
«شاید. ولی اگه پیغام گذاشته چرا حالا به گوشیت زنگ زده.»
«پس چی؟»
«هیچی... می‌دونی! یا دوباره زنگ می‌زنه خونه ببینه جواب نمی‌دی، جواب موبایلشم ندادی، احتمالاً پیغام می‌ذاره. اگرم نه که، یه وقت دیگه زنگ بزن.... یا بذار زنگ بزنه. نمی‌دونم... می‌دونی!»

بالاخره قطع می‌شود. چهار بار بیشتر زنگ نمی‌خورد. گوشی را روی سایلنت می‌گذارم. کسی دارد به شیشه طرف من می‌زند. نگاه می‌کنم می‌بینم تیرداد پسر همسایه است. هاج و واج می‌مانم و یک لحظه روی نافم تیر می‌کشد. دلم درد می‌گیرد. توی دستش دو سه تا دسته گل سفید و قرمز رز است. شیشه طرف چیستا هم یک دختر کولی ایستاده است. چیستا دارد با دست بهش می‌گوید که برود ولی دختر با دسته‌های گل توی دستش سمج ایستاده است و به چیستا لبخند می‌زند. چیستا شیشه را پایین می‌کشد و می‌گوید: «گل نمی‌خوایم.»
تیرداد دوباره به شیشه طرف من ضربه می‌زند. شیشه را پایین می‌کشم و می‌گویم: ‌«بفرمایید! ‌»
صدایم در نمی‌آید. یواش و ته‌گلویی شده است.
«یکی بخر! خانوم خوشگله! حیفه دست خالی می‌ری.»
چیستا دارد با دختر گل‌فروش سر و کله می‌زند. شماره‌های ثانیه چراغ قرمز رسیده‌اند به شصت و چهار. می‌گویم: «دست خالی کجا برم؟ ‌»
«اگه اینارو تا شب نفروشم، برم خونه، مامانم دهنمو صاف می‌کنه ناهید جونم!»
حرصم می‌گیرد. لحنش مثل وقتی است که آمده بود پشت آیفون و بهانه می‌گرفت. یکهو کثافت‌کاری آن روزش یادم می‌آید. می‌گویم: «بچه پرو بی‌ادب! چه طرز حرف زدنه. برو ببینم. گل نمی‌خوام لعنتی! جایی که می‌رم باید هفت‌تیر ببرم.»
صدام در نمی‌آید. ‌‌‌ همان‌جور ته گلویی و یواش حرف می‌زنم. تیرداد دستش را توی ماشین می‌آورد و دستش را روی شانه‌ام می‌گذارد. دلم دوباره تیر می‌کشد و نافم می‌سوزد.
«گل بخر! مامانم دهنمو صاف می‌کنه.»
«دستتو ببر اون ور... پسر پر رو. اینجا چی کار می‌کنی؟ مگه تو گل‌فروشی؟ چه غلطی می‌کنی اینجا؟ ‌»
«فحشم ندین. مگه من چی گفتم. خانوم خوشگله. به‌خدا خیلی خوشگلی. به دوستام گفتم یه خانوم خوشگل توی کوچه مونه منم رفتم خونه‌شون.»

پلکم چند بار می‌پرد. چیستا را نگاه می‌کنم. یکی دیگر هم اضافه شده است. دو تا دختر سیاه و چرک و کثیف جلو شیشه چیستا ایستاده‌اند و یکیشان دسته گلش را گذاشته توی بغل چیستا. چیستا هم دارد با‌هاشان بلند بلند حرف می‌زند. تیرداد دوباره می‌گوید: «ببخشید اون روز اگه کار بدی کردم. دست خودم نبود. یکهو خودش اومد.»
«برو احمق دیوانه. شب بر گردم، می‌آم دم خونه‌تون پدرتو در می‌آورم. دلقک! از الان دست خودت نیست وای به‌حال بعد‌ها. برو واینسا. بدم می‌آد ازت.»
شماره چراغ قرمز را نگاه می‌کنم. بیست و پنج است یکهو می‌بینم روی اسب یک نفر سوار شده است. تیرداد دسته گل را می‌اندازد توی ماشین و می‌گوید: «پنج هزار تومن می‌شه. ماچ بده!»
نگاهش نمی‌کنم و می‌گویم: ‌«گم شو آشغال!»

خوب که نگاه می‌کنم می‌بینم‌‌ همان مردی است که توی اتاق بهرام شمشیر کشیده بود. حالا هم شمشیر طلایی‌اش را به کمرش بسته و زل زده به تابلوی ثانیه چراغ قرمز. ناهید پُرانرژی‌ام را از توی آینه بغل می‌بینم که موهای فرفری‌اش خیلی بلند شده است و دارد از پشت ماشین می‌آید. تیرداد می‌گوید:«خوشگل خانوم! خوشگل خانوم! ماچ بده. به‌خدا خودش اومد. دست خودم نبود. رفتم بشاشم، یکهو اون اومد.»

دسته گل را برمی‌دارم و پرت می‌کنم وسط خیابان. آب خیلی زیادی از آسمان مثل موج می‌کوبد توی سر تیرداد. تیرداد می‌نشیند روی زمین. ثانیه چراغ به هفت رسیده است. چیستا دارد داد می‌زند و فحش می‌دهد به دو تا دختر. نفسم را جمع می‌کنم و یکهو داد می‌زنم: «چیستا داره سبز می‌شه، ولشون کن، برو!»

چیستا چراغ را نگاه می‌کند و دنده عوض می‌کند. درجا دو سه بار گاز می‌دهد. آن‌قدر صدای گاز بلند است که ماشین‌های کناری نگاه‌مان می‌کنند، تیرداد از روی زمین بلند می‌شود. نفس نفس می‌زند. از دماغش دارد خون می‌آید. ناهید پُرانرژی‌ام بالا سرش ایستاده است و یک دستش را فرو کرده لای موهای فرفری‌اش. تیرداد می‌گوید: ‌»خانوم خوشگله! مگه من چی کارت کردم؟!»
دوباره موج بزرگ‌تری این دفعه از عقب ماشین می‌آید و می‌کوبد توی سر و صورتش. تیرداد پرت می‌شود توی کانال کنار خیابان. چیستا داد می‌زند: «برین گم شین!»
شیشه‌اش را بالا داده ولی دختر‌ها دست‌بردار نیستن. یکهو ترمزدستی را می‌خواباند و ماتیز با سر و صدای زیادی راه می‌افتد. وسط چهارراه صدای جیغ لاستیک‌ها در می‌آید. شیشه را بالا می‌کشم. از جلو اسب که رد می‌شویم با مرد چشم توی چشم می‌شوم. سیبیل‌هایش توی هوا دور سرش می‌چرخند. لبانش را غنچه می‌کند و یک کپه سیبیل ول می‌دهد طرفم. چیستا می‌پیچد توی خیابان و می‌گوید: «گه! کلافه‌م کردن. چقدر سمجن! این همه ماشین یک‌راست اومده سراغ من. گل به چه درد این مردم بدبخت می‌خوره آخه... باید سنگ قبر بفروشن سر چهارراه‌ها. تو خوبی؟»

تکیه می‌دهم به صندلی. طپش قلب گرفته‌ام. از توی آینه بغل ماشین، مرد را می‌بینم که با اسب دارد دنبالم می‌آید. شمشیر طلایی‌اش را کشیده بیرون و دور سرش می‌چرخاند. دور بدن اسب هم پر از موی سیبیل شده است. مرد شمشیرش را بالا سرش نگه می‌دارد. دهانش را می‌بینم که باز و بسته می‌شود و سیبیل‌هایش را توی هوا فوت می‌کند. می‌گویم: «چیستا! خیابون اول دست راست. گاز بده.»
چیستا نگاهی به من می‌کند و می‌گوید: «باشه... ناهید خوبی عزیزم. نگران نباش چیزی نمی‌شه. خوب باش. طاقت بیار! می‌دونم چه حسی داری.»

باد ول کن نیست. یک بند می‌وزد و گرد و خاک به پا می‌کند. آسمان یکدست ابری و سیاه شده است. خیلی دلم می‌خواهد به چیستا بگویم دور بزند و برویم خارج از شهر. یک جایی مثل جاده هراز یا آبعلی. نافم هنوز می‌سوزد و ماهیچه‌های شکمم درد می‌کنند. چیستا می‌پیچد توی اولین خیابان. آسمان رعد و برق می‌زند و کوچه روشن می‌شود. شاخه‌های درختان نزدیک است بشکنند. متوجه «ویبره» موبایلم می‌شوم. گوشی را نگاه می‌کنم. شماره موبایل بهرام است. بغضم می‌گیرد.
«چیستا! دوباره بهرام داره زنگ می‌زنه. از موبایلشه. نکنه اینجا‌ها باشه و ما رو تو ماشین ببینه.»
«به درک بذار ببینه. سر و کله‌ش پیدا بشه می‌دونم چی جوابشو بدم. ولش کن. این همه زنگ و تماس به‌خاطر همون تک زنگیه که از خونه بهش زدی. محل نذار. خاموش کن اصلاً گوشیتو.»
«ویبره» گوشی قطع می‌شود. تندی گوشی را خاموش می‌کنم و می‌اندازمش ته کیفم. آسمان دوباره رعد و برق می‌زند. شیشه‌های ماشین می‌لرزند. «یواش برو تا بگم کدوم کوچه‌س.»
چیستا کناری نگه می‌دارد و می‌گوید: ‌»تو همین خیابونه؟»

به تابلوی سر کوچه‌ها نگاه می‌کنم. اسمشان را که می‌بینم، یادم می‌آید درست آمده‌ایم. اسم همه کوچه‌ها یاس است. شماره دارند. می‌دانم کوچه سمت راست است. کوچه‌های دست چپ دو تا بیشتر نیستند. تا آخر خیابان سمت چپ دیگر کوچه ندارد. سر کوچه یاس دوم ایستاده‌ایم. به چیستا می‌گویم: «این کوچه که نیست. یادمه بن بست بود.»
«پس جلوتره»
«برو جلو یواش یواش تا من کوچه بعدی رو ببینم.»

چیستا حرکت می‌کند. سیگاری در می‌آورم و روشن می‌کنم. پشت سر ماشین را نگاه می‌کنم. مرد شمشیر به دست غیبش زده است. می‌رسیم سر کوچه بعدی. کوچه یاس سوم. بن‌بست است. چیستا می‌گوید: «اینه؟ ‌بن‌بسته.»
گلویم تیر می‌کشد. آب دهانم را چند بار قورت می‌دهم.
«آره. همون ساختمون سنگ سیاهه.»

پدر عزراییل، فرهاد بابایی. من شیطانی می‌نویسم. حالا شما تعبیر کن به سوررئال.

زل می‌زنم به ساختمان. چیستا هم مثل من ماتش برده توی کوچه. یکهو می‌بینم از ته خیابان یک کپه خاک و غبار دارد نزدیکمان می‌شود. کل ماشین شروع می‌کند به لرزیدن. شاخ‌های طلایی گاو، لای گرد و غبار برق می‌زنند. آسمان پشت هم رعد و برق سبز رنگی می‌زند. چند تا از شاخه‌های درختان می‌شکند و باد سرشان می‌دهد وسط خیابان. گاو با صدای رعد و برق ماغ می‌کشد. شیشه را پایین می‌کشم. باد محکم توی صورتم می‌خورد. چشمانم را می‌بندم. شاخه برسم را از کیفم در‌می‌آورم و سفت توی دستم نگه می‌دارم. نفسم بالا نمی‌آید. شیشه را بالا می‌کشم و به چیستا می‌گویم: «برو توی کوچه. جای پارک هست. برو ته کوچه وایسا!»

چیستا راه می‌افتد که برود؛ گاو نزدیک شده است. آن‌قدر خاک توی هوا پخش شده است که هیچ‌کدام از مغازه‌ها و آدم‌های توی خیابان را نمی‌بینم. رعد و برق می‌خورد به یکی از درختان توی خیابان. از کمر می‌شکند و می‌افتد جلوی ماشین. گاو نزدیک می‌شود و دو تا شاخش را می‌کوبد جلو ماشین. ماشین عقبکی می‌رود. چیستا گاز می‌دهد و می‌پیچد توی کوچه. می‌چسبم به پشتی صندلی و ناهید نترس‌ام از پشت بغلم می‌کند. با هر رعد و برق، گاو ماغ می‌کشد. سیگارم را تند و تند پک می‌زنم. چیستا شیشه طرف خودش را پایین می‌کشد و می‌گوید: «عزیزم آروم باش... می‌خوای برم یه بطری آب برات بگیرم. ‌ها؟ ناهید جون!»

صدایم در نمی‌آید. با سر اشاره می‌کنم. چیستا می‌رود ته کوچه. از جلو ساختمان سنگ سیاه که رد می‌شویم؛ می‌بینم مرد شمشیر به دست سوار اسب، جلو در خانه ایستاده است. اسب دایم جفت پاهای جلوش را بالا می‌برد و شیهه می‌کشد. ناهید پُرانرژی‌ام با ناهید صبورم ته کوچه ایستاده‌اند. دستشان را به هم گره زده‌اند و من را نگاه می‌کنند. از آسمان روی شیشه ماشین چند تا مارمولک می‌افتد و می‌چسبد به شیشه ماشین. با هر رعد و برق و ماغ‌های گاو، تعدادشان بیشتر می‌شود. ماشین سر و ته شده است و ته کوچه، توی ماشین منتظر نشسته‌ام. چیستا نیست. نمی‌دانم کی از ماشین بیرون رفته است. توی ماشین تاریک شده است. روی شیشه را مارمولک‌ها پر کرده‌اند. یک سیگار دیگر در می‌آورم با اولی روشن می‌کنم. مارمولک‌ها سه تا سر و چشم‌های زیادی دارند. روی سرشان پر از چشم است. نزدیک به پنج یا شش تا چشم. سه تا دهان دارند. زبان‌‌هایشان را تند و تند درمی‌آورند و هر کدام با شش تا چشمشان من را نگاه می‌کنند. روی شیشه ماشین راه می‌روند. روی بدنشان پر از مامولک ریز و کوچک است. انگار تخم‌هایشان روی بدنشان سر باز کرده‌اند. بیشتر مثل جنین هستند. سیگارم را تند و تند می‌کشم. نگاهم می‌افتد به سوئیچ که روی فرمان است.

ماشین را روشن می‌کنم و برف‌پاک‌کن را می‌زنم. می‌بینم فرقی ندارد. شاخک‌های برف‌پاک‌کن از توی بدن مارمولک‌ها رد می‌شود و بر می‌گردد. ماشین را خاموش می‌کنم. ماشین یکهو می‌لرزد. انگار چند نفر با هم گوشه ماشین را گرفته‌اند و تکان تکان می‌دهند. صدای باد را می‌شنوم. از پنجره کنار دستم می‌بینم از در ساختمان سنگ سیاه پسربچه‌ای بیرون می‌آید. یاد تیرداد می‌افتم. می‌بینم پشت سرش یکی دیگر هم بیرون می‌آید. تمام نمی‌شوند. پنج یا شش تا پسربچه از در بیرون می‌آیند و جلو در خانه می‌ایستند. اسب و مرد شمشیر به‌دست هنوز آنجا هستند. پسر‌ها روی بدن اسب دست می‌کشند و به باسنش چند تا ضربه می‌زنند. اسب دمش را می‌چرخاند و آرام می‌گیرد. مرد از اسب پیاده می‌شود و می‌رود توی خانه. مامولک‌ها شیشه را پر کرده‌اند. چشم‌‌هایشان دارد حالم را به هم می‌زند. هر کدام با شش تا چشم... سه تا کله... نفسم بالا نمی‌آید. سیگارم را چند تا پک گنده می‌زنم و می‌اندازم زیر صندلی. در باز می‌شود و چیستا با یک بطری آب می‌نشیند. بطری را به‌طرفم می‌گیرد.

«چیه ناهید جون؟ چرا رنگ و روت پریده؟ ‌»
صدایم در‌نمی‌آید. با سر اشاره می‌کنم که خوبم. در بطری آب را باز می‌کنم یک نفس همه را می‌نوشم. درد شکمم بهتر می‌شود. ولی نافم هنوز می‌سوزد.
«کاش دو سه تا خریده بودی!»
«برم بگیرم؟ ‌بشین برم بگیرم. سیگار نکش حالتو بد‌تر می‌کنه.»

می‌خواهم چیزی بگویم ولی چیستا در را باز می‌کند و می‌رود بیرون. مارمولک‌ها کمتر شده‌اند. دارند از شیشه جلو ماشین می‌روند روی سقف. کم کم می‌توانم جلویم را ببینم. توی کوچه پر از پسربچه‌هایی شده که هم‌سن و سال تیرداد هستند. آن‌هایی که دور و بر اسب هستند دارند به پا‌ها و زیر شکم اسب دست می‌کشند. مرد شمشیرش را کرده توی غلاف کمرش و از اسب پیاده شده است. با پسر‌ها حرف می‌زند و قیافه‌اش خیلی عصبانی و وحشی شده است. کف کوچه پر از مارمولک‌هایی شده که روی شیشه ماشین بالا و پایین می‌روند. جایی برای راه رفتن نیست یکهو پسر‌ها می‌آیند طرف ماشین. قیافه همه‌شان شکل هم است. جلو ماشین می‌ایستند. بیست تا بیشتر هستند. لباس‌‌هایشان را درمی‌آورند. از دم همه‌شان اخم کرده‌اند. لباس‌‌هایشان را پرت می‌کنند گوشه پیاده‌رو. همه‌شان با هم لخت مادرزاد می‌شوند. آن چندتایی که پیش مرد ایستاده‌اند، از توی آپارتمان بز گنده مشکی را بیرون می‌آورند. شاخ‌های بز نسبت به بدنش خیلی بزرگ است.

پسر‌ها ماشین را دوره می‌کنند و یکهو شروع می‌کنند به تکان دادن ماشین. توی ماشین حالت تهوع سراغم می‌آید. به‌خاطر بوی مگس خال‌مخالی است. آمده توی ماشین و بالا سرم می‌چرخد. پوست بدنم می‌سوزد. پوست ساق‌های پایم و روی شکمم جلز و ولز می‌کند. پشت دستانم خشک شده و صورتی رنگ شده است. احساس می‌کنم نوک بینی‌ام یخ زده است. دستم را روی قفسه سینه‌ام می‌گذارم. سینه‌هایم درد می‌گیرند و انگار زیرشان آتش درست شده است. شیشه ماشین خود به‌خود پایین می‌رود و یک نفر تسمه چرمی کلفتی را می‌اندازد دور گردنم. گرد و خاک توی ماشین را پر می‌کند. دلم می‌خواهد بالا بیاورم. حس می‌کنم تن خودم هم بو می‌دهد. بوی عرق تنم دورم را پر کرده است.

مرد شمشیر به‌دست جلو پنجره تسمه چرمی را گرفته دستش و گردنم را می‌کشد. دستانش بی‌‌‌نهایت لاغر و دراز هستند. انگشتانش پهن و پر از چین و چروک‌ است. سیاهی زیر ناخن‌هایش را که می‌بینم، عق می‌زنم. توی صورتم سیبیل می‌پاشد و زوزه می‌کشد. تازه می‌فهمم چشمانش سبز است. مو‌هایش ریخته روی صورتش و سرش را یک‌وری کرده و با لبخند تماشایم می‌کند و تسمه را می‌کشد. سوزش تنم بد‌تر شده است. بی‌اختیار هی زبانم را دور لب و دهانم می‌کشم و از ته گلو زوزه می‌کشم. لبم را گاز می‌گیرم و ازم صدای ناله در‌می‌آید. مرد یکهو تسمه را ول می‌کند و عقب عقب می‌رود. انگار رعشه گرفته است. همه‌جایش می‌لرزد و چشمانش را می‌بندد. از پاچه‌های شلوارش ترکمون سفید و زردی بیرون می‌ریزد. آنقدر که روی دمپایی لا انگشتی‌اش را پر می‌کند.

ناهید صبورم روی صندلی راننده دست به سینه نشسته و تماشا می‌کند. گُر می‌گیرم. ناهید نترس‌ام در ماشین را باز می‌کند و کنار ناهید صبورم می‌نشیند. پسر‌ها بز را می‌آورند وسط کوچه و شروع می‌کنند به دست‌مالی کردن زیر شکمش. بز سرش را دور گردنش می‌چرخاند و پا‌هایش را روی زمین می‌کوبد. پسر‌ها جلو چشمانم دسته‌جمعی دارند کثافت‌کاری می‌کنند. سوزش پوستم به چشمانم رسیده است. هوای ماشین سرد شده است. نفس نفس که می‌زنم، از دهانم بخار بیرون می‌آید. چند تا از پسر‌ها بز را آورده‌اند جلو پنجره طرف من. بقیه دور و بر ماشین، چشمانشان را بسته‌اند و سرشان را رو به آسمان گرفته‌اند. همگی یک دستشان به کمرشان است و با دست دیگرشان کوفتی گه‌شان را می‌مالند. بز را ول کرده‌اند جلو پنجره. دسته‌ی کوفتی بز هم از زیر شکمش زده بیرون. سرخ و براق است. پشت سر هم عق می‌زنم روی داشبورد. مرد شمشیرش را درمی‌آورد و می‌آید طرف ماشین.

زانو‌هایش خم شده و نمی‌تواند راست بایستد. نمی‌شنوم چه می‌گوید. ولی می‌بینم دهانش را جوری باز کرده که انگار دارد نعره می‌کشد. بز دو پایش را می‌گذارد روی شیشه و می‌ایستد. شاخش را می‌کشد روی شیشه پنجره. با زبانش شیشه را لیس می‌زند. مارمولک‌ها دوباره آمده‌اند روی شیشه جلوی ماشین. مرد را هنوز می‌بینم. پسر‌ها جلو ماشین را گرفته‌اند و تکان تکان می‌دهند. دلم می‌خواهد جیغ بکشم ولی صدایم در نمی‌آید. تکان‌های ماشین بیشتر می‌شود. احساس می‌کنم می‌خواهند ماشین را چپ کنند. بغل دستم، بز هنوز شیشه را می‌لیسد و شاخش را بهش می‌مالد. چشمم می‌خورد به دسته براق زیر شکمش. دراز‌تر شده و می‌لرزد. یکهو از همه طرف گند و گه پسر‌ها می‌پاشد روی شیشه‌های ماشین. نمی‌توانم بیرون را ببینم. مرد دارد می‌خندد و سیبیل‌هایش از پشت لبش کنده می‌شود و می‌ریزد روی لجنی که پسر‌ها روی شیشه ریخته‌اند. کثافت‌کاری پسر‌ها قاتی موی سیبیل شده و شیشه را پر کرده است. بز پایش را پایین انداخته و آن طرف‌تر دارد شاخ‌هایش را روی زمین می‌کوبد. ناهید نترس و دو تای دیگر من را از صندلی جلو می‌کشند عقب و سه‌تایی بغلم می‌کنند.

همه بدنم می‌سوزد. توی ماشین را یک بویی مثل وایتکس با بوی مگس خال پر کرده است. چشمانم هنوز می‌سوزد و توی دهانم آب جمع می‌شود. صدای کلاغ می‌شنوم. انگار درست بالای سر ماشین پرواز می‌کند. یکی هم نیست. خیلی هستند. صدایشان را درست از پشت شیشه‌های گه گرفته ماشین می‌شنوم. یکهو همه چیز ساکت می‌شود. صدای کلاغ‌ها را می‌شنوم ولی صدای بقیه را نمی‌شنوم. احساس می‌کنم صورتم به خارش افتاده است. بوی ژاله‌ها را احساس می‌کنم. دست می‌کشم روی پوستم. انگشتانم مرطوب و خیس می‌شوند. ژاله‌ها همه صورتم را پر می‌کند. صدای آب انگار که توی جوی باشد، همه ماشین را پر می‌کند. بیشتر مثل صدای یک رودخانه است. بیشتر از جلو ماشین صدا می‌آید. ناهید نترس‌ام می‌رود صندلی جلو می‌نشیند. یکهو آب می‌پاشد روی شیشه‌های جلو ماشین. همه چیز را پاک می‌کند. آب کوچه را گرفته است. مثل موج دریا هر چند ثانیه آب جلو می‌آید و می‌ریزد روی ماشین. شیشه‌های کناری هم شسته می‌شوند. سر کوچه چیستا را می‌بینم که دارد می‌آید و با گوشی موبایلش حرف می‌زند. پسرک‌های توی کوچه ولو شده‌اند. پخش و پلا هستند. خبری از مرد نیست. ولی اسب جلو در ساختمان بهرام ایستاده است و شیهه می‌کشد. ولی باز صدایش را نمی‌شنوم. فقط صدای آب را می‌شنوم. آب تا سقف ماشین بالا آمده است.

مارمولک‌ها توی آب مرده‌اند. روی آب پر از مارمولک‌های مرده و تکه تکه شده است. ناهید پر انرژی‌ام بغلم می‌کند و مو‌هایم را مرتب می‌کند. روسری‌ام افتاده است. دنبال کیفم می‌گردم. ناهید نترس‌ام کیف را از پای صندلی جلو برمی دارد و می‌گیرد طرفم. صدای جیغی می‌شنوم که از یک جایی لابلای درختان توی کوچه می‌آید. بعد بال‌های بزرگ و قهوه‌ای عقاب را می‌بینم که از روی یکی از درختان تبریزی توی کوچه پرواز می‌کند و می‌آید روی سر یکی از پسرک‌ها می‌نشیند. پسرک را بلند می‌کند و بالا می‌برد. اندازه قد درخت‌ها بالا می‌برد و از آنجا ولش می‌کند.

در همین زمینه:

:: «برج آزادی می‌خوره تو سر یه فیل...»، گفت و گوی سارا شاد با فرهاد بابایی::

::فرهاد بابایی در رادیو زمانه::

فرهاد بابایی: «برج آزادی می‌خوره تو سر یه فیل...»

Wed, 14 Mar 2012 11:36:20 +0000

گفت‌و گوی سارا شاد با فرهاد بابایی، داستان‌نویس

سارا شاد - فرهاد بابایی از شش سال پیش تا به حال هیچ کتابی منتشر نکرده است. از زمانی که "پدرعزرائیل" را چاپ کرد تا همین حالا. زیاد می‌نویسد. این را از داستان‌هایی که در سایت‌های مختلف ادبی منتشر می کند می توان فهمید.

با وسواس و دقیق هم کار می‌کند. با این‌همه در این شش سال هیچ یک از داستان‌هایش مجوز انتشار نگرفته‌اند و او با پدیده‌ای که وزارت ارشاد به آن می گوید "اصلاحیه" کنار نیامده. او به این کلمه می‌گوید "سانسور" و "توقیف" و به هیچ عنوان حاضر نیست با آن کنار بیاید. اما هنوز امیدوار است به نوشتن و می‌گوید کار بهتری سراغ ندارد؛ حتی در سرزمینی که خودش به آن می‌گوید "اسرارآمیز" و اینطور توصیفش می کند:"ایران خیلی اسرار‌آمیزه. شاید چون عصر، عصر شیاطین و دیوها و اهریمنان است. من هم شیطانی می‌نویسم. حالا شما تعبیر کن به سوررئال". در ادامه، گفت‌وگوی مفصل من را با این نویسنده جوان می‌خوانید؛ نویسنده ای که "پدر عزرائیل" را در سال ۸۴ منتشر کرد و بعد از آن فقط به نوشتن بدون خوانده شدن روی آورد تا به قول خودش مثل مگس سمج باشد در این مسیر.

از نوشتن «پدر عزرائیل» خیلی وقت گذشته و تو هنوز مجموعه دیگری منتشر نکردی. چرا؟

فرهاد بابایی، داستان‌نویس

فرهاد بابایی - بلی. دست کم شش سال می گذره. در یک کلام به خاطر سانسور در مملکت عزیزم ایران بوده که اینطور شده. داستان زیاد نوشتم ولی من و ناشر شرمنده همدیگه شدیم. خب نمی ذارن چاپ بشه. چه کنم! به همه چی گیر می دن و لاک می گیرن. انگاری کتاب بخشی از مواد مخدر شده و من نمی دونم! بهرجهت من و امثال من آدمای خطرناکی نیستیم.

تا منظورت از خطر چی باشد. می‌گویی داستان زیاد نوشتی؛ اینکه زیاد بنویسی اما به مدت شش سال نتوانی اینهمه نوشته را منتشر کنی حس نومیدی به تو نمی‌دهد؟

یکی از مشخصه‌های عجیب ایران اینه که بعضی از کلمات مفهومشونو از دست دادن یا کم کم اینجوری می‌شن... یعنی خیلی اوقات اون مفهوم دیگه مفهوم دقیق یک اسم یا صفت نیست. کلاً از بیخ فاتحه کلمه خونده شده! حالا تا تصور خود شما از خطر چی باشه! حالا این زیاد مهم نیست. من هم نومید می‌شم. خُب، دوست ‌دارم داستانام چاپ بشه تا بقیه هم بخونن. حالا نقش‌آفرینی‌های دیگه‌ش بمونه. اما عادت کردم بهش. مثل مردم زندگی می‌کنم. اصلاً از خود مردم یاد گرفتم. تو نگاه کن! توی همین تهرون مردم هر روز از خواب بلند می‌شن کار می‌کنن قرض بالا میارن دختر باید شوهر بدن بیمارن مجنونن ناراضین آزادی‌خواهن دولتی خصوصی تا لحظه آخر هم همینجور وول می‌خورن توی هم. یعنی زندگی می‌کنن. ممکنه به اون چیزی هم که می‌خوان نرسن. فکر کن نصف بیشترشون نمی‌رسن. خُب یعنی چی! چی بود؟ چی شد؟ فاتحه! کلنگشو می‌کوبن روی خاک. منم همینطور. یکی مثل همه. زندگی می‌کنم تا ببینم می‌رسم بهش یا نه. مهم اینه که سکان از دستم در نره. مهم اینه.

هر کی ندونه فکر می‌کنه ما‌ها یه جماعتی هستیم که داریم یه ویروس نانوی واگیردار تولید می‌کنیم برای نابودی کهکشان!

خیلی‌ها می‌نویسند و کارهایشان در ارشاد رد می‌شود یا اصلاحیه می‌خورد. نق می‌زنند، اما کارشان را اصلاح می‌کنند و سانسور شده و تغییرکرده می‌دهند برای انتشار. کارهای تو کلاً رد مجوز شدند یا خودت حاضر نشدی با سانسور کنار بیایی؟

نویسندگی و تألیف کتاب و شاعری و کلاً کار فرهنگی توی ایران جای نق و نوق نداره. هیچکس هم چاقو بیخ گلوی نویسنده و شاعر نذاشته که طرف حتماً بره بنویسه. این مردم صبح که بلند می‌شن اول به قیمت جدید نون سنگک و تخم مرغ و دلار و سکه فکر می‌کنن. پس کسی نامه فدایت شوم برای ما نویسنده‌ها نفرستاده که حالا بیاییم تا یه خط و دو خطمون سانسور شد سر و صدا راه بندازیم. اینجا ایرانه. پس نویسنده زیر نظره. دوم اینکه کتابای من توقیف شده. یه رمانم، «برج» سه سال پیش سانسور شد، به قول خودشون که از کلمه‌های زیبا برای یه کار زشت می‌خوان استفاده کنن، به اصطلاح «اصلاحیه» خورد! یا غیر قابل انتشار! من می‌گم سانسور و توقیف. اونا نمی‌تونن برای این‌کار زشت از کلمه‌های طبیعی و نرم استفاده کنن. حالا کاری نداریم. حدود ۴۰ صفحه از یه رمان ۱۱۰ صفحه‌ای رو گفتن بردار! منم چون اصولاً هنوز مغز خر نخوردم برنداشتم. تازه یعنی چی؟ اصلاً تو مگه کی هستی که می‌گی چی بنویس چی ننویس؟ مردم مگه عقل ندارن که تو براشون تعیین تکلیف می‌کنی؟

آقای معاونش اومده می‌گه کتاب بد یا نمی‌دونم کتابی که ضرر داشته باشه حتا برای هزار نفر هم که تیراژ کتاب باشه ضرر داره و باید جلوشو گرفت! لطیفه می‌سرایند! نوبت کتاب می‌شه یه سری آدم در نقش امشی میان سمپاشی که مردم آلوده نشن. کجای دنیا یه برگ کاغذ و دو تا کلمه قصه برای مردم ضرر داره. نمی‌دونم شاید باید گل خشخاش بکارم. تولید دارویی هم داره برای مریضا خوبه. یه سری کارام هم هست که ناشر به ارشاد نداده. شناسنامه داره ولی به‌خاطر وضعیت بدی که اونا برای ناشر درست کردن (تهدید به تعطیلی و احضار ناشر و توضیح خواستن...) فعلاً قرار شده برای مجوز ندیم به اونا. بدبختی داریم! هر کی ندونه فکر می‌کنه ما‌ها یه جماعتی هستیم که داریم یه ویروس نانوی واگیردار تولید می‌کنیم برای نابودی کهکشان! مهم نیست. آدم اگه آدمه مثل مگس باید سمج باشه

کارهایی که از تو خواندم به فضای سوررئال نزدیک‌تر بودند تا هر چیز دیگری. حتی توی برخی از کار‌هایت یک جور باورناپذیری تخیلی دیدم مثل داستان چاه‌های نفت که در یکی از سایت‌ها از تو منتشر شد. آن داستان غلظت سوررئالش از داستان‌های کتابت هم بیشتر است. این فضا نمی‌خواهم بگویم جدید است اما ماهرانه‌تر از کار خیلی از نویسنده‌های جوان و هم سن و سال توست. سؤالم این است که از اول سوررئال می‌نوشتی یا به مرور این روند را پیدا کردی و در پیش گرفتی؟ و چرا سوررئال؟

مرسی که اینقدر دقیق مطالعه کردی. من از شش سال پیش به این ور خط نوشتاریم و نوع جنس داستانام عوض شده. شاید به‌خاطر مطالعه آثار دیگران بوده یا پیشرفت فکری و کاری خودم. البته خوشحالم. مهم این بوده که به نقطه‌ای رسیدم که دوستش دارم و نمی‌خوام از دستش بدم. حالا اسمشو گذاشتن سوررئال. باشه. منم توی این مصاحبه از همین کلمه استفاده می‌کنم. اما در مورد سؤال شما... نه من از اول این جوری نمی‌نوشتم چون دنیا رو یه طور دیگه می‌دیدم. بعد‌ها که درگیری بیشتری با آدما و زندگی و کارشون پیدا کردم، خودمونی بگم یه کم عقلم رشد کرد و تازه فهمیدم چی به چیه... دیدم جهان داستانی من نمی‌تونه یه قصه رو طبیعی تعریف کنه. به‌خاطر ذات و فطرت آدمای سرزمینم. به‌خاطر جو و موقعیتی که توش گرفتار شدم و شدیم و شدن!

فرهاد بابایی: دوست دارم اسرار و زبان و رموز زنان را کشف کنم

اینجا تکنیک باید دست منو بگیره تا بتونم حرفمو بزنم. منم به این نوع تکنیک متوسل شدم تا حرفم رو بزنم. همین. مهم برای من بیان حرفو مقصودمه. به همین سادگی. دلم می‌خواد کسی رو گیج نکنم و یه راست برم سر اصل مطلب. حالا چرا اینجور نوشتن یا به قول شما سوررئال: می‌دونی... وضعیت مردم سرزمین من بسیار عجیبه. خیلی عجیب. من توی تهرون چیزهایی می‌بینم و می‌شنوم که همیشه به دوستام می‌گم... اگه آقای گارسیا مارکز توی ایران زندگی می‌کرد به‌جای صد سال تنهایی هزار سال تنهایی می‌نوشت. مملکت ایران مملکت عجیبیه. امیدوارم از پس نوشتن درباره ایران بربیام. گاهی وقتا تخیلم کم می‌آره درباره‌ش. باور نمی‌کنی ولی توی شهر که قدم می‌زنم یه موج از داستانای حقیقی ولی غیر واقعی هجوم می‌آره تو ذهنم. یه چیزی رو می‌بینم.. هست... ولی غیر واقعیه. دروغه. ولی مردم باهاش زندگی می‌کنن... عجیبه این رفتار. ولی هست. حقیقیه ولی غیر واقعی. همین‌هارو بخوام بنویسم سانسور می‌شه. چون آقا بالاسر ما می‌دونه قضیه چیه. اجازه نمی‌ده. برای همین هم سانسور می‌آد بالا و داغشو می‌چسبونه توی ذهن. ما راوی جامعه هستیم از پنجره خودمون. همین. ولی اونا پنجره‌هایی رو که دوست ندارن تخته‌کوب می‌کنن.

یعنی اگر در کشور دیگری زندگی می‌کردی اینطور نمی‌نوشتی؟

سؤالت چقدر آدمو به فکر فرو می‌بره! شایدم من. نمی‌دونم. توی یه کشور دیگه؟ نمی‌دونم. شاید اصلاً دنبال یه کار دیگه می‌رفتم. هیچوقت بهش فکر نکرده بودم اگه مثلاً خدایی نکرده زبونم لال دور از جون توی سوییس زندگی می‌کردم چه کاره می‌شدم! ولی جداً از این حرفا اگه جای دیگه‌ای بودم و نویسنده بودم بازم می‌رفتم دنبال اون سرشتو ذات قلبی آدما. از اونا می‌نوشتم. همون چیزی که گفتم اون اول حرفام. دروغی که واقعیت نداره ولی به‌خاطر مناسبات بشری یه جامعه، حقیقته. یه چیزی تو این مایه‌ها. نوع نگاه همین بود ولی شکل و رنگ و بو شاید عوض می‌شد.

فرهاد بابایی: تلاش کردم تلخ و شیرینو با هم بنویسم. ادکلن هم که می‌خوام بخرم می‌رم سراغ بوی تلخ و شیرین

من توی داستانت آدم قاتی زیاد می‌بینم. آدمی که خیال می‌بافد. با خودش حرف می‌زند. خواب‌های درهم می‌بیند. مسیر روزمره‌اش را حتی گم می‌کند. آدمی که شاید ظاهراً خیلی هم موقر و عادی به نظر برسد اما تو او را طوری توی جنون جا انداخته‌ای که بالاخره می‌فهمیم زیاد هم وضعیتش عادی نیست. (یک چیزی را من برداشت کرده‌ام. تو تلاش می‌کنی غیرعادی بودن آدم‌های داستا‌‌ن‌هایت را با فضای سوررئال نشان بدهی). این آدم در بیشتر موارد هم مرد است و فقط در یکی از داستا‌‌ن‌هایت متوجه شدم که روی شخصیت زن داستان اینطور مانور داده‌ای. چرا؟ چون خودت مرد هستی؟

یه نویسنده باید صادق باشه. روراست. اینو همه می‌دونن. همین. آدم خودشو که نمی‌تونه فریب بده. من یه مرد هستم پس اولین گزینه برای بیان فکرم و تخیلم مردانه می‌شه. این قانون نیست. فکر می‌کنم یه حالت غریزی‌ست موقع نوشتن در طبیعی‌ترین شکلش. اما من واقعاً دوست می‌دارم که از زبان یک زن هم حرف بزنم. کما اینکه توی سه تا از رمان‌هایم که سانسور نذاشته چاپ بشه من از زبان پسربچه‌ها روایت کردم. توی داستان پارازیت راوی یه پسربچه است. توی داستان دیوکده راوی جمعی از بچه‌های یک مدرسه هستند که قصه را ما این چنین و ما آن‌چنان روایت می‌کنند. توی داستان پدر پشه هم راوی‌ام سوم شخص است ولی زاویه نگاهم برای یک پسربچه است. اما توی رمان آخرم که همین چند ماه پیش تموم شده می‌رسیم به برعکس حرف تو! راوی همه رمان ۳۰۰ صفحه‌ایم یک خانوم است.

اسم رمان هست «شرط بهرام برای ناهید». نوشتنش لذت‌بخش بود. اولین بار بود که این همه سخن از زبان یک زن نوشتم. سخت هم بود. پرینت‌های امتحانی هم که من معمولاً‌ بعد از تمام شدن داستانم به افراد معدودی می‌دهم تا بخوانند، این‌بار فقط به خانوم‌ها دادم تا بخوانند. و البته بسیار نکته‌های جالب و اساسی یادم دادند. گاف‌های زیادی هم ازم گرفتند. می‌دونی یه چیزی هست البته خیلی شخصیه برای من. اونم اینه که خیلی دوست دارم اسرار و زبان و رموز زنان را کشف کنم. آن‌ها با کیفیت زندگی می‌کنند. با کیفیت بیشتری از مردان. من بسیار دوست دارم آن کیفیت را کشف کنم. این کیفیت که می‌گم خیلی گسترده‌س. نویسندگی هم گاهی حالت درمان برایم پیدا می‌کند. معتقدم با یک بحران و ناهنجاری باید مثل خودش رفتار کرد. مملکت من عجیبه. ایران خیلی اسرار آمیزه. شاید چون عصر، عصر شیاطین و دیو‌ها و اهریمنان است. من هم شیطانی می‌نویسم. حالا شما تعبیر کن به سوررئال.

وضعیت مملکت منو هیپنوتیزم کرده و تلخ‌نگارم کرده. اما یه ذره هوش برام مونده.

منظورم این است که سوررئال داستان‌های تو یک سوررئال کاملا مردانه است. فضا‌ها و توصیفات و حتی ویژگی‌های رفتاری. همه و همه از یک دنیای مردانه جنون‌زده روایت می‌کنند. خودت این را قبول نداری؟

بله. قبول دارم. بالاخره مرد مجنون زیاد دیدم. زن مجنون هم دیدم ولی درکش نکردم کامل. بنابراین از چیزی می‌نویسم که بتوانم از پس آن بربیام و دروغ به هم نبافم. مردم خیلی باهوشند. مردم‌‌ همان خواننده‌ها.

چرا می‌گویی زنان با کیفیت بیشتری از مردان زندگی می‌کنند؟ یعنی در این ورطه‌ای که به آن می‌گویی شیطانی دچار بحران و ناهنجاری کمتری هستند یا می‌خواهی بگویی ناهنجاری‌هایشان باکیفیت‌تر است؟

نه. اون جمله آخرم رو درباره بخش اول سوالت گفتم. درباره آدمای قاتی پرسیدی و اینکه انگار غیر عادی‌شون می‌کنم و از این حرفا. بحثم درباره خانوما هم جدا بود. ما بالا بریم پایین بیایم خانوما دچار نابهنجاری‌های عجیب و غریبی هستن. ردخور نداره. البته در جامعه و وطن. داریم در این مورد حرف می‌زنیم. نابهنجاری با کیفیت دارن، درست می‌گی. اما این کیفیت مفهوم همیشگی واژه کیفیت رو نداره. معنیش می‌کنم به عمق یا گودی یه نابهنجاری. دقیقاً مثل زلزله که محل اتفاقش در عمق کم‌ خطرناکه و در عمق زیاد نه. مهم اینه که این نابهنجاری خانوما توی جامعه در چه عمقی اتفاق می‌افته که کیفیت بیشتری پیدا می‌کنه.

حالا جدا از همه این حرفا که بخش آخر سؤال شما منو وادار کرد این پاسخو بدم، منظور خود من از اینکه زنان با کیفیت بالاتری زندگی می‌کنن، یه چیزه: اونم اینکه اون‌ها می‌دونن چی مال چیه و چی مال کجاس کی چی می‌خواد! شاید ساده باشه ولی درک من تا الان این حد بوده. از رنگ‌ها و بو‌ها گرفته تا واکنش‌ها و تغییرات رفتاری، از فرستادن سیگنال‌ها و پالس‌های خیلی ضعیف گرفته تا خشم و هیاهو! یاد فاکنر هم بخیر! از نگه داشتن راز‌ها و رموز شخصیشان و همینطور اطرافیانشون گرفته تا فراموشی قسمتی از تاریخ ذهنیشان. کوچک‌ترین رفتارشان دلیل دارد. این یعنی با کیفیت بیشتر. اینو من سر همین رمان آخریه بهش رسیدم و سعی کردم برام یه جور کلاس درس باشه. از همون خانومایی هم که پرینت دادم بخونن یاد گرفتم. یعنی برام قضیه رو شکافتن.

تو عامیانه می‌نویسی. خواندنش گاهی سخت می‌شود. با اینهمه اصرار داری به عامیانه نوشتن. چرا؟

یادم هست استادم توی کارگاه داستان نویسی جناب آقای محمد محمد علی یک بار بهم گفت محاوره نویسی و یا به قول شما عامیانه‌نویسی ته نداره. بهم گفت این جوری که تو می‌نویسی پایانی براش نیست و می‌تونی کلمات رو خیلی عجیب‌تر و شکسته‌تر هم بنویسی... بهم گفت مهم اینه که بتونی مقصودتو به خواننده برسونی. چه ادبی چه محاوره. بهم گفت نثر داستانت یه دست باشه. جوری بنویسی که اگر هم ادبی نوشته باشی ولی خواننده جملات رو توی ذهنش تبدیل به محاوره کنه بدون اینکه چیزی رو از دست بده. این حرف توی گوش من مونده، بعد از ده سال. یه چیز دیگه اینکه من چون خیلی به دیالوگ آدما دقت می‌کنم تا بتونم بعد‌ها توی داستانام استفاده کنم برای همین ساختارش توی ذهنم حک می‌شه. شاید حرفم اشتباه باشه. بالاخره سعی می‌کنم مقصودمو بگم. این چیزا قاعده و قانونی نداره. یکدستی بهترین چیزه. همینه دیگه.

از داستان‌نویسی پول هم در می‌آوری؟

پدر عزراییل، فرهاد بابایی. من هم شیطانی می‌نویسم. حالا شما تعبیر کن به سوررئال.

خیر. کارای دیگه می‌کنم که بتونم با پولش دو دقیقه بشینمو داستان بنویسم. البته می‌شه از نویسندگی هم توی همین مملکت ایران پول درآورد ولی وقتی کتابم سانسور می‌شه و جواز نمی‌گیره خب حق‌التألیفی هم ندارم. اصلاً نمی‌دونم چک ناشر چه شکلی هست! مهم هم نیست.

حالا که به گفته خودت آدم باید صادق باشد می‌شود صادقانه بگویی با وجود اینکه به نشر کار‌هایت امید نداری در این شرایط، برای چی می‌نویسی؟ نکند داری از نوشتن برای درمان استفاده می‌کنی؟ اگر اینطور است برای درمان چی؟ اگر اینطور نیست برای چی می‌نویسی؟ اینهمه هم جدی می‌نویسی. من کار‌هایت را می‌شناسم. با وسواس می‌نویسی. دقیق می‌نویسی. هدف داری.

اولین کلمه‌ای که توی ذهنم اومد رو می‌گم: امیدواری. دوم اینکه برای عمری که تا همین الان صرف کردم ارزش قائلم. سوم هم اینکه رفقای خیلی عزیز و نازنینی دارم که تشویقم می‌کنن و جزو سوالای همیشگیشون شده که ازم بپرسن الان درباره چی می‌نویسی. خب فکر کن یه روز بگم بهشون که دیگه نمی‌نویسم. حتماً باید کار بهتری سراغ داشته باشم که بتونم جواب بدم. ولی خب... من کار بهتری جز این نمی‌شناسم. البته بلدم نیستم. کلاً‌ خوشیم دیگه همینجوری. مهم اینه که دنبال سکه و دلار نیستم. حالم از نوسانات بازار به هم می‌خوره. نه این‌که وضع مالی خوبی داشته باشم... خنده‌م می‌گیره به وضع مالی خوب خودم فکر می‌کنم.

همیشه فکر می‌کنم کره زمین همین امشب از مدار خارج می‌شه و می‌ترکه. اونوقت باید ببینی چقدر دلار و سکه توی کهکشان داره پرواز می‌کنه! ماشینای پورشه و بوگاتی حاج آقا‌ها توی فضا پرواز می‌کنن و صاف می‌رن توی شیشه صرافیا. خرده شیشه‌ها مثل رگبار می‌پاشه روی صورت آدما. بچه‌های دوساله... نوزاد... یه عالم عروسو داماد با هم قاتی شدن... همه برج‌های دنیا مثل شمشیرهای می‌دون جنگ توی هم وول می‌خورن... برج میلاد می‌خوره به برج ایفل... برج یه کیلومتری امارات می‌خوره به برج مراقبت فرودگاه جان اف کندی آمریکا برج آزادی می‌خوره تو سر یه فیل. همه پرنده‌ها توی کهکشان لای دلار و سکه معلق موندن. راستی همه مردن. سکوت محض. توی خلاء هم که صدا نیست. برای درمان هم می‌نویسم. واقعاً گاهی اوقات که دارم یه چیزی رو می‌نویسم خودم از خودم یاد می‌گیرم. مجبورم می‌کنه برم فکر کنم درباره‌ش. توی زندگی خودم پیداش می‌کنم. شاید همون قضیه رو. ولی انگار تا اون لحظه نمی‌دیدمش.

آقای فرهاد بابایی، تلخ می‌نویسی. قبول داری؟ اینهمه تلخی چطوری توی داستا‌‌ن‌هایت مثل سیل روانه شده.

متأسفم که اینجوریه. ولی همیشه تلاش کردم تلخ و شیرین و با هم بنویسم. اصلاً این ذائقه رو دوست می‌دارم. ادکلن هم که می‌خوام بخرم می‌رم سراغ بوی تلخ و شیرین. یه پزشکی بیاد منو هیپنوتیزم کنه بگه همه چی شیرینه منم شیرین می‌نویسم. مثل الان که وضعیت مملکت منو هیپنوتیزم کرده و تلخ‌نگارم کرده. اما یه ذره هوش برام مونده. اونم درک حقیقتیه که از فطرت این مردم و مملکت درک کردم و می‌تونم بنویسمش. حالا اگه اونا می‌ترسن. خب بترسن. به من چه! ‌ترسو بار اومدن. چاره ترس هم سانسوره. اینم مهم نیست. داستانه که وجود داره. همین کافیه.

بله اتفاقاً گاهی شیرین هم می‌نویسی اما شیرینی نوشته‌هایت هم زهر دارد. آدم خوب می‌فهمد افتاده توی یک گودال درهم و برهم پر از اتفاق‌های عجیب و باورنکردنی. اگر نظر من را بخواهی می‌گویم همینطور ادامه بده. اما فکری هم به حال انتشارات داستا‌‌‌نهایت کردی؟ فکر می‌کنم با نشر آن‌ها در اینترنت میانه خوبی نداری.

نه زیاد دوست ندارم توی اینترنت منتشر کنم. قبلاً هم گفتم نشر کاغذی رو بیشتر دوست دارم. شاید سال دیگه زیرزمینی چاپشون کنم. بدم به دوستام و دوروبری هام. بعضیا می‌گن پولیش کن و بفروش. من می‌گم روم نمی‌شه. چون دکه کتابفروشی که ندارم. خودم باید بدم به دوروبری‌هام بعد نمی‌تونم بگم پولشو بده. تازه مگه چقدر می‌شه. مهم نیست. خود کتابه دربیاد مهم‌تره. نظر چند نفر رو می‌شنوم و نقد می‌شم. اصلاحم می‌کنن و خلاصه داستان حک و اصلاح خوب می‌شه برای روز بزرگ. یه روز خوب.

بوی گمشده کاغذ در دنیای مجازی

Sat, 10 Dec 2011 05:06:11 +0000

گزارشی از نشر اینترنتی آثار ادبی نویسندگان ایرانی

سارا شاد

سارا شاد - اینترنت بوی کاغذ نمی‌دهد. بوی ساعت‌ها نشستن و کتابی را در دست گرفتن و هی ورق زدن و با اشتیاق به فکر تمام کردن یک رمان بودن؛ تا صبح بیدار نشستن‌ و ولو شدن‌ روی کتابی که ورق‌هایش از فرط خوانده شدن شاید به فرسودگی و کهنگی بزنند.

اینترنت بوی خودش را می‌دهد. بوی شتاب. بوی کلیک‌های ممتد روی صفحه‌هایی که در شبیه‌ترین شکل به کتاب، به صورت فایل‌های پی. دی. اف در می‌آیند و دانلود می‌شوند تا ما را چهارچشمی مجذوب خواندن یک اثر ادبی کنند. اثری که شاید مثل بقیه رمان‌ها و داستان‌ها از اول روی کاغذ نوشته شده باشد. شاید کلمه‌هایش هنوز ماهیت جوهری داشته باشند، با این‌همه در قرن بیست و یکم راهی شبیه اینترنت را برای انتقال به مخاطب برگزیده‌اند و حالا از صفحه کوچک مانیتور خودشان را به ذهن ما تحمیل می‌کنند. به ذهنی که تا پیش از این خو گرفته بود به پشت ویترین کتاب‌فروشی‌ها ایستادن و زل زدن به طرح جلد کتاب‌ها.

انتشار کتاب در دنیای مجازی

انتشار کتاب از طریق اینترنت با انتظار طولانی و نفس‌گیر برای رد یا قبول آن از سوی مؤسسه‌های انتشاراتی همراه نیست. این را خیلی از نویسنده‌ها باور دارند. آن‌ها خوب می‌دانند که می‌توانند با کمی هزینه کتاب خود را به مؤسسه‌های انتشاراتی آنلاین ارسال کنند و کمی بعد پس از انتظاری کوتاه شاهد انتشار کتاب خود در فضای مجازی باشند بدون اینکه از کسی برای یک‌بار یا حتی بیشتر جواب رد بشنوند؛ بدون اینکه ماه‌ها صبوری کنند تا ایمیل یا نامه‌ای از مؤسسه انتشاراتی به دستشان برسد مبنی بر رد کتابشان. بدون اینکه ناامید شوند از نویسنده شدن و نویسنده بودن.

در دنیای مجازی نه قحطی کاغذ هست و نه ضابطه‌های دنیای واقعی؛ نه از چاپخانه خبری هست و نه از سرمایه‌گذاری کلان برای انتشار کتاب، و نه از دردسرهای دریافت مجوز. شاید از همین روست که برخی از نویسندگان ایرانی در سال‌های اخیر به انتشار اینترنتی آثار خود روی آورده‌اند و در همین حال که برای چاپ کتابشان تلاش می‌کنند از امکانات دنیای مجازی هم برای ارائه اثر خود به مخاطب بهره می‌گیرند. حتی برخی از آن‌ها پیش از آنکه سراغ چاپ کتاب بروند، به اینترنت روی می‌آورند و از طریق مؤسسه‌های آنلاین یا سایت‌ها و وبلاگ‌های شخصی کتابشان را در اینترنت منتشر می‌کنند.

فرهاد بابایی:اساساً علاقه‌ای به نشر اینترنتی ندارم. کاغذ را بیشتر دوست دارم چه برای خواندن و چه برای نشر کتاب خودم.

با این‌همه هنوز تعدادی از آن‌ها بر این باورند که از سر ناچاری به نشر اینترنتی روی آورده‌اند. پونه ابدالی، که تازه‌ترین داستان بلندش را به تازگی از طریق اینترنت منتشر کرده است، دراین‌باره به رادیو زمانه می‌گوید: "به نظرم هنوز نشر اینترنتی در جامعه ما جا نیفتاده و من از سر ناچاری به این کار دست زدم چون امکان چاپش به خاطر رد مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد فعلاً مقدور نبود و من می‌خواستم بالاخره این کتاب به دست مخاطب برسد."

اما برخی از نویسندگان هنوز حاضر نیستند به هیچ عنوان حتی در صورت عدم دریافت مجوز از وزارت ارشاد کتابشان را به صورت اینترنتی منتشر کنند. آن‌ها انتشار اینترنتی کتاب را فقط در حد یک تبلیغ و اشانتیون می‌دانند و به نظرشان این مسأله نمی‌تواند مخاطب بیشتری برای ادبیات ایجاد کند چون هنوز درصد بالایی از مخاطبان ادبی ترجیح می‌دهند به مطالعه کتاب دست بزنند تا یک اثر اینترنتی. فرهاد بابایی، نویسنده در این‌باره می‌گوید: "من اساساً علاقه‌ای به نشر اینترنتی ندارم. کاغذ را بیشتر دوست دارم چه برای خواندن و چه برای نشر کتاب خودم. در عین حال شاید از طریق انتشار اینترنتی مدتی نام کتاب و نویسنده‌اش به صورت گسترده برای مقطعی ورد زبان‌ها شوند و یک آگاهی کوچک و ضمنی در ذهن مخاطب نسبت به آن اثر به وجود بیاید اما در کل معتقدم افراد کتاب‌خوان در جامعه ما هنوز از کاغذ و فرم کتاب خوششان می‌آید چه به عنوان دکور و چه برای درست کردن یک کتابخانه."

فرهاد بابایی حتی چاپ زیرزمینی کتاب را به انتشار اینترنتی آن ترجیح می‌دهد و می‌گوید: "باید کارهای فرهنگی که در ایران مجوز انتشار دریافت نمی‌کنند به سمت زیرزمینی شدن پیش بروند، چاره دیگری نیست. مثل بقیه زمینه‌های هنری از جمله فیلم وموسیقی. چه اشکالی دارد که کتاب هم به صورت زیرزمینی چاپ و پخش شود؟ این‌کار تا به حال انجام شده و مخاطبان هم از آن استقبال کرده‌اند. حتی من ترجیح می‌دهم کتابم را در این مقطع زمانی بی‌اعتنا به سد سانسور به این شکل چاپ کنم تا به شیوه اینترنتی."

فروش اینترنتی، نیازمند اعتمادسازی است

محمد محمدعلی، نویسنده نام آشنای ایرانی چندی پیش در گفت‌وگو با سودابه تندرو درباره ادبیات اینترتی گفته بود: "وقتی جای ادبیات معاصر در برنامه‌های رادیویی، تلویزیونی و دروس دبیرستان خالی است و به بهانه‌های مختلف مانع چاپ کتاب و مجلات می‌شوند، اهمیت ادبیات ارائه شده در سایت‌ها روشن می‌شود. هرچند کتابخوان حرفه‌ای، اینترنت را اقیانوسی وسیع با عمق کم ارزیابی می‌کند، اما به طور حتم استمرار و گذر زمان این مشکل را حل خواهد کرد. آینده نشریه‌های ادبی به نفع اینترنت رقم خورده است."

پونه ابدالی: به نظرم هنوز نشر اینترنتی در جامعه ما جا نیفتاده.

به نظر می‌رسد این واقعیت را حتی برخی از نویسندگان حرفه‌ای نیز دریافته‌اند که به نشر آثارشان در فضای مجازی دست می‌زنند و از اینکه رمان یا مجموعه داستانی آن‌ها در اینترنت پخش شود و مورد استقبال و نقد قرار بگیرد ابایی ندارند. همان‌گونه که بسیاری از محصولات در اروپا و امریکا از طریق اینترنت به فروش می‌روند برای بسیاری از محصولات فرهنگی هم دنیای مجازی یک بازار قابل اعتماد است. با این‌همه شاید آنچه که نویسندگان ایرانی را به سمت نشر اینترنتی پیش برده در درجه اول وجود محدودیت‌ها برای چاپ کتاب باشد. حتی اگر به گفته ابدالی یک کتاب اینترنتی چندان از سوی مخاطبان جدی گرفته نشود، این شیوه نشر هم مخاطب خود را پیدا می‌کند همان‌گونه که کتاب این نویسنده توانسته چنین شرایطی پیدا کند. او می‌گوید: "نشر اینترنتی کتاب من بازخورد خوبی داشت و من پس از آن نظرات خوبی دریافت کردم و حتی چند یادداشت در نقد کتابم هم نوشته شد. با این‌همه یکی از ضررهای نشر اینترنتی این است که چندان جدی گرفته نمی‌شود."

اما فروش اینترنتی کتاب نیازمند نوعی اعتمادسازی است. از این رو بیشتر نویسندگان و شاعران ایرانی که به نشر اینترنتی آثارشان می‌پردازند آن را به فروش نمی‌رسانند. البته به تازگی برخی پرداخت هزینه برای خرید کتاب را به مخاطبان واگذار کرده و شماره حسابی در اختیار آن‌ها قرار می‌دهند تا در صورت تمایل هزینه کتاب را بپردازند. ابدالی که از چنین تجربه‌ای در نشر کتابش برخوردار است می‌گوید: "من فکر می‌کنم باید بابت این کار پول پرداخت شود چون وقتی بابت کاری پولی پرداخت می‌شود مخاطبان به کیفیت آن کار اعتماد بیشتری دارند یا شاید کار را جدی‌تر می‌گیرند. من دست مخاطبانم را در این قضیه باز گذاشتم و اتفاقاً تعداد زیادی از آن‌ها پول هم به حساب ریخته‌اند."

بابایی هم این مسأله را مورد تأکید قرار می‌دهد و می‌گوید: "با اینکه من هنوز به نشر اینترنتی اعتقاد ندارم اما به نظرم دوستانی که از این طریق به نشر کتابشان دست می‌زنند به هر حال فرصتی فراهم می‌کنند تا مخاطب کتاب آن‌ها را در اختیار داشته باشد. بنابراین مردم اگر برای کتاب و نویسنده‌اش ارزش قائل باشند باید بهای آن را بپردازند. اما نکته این است که فکر نمی‌کنم تعداد زیادی از مخاطبان این کار را بکنند مگر عده‌ای انگشت‌شمار که با نویسنده دوستی یا آشنایی دارند."

برای خیلی‌ها کتاب، هنوز کتاب است چون شخصیت، فرم و طرح روی جلد دارد و حتی افرادی که به اینترنت دسترسی ندارند می‌توانند آن را تهیه کنند. چون هنوز کتاب در سبد کالایی برخی از خانواده‌های ایرانی جایگاهی برای خود دارد. چون هنوز برای یک عده رفتن به کتابفروشی یک کار لذت بخش است و هنوز برای بسیاری از مردم کتاب ارزشمند‌تر از یک فایل اینترنتی است چرا که برای به دست آوردنش هزینه کرده‌اند و شاید تا آخرین کلمه آن را نیز با دقت بخوانند. برای خیلی‌ها اینترنت هنوز بوی کتاب نمی‌دهد.