پرونده هسته‌ای

گفت‌وگو برای گفت‌وگو؛ چشم‌انداز تاریک

politics — Wed, 16 Jan 2013 09:11:41 +0000

حمید مافی

حمید مافی - ایران و گروه ۱+۵ یک بار دیگر بر سر میز گفت‌و‌گو می‌نشینند. این خبر را خبرگزاری روسی «ریانووستی» به نقل از «یک منبع دیپلماتیک نزدیک به ایران» منتشر کرده است. پیش از این معاون وزیر امور خارجه روسیه در گفت‌و‌گو با خبرگزاری رسمی این کشور، از دو طرف خواسته بود هرچه سریع‌تر بر سر میز مذاکره بنشینند.

حالا هم خبرگزاری ریانووستی مکان و زمان گفت‌و‌گوها را اعلام کرده است، اما دو طرف اصلی این مذاکرات هم‌چنان در حال «رایزنی‌های مقدماتی» برای زمان و مکان دور تازه گفت‌و‌گو‌ها هستند. سخنگوی کا‌ترین اشتون، هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا که مسئولیت گروه ۱+۵ را نیز بر عهده دارد، به خبرگزاری‌ها گفته است: «منتظر موافقت ایران برای زمان و مکان گفت‌و‌گو‌ها هستیم.» منابع خبری نزدیک به شورای‌عالی امنیت ملی ایران هم در حالی‎که از موافقت ضمنی ایران برای شروع گفت‌وگو‎ها خبر داده‎اند، زمان و مکان مذاکرات را نامشخص اعلام کرده‎اند.

چرخه مذاکره برای مذاکره

شش ماه پس از آخرین نشست ایران و گروه ۱+۵ ، دوباره همه نگاه‌ها به استانبول است.‌‌همان شهری که سال گذشته هم گفت‌و‌گوهای سه گانه از آنجا آغاز شد و این خوش‌بینی را در جامعه جهانی آفرید که همه چیز برای توافق نهایی آماده است. اما طولی نکشید که ایران برای دور دوم گفت‌و‌گو‌ها، « شرط مکان» را پیش کشید و خواهان برگزاری نشست در یکی از کشورهای دوست و هم‌پیمان با ایران شد.

در همین راستا، بغداد و مسکو که در این سال‌ها روابط نزدیکی با حکومت جمهوری اسلامی داشته‌اند، میزبانی نشست‌های بعدی را عهده دار شدند تا سرانجام در مسکو، کا‌ترین اشتون ناامیدانه به رسانه‌ها بگوید؛ «گفت‌و‌گو‌ها در سطح کار‌شناسی و فنی ادامه خواهد یافت.»

از ژوئن سال گذشته تا به حال، چندین بار نمایندگان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پشت میز مذاکره نشسته‌اند و هر بار نیز بدون دستاورد مشخصی تنها امیدوارانه خواستار ادامه گفت‌و‌گو‌ها و یافتن راه‌کاری مسالمت آمیز برای پایان دادن به این پرونده شده‌اند.

آمانو، دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که در آخرین گزارش خود، از «نزدیک‌تر شدن ایران به فناوری سلاح هسته‌ای» ابراز نگرانی کرده بود، در آستانه سفر نمایندگان این سازمان به تهران، برخلاف گذشته گفته است: «چشم‌انداز مذاکرات روشن نیست.» او وضعیت پرونده هسته‌ای ایران را «یک گام به پیش و چند گام به عقب خوانده» و گفته است: «گفت‌وگو‌ها با ایران به صورت خطی پیش نمی‌رود. گاهی پس از برداشتن گامی به جلو، دو یا سه قدم عقبگرد می‌کنیم. نمی‌دانیم که از عهده این چالش برمی آییم یا نه.»

نمایندگان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار است روز چهارشنبه به تهران سفر و از مراکز هسته‌ای ایران بازدید کنند. آن‌گونه که خبرگزاری مهر به نقل از یک مقام دیپلماتیک ایران گزارش داده است، تهران پس از بازدید نمایندگان آژانس نظر نهایی خود را در باره مکان و زمان گفت‌و‌گو‌ها اعلام می‌کند.

سایه سنگین سوریه

آن‌گونه که رسانه‌های داخلی ایران گزارش داده‌اند، جمهوری اسلامی تمایلی برای گفت‌و‌گو در استانبول ندارد و هم‌چون سال گذشته علاقه‌مند است که با گروه ۱+۵ در کشور دیگری پشت میز مذاکره بنشیند که روابط نزدیک‌تری با تهران دارد.

تحریم‌های اقتصادی در یک سال گذشته فشار زیادی بر اقتصاد ایران وارد کرده‌اند نا ‌آنجا که صادرات نفت ایران به کمتر از یک میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. گرچه مقام‌های دولتی تحریم‌ها را «کمرشکن» و «فلج کننده» توصیف کرده و از گفت‌و‌گوی مستقیم با امریکا دفاع می‌کنند، اما جناح نظامی حکومت تمایلی به مذاکره و تن دادن به تعلیق غنی سازی در شرایط فعلی ندارد.

اگر چه تا به حال هیچ یک از مقام‌های رسمی ایران در این باره موضع‌گیری نکرده‌اند، اما تارنمای «ایران هسته‌ای» که به شورای‌عالی امنیت ملی نزدیک است، یکی از دلایل قطعی نشدن زمان مذاکرات را عدم تمایل ایران به میزبانی استانبول دانسته است.

بر اساس گزارش ایران هسته‌ای، «منابع نزدیک به گفت‌و‌گوهای هسته‌ای در تهران می‌گویند که ایران چندان مایل نیست که محل مذاکرات در استانبول ترکیه باشد و ظاهراً اصل بحث هم به اختلاف‌های تهران با آنکارا بر سر سوریه برمی گردد که به نظر مقام‌های ایرانی باعث شده ایران اعتماد به بی‌طرفی آنکارا را از دست بدهد.»

روابط ایران و ترکیه در دو سال گذشته، دچار تنش‌های زیادی بوده است. حمایت دولت ترکیه از نیروهای مخالف بشار اسد عامل اصلی این تنش‌ها به شمار می‌آید. استقرار سپر موشکی ناتو در خاک ترکیه انتقاد‌ شدید مقام‌های ایرانی را به دنبال داشت. به گونه‌ای که احمدی‌نژاد، دعوت نخست‌ وزیر ترکیه برای حضور در مراسم بزرگداشت مولانا را نادیده گرفت.

مقام‌های امنیتی ترکیه ایران را به دخالت در ناآرامی‌های مناطق مرزی این کشور متهم می‌کنند. دادستانی این کشور در اطلاعیه‌ای که دو ماه قبل منتشر کرد، از بازداشت هفت متهم به جاسوسی برای ایران در ترکیه خبر داد و مدعی شد که بیش از صد جاسوس ایران در ترکیه حضور دارند. ظاهرا برای همین ‌ایران ترجیح می‌دهد به جای استانبول در بغداد، مسکو و یا دهلی نو با گروه ۱+۵ گفت‌و‌گو کند.

اما مشکل تنها مکان مذاکره نیست، چرا که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از ایران خواسته است که اجازه ورود بازرسان به تاسیسات پارچین را بدهد. در مقابل ایران بازرسان آژانس را به نقض بی‌طرفی و انتقال اطلاعات محرمانه متهم کرده است تا فضای بی‌اعتمادی کاملی میان هر دو شکل بگیرد.

تعلیق در برابر تحریم

اگر اتفاق ویژه‌ای رخ ندهد، در هفته‌های آینده مذاکرات هسته‌ای از سر گرفته خواهند شد تا دو طرف یک بار دیگر راه‌های حل و فصل مسالمت‌آمیز پرونده هسته‌ای را مرور کنند.

انتخاب مجدد اوباما و تاکید او بر حل مسئله ایران، همراه با تغییر مدیران سیاست خارجی کاخ سفید، جامعه جهانی را به حل مسالمت‌آمیز پرونده هسته‌ای ایران خوش‌بین کرده است. معرفی «جان کری» و « چاک هیگل» که از مدافعان گفت‌و‌گو با ایران هستند، برای تصدی وزرارت‌ امور خارجه و دفاع این امیدواری را تشدید کرده است.

در این‌سو اما از ایران صدای واحدی به گوش نمی‌رسد. اگرچه مقام‌های دولتی تحریم‌ها را «کمرشکن» و «فلج کننده» توصیف کرده و از گفت‌و‌گوی مستقیم با امریکا دفاع می‌کنند، جناح نظامی حکومت تمایلی به مذاکره و تن دادن به تعلیق غنی سازی در شرایط فعلی ندارد.

حسین شعبانی از فرماندهان سپاه گفته است: «چنان‌چه تا آذرماه سال بعد وضعیت به این صورت ادامه پیدا کند، در سوریه حکومت بشار اسد باقی بماند و عراق از ثبات برخوردار باشد، جامعه جهانی در برخورد با ایران تغییر روش خواهد داد.» اگر سپاه را بازیگر اصلی سیاست خارجی ایران در شرایط فعلی بدانیم، این موضع‌گیری‌ها به خوبی نشان می‌دهند که ایران همچنان راهکار «گفت‌و‌گو برای گفت‌و‌گو» را بدون دست یافتن به نتیجه مشخصی در کوتاه مدت دنبال می‌کند تا به خواسته اصلی خود در بلندمدت دست پیدا کند.

علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران در سفر به هندوستان، اعلام کرده است: «چنانچه غرب حق غنی سازی ایران را به رسمیت بشناسد و سوخت راکتورهای ایران را تامین کند، ایران حاضر است که غنی سازی را به حالت تعلیق درآورد.» اما حسین شریعتمداری، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در روزنامه کیهان، ته کیسه مذاکرات با گروه ۱+۵ را سوراخ خوانده است. او خواستار «اعتماد سازی» کشورهای غربی شده و راه اعتماد سازی را هم «تعلیق تحریم‌های اقتصادی» دانسته است.

پیش از این رسانه‌های نزدیک به مخالفان حکومت ایران خواسته اصلی گروه مذاکره کننده ایرانی در نشست مسکو را تعلیق تحریم‌های اقتصادی عنوان کرده بودند. تحریم‌های اقتصادی که به گفته مقام‌های امریکایی «کاهش توان ایران در پیشرفت برنامه هسته‌ای» را هدف گرفته، در یک سال گذشته فشار زیادی بر اقتصاد ایران وارد کرده است. به گونه‌ای که صادرات نفت ایران به کمتر از یک میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کرده است.

بازی زمان ایران

ایران برای مقابله با تحریم‌های اقتصادی آنچه را که «اقتصاد مقاومتی» می‌خواند به کار گرفته است. آن‌گونه که هفته‌نامه «صبح صادق» تابستان امسال در تبیین این راهکار نوشته، مقاومت یک ساله ایران در مقابل تحریم‌ها و تبدیل آن به فرصت برای مقابله با زورگویی‌های جامعه جهانی هدف اقتصاد مقاومتی است.

صبح صادق در شماره آخر خود که این هفته منتشر شده، در بررسی اثرگذاری تحریم‌ها، «قرار گرفتن در صدر اخبار جهانی و جلب توجه جامعه جهانی به خصومت غرب علیه جهان اسلام و ایران»، «اثبات حقانیت کشور و جلب همدردی و همراهی سایر کشور‌ها برای کمک به ایران» و «گسترش وفاق و همبستگی ملی برای مقابله با تهدیدهای خارجی» را از دستاوردهای مهم تحریم‌ها دانسته است.

هم‌زمان با انتشار این مقاله، «حسین شعبانی» از فرماندهان سپاه و استاد دانشگاه امام حسین تهران در گفت‌و‌گو با روزنامه «قانون» گفته است: «چنان‌چه تا آذرماه سال بعد وضعیت به این صورت ادامه پیدا کند، در سوریه حکومت بشار اسد باقی بماند و عراق از ثبات برخوردار باشد، جامعه جهانی در برخورد با ایران تغییر روش خواهد داد.»

چنان‌چه سپاه را بازیگر اصلی سیاست خارجی ایران در شرایط فعلی بدانیم، این موضع‌گیری‌ها به خوبی نشان می‌دهند که ایران همچنان راه‌کار «گفت‌و‌گو برای گفت‌و‌گو» را بدون دست یافتن به نتیجه مشخصی در کوتاه مدت دنبال می‌کند تا به خواسته اصلی خود در بلندمدت دست پیدا کند. در واقع ایران به دنبال خرید زمان بیشتر برای پیشبرد اهداف خود در رودرویی با جامعه جهانی است و تا به حال برای جلب اعتماد جامعه جهانی تلاش نکرده است.

در عین حال نمی‌توان تا پیش از خرداد ماه سال آینده و مشخص شدن نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در ایران انتظار داشت که در رویکرد ایران تغییری حاصل شود. برای همین، آن‌گونه که دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌گوید؛ «چشم‌انداز گفت‌و‌گو‌ها روشن نیست و نمی‌توان به نتایج آن دل بست.»

حقوق بشر در ایران فراموش نشود

Sat, 11 Aug 2012 17:16:39 +0000

مهدی خلجی

برگردان:

نعیمه دوستدار

مهدی خلجی - با تنشی که بر سر برنامه هسته‌ای ایران درگرفته است، غرب ضربات فلج‌کننده‌ای را از جهت‌های مختلف بر ایران وارد می‌کند؛ از طریق تحریم، تحریم‌های هدفمند و کشنده و عملیات سایبری مانند ویروس استاکس نت.

بی‌تردید، تهران وضعیت وخیمی ‌دارد، اما رهبران رژیم خوش‌بین‌ هستند: تمرکز یکجانبه غرب بر موضوع هسته‌ای باعث شده که آنها نقض حقوق بشر را افزایش دهند.

در واقع، بعد از اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۹، نقض حقوق بشر در ایران به طرز قابل ملاحظه‌ای بیشتر و این موضوعی است که توسط غرب و آمریکا نادیده گرفته شده است. نقض حقوق بشر، برای غرب یک تراژدی با مفاهیم عمیق استراتژیک است.

سیستم قضایی ایران اجازه انواع نقض حقوق بشر را می‌دهد. مواردی مانند تبعیض در مورد زنان، نقض حقوق اقلیت‌های قو‌می‌ و فرقه‌ای، اعمال احکام وحشیانه کیفری مانند سنگسار و ... حاکمان دین‌سالار ایران، حقوق بشر را اختراع غرب می‌دانند که ‌می‌خواهد فرهنگ اسلام و حق حاکمیت آنان را تضعیف کند؛ همان چیزی که رهبر ایران، علی خامنه‌ای، آن را جنگ نرم علیه ایران توصیف کرده است. بنابراین، آنها خود را موظف به رعایت وظایف خود در زمینه حقوق بشر نمی‌دانند؛ به خصوص مواردی که در عهدنامه‌‌های بین‌المللی وضع شده و ایران هم آنها را امضا کرده و پذیرفته است.

این مثال را در نظر بگیرید: شخصی، دو سال است که در ایران در حصر خانگی است. دو خواهر او در طول این مدت از دنیا رفته‌اند، اما حکومت اجازه شرکت در مراسم ترحیم آنها را به او نداده است.

حکایت حقوق بشر در ایران برای ملت‌های دموکراتیک چیزی بیش از یک وظیفه اخلاقی است. این موضوع باید یکی از ستون‌های استراتژیک سیاست غرب در مقابل ایران باشد. تا زمانی ‌که سرکوب ادامه داشته باشد، صدای ایرانیان هرگز شنیده نخواهد شد. آمریکا و دیگر قدرت‌های غربی ‌می‌توانند با مطرح کردن این موضوع ایرانیان را مطمئن کنند که متحدانی دارند.

در این موقعیت خشمگین‌کننده، گرچه طبقه متوسط ایرانیان در‌گیر نیستند، اما کسی که در این شرایط قرار گرفته، مهدی کروبی، کاندیدای سابق ریاست جمهوری و رئیس سابق مجلس ایران است. آقای کروبی و میرحسین موسوی (کاندیدای مخالفان) و همچنین همسر آقای موسوی، زهرا رهنورد (که در کمپین انتخاباتی همسرش در سال ۸۸ بسیار فعال بود)، پس از خیرش‌های اعتراضی، اکنون دو سال است که در زندان خانگی به سر ‌می‌برند.

به علاوه، محمد‌جواد لاریجانی، دبیر کمیسیون حقوق بشر قوه قضایئه ایران، به تازگی ادعا کرده است که در ایران هیچ زندانی سیاسی‌ای وجود ندارد. محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهوری ایران هم همواره چنین ادعایی را مطرح می‌کند، اما در حقیقت، تعداد زیادی از فعالان سیاسی در ایران زندانی هستند و صدها نفر از آنان به‌خاطر مطالبه حقوق بشر، برابری حقوق زن و مرد و استیفای حقوق اقلیت‌ها، ممنوع‌الخروج هستند. ده‌ها هزار نفر از ایرانیان خارج از کشور نیز به دلیل اعتقاداتشان نمی‌توانند به کشور برگردند.

با وجود اینکه توجه جهانی به مسائل داخلی ایران کم شده، نفس اشاره به نقض حقوق بشر در ایران، رهبران رژیم را بر‌می‌آشوبد. نیروهای اطلاعاتی، وکلای برجسته‌ای را که به کانون مدافعان حقوق بشر تعلق دارند، به اتهام غیر قانونی بودن فعالیت‌هایشان دستگیر کرده‌اند. عبدالفتاح سلطانی، یکی از بنیانگذاران این سازمان، به 18 سال زندان و 20 سال تبعید محکوم شده است. در حالی که مقامات رسمی‌ حکومت ایران خودشان مرتکب نقض حقوق بشر ‌می‌شوند، تنها جرم آقای سلطانی، پذیرش جایزه جهانی حقوق بشر است.

مراکز توجه آمریکا در خاورمیانه

اگرچه برنامه هسته‌ای ایران و کشتار سوریه توجه آمریکا را در خاورمیانه به خود جلب کرده است، اما نقض حقوق بشر در ایران نیز باید در مرکز توجه غرب باقی بماند.

وجود گزارش‌هایی از نقض گسترده حقوق زندانیان و شواهد دیگر، فعالان حقوق بشر و دیگر گروه‌های فعال را واداشته است که خواهان برخورد کشورهای دموکراتیک با این مسئله شوند. این فعالان معتقدند این نوع برخورها می‌تواند به طرز قابل ملاحظه‌ای خشونت و موارد نقض حقوق بشر را در ایران کاهش دهد و جمهوری اسلا‌می ‌را نسبت به مخدوش شدن چهره خود در داخل و خارج، نگران کند.

وجود گزارش‌هایی از نقض گسترده حقوق زندانیان و شواهد دیگر، فعالان حقوق بشر و دیگر گروه‌های فعال را واداشته است که خواهان برخورد کشورهای دموکراتیک با این مسئله شوند. این فعالان معتقدند این نوع برخورها می‌تواند به طرز قابل ملاحظه‌ای خشونت و موارد نقض حقوق بشر را در ایران کاهش دهد و جمهوری اسلا‌می ‌را نسبت به مخدوش شدن چهره خود در داخل و خارج، نگران کند.

منطق نهفته رژیم، این است که روزنامه‌نگاران و فعالان را از گزارش دادن این موارد به رسانه‌ها باز دارد. بنابراین هر نوع پرداختن به این موضوع ‌می‌تواند در متقاعد کردن ایران به بهتر کردن رفتار خود کمک کند. واکنش غرب به نقض حقوق بشر ‌می‌تواند شامل سخنرانی، صدور اعلامیه، تحریم و محدودیت سفر مقامات دولتی ناقض حقوق بشر باشد.

همچنین لازم است نتایج اقدامات قبلی جامعه جهانی اعلام شود. به عنوان مثال، حکم سکینه محمدی آشتیانی، زنی که در دهه پنجم زندگی‌اش به اتهام رابطه نامشروع به سنگسار محکوم شده بود، بعد از بلند شدن صدای اعتراض جهانی و اعلام انزجار در برابر این تصمیم، متوقف شد. در مقیاس محلی نیز، زندانیان به اثر فشارهای جهانی بر رفتار مقامات و ماموران زندان با آنان، صحه گذاشته‌اند.

حکایت حقوق بشر در ایران برای ملت‌های دموکراتیک چیزی بیش از یک وظیفه اخلاقی است. این موضوع باید یکی از ستون‌های استراتژیک سیاست غرب در مقابل ایران باشد. تا زمانی ‌که سرکوب ادامه داشته باشد، صدای ایرانیان هرگز شنیده نخواهد شد. آمریکا و دیگر قدرت‌های غربی ‌می‌توانند با مطرح کردن این موضوع ایرانیان را مطمئن کنند که متحدانی دارند و این متحدان به آنها در نبرد برای رسیدن به هدف‌های مشترک‌شان، یعنی ایرانی آزاد و دموکراتیک کمک ‌می‌کنند.

سرنوشت بحران هسته‌ای هرچه که باشد، دولت‌های غربی که با یکدیگر متحد شده‌اند تا تحریم‌ها را بر ایران تحمیل کنند، باید راه ارتباط با مردم ایران را باز نگهدارند. همچنین، این دولت‌ها باید از تحمیل تحریم‌های بیشتر با در نظر گرفتن رنجی که به واسطه آنها بر مردم ایران وارد ‌می‌شود، خودداری کنند.

در مورد مسئله حقوق بشر در ایران، حرکت‌های مداوم و پایدار بهترین روش است. این روش‌ها ‌می‌تواند مانع از این شود که جمهوری اسلا‌می ‌به غرب برچسب "حمله به مردم" را بزند؛ چیزی که آنها واقعا نمی‌خواهند انجام دهند.

منبع:

وال استریت ژورنال

پیامدهای کاهش مناسبات ایران و بریتانیا

Babak M — Tue, 29 Nov 2011 16:11:38 +0000

سراج‌الدین میردامادی

در پی تشدید بحران بر سر پرونده هسته‌ای ایران و اعلام تحریم بانک مرکزی از سوی دولت بریتانیا در یک اقدام تلافی‌جویانه روز یکشنبه ششم آذرماه، مجلس شورای اسلامی به کاهش روابط ایران با بریتانیا رأی مثبت داد.

از دکتر رضا تقی‏زاده، استاد دانشگاه و تحلیل‌گر سیاسی در گلاسکو پرسیده‌ایم: کاهش سطح رابطه میان ایران و بریتانیا چه پیامدهای سیاسی و بین‏المللی‏ای خواهد داشت و آیا احتمالاً منجر به عمل متقابل بریتانیا هم خواهد شد؟

رضا تقی‌زاده: طبیعی است که تغییر سطح مناسبات با بریتانیا، ایران را حداقل در جامعه اروپا، منزوی‏تر می‏کند و این به نوعی به انزوای بزرگ‏تر سیاسی ایران در جامعه‏ جهانی هم می‏انجامد.

در دوره آیت‏‏الله خمینی هم در پی صدور فتوای قتل سلمان رشدی، شاهد کاهش سطح روابط ایران و بریتانیا بودیم. اتفاقی که در آن زمان افتاد و این اتفاقی که امروز دارد می‏افتد، چه تفاوت‏ها و شباهت‏هایی باهم دارند؟

در طول ۳۲ سال بعد از انقلاب، مناسبات ایران و بریتانیا همیشه دستخوش این تغییرات بوده است. در سال‏های اول انقلاب، هم‏زمان با قطع مناسبات با آمریکا، مناسبات تهران با لندن هم دچار فطرت شد. بعد از جنگ ایران و عراق، این روابط به صورت نسبتاً عادی درآمد، ولی همیشه تغییر مناسبات وجود داشت. البته در اکثر این وضعیت‏ها، این بریتانیا بوده که کمتر تمایل به حفظ سطح مناسبات عادی با تهران داشته است.

دوسال قبل وقتی دوران سفارت سفیر وقت ایران در لندن به‏ سر آمد، ایران آقای مهدی صفری را به عنوان سفیر معرفی کرد که بریتانیا از پذیرش او خودداری کرد. در آن زمان، دولت کارگری در بریتانیا روی کار بود و هم‏زمان یک تحریم مالی علیه ایران اعمال شد که در نتیجه آن، نزدیک به دومیلیارد پوند از دارایی‏های ایران ضبط شد.

پیش از آن، بانک ملی ایران در ردیف بانک‏های تحریم شده در لندن درآمد و دارایی‏های آن ضبط شد. در چند ماه گذشته هم به سایمون گس که سفیر اسمی بریتانیا در تهران بود، مأموریت دیگری داده شد و او برای انجام این مأموریت به افغانستان رفت. حال آن‏که هنوز بریتانیا سفیر تازه‏ای را در تهران معرفی نکرده بود. بنابراین این تهران است که نیازمند حفظ مناسبات با کشورهای اصلی اروپا و به‏خصوص بریتانیا است. یعنی مناسبات تهران و بریتانیا در قلب مناسبات اروپایی تهران قرار دارد و تهران علی‏رغم اعلام ظاهری بی‏اعتنایی و نداشتن نیاز به مناسبات با اروپا، به حفظ مناسبات با اروپا به عنوان یک عامل تعادل در مناسبات‏ خارجی‏اش بسیار نیازمند است و در رابطه با مناسبات اروپایی ایران، بریتانیا علی‏رغم نداشتن حجم بالای مناسبات تجاری، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

البته آن‏چه امروز در مناسبات ایران و بریتانیا اتفاق می‏افتد، استثنایی نیست و بی‏شباهت با تلاطم‏های ابتدای انقلاب در مناسبات خارجی ایران نیست.

به مناسبات ایران و اتحادیه اروپا اشاره کردید. در روزهای آتی، اتحادیه اروپا تحریم نفتی ایران را در دستور کار خود قرار خواهد داد. اگر این تحریم نفتی در اتحادیه اروپا به تصویب برسد، ممکن است چنین اتفاقی در کاهش سطح مناسبات با سایر شرکای اروپایی بریتانیا هم اتفاق بیافتد؟

بدون تردید! اگرچه جامعه‏ اروپا در وضعیت کنونی دارای یک سیاست خارجی منسجم نیست، ولی حداقل کشورهای اصلی اروپایی در مناسبات خارجی، یک هماهنگی قابل شناخت دارند و اگر اقدام تهران در قطع مناسبات یا کاهش سطح مناسبات، به‏صورت انحصاری با بریتانیا صورت بگیرد، احتمال فراوان هست که بقیه‏ کشورهای اصلی اروپا هم از همین خط تبعیت کنند. در درجه اول باید انتظار این تغییر مناسبات را از سمت کشور فرانسه داشته باشیم.

در مورد بازار نفت، اروپا حجم زیادی از بازار صادراتی ایران را تشکیل نمی‏دهد. مهم‏ترین واردکننده نفت ایران ایتالیا است که در حدود ۲۰۰هزار بشکه نفت (یا کمتر از آن) در روز وارد می‏کند. ولی با توجه به اینکه نفت لیبی تقریباً به حالت تعادل نزدیک می‏شود، با افزایش ظرفیت صدور نفت لیبی به اروپا و به‏خصوص به ایتالیا، این موضوع می‏تواند جایگزین بشود.

بنابراین این ایران است که باز یک بازار اروپایی را از دست خواهد داد و یکی از مشتری‏های ثابت و پولدارش را در حوزه‏ صادرات نفت خام از دست می‏دهد و این ایتالیا نیست که نیازمند تأمین واردات از ایران باقی خواهد ماند. به‏هرحال تولیدکنندگان دیگری وجود دارند که به‏ راحتی کمبود صادرات ایران را جبران می‏کنند.

به عدم هماهنگی در سیاست خارجی اروپایی‏ها در بعضی موارد اشاره کردید. همیشه در میان کشورهای اروپایی، بریتانیا موضع ملایم‏تری نسبت به ایران داشته و سعی می‏کرده است که کار به قطع روابط و بحران کشیده نشود. چطور شد که در این موج جدید، اولین کشوری بود که تحریم بانک مرکزی ایران را مطرح کرد و به نظر می‏رسد که یک قدم جلو‏تر از سایر دولت‏های اروپایی در برخورد با جمهوری اسلامی ایران موضع‏گیری می‏کند؟

در هر حال دولت‏های محافظه‏کار در مناسبات با تهران رابطه‏ سخت‏تری داشته‏اند تا دولت‏های کارگری. با وجود این‏که دولت فعلی بریتانیا یک دولت ائتلافی است، ولی در مناسبات خارجی، حزب شریک محافظه‏کاران در دولت، یعنی حزب لیبرال دمکرات، تأثیرگذار نیست.

بنابراین سیاست‏های دولت محافظه‏‏کار، هما‏نطور که گفتم، در قبال تهران کمی‏ تندتر از دولت‏های کارگری است. ضمن این‏که در دوران آقای تونی‏ بلر به بعد، در دوران آقای گاردن براون هم مناسبات خارجی ایران و بریتانیا در طول ۱۳-۱۴ سال گذشته، مناسبات خوبی نبوده است. این مناسبات را نباید استثنایی تلقی کنیم. فرانسه هم با داشتن یک دولت محافظه‏کار، یعنی آقای سارکوزی، تقریباً همین برخورد را با ایران دارد.

اگر قرار است سیاست‏های تحریمی به صورت هماهنگ در مقابل ایران اتخاذ بشود، باید انتظار این را هم داشته باشیم که رفتاری که حالا بریتانیا در پیش گرفته، به عنوان سیاست عمومی جامعه‏ اروپا اتخاذ بشود و همانطور که در گذشته جامعه‏ اروپا تحریم‏های یک‏جانبه را به‏ صورت هماهنگ علیه ایران اعمال می‌کرد، این بار هم با داشتن یک خط تقریباً مشابه در اتخاذ تصمیم‌های سیاسی در قبال ایران، این سیاست به صورت سیاست جامعه‏ اروپا دربیاید و تحریم‏های تازه‏ای که در شمول آن بانک مرکزی قرار گرفته و احتمالاً خرید نفت ایران هم منظور خواهد شد، گنجانده شود.

ما در گذشته هم شاهد بوده‏ایم که در نتیجه تصمیم‏های هماهنگ جامعه اروپا بود که شرکت‏های نفتی اروپایی ایران را ترک کردند و در قالب این شرکت‏ها، شرکت‏های هلندی، شل، فرانسوی و بریتانیایی را هماهنگ دیدیم. در حقیقت، همان زمانی که شل ایران را ترک کرد، انی از ایتالیا هم ایران را ترک کرد.

بنابراین حداقل در مورد سیاست‏های نفتی، این هماهنگی در مناسبات خارجی جامعه‏ اروپا در قبال ایران دیده شده است و به نظر می‏رسد که تحریم‏های تازه هم در گفت‏وگوهای آینده‏ جامعه‏ اروپا مطرح و به صورت سیاست هماهنگ علیه ایران اتخاذ شود.

اگر تحریم‏ها و گزینه‏ حمله نظامی، هم‏چنان روی میز برخورد با جمهوری اسلامی وجود داشته باشد، این کاهش روابط، آیا حرکتی به سمت تشدید اوضاع سیاسی و به سمت جنگ و تحریم‏های بیشتر خواهد بود یا نه؟

شاید صحبت کردن در مورد به سمت جنگ حرکت کردن، مقداری زود است، ولی این اقدام به انزوای بیشتر سیاسی ایران کمک می‏کند. جامعه‏ جهانی به فکر این است که تمام راه‏های ممکن را برای متوقف کردن برنامه اتمی ایران، قبل از مبادرت به راه‏حل آخر امتحان کند. راه‏حل آخر، به‏هرحال، مبادرت به جنگ خواهد بود. ولی پیش از آن ما شاهد بودیم که در طول سه سال گذشته، به صورت تدریجی ایران از نظر سیاسی منزوی‏تر شده، اقتصاد ایران در نتیجه‏ اعمال این تحریم‏ها تقریباً از حالت طبیعی خارج شده و جایگاه‏هایی که شاید اسم بردن از آن‏ها، به قول فرنگی‏ها تابو بود و نباید در مورد آن‏ها صحبت می‏شد، حال در شمول تحریم‏ها قرار گرفته است.

قبل از این‏که از وسیله‏ جنگ به عنوان اهرم آخر صحبت کنیم، همه نگرانی این بود که بانک مرکزی ایران در شمول تحریم‏ها قرار بگیرد و نفت و گاز ایران تحریم بشوند. حالا به راحتی در مورد این دو موضوع صحبت می‏شود و بریتانیا، بانک مرکزی را به عنوان پیشگام تحریم کرده و تحریم نفت ایران هم به صورت یک‏جانبه، مسئله‏ غیر قابل بحثی در حالت فعلی نیست و با تکرار این موضوع، شاید به نوعی قبح آن هم ریخته شود و این ایران است که در نتیجه‏ اعمال این تحریم‏ها ضرر می‏بیند.

به‏هرحال این انزوا و این محدودیت‏های اعمال شده‏ اقتصادی وضعیت ایران را بحرانی‏تر از پیش خواهد کرد و با توجه به نداشتن مناسبات دیپلماتیک شاید این به نوعی زمینه‏ساز برخوردهای تندتر با ایران باشد. البته همان‏طور که گفتم، گزینه‏ جنگ شاید تا حدی زود است، ولی تا بهار آینده شاید فاصله‏ زیادی نباشد.