نگار نخعی

ناصر عصار، هنرمندی که به طبیعت بی‌جان، جان بخشید

hosseinn — Sun, 09 Sep 2012 01:08:24 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

کیانوش فرید

کیانوش فرید (نگار نخعی) - ناصر عصار، از نقاشان پیشگام ایرانی است که گرچه بیشتر در غرب و مخصوصا در فرانسه پرآوازه بود، اما کار‌هایش سرشار از حس و حالی شرقی است.

ناصر عصار در چهارم مهرماه سال ۱۳۰۷ در تهران به دنیا آمد. پدرش استاد و صاحب کرسی فلسفه شرق در دانشگاه تهران بود. از‌‌ همان کودکی با شعر شاعرانی چون حافظ و سعدی و حکیمی و سهروردی مأنوس شد. این انس و الفت همیشگی بود و بعد‌ها در کار‌هایش نمودی محسوس یافت.
او در سال ۱۳۲۹ وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۳۳ بعد از فارغ‌التحصیلی به هامبورگ رفت، اما آنجا ماندگار نشد و کمی بعد به پاریس رفت.

ناصر عصار در سال ۱۳۳۴ اولین نمایشگاهش را در پاریس برپا کرد و سپس در سال ۱۳۴۰ آثارش را در گالری لینکلن لندن به نمایش گذاشت. در فاصله دو سال چند نمایشگاه دیگر در لندن و بروکسل برگزار کرد. عصار از هنگامی که ایران را ترک کرد جز دو بار، آن هم برای اقامتی کوتاه به ایران بازنگشت. او با نگاهی همواره متأثر از شرق در غرب ماند.

ناصر عصار، هنرمندی که به طبیعت بی‌جان، جان بخشید

ناصر عصار، که در ابتدا تحت تأثیر هوشنگ ایرانی، شرق‌شناس و هنرمند نوگرای ایرانی بود، در اوایل دهه ۱۳۵۰ با هانری کربن، شرق‌شناس و ایران‌شناس نامدار فرانسوی آشنا شد. این آشنایی خیلی زود به یک دوستی عمیق بدل گشت و تا پایان زندگی کربن ادامه یافت.

عصار در آغاز، نقاشی طبیعت‌گرا بود و درختان و مناظر را تحت تأثیر نقاشی ژاپنی و چینی بر روی بوم به تصویر می‌کشید و هم‌زمان از خط نیز در کار‌هایش بهره می‌جست. بعد‌ها او بیشتر به طبیعت بی‌جان روی آورد و در این شیوه تا آنجا پیش رفت که در سال ۲۰۰۴، مجله‏ معروف «nue» (لخت) در ویژه نامه‌ای که به زندگی و آثار ناصر عصار اختصاص داده بود، در تیتر اصلی‌اش برای معرفی او نوشت: «هنرمندی که به طبیعت بی‏جان، جان بخشیده است.»

ناصر عصار در ایران چندان شناخته‌شده نبود. بهترین دوستش سهراب سپهری بود و کاظم تهرانی، نویسنده‌ای که بیشتر با امضای ک. تینا می‌نوشت. این هر سه تحت تأثیر هوشنگ ایرانی بودند.
عصار کار‌هایش را در ایران به نمایش نگذاشت و هم دوستی‌اش با سپهری و هم نگاه و درک مشترکشان که در کار‌هایشان تجلی می‌کرد، موجب شده بود که دست‌کم در آغاز، بسیاری، از جمله جلال آل احمد، او را متأثر و یا حتی مقلد سهراب سپهری بینگارند.

اما در غرب این‌گونه نبود. منتقدان و هنرشناسانی سر‌شناس، مانند هربرت رید، مایکل سالیوان، ایو بونفوا و پاتریک والدبرگ درباره کار‌های عصار می‌نوشتند و از جمله ضمن نشان دادن شباهت کارهای او با نقاشی چینی- ژاپنی بر تفاوت‌های کار و نگاه او با هنر خاور دور انگشت می‌گذاشتند و این تمایز و تشخص را برجسته می‌کردند.

با آنکه موزه‌های فرانسه، نقاشی‌های عصار را بیش از هر نقاش ایرانی دیگری دارند، اطلاع زیادی از نمایش کار‌هایش در ایران در دست نیست و جز خبری درباره حضور او در یک نمایشگاه گروهی در شیراز در سال ۱۳۴۷، خبر یا گزارشی از نمایش آثارش در ایران منتشر نشده است.

اما فاصله ناصر عصار با ایران دیگر جغرافیایی نبود. خودش با ایرانیان کمتر دمخور بود و کار‌هایش هم نشانی از ایرانی بودن نقاش نداشتند. تحت تأثیر هنر خاور دور در پاریس نقش می‌زد و شرق را در غرب و یا شاید در درون خود جست‌و‌جو می‌کرد.

هنگامی که سپهری در ژاپن بود، در نامه‌ای از پاریس به او نوشت: «متأسفم که در ژاپن چندان خوش نیستی (گو اینکه به هر صورت از تهران بهتر است)، ولی به‌نظرم آن شرقی را که من و تو می‌خواهیم، می‌بایست در جای دیگر جست‌وجو کرد. کجا؟ نمی‌دانم. باید مثل هسه به درون گرایید... گمگشتگی و هراس هم، با وجودی که جزء اصلی سرنوشت من و توست، هرگز از تأثیرشان نخواهند کاست.»
ناصر عصار که در آغاز حتی از خط در کار‌هایش بهره می‌گرفت، در آثار متأخرش بیشتر و بیشتر به رنگ متکی شد. از خطوط و لکه‌های رنگی که درختی و شاخه‌ای، یا کوهی و افقی را ترسیم می‌کردند بیشتر فاصله گرفت و به رنگ یا جوهره رنگ رسید. او به اوج مینیمالیسم خود رسیده بود.

ناصر عصار روز چهارم مرداد ۱۳۹۰ در هشتاد و سه‌سالگی در پاریس درگذشت.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از کیانوش فرید (نگار نخعی) در رادیو زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار ناصر عصار

ایران درودی و دو چشم شنوا

hosseinn — Sun, 02 Sep 2012 07:18:36 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - ایران درودی، یکی دیگر از نقاشان معاصر و نامی شناخته‌شده در عرصه نقاشی در ایران و خارج از ایران است.

او در سال ۱۳۱۵ در مشهد و در خانواده‌ای بازرگان به دنیا آمد. پدرش خراسانی بود و مادرش قفقازی و خانه‌شان، محل تلاقی فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف. ایران درودی خود گفته است که پدرش نخستین بار او را با دنیای نقاشی آشنا کرد و مهم‌ترین و نخستین درس نقاشی، یعنی «نگاه» را به آموخت. مادرش نیز به او پیانو را آموخت.

وقتی که یک ساله بود همراه مادر و خواهرش به هامبورگ رفت تا به پدر که تجارتخانه‌ای در آنجا داشت، بپیوندند. اما چندی بعد و با شعله‌ور شدن جنگ، ناگزیر به ایران بازگشتند. درک جنگ جهانی دوم در‌‌ همان دوران کودکی، تأثیری ژرف بر ایران درودی داشت و سال‌ها بعد، بخشی مهم از درونمایه‌های نقاشی‌هایش به ویژه در آغاز کار را شکل داد.

اندکی پس از بازگشت به ایران، از مشهد به تهران کوچیدند. ایران در دوران تحصیل، به کلاس‌های آزاد طراحی و نقاشی می‌رفت و پس از گرفتن دیپلم، راهی پاریس شد و در دانشگاه «بوزار» به تحصیل در رشته نقاشی پرداخت. با پایان تحصیلات، به تهران بازگشت و در سال ۱۳۳۹، اولین نمایشگاهش در ایران را در تالار فرهنگ برپا کرد. کارهای او پیش‌تر از جمله در دانشگاه کلمبیا و میامی آمریکا به نمایش گذاشته شده بود.

در دهه ۱۳۴۰، نمایشگاه‌های متعددی هم در ایران و هم در شهرهای مختلف اروپایی برگزار کرد و در نیمه این دهه، راهی آمریکا شد تا در رشته تهیه‌کنندگی و کارگردانی تلویزیون تحصیل کند. در طول این سفر و در زمستان سال ۱۳۴۶ با پرویز مقدسی، که دانشجوی رشته کارگردانی سینما و تئا‌تر بود آشنا شد و با او ازدواج کرد.

در بازگشت به ایران، در کنار نقاشی و برگزاری نمایشگاه‌های فردی و جمعی متعدد در ایران و خارج از ایران، مستندهایی در زمینه هنر برای تلویزیون ساخت.

او همچنین روابطی گسترده و نزدیک به هنرمندان و نقاشان سر‌شناس جهان داشت و در رویدادهای بین‌المللی حضوری فعال داشت و از جمله کتابی از گزیده نقاشی‌هایش را در سال ۱۳۵۲ به سه زبان با مقدمه‌ای از «آندره مالرو» و «ژان کوکتو» و شعری از «احمد شاملو» و پیشگفتاری از «هوشنگ طاهری» منتشر کرد.

در‌‌ همان سال، در نمایشگاه زنان نقاش و مجسمه‌ساز در پاریس، جایزه اول و دیپلم «جامعه زنان مجسمه‌ساز و نقاش» و عنوان «نقاش زن سال ۱۹۷۳» را به‌دست آورد.

ایران درودی پس از پایان تحصیلات نقاشی در پاریس و بازگشت به ایران، به تأمل در هنرهای سنتی ایران و مؤلفه‌های آن پرداخت و به‌تدریج از آن‌ها در نقاشی خود بهره گرفت.

نقاشی‌های او در آغاز عمدتاً به نقاشی پست‌امپرسیونیست‌ها نزدیک بود با رگه‌هایی از اکسپرسیونیسم. او سپس به سوررئالیسم گرایش یافت و شماری از معروفت‌ترین تابلوهای خود را در این شیوه آفرید.

در دوره سوم کار‌هایش، که متأثر از مصائب زندگی و از دست دادن همسر و خواهرش بود، بر خلاف دوره‌های قبلی که رنگ‌های تند و گرم، مخصوصاً قرمز حضوری پررنگ در تابلو‌ها داشتند، یخ به عنصر مسلط نقاشی‌هایش بدل شد. زمین و آسمان در کار‌هایش منجمد و یخزده شدند و رنگ‌های سرد و تیره تابلو‌ها را پوشاندند.

اما در دوره آخر و تازه‌ترین نقاشی‌ها، بار دیگر نور و گرما به کار‌ها بازگشته‌اند. اما این نور و گرما، تفاوتی عمده با کارهای نیمه‌نخست عمر هنری او دارد. تابلوهای جدید ایران درودی، تجریدی از قبل شده‌اند و در کارهایش کویر حضوری ملموس پیدا کرده است و نوری که به خطوط و ترکیب‌بندی‌ها جان می‌بخشد، بن‌مایه‌ای شرقی و طعم و بویی عرفانی یافته است.

ایران درودی در بیش از ۵۰ سال فعالیت هنری، کار‌هایش را در بیش از ۵۵ نمایشگا‌ه انفرادی و ۲۰۰ نمایشگاه جمعی در تهران و دیگر شهرهای ایران و نقاط مختلف جهان به نمایش گذاشته است. ده‌ها مقاله تحقیقی و نقد منتشر کرده، ساعت‌ها فیلم مستند درباره هنر تهیه و کارگردانی کرده و در مراکز فرهنگی و هنری متعددی سخنرانی کرده است.

او پس از انقلاب بیشتر ساکن پاریس بوده و در کتابی به نام «در فاصله دو نقطه...» زندگینامه خود را نوشته است. نقاشی‌های او همچنین در کتابی دیگر به نام «چشم شنوا» به سه زبان فارسی، انگلیسی و فرانسه منتشر شده است.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه

چنگیز شهوق و طیف‌های تیره خیال

Thu, 09 Aug 2012 23:08:34 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - چنگیز شهوق یکی از چهره‌های به‌نام در میان نقاشان نوگرای ایرانی است. او نه تنها به خاطر نقاشی‌ها و مجسمه‌سازی‌هایش بلکه به دلیل فعالیت‌هایش برای راه‌اندازی بینال‌های نقاشی و مجسمه‌سازی در تهران تأثیر عمده‌‌ای بر جریان هنر مدرن ایران بر جای گذاشت.

چنگیز شهوق در سال ۱۳۱۲ در باکو متولد شد اما خانوده‌اش چند سال بعد به تهران مهاجرت کرد. او آموزش سفال و سرامیک و مجسمه‌های گلی را در هنرستان هنر آغاز کرد و پس از دریافت دیپلم از این هنرستان برای ادامه تحصیل وارد دانشکده هنرهای تزیینی شد، هرچند بعد‌ها دانشکده را‌‌ رها کرد. شهوق گفته بود که نمی‌تواند در دانشکده نفش بکشد و محیط آکادمیک به‌دور از انتظارش بوده است.

سال‌های دهه ۱۳۴۰ اوج شکوفایی چنگیز شهوق بود او با با نقاشی‌ها و مجسمه‌هایش در این دهه به ویژه به خاطر استفاده از مواد مختلف مثل فلز، پشم‌شیشه، سیمان، پلی استر و پلکسی گلاس تلاشش را برای به کارگیری خلاقانه و مدرن چنین عناصری به نمایش گذاشت.

چنگیز شهوق و طیف‌های تیره خیال

چنگیز شهوق در دهه ۱۳۴۰ با سفر به ایتالیا و فرانسه و حضور در جوامع هنری این دو کشور شور و شوقش دو چندان شد و با جانی تازه فعالیت‌هایش را ادامه داد. او در بازگشت نمایشگاه‌های دوسالانه را به کمک مارکو گریگوریان و چند تن دیگر از هنرمندان به‌نام آن روز‌ها برپا کرد.

نصرت‌الله مسلمیان، نقاش درباره او و فعالیت‌های او در این دوران گفته است: «ما امروز متوجه می‌شویم که شهوق از جمله اولین هنرمندان نوگرایی بود که سعی داشت مدرنیسم را مطرح کند، در حالی‌که در فضای سنتی آن زمان ارائه آثار مدرن نیاز به خطر کردن داشت و هنرمند می‌بایست نسبت به اثر مدرنی که خلق می‌کرد ایمان می‌داشت و از آن دفاع می‌کرد. شهوق در زمان خود تلاش کرد راهی جدید برای نسل بعد از خود ایجاد کند، در حالی‌که بسیاری از روشنفکران آن دوران با شهوق بی‌مهری کردند، از این رو شهوق همواره هنرمندی درون‌گرا بود. شهوق در جریان سفر به دیگر کشور‌ها به اهمیت دوسالانه‌ها در عرصه هنری پی برد و بعد از بازگشت به ایران با همراهی پرویز تناولی، مارکو گریگوریان و چند تن از هنرمندان دوسالانه‌ها را در ایران راه‌اندازی کرد، به تبع آن هنرمندان بسیاری از طریق این دوسالانه‌ها به جامعه هنری معرفی شدند.»

گذشته از تأثیر او برای راه‌اندازی دوسالانه‌های نقاشی و مجسمه‌سازی و تعلیم دانشجویان هنر در زمینه‌های متفاوت، آثار خود او از نمونه‌های قابل توجه هنر مدرن ایران به‌شمار می‌آید.

شهوق با تجربه‌های متفاوت در دوره‌‌ای به گفته خودش تحت تأثیر برانکوزی قرارگرفت اما از این تأثیرپذیری زود فاصله گرفت و به‌عنوان هنرمندانی نوگرا و مدرن برای خلق آثار متفاوت و مدرن تلاش کرد.

منوچهر کلانتری درباره کارهای او نوشته است: «آثار چنگیز شهوق در آبستراکسیون هندسی (به تعبیر نقاشان دهه‌های ۳۰ و ۴۰ تاریخ فرنگی)، نقاشی محض، کانون‌بندی‌های پنهان، حرکت سنجیده‌ موتیف از کانون به اطراف یا گشتن حول محور کانون، از بالا نگریستن به سوژه یا دیدن سوژه در طیف تیره‌ خیال، جهت‌گیری طرح‌ها به سوی عمق هسته یا گریز از هسته، از مشخصه‌های بارز اثر هستند و از رنگ برای پوشاندن یا آرایش سوژه استفاده می‌شود، به نوعی که بیان مستقیم و جلوه‌ واقعیت‌های مأنوس از اثر گرفته شود. آبستراکسیون آزاد در تغییر زیرساخت‌ها و نمودهای نقاشی، نقشی مهم داشته ‌است. در این سبک، آزاد بودن از جهات دید و رهایی از قید طرح‌های بسته و هارمونی رنگ و ایماژ‌پردازی، اساس کار است و رنگ به عنوان عنصری مهم در فرم نهایی در خدمت حساسیت‌های غریزی نقاش قرار می‌گیرد.

چنگیز شهوق در سال ۱۳۷۵ بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه

منوچهر شیبانی و حرکت طوفانی رنگ

Thu, 02 Aug 2012 22:29:23 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - منوچهر شیبانی از هنرمندان نوگرای ایرانی است که در زمینه‌های مختلف هنری از شعر گرفته تا سینما، تئا‌تر و نقاشی فعال بوده است؛ هرچند نقاشی و شعر دو حوزه اصلی کار او محسوب می‌شوند.

او در سال ۱۳۰۳ در کاشان متولد شد. در سال ۱۳۲۴ وارد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد و به تحصیل در رشته‌ نقاشی پرداخت و پس از دریافت لیسانس، به ایتالیا رفت و در دانشکده هنرهای زیبای رم تحصیلاتش را در رشته طراحی صحنه تئا‌تر پی گرفت. منوچهر شیبانی سپس به فرانسه رفت و در دانشکده سینمایی فرانسه به تحصیل در رشته کارگردانی سینما پرداخت.

شیبانی در سال ۱۳۵۴ به ایران بازگشت و به عنوان استاد دانشگاه هنرهای دراماتیک به تدریس مشغول ‌شد.

او در دوران فعالیت هنری‌اش سه کتاب شعر با نام‌های «جرقه» (۱۳۲۲)، «آتشکده‌ خاموش» (۱۳۲۴) و «سراب‌های کویری» (۱۳۵۶) منتشر کرد و نقاشی‌هایش را در ۵۲ نمایشگاه در داخل و خارج از ایران به نمایش گذاشت و در بی‌ینال‌های داخلی و خارج برنده‌ جوایزی، از جمله جایزه هنرهای زیبا در دومین بی‌ینال تهران شد.

منوچهر شیبانی همچنین چند اُپرا و نمایشنامه نوشته و ۱۴ فیلم را کارگردانی کرده‌ است. کار او در دهه ۱۳۴۰ با عنوان «نور و صدای تخت جمشید» از اولین نمودهای هنر مفهومی (کانسپچوال) و اینستالیشن در ایران قلمداد شده است.

منوچهر شیبانی

آشنایی و مراوده زودهنگام شیبانی با چهره‌های شاخص هنر و ادبیات ایران از جمله نیما یوشیج، صادق هدایت، هوشنگ ایرانی، جلال آل احمد و سیمین دانشور موجب شد که در‌‌ همان دوران دانشجویی با هنر مدرن و دیدگاه‌های نو آشنا شود.

سهراب سپهری و صادق بریرانی از جمله دوستان و هم‌دوره‌ای‌های منوچهر شیبانی در دوران دانشجویی هستند. او از کسانی بود که در راه‌اندازی انجمن «خروس جنگی» فعال بود، هرچند بعد‌ها از این انجمن فاصله گرفت.

پرویز کلانتری درباره منوچهر شیبانی گفته است: «... پس از حسین کاظمی، که نخستین مینیاتور مدرن ایران را بر اساس بوف کور کشید، شیبانی مینیاتورهای مدرنش را خلق کرد. دلمشغولی منوچهر شیبانی پرداختن به شیوه‌ای شاعرانه در نقاشی بود، که او را به وادی مینیاتورهای مدرن کشانید.»
کلانتری، منوچهر شیبانی را تحت تأثیر مودیلیانی می‌داند و می‌گوید که اوج نقاشی شیبانی دوره‌ای است که او چادرنشینان جنوب ایران را به تصویر کشیده است.

دوره‌ای دیگر از نقاشی‌های شیبانی که رگه‌هایی از تمایل او به کوبیسم را به نمایش می‌گذارد، در عین حال یادآور تأثیری است که او از تحصیل در رشته نساجی و طراحی پارچه در دوران نوجوانی‌اش گرفته است.

جواد مجابی درباره نقاشی‌های شیبانی نوشته است: «القای "فضا" در کار شیبانی نقش عمده سازنده کمپوزیسیون را دارد. او، بر خلاف کار‌های دوران سفر جنوبش که خط و رنگ تزئینی حالت گرافیک‌گونه‌ای بدان‌ها می‌دهد و شباهت با کار‌های اولیه کاظمی و پزشکزاد دارد، در موفق‌ترین دوره کار‌هایش، که در دهه‌های ۴۰-۵۰ ساخته‌ است، بیشتر با حرکت طوفانی رنگ و جنبش بی‌قرار دست و ذهن، به ابداع فضای موسیقی‌وار دراماتیکی می‌پردازد که سرشار از حسی مهار نشده است.»

منوچهر شیبانی در آبان ماه ۱۳۷۰ در سن ۶۷ سالگی درگذشت.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه

ویدئو: پاره‌ای از آثار منوچهر شیبانی

صادق بریرانی و خط‌نگاری‌های حسی‌اش

Thu, 26 Jul 2012 22:27:05 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - صادق بریرانی نقاش و گرافیست به‌نامی‌ست که ویژگی اصلی کارش تلفیق گرافیک، نقاشی و خط است.

صادق بریرانی در سال ۱۳۰۲ در بندر انزلی به‌دنیا آمد و نقاشی را ابتدا در کلاس‌های نقاشی زرین‌کلک، یکی از شاگردان کمال‌المک آغاز کرد.

او در سال ۱۳۲۶ وارد دانشکده هنرهای زیبا شد و در کنار هنرمندانی چون سهراب سپهری، منوچهر شیبانی و بهجت صدر کار نقاشی را به‌طور جدی دنبال کرد.

صادق بریرانی پس از دریافت مدرک لیسانس، هم‌پایه هنرمندان به‌نام آن روز نقاشی و طراحی می‌کرد و در سال ۱۳۳۱ به‌عنوان رییس اداره هنر گرافیک در وزارت فرهنگ و هنر انتخاب شد. چند سال بعد اما برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و پس از دریافت مدرک فوق لیسانس به ایران بازگشت.

صادق بریرانی در این دوره بیشتر فیگور و طبیعت کار می‌کند و نقاشی کوبیست به‌حساب می‌آید. پس از آن دوره خلق تابلوهایی فرامی‌رسد که در آن‌ها او ریتم و حرکت را با استفاده از خط و ایجاد فضاهای متفاوت و مینیمال برای اولین بار در ایران به نمایش می‌گذارد. او با برخورد عمیق و حسی با خط، شعر و طبیعت و بدون اتکا به مفاهیم مستقیم و روایی در شعر فارسی، آثاری تجریدی را خلق کرد.

نقش‌های پرنده با استفاده از چند خط و رنگ محدود دوره دیگری از کارهای او را شکل داده‌اند که در ‌‌نهایت به خلق دوره «کهکشان‌ها» می‌رسد. در این دوره رنگ‌های سیاه و سفید با کمترین حرکت قلم به دنیای بی‌بدیل و سریع، مینیمال و پویای امروز در سری آثار او تبدیل شده است.

صادق بریرانی خود درباره تأثیر خط و کلمه در آثارش گفته است: «براى من روزى رسید که دانستم "کلمه" داراى قدرتى عظیم است، حتى بیش از تصویر، چون یک تصویر بر تابلو فقط داراى بُعد بصرى است، ولى کلمه‌اى مانند "سیب"، بو، مزه، جنس و هزاران خاطره شخصى دیگر را در ذهن تداعى مى‌کند، دانستم که تصویر، بیرونى است و کلمه درونى. اگرچه هر دو هیأتى بیرونى دارند، اما کلمه رمزى‌تر است. تصویر را بیرونى دانستم که باید از آن خالى شد و کلمه را درونى که خود، شکلى خاص دارد. اما از جهت رابطه، اگر تصویر براى نقاش بهانه‌اى است که با آن پلى بین خود و مردم مى‌زند و با الفباى مأنوس و محسوس طبیعت با آن‌ها سخن مى‌گوید، خط بهانه دیگرى است که با آن نیز پلى بین نویسنده و مردم برقرار مى‌شود، با این تفاوت که در حد تصویر مألوف و آشنا نیست و باید آن را آموخت.»

او همچنین درباره کشف دنیای اطرافش از طریق تصویر و کلمه گفته است: «طرح‌هاى من به جهان بیرونى پیرامونم منحصر بود که ناگهان وجد صوفیانه، جذب عاشقانه و دید عارفانه شاعران عارف ایران زمین به کمکم آمدند، نوشتن و شکسته‌نویسى را پایه ساختم و بسیار نوشتم، به سیاه‌مشق و سیاه نوشتن رسیدم که دیگر رد پایى از کلمه نماند و نتوانستى بخوانى. این دوران روزى به هم رسید. از آن کهکشان پرستاره باز آمدم. به توشه مانده‌ام که تنها یک ستاره، یک شکل و ریخت بود و جهانى از تخیل و ایهام داشت، بسنده کردم. اکنون این ریز و خرد را نمى‌شناسى و مى‌دانى سایه‌اى است که دیدن را مى‌طلبد و کشف کردن و یافتن را.»

آثار گرافیک و نقاشی او در نمایشگاه‌ها و گالری‌های معتبر در ایران و خارج از ایران به نمایش درآمده است.

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه

سیراک ملکونیان و میل به ساده دیدن

Wed, 18 Jul 2012 15:12:34 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - سیراک ملکونیان یکی از نقاشان بنام در میان نسل اول نقاشان نوگرای ایرانی و ارمنی است. او در سال ۱۳۰۹ در تهران به دنیا آمد و از کودکی به نقاشی دل بست و در پانزده سالگی در یک آتلیه عکاسی به کارآموزی مشغول شد و در همین دوره پس از آشنایی با مارکو گریگوریان پایش به محافل هنری باز شد.

سیراک ملکونیان، شیفته‌وار در کنار درس‌های مدرسه طراحی و نقاشی می‌کرد و برای اولین بار آثارش در کنار هنرمندانی نامدار در انجمن فرهنگی ایران و شوروی به نمایش درآمد.

سال ۱۳۲۹ گریگوریان برای ادامه تحصیل راهی رم شد، اما رابطه ملکونیان با او قطع نشد. گریگوریان در نامه‌هایی که به سیراک می‌نوشت او را درجریان جنبش‌های هنری روز قرار می‌داد.
سیراک ملکونیان در همین سال‌ها وارد دانشکده هنرهای زیبا شد، اما خیلی زود از فضای دانشکده دلسرد شد و ترک تحصیل کرد.

سیراک ملکونیان و میل به ساده دیدن

در سال ۱۳۳۳ پس از بارگشت گریگوریان به ایران، سیراک ملکونیان یار دیرینه‌اش را باز یافت و به همراه او و سهراب سپهری با انرژی بیشتری کار کرد. در این دوره آن‌ها با چند هنرمند دیگر مرتب از روی مدل زنده طراحی می‌کردند.

سیراک ملکونیان در ابتدا علاوه بر منظره و طبیعت، علاقه‌ای بسیار به نقاشی فیگوراتیو و به تصویر کشیدن مردمان اطراف خود، زنان چادری و مردمان بی‌بضاعت داشت. او از لحاظ تکنیک، تحت تأثیر اکسپرسیونیست‌ها بود اما به‌تدریج عنصر خط در کار‌هایش اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. او سوژه‌ها و موضوع‌هایش را با خطوط ساده اما قوی و با چند رنگ به تصویر می‌کشید. خط و رنگ در کار‌هایش محدود و خلاصه اما قدرتمند بودند.

او خود درباره طراحی از آدم‌های پیرامونش گفته است: «در محله عزیز خان حسن‌آباد تهران زندگی می‌کردم و تمام سوژه‌های من به سمت محیط زندگی‌ام رفته بود به طور کلی نقاشی‌هایم بازتاب تجارب و رودررویی مستقیم با محیط زندگی‌ام و انعکاس جنبه‌های تلخ و تراژیک زندگی عامه مردم شد، به‌گونه‌ای که گاهی کارهای من را با تلخی و پوچی حاکم در کارهای کامو مقایسه می‌کردند.»
سطوح دو بعدی با خطوط مرزی و رنگ‌های محدود کم کم مشخصه اصلی کارهای ملکونیان شد. او ظواهر را حذف می‌کرد و می‌کوشید تا آنجا که می‌توانست به سادگی برسد و از این رو، آثاری انتزاعی و متفاوت خلق کرد.

ایران درودی درباره این سری از کارهای او، که در سال ۱۳۵۵ در گالری ادرمات به نمایش درآمد، نوشته است: «او با نقاشی فیگوراتیو و طراحی محکم آکادمیک نقاشی را شروع کرد، طی سال‌ها، با بهره‌گیری از تجربیات در زمینه‌های مختلف به نقاشی تجریدی گرایید و در این سبک به چنان شخصیت قاطع و یگانه‌ای دست یافت که امروز نه تنها از با ارزش‌ترین نقاشان ما به‌شمار می‌رود، بلکه با استناد به نقدهایی که منتقدان و هنر‌شناسان معتبر درباره نمایشگاه او در پاریس نوشته‌اند، می‌توان به جرأت او را در ردیف بهترین نقاشان سبک تجریدی جهان قرار داد.»

یکی از مهم‌ترین دوره‌های کارهای او آثاری را در برمی‌گیرد که تحت عنوان «ارتعاشات» شناخته می‌شود. او این مجموعه را در دهه هشتاد، زمانی که در تورنتو زندگی می‌کرد خلق کرده است.
او خود در باره این کار‌ها گفته است: «برای من امروز خط‌ها، ارتعاشات، زیبا‌ترین پدیده‌هایی هستند که به موسیقی، به نت، به آهنگ، و به ریتم می‌رسند، مانند ریتم اعصاب انسان؛ ریتمی که اگر صحیح بیان شود، جزوی از زندگی ما می‌شود.»

چشم ذهن و دلواپسی‌های درونی ملکونیان دنیای جدیدی را خلق کرده است که به هیچ‌کدام از جریان‌های رایج روز شباهت ندارد. او با برداشت‌های بنیادین و بینشی متقاوت میل به ساده دیدن دارد تا در جهان مدرن ضرورت سادگی را با رمز و رازی وحدت یافته بگسترد.

جایزه نخست دوسالانه پاریس، چهار مدال در دوسالانه‌های تهران، مدال هنرمند مدرن ایران در پاریس و نمایشگاه بین‌المللی هنر و جایزه نخست دوسالانه تهران از جمله جوایزی است که او تاکنون به دست آورده است.

آثار سیراک ملکونیان در نمایشگاه‌ها و گالری‌های معتبر ایران و کشورهای مختلف جهان از جمله گالری استتیک در آمریکا به نمایش در آمده است.

از جمله کسانی بود که به همراه مارکو گریگوریان، فرامرز پیلارام، عبدالرضا دریابیگی، مسعود عربشاهی، مرتضی ممیز و غلامحسین نامی گروه نقاشان آزاد را در سال ۱۳۵۴ بنیان گذاشت.

سیراک ملکونیان گفته است: «اگر یک هنرمند، صادقانه کار کند حتی اگر در یک جزیره‌ى دورافتاده باشد، به عقیده‌ من می‌تواند هنرمندی اصیل، محکم و امروزی باشد. هیچ احتیاجی به این نیست که هنرمند به سنت‌های خود بازگردد. هنرمند امروز برای یک جزیره یا مملکت یا دین کار نمی‌کند چون ادیان و زبان‌ها یکسان شده و رابطه‌ها گسترده شده است. هر هنرمند با دید خاص خود چیزهای به خصوصی را می‌گیرد که با آن خود را می‌سازد و ممکن است اقلیمی یا جهانی شود که هر کدام از جایگاه خود برخوردارند.»

در همین زمینه:
پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه

صادق تبریزی و تکرار موزون نقش‌مایه‌ها

Wed, 11 Jul 2012 07:39:09 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - صادق تبریزی از نقاشان برجسته و مؤثر در هنرهای تجسمی معاصر ایران و یکی دیگر از بنیانگذاران مکتب نقاشی سقاخانه و نقاشی - خط است.

صادق تبریزی در سال ۱۳۱۷ در تهران به دنیا آمد و در هنرستان پسران نزد استادانی چون حسین بهزاد، زاوی، حسین الطافی، هادی اقدسیه، و محمد تجویدی هنر مینیاتور و تذهیب را آموخت و پس از آن وارد دانشکده هنرهای تزیینی شد.

تبریزی در اوایل دهه ۱۳۴۰ نزد استاد علی اکبر کاوه خوشپ نویسی را فراگرفت و پس از آن همزمان با رواج مکتب سقاخانه در میان شماری از هنرمندان، به سبک نقاشی- خط روی آورد.

او در کنار پرویز تناولی، حسین زنده‌رودی، فرامرز پیلارام، مسعود عربشاهی و منصور قندریز مکتب سقاخانه را گسترش داد؛ مکتبی که ریشه در مکتب‌های قدیمی و میراث فرهنگی ایران داشت و قرار بود پلی میان سنت و دنیای نو بنا کند.

صادق تبریزی

در این میان، صادق تبریزی از قواعد طراحی و ترکیب‌بندی‌های تذهیب‌کاران و خوش‌نویسان قدیم ایرانی بهره گرفت و آثار پر رمز و رازی را با جلوه‌های خیره‌کننده خلق کرد.

دکتر احسان یارشاطر نویسنده و محقق برجسته ایرانی در کتاب «اوج‌های درخشان هنر ایران» درباره صادق تبریزی نوشته است: «گذشته بدان‌گونه که تبریزی نشان می‌دهد، متمرکز است به اشیایی که پیش از یورش‌های من‌در‌آوردی غرب کاربرد داشتند و در پیوند با شیوه زندگی سنتی بودند و هنوز هم در برخی از نقاط کشور چنین‌اند، خرمهره‌ها، قفل و کلیدهای کهنه، صفحات کنده‌شده از نسخه‌های خطی، ورق‌های مشق خط، مهرهای قدیمی، کاسه‌های فلزی با حاشیه محکوک و همه لوازمی که در سقاخانه می‌توان یافت (...) نکته مهم در شیوه کار او این است که می‌تواند این عناصر مختلف را هماهنگ و یکپارچه سامان دهد، شگردی که غالباً به‌کار می‌برد تکرار موزون نقش‌مایه‌هاست.»

صادق تبریزی، مینیاتور، خط نستعلیق و الفبای فارسی را در عالم واقعی و قدیمی دنبال کرده و با ترکیب‌های بدیع دنیای خیالی و امروزی را متجلی کرده است.

آثار تبریزی اصیل است و ریشه در تاریخ دارد، با این حال ترکیب‌بندی‌ها، رنگ‌ها، حرکت حروف و کلمات در نقاشی‌های او پویا و مدرن است. او در نقاشی‌-خط شیوه و نشانه‌های خودش را دارد؛ ظرفیت خط و الفبا فارسی را در نظر می‌گیرد و به آن‌ها جان می‌دهد و فضایی متنوع و‌ گاه تجریدی می‌سازد.

مهم‌ترین دوره کارهای او استفاده از نقاشی مینیاتور با قطعه خطی به صورت شکسته نستعلیق است و پس از آن، می‌توان به روایت‌های تازه و انتزاعی او از خوشنویسی اشاره کرد که با ایجاد خط‌های جهنده با آب مرکب به روی بوم‌های پوستی خلق شده‌اند.

طرح روی جلد دائی جان ناپلئون نوشته ایرج پزشکزاد، کار صادق تبریزی

یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های آثار صادق تبریزی کلاژهای طنزآمیز او هستند؛ کلاژ‌هایی که با استفاده از نسخه‌های قدیمی، برگ‌های شناسنامه، کارنامه و اسناد اداری و احوال شخصی و اشیاء قدیمی با عنوان «کارنامه زندگی» درست شده‌اند.

یکی از ماندگار‌ترین نقاشی‌های صادق تبریزی در ذهن دوستدارانش طرح روی جلد رمان معروف دایی جان ناپلئون است؛ طرحی که به گفته این هنرمند یک‌شبه اجرا شد. صادق تبریزی در این‌باره گفته است: «شبی ایرج پزشکزاد به آتلیه من آمد و چند برگی از رمان «دایی جان ناپلئون» را در اختیارم گذاشت، که بر اساس آن طرحی برای جلد کتاب تهیه شود. در حالی که فردای آن روز، ساعت شش صبح، مسافر بودم، شبانه این طرح به اجرا درآمد. شخص دایی جان، رنگی و بقیه پرسوناژ‌ها با طراحی اجرا شدند. با توجه به اینکه سریال دایی جان ناپلئون را سال‌ها بعد از انتشار کتاب ساختند، آکتوری به نام نقشینه، بر اثر شباهت با تصویر روی جلد کتاب دایی جان ناپلئون انتخاب شد.»

صادق تبریزی نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی بسیاری در ایران و و کشورهای مختلف دنیا برپا کرده و آثارش در مجموعه‌های شخصی و موزه‌هایی در داخل و خارج از ایران نگه‌داری می‌شوند.

در همین زمینه:
::پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه::

ویدئو: پاره‌ای از آثار صادق تبریزی

مسعود عربشاهی و هنر مفهومی در ایران

Thu, 05 Jul 2012 22:46:40 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - مسعود عربشاهی یکی از مطرح‌ترین نقاشان پیشگام و موثر در هنرهای تجسمی معاصر ایران و از جمله کسانی است که کار‌هایش را با جربان نقاشی سقاخانه تعریف می‌کنند.

مسعود عربشاهی در سال ۱۳۱۴ در تهران به دنیا آمد و در سال ۱۳۳۵ به هنرستان پسران تهران رفت. او درسال ۱۳۴۱ با یک اثر در سومین بینال تهران برنده جایزه شد و پس از آن در سال ۱۳۳۴ با دو اثر به چهارمین بینال تهران و بینال پاریس راه پیدا کرد.

در سال‌های دهه ۱۳۵۰ نیز او به همراه گروهی به نام «گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان» از سردمداران هنرهای مفهومی در هنر معاصر ایران شناخته شد.

مسعود عربشاهی علاوه بر نقاشی و مجسمه‌سازی، در زمینه معماری داخلی نیز کار کرده است. او از دهه ۱۳۴۰ که به طور جدی کار نقاشی را دنبال کرد، به سمبل‌ها و نشانه‌ها در اساطیر کهن ایرانی و بین‌النهرینی دلبسته شد.

عربشاهی از‌‌ همان آغاز به دنبال ترکیب‌بندی‌های تازه بود و همچون دیگر نقاشانی که جریان نقاشی سقاخانه را ایجاد کردند، در پی آفرینش اثاری با درونمایه‌های سنتی و ایرانی با استفاده از شیوه‌های مدرن بود. با این همه عربشاهی تفاوت آشکاری با دیگر هنرمندان این جریان دارد. او از خط و هر گونه‌ نشانه‌های آشکار مذهبی و سنتی در آثارش پرهیز می‌کند و از همین رو کار‌هایش انتزاعی‌تر و مفهومی‌تر می‌نمایند.

عربشاهی در‌‌ همان سال‌ها درباره فعالیت‌های خود و هنرمندانی که مکتب نقاشی سقاخانه را بنیان گذاشتند، گفت: «نقاشان وابسته به شیوه سقاخانه‌ای که من نیز یکی از آن‌ها بودم، پایه کارشان را بر سنت‌ها گذاشتند و‌ گاه ایرانی‌بازی درمی‌آوردند. در صورتی که حالا به اعتقاد من کافی است که هنرمند ایرانی باشد تا کارش هم ایرانی از آب درآید. ولی آن موقع در برداشت از پشتوانه‌مان زیاده‌روی کردیم و از همه بد‌تر آنکه خط (نوشته) را در کار‌هایمان وارد کردیم، وقتی سر و کله خط پیدا می‌شود، رج زدن نیز به دنبال آن می‌آید و پس از مدتی کار به جایی می‌کشد که اگر خط را از کار برداری زمینه هیج است.»

عربشاهی معتقد است استفاده بیش از حد از سنت خطرناک است.

به این ترتیب، عربشاهی به دلیل نگاه خاصی که به تمدن قدیمی و فرهنگ سنتی ایرانی داشت، روش شخصی و متنوع خودش را پیش گرفت و به کار‌هایش عمق و وسعت بیشتری بخشید.

رویین پاکباز نویسنده و منتقد در باره آثار او نوشته است: « ۴۰ سال فعالیت خلاق مسعود عربشاهی جست‌وجوی یک هنرمند نوگرا در گستره تاریخ فرهنگ‌های کهن به ویژه فرهنگ ایرانی را نشان می‌دهد.»

دایره‌ها، مربع‌ها، اعداد، خطوط عمودی و افقی و علائم ریاضی از نشانه‌های تصویری و تزئینی آثار او هستند که هر کدام از نقش‌های جهان باستان گرفته شده‌اند و راز و رمزی را در دل خود دارند
او به ویژه از هنر بابلیان، آشوریان و هخامنشیان در خلق آثارش الهام گرفته است.

جایزه اول در نمایشگاه بین‌المللی موناکو در سال ۱۳۵۲، جایزه اول در نمایشگاه تهران به مناسبت روز مادر در سال ۱۳۵۲ و جایزه اول در مسابقه مجسمه‌سازی برای یکی از پارک‌های جنوب تهران در سال ۱۳۵۳ از جمله جوایزی هستند که او تاکنون به‌دست آورده است.

بیشتر آثار او در مجموعه‌های شخصی در ایران و آمریکا و موزه هنرهای معاصر تهران و موزه هنرهای معاصر کرمان نگهداری می‌شود.

در همین زمینه:
::پیشگامان نقاشی معاصر‌ ایران از نگار نخعی در رادیو زمانه::

منصور قندریز و بازآفرینی نشانه‌های ایران قدیم

Tue, 26 Jun 2012 23:56:39 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - از منصور قندریز به عنوان یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذار‌ترین نقاشان پیشرو ایران یاد شده است. قندریز که در بیست و هشت‌سالگی در یک سانحه رانندگی در گذشت، از بنیانگذاران مکتب سقاخانه است.

منصور قندریز در سال ۱۳۱۴ در تبریز متولد شد و نقاشی را به طور جدی در هنرستان هنرهای زیبای تهران آموخت. او پس از آن به تبریز بازگشت و اولین نقاشی‌های جدی‌اش را با تصویرهای خیره‌کننده با گرایش‌های بومی و قومی خلق کرد. در این مجموعه آثار رنگ و فیگور برجسته‌اند .

او پس از مدتی وارد دانشکده هنرهای زیبا شد و تحت تأثیر فضای آن دوره از علایم و فرم‌هایی استفاده کرد که برآمده از دل هنرهای ایرانی بود. در این دوره، رنگ کمترین نقش را در کار‌هایش دارد؛ هرچند دوباره رنگ‌ها به تابلو‌هایش راه می‌یابند.

او با روحیه‌ای جست‌وجوگر روش‌های مختلفی را تجربه کرد و به دنبال نقطه مشترکی میان هنر آبستره با هنر تزیینی ایران بود.

نقاشان و مجسمه‌سازانی که تحت عنوان «مکتب سقاخانه» کار کردند، سعی داشتند با برداشت‌های زیبا‌شناسانه از میراث‌های سنتی در جریان نقاشی معاصر دنیا قرار بگیرند.

منصور قندریز و بازآفرینی نشانه‌های ایران قدیم

رویین پاکباز نویسنده و منتقد در باره قندریز گفته است: «او یکی از با استعداد‌ترین هنرمندان معاصر بود که به علت مرگ زودرس نتوانست کارش را ادامه دهد.»

رویین پاکباز معقتد است که اقامت در تهران، آموزش در هنرکده تزئینی، جو و فضای بینال‌ها و گرایش شماری از هنرمندان به شیوه تزیینی و انتزاعی که در‌‌ همان سال‌ها مکتب سقاخانه نام گرفت، قندریز را به مسیری تازه کشاند، پس از این نقش‌پردازی در کار او اهمیت یاقت و خصلت بدوی نقاشی‌اش آشکار‌تر شد.

قندریز در این میان به همراه حسین زنده‌رودی، مسعود عربشاهی، فرامرز پیلارام، پرویز تناولی و چند تن دیگر کوشید بدون شتاب‌زدگی سمبل‌ها و نشانه‌های ایران قدیم را در یک ترکیب‌بندی نوین و رازگونه بازآفرینی کند.

صادق تبریزی از همکلاسی‌های قندریز اما در همان سال‌ها او را به تقلید از مسعود عربشاهی متهم کرد و برای اثبات گفته‌هایش به دو نمایشگاه در سال‌های ۱۳۳۹ و ۱۳۳۴ اشاره کرد. او در این‌باره گفت: «نقاشی‌های آن زمان قندریز برگرفته از دوره‌ای از آثار پیکاسو است که اندام‌های انسان را به صورت عریان و فربه مجسم کرده است. قندریز با این نقاشی‌ها نمایشگاهی هم در تالار رضا عباسی برپا کرد که اقبالی نیافت و بعد او به خوبی احساس کرد که از قافله هنر به دور مانده است، لذا برای پر کردن این فاصله، با محاسبه‌ای هوشمندانه و با کمی تغییر در آثار عربشاهی، شیوه او را پی گرفت، قندریز نیک می‌دانست که نجابت و حیای عربشاهی مانع اعتراض او خواهد شد.»

به گفته آقای تبریزی، بررسی آثار به نمایش درآمده قندریز در سال ۱۳۳۹ و و نقاشی‌های او در سال ۱۳۴۳ این تغییر فاحش و شتابزده را نشان می‌دهد.

اما این همه آن چیزی نیست که درباره قندریز گفته می‌شود. بسیاری، گفته‌های آقای صادقی را رد می‌کنند و شباهت‌های ظاهری کارهای عربشاهی و قندریز را حاصل نگاه آن دو به ترکیب نقش‌های زینتی کهن می‌دانند و معتقدند که این دو هنرمند هر دو وام‌دار هنر کهن ایران‌اند و بحث تقلید و تأثیر درباره آخرین سری کارهای قندریز منتفی است و همچون عربشاهی، در آثار قندریز نیز رنگ‌ها و ترکیب‌بندی‌ها و تکرار نشانه‌های ایرانی بازتاب نگاه و تفکر خاص خود اوست.

منصور قندریز، در آستانه شکوفایی قرار گرفته بود، اما اجل به او مهلت نداد تا کار‌ها و آثارش را وسعت ببخشد، با این حال،‌‌ همان آثار معدودی که در چند سال فعالیت هنری‌اش از خود به جای گذاشته، نامش را در شمار نقاشان تأثیرگذار ایران ماندگار کرده است.

در همین زمینه:
::پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه::

ویدئو: پاره‌ای از آثار منصور قندریز

فرامرز پیلارام و مکتب خط - نقاشی

Wed, 13 Jun 2012 08:13:47 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - فرامرز پیلارام یکی دیگر از نقاشان و خوش‌نویسان پیشگام و مؤثر در هنرهای تجسمی معاصر ایران و از بنیانگذاران مکتب نقاشی سقاخانه و نقاشی خط است. فرامرز پیلارام در سال ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد.

او تحصیلاتش را در رشته معماری داخلی و نقاشی تزیینی در دانشکده هنرهای زیبا در سال ۴۷ به پایان رساند و پس از آن برای ادامه تحصیلاتش در رشته هنر به ویژه چاپ به پاریس سفر کرد.

او در سومین و چهارمین دوسالانه تهران کار‌هایش را به نمایش درآورد و مورد تقدیر قرار گرفت.

فرامرز پیلارام که بیش از همه به خاطر خط نقاشی‌هایش شناخته شده است در تمام آثارش نماد‌ها و درونمایه‌های اصیل ایرانی به چشم می‌آید. او در ابتدا مهرهای قدیمی را با کمی دخل و تصرف در ابعاد بزرگ به روی بوم منتقل کرد و پس از آن با استفاده از خط و ترکیب‌بندی‌های هندسی و استفاده از سمبل‌های ایرانی جریان تازه‌ای را در نقاشی معاصر ایران به راه انداخت.

پیلارام با استفاده از خط و حروف و هنر قدیمی ایران دنیای متفاوتی را در نقاشی ایران خلق کرد.

بسیاری از منتقدان او را یکی از بنیانگذاران اصلی مکتب خط نقاشی می‌دانند. او با استفاده از تکرار حروف در کار‌هایش تصویری نو و تأثیرگذار را به نمایش گذاشت.

در سال‌های دهه ۱۳۴۰، نقاشان نوگرای ایرانی توجه ویژه‌ای به استفاده از عناصر گوناگونی که می‌توانست نشان و نماد یا بازتابی از فرهنگ بومی و ملی باشد، نشان می‌دادند و هر کدام با برجسته ساختن برخی از این عناصر در پی دست یافتن به سبک و زبان شخصی خود بودند.

پیلارام نیز در‌‌ همان سال‌ها، با استفاده از خط و حروف و هنر قدیمی ایران دنیای متفاوتی را در نقاشی ایران خلق کرد.

حروف و خط در آثار فرامرز پیلارام‌ گاه با ترکیب‌بندی‌های خاص و انتزاعی به عنصری چون رنگ و فضا در لابه‌لای تصویر‌هایش بدل شد. او با توجه ویژه به رنگ و حرکت و آهنگ خطوط فضاهای گوناگونی را تجربه و بازآفرینی کرد.

او خود درباره کار‌هایش نوشته است: «از تکرار یک فرم و ادغام عنصر خط در یکدیگر، در اندیشه من یک وحدت خاص ذهنی به وجود می‌آید که در اصل به واقعیت می‌پیوندد، و از نظر من قابل تفهیم و تفسیر است. هدف من گسترش هنری اصیل، پاک و ایرانی است.»

آثار فرامرز پیلارام در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعددی در ایران و کشورهای مختلف به نمایش درآمده و در تعدادی از موزه‌های هنر معاصر در جهان به ویژه موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری می‌شود.

فرامرز پیلارام در سن ۴۶ سالگی در سال ۱۳۶۲ به دلیل سکته قلبی درگذشت.

در همین زمینه:
::پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه::

ویدئو: پاره‌ای از آثار فرامرز پیلارام

حسین زنده‌رودی، از بنیانگذاران مکتب نقاشی سقاخانه

Wed, 06 Jun 2012 00:11:58 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - حسین زنده‌رودی یکی دیگر از نقاشان پیشگام و مؤثر در هنرهای تجسمی معاصر ایران و از بنیانگذاران مکتب نقاشی سقاخانه و نقاشی‌-خط است که تأثیری دیرپا و پررنگ بر نقاشی معاصر ایران بر جای گذاشت.

حسین زنده‌رودی در سال ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد. در سال ۱۳۳۵ وارد هنرستان هنرهای زیبای تهران شد و سه سال بعد در سن بیست و دو سالگی به پاریس رفت و در بینال ۱۹۶۱ پاریس، برنده جایزه شد و بورسی تحصیلی را به دست آورد و در رشته هنر تحصیلاتش را ادامه داد.

او پس از پایان تحصیلات به ایران بازگشت و آثارش را در «آتلیه کبود» به نمایش گذاشت.

حسین زنده‌رودی در نزدیک به شش دهه فعالیت هنری خود، سبک‌ها و مکتب‌های هنری مختلف از سوررئالیسم تا فیگوراتیو و نقاشی آبستره را تجربه کرده، اما در واقع به خاطر نقاشی‌ها و کار‌هایش در سبکی که به نام نقاشی سقاخانه معروف شده و نیز نقاشی‌-خط‌هایش شناخته می‌شود.

حسین زنده‌رودی وجوهی از هنر سنتی ایران را با جلوه‌هایی از نقاشی مدرن در هم آمیخت

زنده‌رودی از‌‌ همان آغاز، حروف و اعداد را در تابلو‌هایش به کار گرفت و با تکرار آن‌ها ترکیب‌بندی‌های تازه‌ای آفرید. او خود در این‌باره گفته است که با دیدن یک پیراهن دعانویسی شده در موزه ایران باستان، هنر گذشته ایران را کشف کرده است.

او همچون بسیاری از نقاشانی که کارشان را از اوایل دهه ۳۰ خورشیدی آغاز کردند، کوشید درونمایه‌ای ایرانی را با بهره‌گیری از عناصر بومی و سنتی ایرانی ولی با استفاده از شیوه‌های نقاشی مدرن غربی از نظر ترکیب‌بندی، پرسپکتیو و رنگ‌پردازی به نمایش بگذارد.

با این‌همه، حسین زنده‌رودی، مسیری تازه را در پیش گرفت. در کارهای نخستین او، نوشته‌های ریز که یادآور طلسم و دعا است در کار‌هایش نمود یافت. اما پس از آنکه به پاریس رفت و با مکتب «لتریسم» که بر استفاده از شکل ظاهری حروف استوار بود آشنا شد، با آنکه خوشنویس نبود به بهره‌گیری از حروف فارسی در کار‌هایش پرداخت و نقاشی‌-خط‌هایش را آفرید.

به این ترتیب، زنده‌رودی وجوهی از هنر سنتی ایران را با جلوه‌هایی از نقاشی مدرن در هم آمیخت. کارهای او چه از نظر تلفیق آنچه خود آن را هنر غربی و سنت‌های شرقی خوانده و چه از نظر شیوه کار و رنگ‌آمیزی به دوره‌های مختلفی تقسیم می‌شود. اما آنچه همه این کار‌ها را به هم پیوند می‌دهد نگاه خاص او و فضایی است که خود آن را فضای مذهبی، عرفانی و قدسی خوانده است.

حسین زنده‌رودی در ادامه مسیری که برگزیده بود به تدریج به نوعی مینی مالیسم گرایش یافت؛ به شکلی که کارهای متأخرش به نحو بارزی استیلیزه‌تر و انتزاعی‌تر از کارهای متقدمش هستند.

در این کار‌ها، ترکیب‌بندی‌های ساده‌تر و کم‌حجم‌تر و تأکید کمتر بر جنبه دکوراتیو کار‌ها، جایگزین عناصر و نقوش مذهبی و بومی شد که به شکلی بارز تابلو‌هایش را پر کرده بودند.

او علاوه بر نقاشی‌هایش، تجربه‌های دیگری مانند دیوارنگاری و نقاشی قرآن را نیز در کارنامه خود دارد.

انتشارات «کلوب کتاب» در پاریس، در سال ۱۳۵۱ قرآنی نفیس با طرح‌هایی رنگی از حسین زنده‌رودی را منتشر کرد. این کتاب در‌‌ همان سال برنده جایزه «زیبا‌ترین کتاب در سال جهانی کتاب» از طرف یونسکو شد.

آثار حسین زنده‌رودی در نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعددی در ایران و کشورهای مختلف به نمایش درآمده و در بسیاری از موزه‌های هنر معاصر در جهان نگهداری می‌شود. آثار او همچنین جوایز مختلفی از جمله از بینال‌های پاریس، ونیز، سائوپولو و یونسکو را از آن خود کرده است.

حسین زنده‌رودی که نزدیک به ۵۰ سال است در پاریس زندگی می‌کند، و در غرب به نام شارل حسین زنده‌رودی شناخته می‌شود، همچنان خلاق و پرکار آثاری تازه خلق می‌کند.

او در تازه‌ترین دوره کار‌هایش، به شیوه‌هایی تازه مانند نقاشی بر روی عکس روی آورده است. نمونه‌ای از این کار‌ها، در سال ۲۰۰۴ در نمایشگاهی در پاریس به نمایش درآمد.

در همین زمینه:
:: پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه ::

ویدئو: پاره‌ای از آثار حسین زنده‌رودی

سید ضیاء‌الدین امامی دهکردی و خاطره‌های قومی

Wed, 30 May 2012 07:41:33 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - ضیاءالدین امامی مطرح‌ترین نگارگر دوره معاصر ایران شناخته شده است. او در سال ۱۳۰۱ در شهرکرد در یک خانواده مذهبی به دنیا آمد و در سال ۱۳۱۷ وارد هنرستان تازه‌تأسیس هنرهای زیبا شد و پس از آن برای امرار معاش در آموزش و پرورش استخدام شد.

ضیاء الدین امامی در سال ۱۳۴۰ وارد دانشگاه هنرهای تزئینی تهران شد و در سال ۱۳۴۷ تحصیلاتش را به اتمام رساند و پس از آن در کنار نقاشی مشغول تدریس هنر در دانشگاه‌های هنر بود.
او در دهه ۱۳۶۰ از کار تدریس کنار گرفت و تمام وقت خود را صرف نقاشی کرد. او بی‌وقفه کار می‌کرد و علاوه بر تابلو‌هایش بیش از ۱۲هزار طرح از او هزار به جا مانده است.

آثار او دایره گسترده‌ای از رنگ‌ها و خاطره‌های قومی و افسانه‌های کهن بومی را در برمی‌گیرد
ضیاالدین امامی که کار‌هایش برآمده از نگاه مذهبی و عارفانه است، آثارش در قلمرویی متنوع و شگفت‌انگیز شکل گرفته. او در کار‌هایش از قرآن و داستان‌های بومی و زندگی پیامبران الهام گرفته و دنیای بدیعی را آفریده است.

سید ضیاء‌الدین امامی دهکردی

او خود درباره آثارش گفته است: «آثارم پیش‌زمینه‌هایی از معارف اسلامی داشته است با این هدف که بتوانم به اجتماع کمک کنم و گره از مشکلات جامعه باز کنم، هنر اسلامی مورد نظر من بوده و هست چرا که هنر اسلامی هنرمند را به دنبال شناخت و مکاشفه روانه می‌کند.»

بسیاری از منتقدان آثار او را یادآور سنت‌های هنر اصیل ایران نظیر قلمکاری، فرش، خوش‌نویسی، نگار‌گری و تذهیب می‌دانند.

او دلبسته رنگ و فضای هنر قدیمی ایران بود و بدون هیچ تقلیدی با استفاده از خطوط عمودی و افقی، رنگ و ترکیب‌بندی‌های هندسی و جید و خوش‌نویسی و تذهیب، نقاشی متمایزی را خلق کرد.

ضیاءالدین امامی خود درباره این تقسیم بندی تصویری در کار‌هایش گفته است: «به‌طور کلی این تقسیم‌بندی را طبق روایت داستان‌ها ترسیم می‌کنم و قسمت به قسمت داخل هر مربع و مستطیل یک روایت را نقاشی می‌کنم که بسیاری از تصاویر و تقسیم‌بندی تابلو‌ها و حتی استفاده از خوش‌نویسی در نقاشی‌هایم فی‌البداهه هستند، به یکباره در ذهن خلق می‌شوند و به صورت ارادی تصویر می‌شوند و از قبل اتود و پیش‌طرح ندارد، خطی به صورت جای حاشیه می‌کشم و از اول شروع می‌کنم خطوط و بقیه عناصر فی‌البداهه می‌آیند.

حتی رنگ‌ها نیز ناخوداگاه هستند و بعد از اتمام تابلو متوجه چگونگی آن‌ها می‌شوم، موضوع اصلی را بزرگ ترسیم می‌کنم و حاشیه‌ها را به صورت کوچک‌تر در اطراف آن می‌آورم و دیگر اینکه کادربندی افقی و عمودی برای استقامت اثر است، وقتی تصویری داخل مربع یا مستعطیل خلق می‌شود برای استقامت کار است چون زیبا‌ترین فرم برای استقامت مربع، مستطیل می‌باشد اما دایره برای شناخت خداوند است که نه اول دارد و نه آخر.»

نوع نگاه و اندیشه‌ای مذهبی و استفاده از روایت‌های مذهبی و عناصر سنتی هنر ایران او را در زمره نقاشان مکتب سقاخانه قرار داد، اگرچه سبک و سیاق ویژه خود را داشت.

ضیاءالدین امامی به رغم پرکاری، میانه چندانی با برپایی نمایشگاه و نمایش آثارش نداشت، او اولین نمایشگاهش را در سال ۱۳۵۷ برپا کرد و در سال‌های ۱۳۷۲ و ۱۳۷۴ در دومین و سومین دوسالانه‌های نقاشی تهران شرکت کرد و در دومین دوسالانه با اثر تسبیح ذرات جایزه نفر اول را به خود اختصاص داد.
ضیاءالدین امامی در سال ۱۳۸۷ در هشتاد و شش سالگی در اصفهان درگذشت.

در همین زمینه:
:: پیشگامان نقاشی معاصر ایران، نگار نخعی، زمانه ::

پرویز کلانتری، نقاش مناظر خاک‌آلود ایران

Wed, 23 May 2012 02:29:36 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - پرویز کلانتری یکی دیگر از نقاشان پیشگام ایرانی است که بسیاری از ایرانیان از نخستین سال‌های تحصیل با نقاشی‌های او آشنا شده‌اند. پرویز کلانتری طالقانی در روز اول فروردین ماه سال ۱۳۱۰ در روستای فشندک طالقان به دنیا آمد.

کلانتری از‌‌ همان کودکی به رنگ‌ها و خطوط علاقه‌مند بود و در پیگیری این علاقه به دانشکده هنرهای زیبای تهران رفت و در سال ۱۳۳۸ در رشته هنرهای تجسمی فارغالتحصیل شد.

آشنایی با همایون صنعتی‌زاده رییس دانشکده‌ی هنرهای زیبا موجب راهیابی او به مؤسسه‌ انتشاراتی فرانکلین، ناشر کتاب‌های درسی و نشریه‌ پیک شد و به این ترتیب به تصویرگری کتاب‌های درسی روی آورد.

شیوه خاص او در تصویرگری کتاب‌های درسی، در ذهن اکثریت قریب به اتفاق ایرانیانی که از دهه چهل به این‌سو راهی مدرسه شده‌اند، به نمونه و نمادی از دوران دبستان بدل شده است و به این اعتبار، باید این دسته از تصویرگری‌های او را یکی از پربیننده‌ترین نمونه‌های نقاشی معاصر ایران دانست.

او در عین حال، تصویرگر کتاب‌های کودک متعددی بوده است.

پرویز کلانتری، نقاش مناظر خاک‌آلود ایران

پرویز کلانتری در ادامه مسیر خود، در سال ۱۳۵۳ دوره‌ای را شروع کرد که به دوره نقاشی‌های کاهگلی معروف شده است. پیش از او مارکو گریگوریان با استفاده از خاک و گل و کاهگل آثاری آفریده بود. اما کلانتری بر خلاف آثار تجریدی و آبستره گریگوریان، با کاهگل آثاری یکسره متفاوت خلق کرد که بازتابی طبیعی از طبیعت و روستاهای ایران بود. او خود در این باره گفته است که «من نقاش مناظر خاک‌آلود مملکتم هستم.»

نوع نگاه و شیوه کار کلانتری و تمرکز و اصرار وی بر استفاده از عناصر بومی و نشانه‌ها و نمادهای ایرانی مانند تکه‌های پارچه، ضریح، قفل، سرامیک و سکه او را در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۴ در زمره نقاشان مکتب سقاخانه قرار داد.

پرویز کلانتری، علاوه بر نقاشی، به کولاژ اهمیت بسیار داده است و برخی از مهم‌ترین آثارش، مثل «مرثیه برای پدرم» که ویلونی مدفون شده در زیر خاک است و یا «گلویزیون» از سری کارهای او با کاهگل و تلویزیون و نیز تابلو «ساعت و ویلون» از کولاژهای وی هستند.

طبیعت و روستاهای خاک‌آلوده کویری، موضوع بخش عمده‌ای از آثار پرویز کلانتری بوده، اما او به بخش‌های دیگری از ایران نیز توجه داشته است از جمله عشایر و کوچندگان.

پرویز کلانتری همچنین طرح‌هایی برای قالی نیز کشیده است که برخی از آن‌ها در تعداد محدود بافته شده‌اند.

پرویز کلانتری در بیش از پنج دهه فعالیت پیوسته هنری، کوشیده درونمایه‌ای بومی و سراسر ایرانی را با تکنیک‌ها و سبک‌های مدرن نقاشی معاصر عرضه کند.

این وجه از کارهای او، در سطح جهانی نیز بازتاب یافته است. یکی از تابلوهای پرویز کلانتری به نام «شهر ایرانی از نگاه نقاش ایرانی» در مقر سازمان ملل متحد در نایروبی نصب شده است. یونیسف نیز شماری از کارهای وی را به صورت کارت‌پستال منتشر کرده و یکی از آثار او را در فهرست تمبرهای ویژه خود جای داده است.

پرویز کلانتری، علاوه بر نقاشی چند مجموعه داستان و مجموعه مقالاتی در باره نقاشی و نقاشان معاصر ایران و هنر تصویرگری منتشر کرده است و پس از انقلاب نیز انیمیشنی به نام «آزادی آمریکایی» ساخت که برنده جایزه نخست جشنواره اوبرهاوزن آلمان شد.

او پیش از انقلاب مدیر آموزش هنر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود و در طول فعالیت هنری‌اش ده‌ها نمایشگاه انفرادی و گروهی در ایران و کشورهای مختلف جهان برگزار کرده است.

در همین زمینه:
::پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه::
ویدئو: پاره‌ای از آثار پرویز کلانتری

بهمن محصص و بازآفرینی واقعیت دگرگون‌شده

Wed, 16 May 2012 07:25:28 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - بهمن محصص یکی دیگر از نقاشان پیشگام ایران است که گرچه حضور و فعالیت هنری‌اش در ایران چندان طولانی نبود، اما به دلیل نقاشی‌ها، مجسمه و ترجمه‌هایش در فضای فرهنگی و هنری ایران حضوری پررنگ و قابل توجه داشته است.

بهمن محصص در اسفند ماه سال ۱۳۱۰ در رشت به دنیا آمد. آموختن نقاشی را از چهارده‌سالگی در کارگاه و نمایشگاه محمد حبیب محمدی، نقاش گیلانی که هنر را در آکادمی هنر مسکو فراگرفته بود، شروع کرد.

پیش از سفر به ایتالیا در سال ۱۳۳۳، چند ماهی نیز در دانشکده هنرهای زیبا تحصیل کرد. در ایتالیا و در آکادمی هنر رم، دوره‌ای را زیر نظر فروچیو فراتزی گذراند. در آن دوره، محصص در چند نمایشگاه گروهی و انفرادی در ایتالیا و خارج از این کشور و نیز بینال‌های ونیز، سائوپائولو و پاریس شرکت کرد.

بهمن محصص در سال ۱۳۴۲ و پس از آشنایی با جنبش‌های نو هنری در اروپا به ایران بازگشت. در ابتدا به انجمن ادبی- هنری خروس جنگی که به همت جلیل ضیاپور راه‌اندازی شده بود پیوست و نمایشگاه‌ها و کنفرانس‌های متعددی برگزار کرد و کارش مورد توجه قرار گرفت.

بهمن محصص و بازآفرینی واقعیت دگرگون‌شده

او علاوه بر نقاشی و مجسمه سازی، به ترجمه هم پرداخت و آثاری از لوئیجی پیرآندلو، کورتزیو مالاپارته و ایتالیو کالوینو را از ایتالیایی و نیز آثاری از ژان ژنه و اوژن یونسکو از فرانسه به فارسی ترجمه کرد و نمایش صندلی‌ها نوشته اوژن یونسکو را به روی صحنه برد.

با این همه، محصص در سال ۱۳۴۸ و تنها پس از شش سال فعالیت در تهران، ایران را برای همیشه ترک گفت و به رم بازگشت.

او تا پایان عمر، تنها دو بار دیگر در خلوت و سکوت به ایران سفر کرد و از مجامع ایرانی دوری می‌جست.

نقاشی‌های بهمن محصص را عموماً به دو دوره کلی تقسیم کرده‌اند. در دوره اول که کارهای اولیه او تا پایان اقامتش در ایران را در برمی‌گیرد، به‌رغم نگاه تلخ، بهمن محصص رفتاری نسبتاً آرام با رنگ دارد و آن‌ها را با دقت انتخاب می‌کند و در کنار هم می‌نشاند.

در دوره دوم که کارهای متأخر او را در برمی‌گیرد، بهمن محصص اما رنگ‌ها را با ضرب‌آهنگی تند و عصبی بر بوم نشانده است.

پس از مهاجرت دایمی به ایتالیا او بیشتر و بیشتر به مجسمه‌سازی روی آورد، اما نگاه تلخی که با رگه‌هایی از طنزی پوشیده و سیاه همراه بود، خلوت‌گزینی و پرهیزش از دیگران، به‌عنوان خصلت‌های همیشگی‌اش باقی ماندند.

آدم‌ها و طبیعت در کار محصص دفرمه شده‌اند

آدم‌ها و طبیعت در کار محصص دفرمه شده‌اند. در پرتره‌ها و مجسمه‌هایش، آدم‌ها چنان‌اند که گویی مسخ شده‌اند یا گرفتار دامی هستند که دورشان تنیده شده است،‌گاه با دهانی گشاد اما تهی و‌ گاه با جمجمه‌ای کج و معوج بر سر اندامی که با باندی یا طناب اسارتی پیچیده شده است.

حتی آنجا که محصص به سراغ پرندگان یا ماهی‌ها می‌رود نیز، همین اتفاق می‌افتد.

بهمن محصص در برخی کار‌ها، به‌خصوص کارهای اولیه‌اش، نمونه‌هایی از تأثیرپذیری از نقاشان اروپایی در فاصله دو جنگ جهانی را به نمایش می‌گذارد؛ دوره‌ای که شاید بتوان وجه مشترک گرایش‌های هنری عمده‌اش از دادائیسم و سوررئالیسم گرفته تا کوبیسم در تخریب واقعیت و بازآفرینی دگرگون‌شده آن دانست.

آثار بهمن محصص در موزه‌هایی در ایتالیا، آمریکا و ایران نگه داری می‌شود. موزه هنرهای معاصر، پیش از انقلاب تعدادی از آثار بهمن محصص را خریده بود و در حال حاضر ۶ اثر حجمی و ۵ تابلو شامل مجسمه‌ای با سر گاو و بدن انسان، مجسمه‌ای به شکل پرنده و از جنس برنز، مجسمه‌ای حاوی دست انسان و پرنده‌ای مرده بر روی آن و چند تابلو از ماهی‌ها و پرنده‌های او در مجموعه فرهنگی- تاریخی نیاوران نگهداری می‌شود.

مجسمه مشهور «مرد نی‌لبک زن» بهمن محصص سال‌ها در مقابل در ورودی تئا‌تر شهر قرار داشت، اما مقامات این مجسمه را از مکان خود برداشتند و دیگر هرگز آن را به جای اصلی‌اش بازنگرداندند.

بهمن محصص در ششم مرداد ۱۳۸۹ در انزوا و تنهایی خودخواسته‌اش در رم درگذشت.

در همین زمینه:
:: مجموعه «پیشگامان نقاشی معاصر ایران» از نگار نخعی در رادیو زمانه::

ویدئو: پاره‌ای از آثار بهمن محصص

هانیبال الخاص، آغازگر نقاشی فیگوراتیو در ایران

Wed, 09 May 2012 06:30:39 +0000

پیشگامان نقاشی معاصر ایران

نگار نخعی

نگار نخعی - هانیبال الخاص، یکی دیگر از هنرمندان پیشگام و یکی از نام‌آور‌ترین و تأثیرگذار‌ترین نقاشان معاصر محسوب می‌شود که هم به دلیل نقاشی‌هایش و هم به خاطر شاگردان فراوانی که تربیت کرده، حضوری ملموس و تأثیرگذار در چند دهه نقاشی ایران داشته است.

هانیبال الخاص در سال ۱۳۰۹ در خانواده‌ای آشوری در کرمانشاه متولد شد. پدر و عمویش از شاعران سر‌شناس آشوری هستند و هانیبال الخاص خود نیز در کنار نقاشی، شعر می‌سرود و شعرهایی از شاعران فارسی زبان از جمله حافظ، فردوسی، ایرج میرزا، پروین اعتصامی، میرزاده عشقی و نیما یوشیج را به آشوری برگردانده است.

او نقاشی را از کودکی آغاز کرد و پس از رفتن به تهران، به کلاس‌های جعفر پتگر رفت و نقاشی را به صورت جدی‌تری پی گرفت. پس از آن برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت. ابتدا رشته پزشکی را برگزید، اما پس از مدتی به فلسفه روی آورد و سرانجام نقاشی را انتخاب کرد و ابتدا فوق‌لیسانس تصویرسازی و بعد‌تر در سال ۱۹۵۸ فوق‌لیسانس هنرهای تجسمی را از انستیتو هنر شیکاگو دریافت کرد.

او در بازگشت به ایران، پنج سال در هنرستان پسران، ۱۷ سال در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، شش سال در دانشکده مانتیسلو ایالت ایلینویز آمریکا و هفت سال در دانشگاه آزاد تدریس کرد و در کنار آن‌ها، در گالری‌های خصوصی و منزل خود نیز به طور پیوسته در کار تربیت شاگرد بود.

هانیبال الخاص، آغازگر نقاشی فیگوراتیو در ایران

از هانیبال الخاص به عنوان آغازگر نقاشی فیگوراتیو در ایران یاد کرده‌اند. چهره آدمی و فیگور زن و مرد، بخش ثابت و جدایی‌ناپذیر نقاشی‌های الخاص است. آن‌گونه که خود گفته هرگز از تماشای چهره آدم‌ها خسته نمی‌شد و تصویر این چهره‌ها دغدغه همیشگی او بود.

این فیگور‌ها در کار الخاص با عناصر دیگری همراه بوده‌اند؛ عناصری متنوع که دامنه آن‌ها از اسطوره‌ها تا ایماژ‌ها و مضمامین ایدئولوژیک چپگرایانه ناشی از نزدیکی او به حزب توده گسترده است و به کار‌هایش سویه‌ای انقلابی بخشیده است.

هانیبال الخاص، نقاشی مضمون‌گراست با تکنیکی ساده و گریزان از انتزاع و تجرید. به همین دلیل، کار‌هایش آکنده از چهره‌ها و نمادهای اسطوره‌ای، آیین‌ها و رسوم و سمبل‌ها است که تحت تأثیر هنر نگارگری ایران، با رنگ‌هایی مسطح، سریع و ساده نقش گرفته‌اند و با حفظ وجهه سمبولیک خود، راوی قصه‌ای هستند که نقاش، در دوره‌های مختلف گاه از چشم یک آشوری مسیحی،‌ گاه از دید یک هنرمند انقلابی،‌ گاه از نگاه یک ایرانی وابسته و وامدار به اسطوره‌هایش و‌ گاه از نگاه یک روشنفکر و شاعر همنشین با نویسندگان و شاعران همدوره خود روایت می‌کند.

او به ویژه در دهه چهل و پنجاه، همراه با گرایش‌های آوانگاردیستی آن دوران، نمایشگاه‌هایی ابتکاری وغیر منتظره مانند نمایشگاه سالگرد درگذشت نیما یوشیج که در واقع یک هپنینگ Happening بود، برگزار کرد و یا به مقابله با کسانی که پرداخت که به گمان او هنری مدرنیستی و تقلیدی را رواج می‌دادند و از سیاست و تعهد گریزان بودند.

او که پیش از انقلاب، هنرمندی سیاسی و چپگرا محسوب می‌شد، پس از انقلاب، تحت تاثیر هنر انقلابی مکزیک از پایه‌گذاران نقاشی دیواری شد و از جمله همراه با شماری از دیگر نقاشان، بر روی دیوار سفارت آمریکا که توسط دانشجویان پیرو خط امام اشغال شده بود، نقاشی‌های «ضد امپریالیستی» کشید و نامش به عنوان یکی از هنرمندان انقلابی تثبیت شد و تأثیری عمده بر نقاشی دیواری ایران پس از انقلاب بر جای گذاشت.

او پس از سرکوب احزاب و جریان‌های چپگرا در اواسط دهه ۶۰ به آمریکا مهاجرت کرد و حدود یک دهه بعد مجدداً به ایران بازگشت و از نو به کار آموزش پرداخت.

هانیبال الخاص، در کنار آموزش نقاشی، خود نقاشی فعال بود و در بیش از پنج دهه فعالیت هنری، آثارش را در بیش از یکصد نمایشگاه انفرادی و بیشتر از ۲۰۰ نمایشگاه گروهی در ایران و نقاط مختلف جهان به نمایش گذاشت.

او همچنین علاوه بر تألیف مجموعه‌ پنج جلدى اصول طراحى، نقاشى، تاریخ هنر و مجسمه‌سازى برای مدارس و آموزشگاه‌های حرفه‌ای ایران، برای ده‌ها کتاب، طرح روی جلد کشید و ده‌ها کتاب را با نقاشی‌های خود مصور کرد و برخی از داستان‌ها، اشعار و ترجمه‌هایش را نیز به چاپ سپرد.

هانیبال الخاص، در سن هشتاد سالگی، در روز ۲۳ شهریور سال ۱۳۸۹ در کالیفرنیای آمریکا و در حالی درگذشت که شماری از آثارش در نمایشگاه «هنر معاصر ایران» در یکی از گالری‌های تهران به نمایش درآمده بود.

در همین زمینه:
::پیشگامان نقاشی معاصر ایران از نگار نخعی در زمانه::

ویدئو: پاره‌ای از آثار هانیبال الخاص