حقوق جنسی

روز ملی دگرباشان جنسی ایران

behnam — Fri, 27 Jul 2012 16:55:00 +0000

در گفت‌وگو با یکی از فعالان دگرباش در داخل کشور

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - نخستین جمعه‌ ماه مرداد، "روز ملی دگرباشان جنسی ایران" نام گرفته است؛ فرصتی برای آگاهی‌بخشی به جامعه و مرور دستاوردها و چالش‌هایی که جامعه‌ دگرباش ایران با آن روبه‌روست.

بیش از ده سال از هنگامی که نخستین وبلاگ‌ها و دست‌نوشته‌های اینترنتی با محور حقوق انسانی دگرباشان، ارزش‌های فرهنگی و هنجارهای حکومتی را در ایران به چالش گرفتند، می‌گذرد و اکنون جامعه‌ دگرباش ایران دارای روزی مشخص است تا ایرانیان را دعوت کند پیرامون این موضوع بیاندیشند و به تضییع حقوق انسانی آنها حساس باشند.

در پیوند با این مناسبت، با یکی از فعالان حقوق دگرباش در داخل کشور که پذیرفت بدون ذکر نام، با ما گفت‌وگویی داشته باشد، صحبت کردیم و در نخستین پرسش‌ از او درباره ایده یا طرح اصلی نامگذاری این روز در نخستین جمعه‌ ماه مرداد پرسیدیم. در این گفت‌وگو، از او با نام "آرش" نام می‌بریم.

آرش - ایده‌ "روز ملی برای اقلیت جنسی ایرانی" به این ترتیب شکل نگرفت که به فرض عده‌ای دور هم جمع بشوند و بگویند ما فلان روز را به این دلیل مشخص انتخاب ‌کردیم. واقعیت امر این است که این نامگذاری، در نتیجه یک فرایند چندساله میان کوشش‌گران دگرباش ایرانی شکل گرفته است.

اگر شما به بحث‌های وبلاگی یا آرشیو تالارهای گفت‌و‌گوی اینترنتی مراجعه کنید، می‌بینید که در آن زمان بحث‌های دامنه‌داری درباره روزها و مناسبت‌های مختلف در جریان بوده است تا اینکه دو سال پیش، گروهی آمد و گفت که این بحث‌ها را باید در جایی پایان داد و زودتر به نتیجه‌ رسید. در نهایت، این جمع، روزی را که اتفاقاً مناسبت خاصی نیز نداشت، پیشنهاد داد. درباره "گرم بودن" این روز و "مردادماه بودنش" نیز دلایلی آوردند و سر آخر نیز "اولین جمعه‌ ماه مرداد" به عنوان بهترین پیشنهاد انتخاب و معرفی شد.

شما یکی از فعالان حقوق دگرباشان جنسی در ایران هستید که در قالب شبکه و گروه مرتبط خودتان دارید کار می‌کنید و با سایر جمع‌ها و گروه‌ها هم ارتباط دارید. ممکن است از برنامه‌ها و حرکت‌های امسال روز "ملی دگرباشان" در داخل ایران بگویید؟

به جهت فضای داخل کشور، نمی‌توان انتظار داشت که حرکت‌های خیلی برنامه‌‌ریزی شده و گسترده‌ای صورت بگیرد، اما با این وجود، حرکت‌های جسته گریخته‌ای در گوشه گوشه ایران در حال شکل‌گیری است.

در فضای سایبری نیز شاهد حرکت‌ها و اقدامات زیبایی هستیم؛ از جمله تغییر لوگو، گذاشتن عکس‌های مرتبط، انتشار مطالب وبلاگی و صداهایی که آرام آرام دارد بیرون می‌آید.

در هر گوشه‌ ایران، جمع‌هایی را می‌توان دید که به این مناسبت قصد دارند دور هم جمع شوند؛ به هم تبریک بگویند و با هم عکس بگیرند و... یک ‌سری از فعالیت‌های دیگر نیز وجود دارد که متمرکز و سازماندهی شده نیستند، اما به هر حال می‌‌توان حس کرد که در گوشه گوشه‌ ایران، این فعالیت‌ها در جریان است.

بسیاری بر این باورند که جامعه‌ دگرباش جنسی ایران یا فعالان حقوق جنسی در کشور، در این چند سال اخیر توانسته‌اند تابوهای زیادی را بشکنند و فضا را تا اندازه‌ای برای فعالیت‌های خودشان باز کنند. شما در داخل ایران فعال هستید، با توجه به تجربه کاری خودتان، فکر می‌کنید در حال حاضر، "مشکل اصلی"، دولت، نهادها و ارگان‌های حکومتی هستند یا هنجار‌ها و ارزش‌های فرهنگی جامعه‌اند که به عنوان مانع اصلی و محوری دارند عمل می‌کنند؟

بزرگ‌ترین مشکل‌ ما، کمبود آگاهی جامعه در مورد وضعیت اقلیت‌های جنسی ایرانی است. واقعیت امر این است که ما آنقدر که با خانواده‌ها و با اجتماع اطراف‌مان مشکل داریم، با خود دولت مشکل نداریم.

البته اگر دولت به مانند برخی از کشورهای دیگر- حتی با توجه به وضعیتی که در ترکیه حاکم است - حامی بود یا حتی اگر حمایت هم نمی‌کرد، به طور مستقیم "موضع" نداشت و تیغ‌ سرکوبش را روی دگرباشان جامعه نمی‌کشید، باز وضعیت ما از این بهتر بود.

در خارج از کشور، سازمان و گروه‌هایی فعال هستند که به طور مشخص دارند روی نقض حقوق جنسی یا مطالبات دگرباشان جنسی ایران کار می‌کنند. به باور شما، آیا ارتباط فعالان داخل کشور یا خود دگرباشان ایرانی با این گروه‌ها، توانسته کارآمد و مفید باشد؟ اساساً شما چه کارکردهایی برای این گروه‌ها در داخل کشور قائل هستید؟

به نظر می‌رسد در حال حاضر، تمرکز سازمان‌های خارج از کشور، بیشتر روی مسئله مهاجرت یا کمک به مراحل پناهجویی و پناهندگی افراد است تا کارهای دیگر (البته این بزرگ‌ترین کاری هم هست که در شرایط فعلی می‌توان انجام داد.)

بزرگ‌ترین مشکل‌ ما، کمبود آگاهی جامعه در مورد وضعیت اقلیت‌های جنسی ایرانی است. واقعیت امر این است که ما آنقدر که با خانواده‌ها و با اجتماع اطراف‌مان مشکل داریم، با خود دولت مشکل نداریم. البته اگر دولت به مانند برخی از کشورهای دیگر- حتی با توجه وضعیتی که در ترکیه حاکم است- حامی بود یا حتی اگر حمایت هم نمی‌کرد، به طور مستقیم "موضع" نداشت و تیغ‌ سرکوبش را روی دگرباشان جامعه نمی‌کشید، باز وضعیت ما از این بهتر بود.

هم‌اکنون، این سازمان‌ها تمرکزشان را از روی کارهای خبری که ممکن بود حساسیت برانگیز باشد برداشته‌اند. این امر، به جهت روند و سرعت اطلاع‌رسانی پدیده مطلوبی نیست، اما از سویی دیگر می‌تواند تا اندازه‌ای فضا را برای فعالان داخل کشور باز کند. فعالانی که در وسط این شرایط عینی قرار دارند و به جهت همین ویژگی، می‌توانند صداهای مفیدتری داشته باشند.

از سویی دیگر، سازمان‌های فعال حقوق دگرباشان در خارج از کشور می‌توانند به آشنا کردن گروه های مختلف به یکدیگر در داخل کمک کنند. البته این گروه‌ها، بیشتر گروه‌های دوستانه هستند. به این معنا که نمی‌توان از آنها به عنوان گروه‌های تشکل‌یافته نام برد. هنوز یک دید "سازماندهی" یا "تشکل‌یابی" در جامعه اقلیت جنسی ایرانی وجود ندارد. بلکه یک‌سری گروه‌ "دوستانه" داریم که دارند فعالیت می‌کنند. گاهی کنار هم جمع می‌شوند و به همدیگر و افرادی که می‌شناسند کمک می‌کنند و سعی دارند اجتماع اطراف خودشان را باز کنند. به همین خاطر، اینکه گفته شود: "فعالیت سازمانی وجود دارد"، بیشتر نگاه و رویکردی است که دارد از بیرون به این گروه‌ها می‌شود و واقعیت خارجی ندارد.

شما نمی‌توانید آن ور دنیا باشید و بخواهید این اجتماع و این گروه‌ها را به طور کامل حس کنید و برای آنها تز بدهید. شما تا وسط این جامعه نباشید (حال چه یک سال، چه چندین سال باشید)، تزهایی که خواهید داد یا حرف‌هایی که می‌زنید، زیاد نمی‌تواند با متن جامعه همخوانی داشته باشد.

این سازمان‌ها می‌توانند با راه‌اندازی نشریات یا با راه‌اندازی وب‌سایت‌های آموزشی، به آنانی که مایل به آگاهی در این زمینه‌ها هستند کمک کنند. می‌توانند با صحبت کردن، با یاری فعالان داخل و وصل کردن‌شان به رسانه‌های مختلف، به مطرح شدن بیشتر این موضوع در جامعه و آشنایی خانواده‌ها - به ویژه خانواده‌ها که در ارتباط مستقیمی با وضعیت افراد هستند- کمک کنند.

حقوق جنسی و قدرت اجتماعی

Fri, 18 May 2012 07:27:47 +0000

موقعیت اجتماعی زنان و مسائل جنسیتی آنان در افسانه‌های کهن

شکوفه تقی

شکوفه تقی- قصه‌های مردمی یکی از منابع غنی برای شناخت وضعیت زنان و مسائل جنسیتی ایشان در گذشته، به‌خصوص در جوامع سنتی است. از آنجایی که قصه‌های عامیانه معمولاً ابزاری برای آموزش کودکان، یا سرگرمی بزرگسالان بوده، و در آن‌ها از زبان استعاری استفاده ‌شده، معمولاً قصه‌گو برای بیان مطالب دستش باز‌تر بوده است. از این رو در مطالعه‌ی نماد‌ها و بن‌مایه‌های قصه‌ها، می‌توان بسیاری از حلقه‌های گمشده‌ تاریخی و روابط اجتماعی را یافت.

این مقاله سعی می‌کند با استفاده از منابعی مثل سمک عیار، هزار و یک شب، قصه‌های عامیانه‌ ملل و کتاب تورات نشان دهد بین تعریفی که از ارزش جنسی و انسانی یک جنس می‌شود، و قدرت اجتماعی آن جنس، ارتباطی مستقیم وجود دارد. از این‌رو وقتی زن در جامعه‌ سنتی فاقد قدرت اجتماعی لازم است، حقوق انسانی و جنسیش نیز به‌‌ همان میزان در چشم قوانین و عرف اجتماعی کاهش می‌یابد. به‌طوری‌ که خویشاوندان مذکر او اختیاردار حقوقش می‌شوند.

در کتاب سمک عیار می‌بینیم مادامی که دختر در خانه‌ پدری به‌سر می‌برد پدر، سپس برادران، مالک حقوق انسانی او می‌شوند. پدر می‌تواند تصمیم بگیرد این حق را به خود دختر، یا مردان دیگر خانواده واگذار کند. در کتاب می‌آید قزل-ملک شاهزاده‌ ارمنستان دختر غور کوهی را، در غیاب پدر از برادرانش خواستگاری می‌کند. برادران می‌گویند تا پدرشان زنده است آن‌ها حقی ندارند. قزل‌ملک فرستاده‌ای نزد غور کوهی می‌فرستد و غور می‌گوید که نخست باید با دختر صحبت کند. اگر رضایت داد «کنیز شاهزاده» خواهد بود (سمک عیار ۲: ۱۲۰).

دکتر شکوفه تقی، نویسنده، شاعر و مردم‌شناس

تعلق حقوق دختر به مردان خانواده‌اش در زمان دوشیزگی چنان مسلم بوده، که اگر مردی بی‌اجازه‌ پدر به این حق تجاوز می‌کرده، بر طبق عرف جاری در جامعه با مجازاتی سنگین روبرو می‌شده است. در تورات در این رابطه می‌آید وقتی دینه دختر لیا، که خواهر و هووی راحیل است، به تصرف پسر رئیس شهر که به شدت دلباخته‌ اوست در می‌آید، برادران نقشه‌ شومی برای مرد متجاوز و خاندانش می‌کشند. در پایان نه تنها مردان آن‌ها را می‌کشند، که علاوه بر تصرف زنان و کودکانشان، همه‌ اموال آن‌ها را نیز تصاحب می‌کنند. (پیدایش ۳۴: ۱۱۔۱۹).

با استناد به عرف جامعه‌‌ سنتی اگر دختر بی‌اجازه‌ پدر یا مردان خانواده، مردی را برگزیند نیز شدیداً مجازات می‌‌شود.

در قصه‌ «چوپان و دختر خورشید» یکی از دختران خورشید در یکی از گشت‌های روزانه‌اش دلباخته‌ چوپانی می‌شود که مهارت بی‌حدی در نواختن نی داشته است. علاوه بر آن‌ چوپان لامای مقدسی بوده، که برای خورشید قربانی می‌کردند.

با کمک مادر چوپان که جادوگر توانایی است و نحوه‌ جوشاندن و ترکیب داروهای شفابخش را می‌داند، مرد جوان به صورت لحافی زیبا در می‌آید و با دختر خورشید به قصر او می‌رود. پس از سپری کردن مدتی در قصر خورشید، آن دو با هم می‌گریزند و به ته دره‌ای پناه می‌برند. وقتی برای چیدن گیاهان به بالای کوه می‌روند خورشید آن‌ها را می‌بیند و هر دو را تبدیل به سنگ می‌کند. (افسانه‌های سرخپوستان۲: ۱۷۹-۱۹۱).

در قصه‌ها می‌توان دید نه تنها حقوق جنسیتی زن مانند سایر حقوق انسانی او از آن خویشاوند ذکور زن بوده، که هر چه دلالت بر هشیاری دختر و ابراز تمایل او به همسر داشتن می‌کرده، نیز تهدیدی برای قدرت مرد، محسوب می‌شده، و بیان آن نیز به مجازات دختر می‌انجامیده است.

در قصه‌ «ملکه‌ وجیهه‌آباد» می‌آید دختری از غارغار کلاغ تعبیری می‌کند، که وقتی آن را به پدرش می‌گوید، پدر حمل بر همسرخواهی دخترش می‌کند. به دختر ناسزا گفته، تهدید می‌کند برای زهر چشم سایر دختران، پوستش را خواهد کند. تا آن‌ها باشند در برابر پدر اسم شوهر نیاورند. (افسانه‌های ترکستان ١٠٩).

«چوپان و دختر خورشید». در قصه‌ها هوش زن تهدیدی برای مرد است.

در قصه‌های هزار و یک شب نقل می‌شود حاتم از شهر شاه‌آباد می‌گذشته، در آنجا درختی کهنسال می‌بیند که بر شاخه‌هایش سر آدمیان روییده، و زیر درخت تالابی از آب و خون است. وقتی زیر درخت می‌نشیند سر‌ها قهقهه می‌‌زنند. قبل از اینکه حاتم دیوانه شود خضر به کمکش می‌آید توضیح می‌دهد دختر سام احمر جادوگر روزی در پیش پدر «ذکر شوهر» کرده‌است. سام احمر از شنیدن این سخن چنان خشمگین می‌شود که دخترش را در طلسم تالاب می‌‌اندازد (هزار و یک شب۴: ۲۷۱۴).

در داستان سمک عیار «ماهانه»، دختر ارمن‌شاه، که دل در گرو مهر خورشید‌شاه بسته است، به او می‌نویسد که همسری او را قبول کند. وقتی جاسوسان خبر را به گوش ارمن‌شاه که با خورشید‌شاه دشمن است، می‌رسانند، قزل‌ملک برادر دختر چنان خشمگین می‌شود که تصمیم می‌گیرد خواهرش را بکشد. دبور پهلوان او را باز می‌دارد؛ نصیحت می‌‌کند که اگر هم می‌خواهد او را بکشد باید پنهانی این‌کار را انجام دهد و «آوازه بیندازد» که خودش مرده است (سمک عیار۲: ۱۱۰).

در داستان «حسن و خلیفه‌ هارون‌الرشید» دختری به مردی اظهار محبت می‌کند. برای اینکه مجازات شرعی و اجتماعی دامن دختر و پسر را نگیرد، خلیفه وساطت می‌کند و آن‌ها را به عقد هم در می‌آورد. این دختر به دست پدر کشته نمی‌شود. اما از حقوق مالی محروم می‌شود. مادر دختر وقتی بعد از مدت‌ها او را ملاقات می‌کند به او می‌گوید: «ای گیس‌بریده گریه نکن؟ اگر پدر و مادر می‌خواستی این گند رو بالا نمی‌آوردی، که از اون موقع تا حالا پدرت نمی‌تونه سر بلند کنه. دختر گفت‌ ای مادر باز جای شکرش باقیه که یه کسی مثل خلیفه هم شد پدر من و هم شد پدر اون، ما رو کابین کرد، مادرش گفت الاغ هم اگه پسر ببره پیش خلیفه قبول می‌کنه» (قصه‌های مشدی گلین خانم ٢٣٩).

در بسیاری موارد مجازات‌ها به وسیله‌ی خویشاوندان مؤنث دختر به اجرا در می‌آمده است.

در هزار و یک شب می‌آید که بازرگانی مصری دختری به نام طلایه داشت که از او زیبا‌تر در جهان نبود. بازرگان این دختر یگانه را بسیار دوست داشت. هر کس به خواستگاری دختر می‌آمد او مخالفت می‌کرد. تا اینکه پدر برای معامله‌ای از شهر بیرون می‌رود و وقتی پیش از ایام موعود به خانه بازمی‌گردد در کنار بستر دختر غلامی کافور نام را می‌بیند. در دم غلام را می‌کشد. و وقتی می‌خواهد دختر را هم بکشد دختر سوگند یاد می‌کند که غلام در غذایش بنگ ریخته و او را بی‌هوش کرده است. پدر حرف دختر را باور می‌کند. اما می‌‌گوید برای «رهایی از ننگ» باید از آن شهر بروند (هزار و یک شب۳: ۲٠۵۶).

در قصه‌ راپونزل به موضوعی مشابه برمی‌خوریم. مادر یا نامادری که جادوگر هم هست، دختر را بالای برجی زندانی می‌کند تا او را از دسترس مردان در امان نگاه دارد. دختر با آوازش مردی را به آن برج می‌کشاند. معاشرت دختر با مرد سبب طرد آن دو می‌شود، طوری‌که ناچارند از شهر بروند. در صحرا- نمادی برای تبعید- زندگی کنند.

آنچه به نظر می‌رسد این است که عرف جامعه در برابر «صاحب دختر» دو راه می‌گذاشته است: یا با کشتن دختر از حیثیت خود دفاع کند و دوباره به جامعه برگردد، یا جلای وطن کند.

در قصه «ملکه وجیهه‌آباد» دختری از غار غار یک کلاغ تعبیر جنسی می‌کند. پدرش او را تهدید به مجازات می‌کند.

در بسیاری موارد لازم نیست که دختر کار غیر اخلاقی کرده باشد تا پدر احساس کند شرافتش لکه‌دار شده. نالایقی داماد نیز می‌تواند دلیلی بر مجازات کردن عروس باشد. در قصه‌های هزار و یک شب پادشاه خواستار دختری زیباروی است. پدر دختر، وزیر، می‌گوید عهد کرده او را به پسر عمویش بدهد. ملک از دست او خشمگین می‌شود و دستور می‌دهد دختر را با خفت و خواری به عقد زشت‌ترین مرد شهر که کوتوله‌ گوژپشتی بوده درآورند. فردای روز عروسی پدر دختر به قصد کشتن دختر می‌آید تا ننگ را از خود پاک کند (هزارویک شب ١: ١۳٢).

در تاریخ ایران باستان و مصر شواهد و مدارک فراوان وجود دارد، که پدر نه تنها می‌تواند دختر را به هر کس که بخواهد بدهد، که خود نیز در صورت تمایل می‌تواند در او تصاحب کند. از آن شمارند پادشاهان هخامنشی و ساسانی و فراعنه مصر. پلوتارک از وصلت اردشیر دوم با دخترش آتوسا می‌گوید. در این رابطه می‌آورد که اردشیر در ابتدا عشقش را پنهان می‌کرد. وقتی پاریزاتیس مادر اردشیر خبردار شد، دختر را مورد محبت فراوان قرار داد. و به اردشیر که عشقش را مخفی داشته بود، چنان القاء کرد که با دخترش رسماً ازدواج کند. با استناد به پلوتارک محبت پادشاه به دخترش به آن حد بود که وقتی زن به بیماری جذام مبتلا شد، ذره‌ای از محبت پادشاه به او کم نشد (حیات مردان نامی۴: ۵١٠).

در داراب‌نامه‌ طرطوسی که اثری داستانی است و به شیوه‌ تاریخی نگاشته شده است، می‌آید همای، مادر داراب یا داریوش سوم، دختر اردشیر است، که فرزندش را از پدرش بار گرفته است: «همای گفت پدر من بر من آسیب رسانید و مهر از من برداشت و از این سر جز یزدان کس خبر ندارد و مرا یک ماه شد که ایام معروفه‌ خود ندیده‌ام» (داراب‌نامه‌ طرطوسی١: ١٠).

---------------------------

ابراهیم وقت ورود به مصر به همسرش می‌گوید: «اینک می‌دانم که تو زن نیکومنظری هستی. همانا چون اهل مصر ترا ببینند گویند این زوجه‌ اوست. پس مرا بکشند و ترا زنده نگاه دارند. پس بگو خواهر من هستی تا به خاطر تو برای من «خیریت» شود و جانم به سبب تو زنده ماند»

---------------------------

در قصه‌ها مردی که قصد تصرف دختر را دارد، معمولاً به عنوان ناپدری معرفی می‌شود. اما شواهد و مدارک درونی قصه‌ها نشان می‌دهد، که این مرد در بسیاری موارد پدر دختر است که مانند ناپدری عمل می‌کند.

در قصه‌ی «دوشیزه بی‌دست» که تفکر مسیحی و باورهای قرون‌وسطایی را به نمایش می‌گذارد، دختر بعد از گریز از نزد پدر، که او را برای رفاه خود به شیطان فروخته، به صورت روح در می‌آید تا اینکه پادشاهی او را می‌یابد (کاربردهای افسون ۶۵٨-۶۶٣).

در قصه‌ی «جامه‌ای از پرهای سفید» دختری که نامادری بدذاتی دارد، به مردی ترسناک، زشت و پیر به نام ریش‌سیاه شوهر داده می‌شود. ریش‌سیاه را نامادری از «روزگار قدیم» می‌شناخته است (نمادی برای پدر یا ناپدری.) ریش‌سیاه برای وادار کردن دختر به انجام وظایف زناشویی او را در اتاقی زندانی می‌کند و سخت آزار می‌دهد. دختر در خواب و بیداری پرنده‌ای را می‌بیند که بال‌هایش را می‌کند، به او می‌‌دهد و می‌گوید از آن پر‌ها برای خودش لباس بدوزد. دختر به محض پوشیدن آن، پرنده‌ای می‌شود و از دست ریش‌سیاه می‌گریزد (افسانه‌هایی از تبت ٢: ٣١‌۴٠).

در قصه‌ها پدری که قصد تصرف دخترش را دارد، معمولاً به عنوان ناپدری او معرفی می‌شود.

همان‌طور که بخشی از مردم دنیا در دوره یا دورانی از تاریخ دخترانشان را قبل از ازدواج پنهان می‌کردند، و در شرایطی به دست صاحب بعدی می‌سپردند، که حتی آفتاب روی آنان را ندیده باشد، در قسمتی دیگر از دنیا پدر و مادر یا عرف جامعه می‌توانسته به اسم «فاحشگی مقدس» زنان جوان را برخلاف میلشان وادار به هم‌بستر شدن با مردان غریبه کند.

مارکوپولو در این رابطه می‌گوید در تبت برای زن ننگ بزرگی بوده که باکره به خانه‌ شوهر برود. از این رو دختران را تا زمانی که باکره بودند شوهر نمی‌داده‌اند. با استناد به مارکوپولو ایشان باور داشتند که دختر می‌بایست قبل از ازدواج با مردان دیگر هم‌بستر شده باشد، تا موجب رضایت خدایان فراهم گردد. به همین دلیل به محض اینکه کاروانی به محل زندگی آن‌ها می‌رسیده، پدران و مادران دختران پا به بخت خود را، نزد کاروانیان برده، از آن‌ها خواهش می‌کردند که از دخترانشان بهره‌برداری کنند. آن‌گونه که مارکوپولو می‌گوید اگر دختری مشتری مناسبی می‌یافته سرافراز باز می‌گشته است، و زر و زیوری را که دریافت کرده بوده، بر خود می‌آویخته است. اما وقتی دختر ازدواج می‌کرد و به مقام «متعلقه» می‌رسید، یعنی دارای صاحب می‌شد، دیگر کسی نمی‌توانست به او حتی نگاهی بیندازد (سفرنامه‌ مارکوپولو ١٧۴).

در همین رابطه هرودوت می‌گوید که بابلی‌ها عادت شرم‌آوری دارند، هر زنی که در آنجا تولد یافته باشد باید یک بار در طول زندگی به معبد ونوس برود و در آنجا با یک بیگانه مقاربت کند. بسیاری از مردم ثروتمند که غیور‌تر از آنند که با دیگران آشکارا آمیزش کنند، در کالسکه‌های سربسته به معبد می‌روند و ملازمان بسیار دنبال آن‌ها حرکت می‌کنند. آن‌ها در آنجا محلی اختیار می‌نمایند. بقیه‌ زن‌ها در «حیاط مقدس» می‌نشینند و دسته‌گل پارچه‌ای به سر می‌گذارند. مردم از هر زنی که خوششان بیاید سکه‌ای در دامنش می‌‌اندازند و او را به خارج محوطه‌ مقدس می‌برند. این سکه به هر میزانی که باشد نباید رد شود. چون به محض اینکه به دامن زن بیفتد «مقدس» می‌شود. هرودوت می‌گوید شبیه رسم بالا در قبرس نیز دیده می‌شود (کتاب ١: ١٩٩).

در تملک شوهر

در جامعه‌ی سنتی پس از ازدواج، شوهر مالک حقوق انسانی و جنسی زن می‌شود. در این رابطه می‌توان از داستان ابراهیم مثال آورد. در تورات می‌آید ابراهیم وقت ورود به مصر به همسرش می‌گوید: «اینک می‌دانم که تو زن نیکومنظری هستی. همانا چون اهل مصر ترا ببینند گویند این زوجه‌ اوست. پس مرا بکشند و ترا زنده نگاه دارند. پس بگو خواهر من هستی تا به خاطر تو برای من «خیریت» شود و جانم به سبب تو زنده ماند» (پیدایش۱۲: ۱۳). زیبایی سارا باعث می‌شود ابراهیم پایش به دربار باز‌ شود. زنش به همسری فرعون درآید و به ابراهیم مال و مکنت فراوان ‌رسد. او وقتی ثروتمند می‌شود، خدا بر فرعون بلایی می‌فرستد که به سبب آن فرعون می‌فهمد زنی که به همسری خود درآورده زوجه‌ ابراهیم است. پس او را به شوهرش باز می‌گرداند (پیدایش ۱۲: ۱۲-۲۰).

----------------------------

هرودوت می‌گوید که بابلی‌ها عادت شرم‌آوری دارند، هر زنی که در آنجا تولد یافته باشد باید یک بار در طول زندگی به معبد ونوس برود و در آنجا با یک بیگانه مقاربت کند.

----------------------------

در قسمت دیگر داستان ابراهیم می‌آید که او در آرزوی فرزند به پیش‌نهاد همسرش سارا با کنیز او جفت می‌شود. اما سارا که تحمل کبرفروشی کنیز خود، هاجر، را ندارد، از شوهرش می‌خواهد که او و پسرش را از برابر چشمش دور کند (پیدایش ۱۶: ۱-۱۶). در قانون حمورابی بند ١۴۶ می‌آید که اگر مردی زنش بچه نیاورد و او از کنیزی بچه آورد و کنیز ادعای مساوات با زن اول را بکند، مرد نمی‌تواند زن را بفروشد. چون از او بچه دارد. اما می‌تواند زن را در شمار سایر کنیزان نگاه دارد. در مورد ابراهیم قضیه از این فرا‌تر می‌رود. بلایی که در تورات بر سر هاجر می‌آید از آن دست مجازات‌هایی است که در قصه‌ها بر زنانی اعمال می‌شود که مرتکب جرم جنسی شده‌اند. در تورات می‌آید که ابراهیم صبح مشک آبی روی دوش زن می‌گذارد و او را با بچه‌اش روانه می‌کند. آن‌ها به بیابان بی‌آب و علفی می‌روند (پیدایش ٢١: ۱۴-١۶).

به روایت تورات وقتی آب مشک تمام می‌شود هاجر اسماعیل را زیر بوته‌ای می‌گذارد و از او فاصله می‌گیرد، تا مرگش را نبیند. خدا گریه و فغان هاجر را می‌شنود و به او الهام می‌کند که در نزدیکی آنجا چاهی است. زن با پسرش برای خود در آن بیابان آبادیی درست می‌کند، از قبل چاه و پولی که از کاروانیان می‌گیرد، روزگار می‌گذراند. در این مقطع ابراهیم دوباره در زندگی آن‌ها پیدا می‌شود، تا مالکیت چاه را به‌دست آورد. البته متن به صراحت نمی‌گوید که منظور‌‌ همان چاهی است که هاجر پیدا کرده است. تنها به قرینه است که می‌توان دید هر دو یکی است. زیرا در ابتدای متن قید می‌شود که مادر و پسر به بیابان بی‌آب و علف بئر‌شبع می‌‌روند و در بازگشت ابراهیم نیز، به‌‌ همان چاه اشاره می‌شود. می‌آید نزدیکان ابی‌ملک قصد تصاحب چاه را دارند و ابراهیم به ابی‌ملک گاو و گوسفند می‌دهد و با او عهد می‌بندد: «وابی‌ملک به ابراهیم گفت این هفت بره ماده که جدا ساختی چیست گفت که این هفت بره‌ ماده را از دست من قبول فرمای تا شهادت باشد که این چاه را من حفر نمودم» (پیدایش ٢١: ٢٨-٢٩).

در تورات می‌بینیم که نه تنها همه‌ حقوق زن به مرد او تعلق دارد، که پس از مرد به خانواده‌ او منتقل می‌شود، ولو اینکه تنها بازمانده‌ی مرد یک زن باشد. برای مثال تامار عروس یهودا پسر یعقوب است. یهودا دختر را برای پسر اولش می‌گیرد. او می‌میرد. پسر دوم هم می‌میرد. یهودا به زن می‌گوید لباس بیوگی بپوشد به خانه‌ پدرش برود و منتظر باشد که پسر سومش به مردی برسد. (پیدایش ٣٨: ١-٣٠).

از داستان روت در تورات می‌توان چنین برداشت کرد که در جامعه‌ یهودی آن روز زن بعد از ازدواج به تملک خانواده‌ی شوهر در می‌آید، و زنی که به فرمان مادرشوهر پس از مرگ شوهر وفادارانه سر می‌نهد، پاداش می‌بیند. در قصه می‌آید که مادرشوهر روت، او را برای خوشه‌چینی نزد یکی از افراد خانواده‌ی شوهرش که مردی دولتمند به نام بوعز بوده می‌‌فرستد. دختر به دلیل آنکه با مادر شوهرش خوش‌رفتار بوده است، مورد تکریم مرد قرار می‌گیرد. مادر شوهر وقتی می‌‌شنود که مرد دختر را با دستمزد خوبی برگردانده، به دختر می‌گوید که برود و خودش را تقدیم مرد کند (روت ۳: ۱۔۱۸).
«بوعز به مشایخ و تمامی قوم خود گفت شما امروز شاهد باشید که تمامی مایملک الیملک و تمامی مایملک کلیون و محلون را از دست نعومی (مادر شوهر روت) خریدم. و هم روت موآبیه زن محلون را به زنی خود خریدم.» (روت ٩: ۴).

در همین رابطه اگر زن از همسرش بگریزد هویتش را از دست می‌دهد در چشم جامعه می‌میرد. در دسته‌ای از قصه‌ها می‌آید زنان به دلیل ظلم و ستمی که شوهر یا خانواده‌ شوهر در حق ایشان روا می‌دارند از خانه‌ می‌گریزند. این‌ها اگرچه رسماً برای گذران زندگی به فاحشگی تن در نمی‌دهند، اما ناچارند بی‌هویت چون روحی سرگردان در حاشیه‌ جامعه زندگی کنند. در قصه‌ی «دختری روی درخت کاج» دختر که از دست ستم‌های مادر شوهر فرار کرده، به صورت روحی در می‌آید. تنها وقتی به وضعیت عادی باز می‌گردد که راهبی او را می‌یابد و به خانه‌ی شوهر باز می‌گرداند. آن‌ها از ترس اینکه مبادا دختر موجود مقدسی شده باشد و با ارواح مقدس در تماس باشد دست از آزار و اذیت او برمی‌دارند. (افسانه‌های چینی ١٢١-۱٢۴).

منابع
افسانه‌های چینی، ترجمه مهیار و کامیار نیک‌پور، تهران ۱۳۷۹.
افسانه‌های ترکستان، گردآوری ناصر پورپیرار، برزین آذرمهر، تهران ١٣۶٠.
الکاتب الارجانی، فرامرزبن‌خداد بن عبدالله، سمک عیار، به تصحیح خانلری، پرویز، تهران ١۳۶٢ ببعد.
بتل‌هایم، برونو، کاربردهای افسون، ترجمه کاظم شیوارضوی، تهران سال چاپ؟
پلوتارک حیات مردان نامی، ترجمه رضا مشایخی، تهران ١٣۶٩.
تقی، شکوفه، زن آزاری در قصه‌ها و تاریخ، نشر باران، استکهلم ١٣٨٧.
طرطوسی، دارابنامه، تهران ۱۳۵۶.
سفرنامه مارکوپولو، ترجمه حبیب‌الله صحیحی، تهران ١۳۵٠.
شتوویچکووا، دانا ومیلادا، افسانه‌هایی از مردم تبت، ترجمه اردشیر نیک‌پور، تهران ۱۳۷۹.
فوره سل‌تر، هلن، افسانه‌های سرخپوستان، ترجمه اردشیر نیک‌پور، تهران ۱۳۷۹. مشدی‌گلین‌خانم، قصه‌های مشدی‌گلین‌خانم، گردآوری ل. پ. الول ساتن، تهران ١٣٧۶.
هرودوت، تاریخ هرودت، ترجمه فارسی مازندرانی، تهران ١۳۶٢
هزارویک شب به کوشش بهرام افراسیابی، تهران ١٣٧٨

در همین زمینه:
::جستارهای دکتر شکوفه تقی در رادیو زمانه::

آموزش سکس در آمریکا

behnam — Mon, 19 Dec 2011 18:35:46 +0000

دنیل دنویر

برگردان:

نادیا پارسا

نادیا پارسا - "آموزش روابط جنسی"، یک حق است. دولت‌ها موظفند با صرف بودجه‌ها و اجرای برنامه‌هایی کارآمد، روابط جنسی شهروندان خود را بهبود بخشند. به‌طور حتم، این امر امکان‌پذیر نیست مگر اینکه از سنین پایین، کودکان و نوجوانان را از طریق آموزش با مسائل جنسی آشنا کرد. به هر روی، بررسی تجربه کشورهای مختلف تا اندازه‌ای می‌تواند در نشان دادن چالش‌های این بحث کارساز باشد. دنیل دنویر، در یادداشت خود که در روزنامه گاردین منتشر شده است به برخی از چالش‌های موجود در گستره سیاست عمومی ایالات متحده می‌پردازد:

اکثر جوانان آمریکایی، تقریباً در هرجایی غیر از مدرسه‌های خود، درباره روابط جنسی آموزش می‌بینند. با در نظر داشتن چنین واقعیتی، هم‌اکنون اخبار امید‌بخشی شنیده می‌شود.

بر اساس گزارش‌ اخیر "مرکز اطلاعات و آموزش ایالات متحده آمریکا" در سال ۲۰۱۰، دولت اوباما و کنگره این کشور، دوسوم بودجه دولت فدرال را به منظور آموزش مسائل جنسی در پیش از ازدواج را حذف کرده‌اند و در یک تغییر موضع تاریخی، نزدیک به ۱۹۰میلیون دلار را به آموزش جامع در این زمینه اختصاص داده‌اند.

در سطح محلی، "مایکل بلومرگ" شهردار نیویورک، از برنامه‌ جامعی خبر داده است که قرار است در فصل بهار با موضوع آموزش مسائل جنسی برگزار شود. در گذشته، همه کودکان از آموزش جنسی علمی برخوردار نمی‌شدند، در واقع برخی از برگزارکنندگان برنامه، کار خود را به خوبی پیش می‌بردند و اما برخی دیگر نه!

این برنامه پیشنهادی اخیر، واکنش‌های تندی را در میان جناح راست ایالات متحده در پی داشته است. حتی برخی از والدین، یکی از ‌پایگاه‌های اینترنتی مورد تائید را، "مروج پورنوگرافی و بی‌قید و بندی جنسی" قلمداد کرده‌اند.

شهر "بلومبرگ" در حال حاضر به سبب سیاست‌های موفقش در زمینه آموزش مسائل جنسی، پیشتاز است. این در حالی است که شهرهای دیگر، برای پرداختن به آموزش‌ روابط جنسی، با محدودیت‌هایی مواجه‌اند و به نوعی عقب هستند.

ماه پیش، گزارشی از من منشر شد و در آن نشان دادم مدرسه‌های "فیلادلفیا"، در اجرای برنامه‌های آموزش جنسی، کاملاً ناموفق عمل کرده‌اند. این آموزش‌ها به طور معمول دیرهنگام آغاز می‌شوند. چرا که اساساً ۱۵ درصد دختران نوجوان در فیلادلفیا، پیش از آنکه به سیزده سالگی برسند، دیگر باکره نبوده‌اند. با این حال، در فیلادلفیا قوانین به گونه‌ای است که آموزش‌ها تنها به نیاز دانش‌آموزان در مورد چگونگی پیشگیری از ایدز می‌پردازد.

واقعیت این است که نامزدهای ریاست جمهوری در حزب جمهوری‌خواه، خواهان آنند که آموزش مسائل جنسی در همین شکل و قالبی که هم‌اکنون هست باقی بماند. آنها منتقد جدی برنامه‌های آموزش‌ جنسی علمی و دقیق پزشکی‌اند. حتی گاهی به نظر می‌رسد، خودشان نیز هرگز آموزش جنسی ندیده‌اند!

برای نمونه، وقتی خبرنگاری از "ریکی پری" فرماندار "تگزاس"، در مورد علت موضع‌گیری او در زمینه آموزش جنسی سئوال کرد. او تنها پاسخی که داد این بود: " با توجه به تجربه‌های شخصی خودم، به نظرم می‌رسد بهترین راه ممکن "خودداری"است. این در حالی است که ایالتی که او فرماندارش است، یعنی "تگزاس"، پنجمین ایالت آمریکا به لحاظ آمار بارداری در نوجوانان به حساب می‌آید.

زمانی که "جرج بوش" فرماندار تگزاس بود، برنامه موسوم به "فقط خودداری" را در این ایالت اجرا کرد و بعد از آن‌ هم که به کاخ سفید رفت، جانشین او "پری"، از افزایش بودجه برنامه "پیشگیری از بارداری" دولت فدرال، بسیار بهره‌ برد.

بر پایه گزارش منتشر شده در هفته‌نامه "آستین کرونکیل"، ایالت تگزاس تنها در چهارسال گذشته، ۲۳/۳ میلیون دلار برای برنامه موسوم به "فقط خودداری" بودجه دریافت کرده است.نمی‌توان گفت این موضوع، تنها بازتاب ذهنیت واهی و پوچ مسیحیان معتقد است که هم‌اکنون به "سیاست عمومی" کشور راه یافته است. برای نمونه، "پری" از تزریق واکسن "اچ.پی.وی"(عفونتی که بر اثر رابطه جنسی منتقل می‌شود) حمایت کرده است. واکنسی که توسط رئیس‌دفتر پیشین او تبلیغ شده است.

او هم‌چنین در پارلمان برای "مرک"، سازنده این واکسن تبلیغ کرده است. این حرکت وی، خشم بسیاری از "مسیحیان انجیلی تندرو" را برانگیخت. در پاسخ به او، رقبای ریاست جمهوری‌اش در حزب جمهوری‌خواه که افرادی نظیر "میشل بچمن" و "ریک سانتوروم" نیز در میان آنها هستند، مدعی شدند که این واکسن به بی‌قید و بندی جنسی- اخلاقی در جامعه خواهد انجامید!

این طور به نظر می‌رسد که برخی از خود جمهوری‌خواهان، نیاز داشته باشند که در زمینه مسائل جنسی آموزش ببینند. همسر میشل بچمن، "مارکوس بچمن" درمانگاهی را اداره می‌کند که در آن متهم شده است به این که منظور "درمان هم‌جنسگرایی"، راهکارهایی ارائه می‌دهد. این اتهامی است که البته بچمن آن را رد می‌کند.

"نت گینگریچ" نیز بر عکس "هنری هشتم" به دنبال یافتن راهی بوده است که او را از "پروتستانیسم"به "کلیسای کاتولیک" پیوند دهد. "میت رمنی" نیز در مقام اسقف کلیساهای منطقه "بوستون"، سعی داشته زنی را که سقط جنین برای بقای زندگی خودش ضرورت داشته است، از این اقدام بازدارد.

در ارتباط با همین گزارش‌ها، می‌توان از "هرمان کین" که در حال حاضر متهم به آزار و اذیت جنسی است و نیز "پور ریک سانتروم" نام برد؛ کسی که تفاوت میان همجنسگرایی و رابطه جنسی با حیوانات را درک نمی‌کند، اما توانسته از توبیخ "دان ساوج"- روزنامه‌نگاری که در زمینه مسائل جنسی نامتعارف کار می‌کرد- مبلغ زیادی به دست آورد.

پیامدهای نادیده‌انگاری آموزش جنسی

نادانی هیچ توجیهی ندارد. برنامه عمومی "فقط خودداری"، کسانی را که رابطه جنسی پیش از ازدواج داشته‌اند، به "آدامسی جویده شده" تشبیه می‌کند. آنها مدعی‌اند که "پوشش و تازگی"، به جذابیت رابطه جنسی کمک می‌کند. بر پایه آمار ارائه شده "سیکوس"(مرکز آمار و آموزش جنسی در آمریکا) بیشترین تمرکز برنامه یادشده، بر آموزش "خودداری از رابطه جنسی پیش از ازدواج" است. این گزارش همچنین نشان می‌دهد که پرخطر‌ترین روابط جنسی نوجوانان، در میان معتقدان مسیحی دیده می‌شود.

بی‌سوادی و نا‌آگاهی در زمینه مسائل جنسی، تنها محدود به احزاب سیاسی نمی‌شود. واقعیت این است که این پدیده تبدیل به یک "اپیدمی آمریکایی" شده است. در همه جا، اخلاق‌گرایی خاص دوران "ویکتوریایی" نقش اروتیسم فراگیر، همه‌جایی و تجاری را بازی می‌کند.

پیامد‌های نادیده گرفتن آموزش مسائل جنسی، بسیار فرا‌تر از بارداری و بیماری‌های مرتبط با آن است. جوانان در حال حاضر بدون داشتن درک کافی از آسیب‌های روانی و اجتماعی، "تصاویر سکسی" را همانند یک ویروس منتشر می‌کنند، یاعکس‌های خود را برای دوستان‌شان می‌فرستند.

در مقابل، به جای آموزش مسائل جدید جنسی و تکنولوژی‌ها، به تازگی قانونگذاران تهدید کرده‌اند آنهایی را که زیر سن قانونی اقدام به چنین کارهایی می‌کنند، طبق قانون"منع پورنوگرافی کودکان" تحت پیگرد قانونی قرار ‌خواهند داد.

همچنان‌ که "دانا گلداستین"نویسنده نشریه "نیشن" می‌گوید: "موقعیت یک شخص در رابطه با آموزش جنسی، سرآغازی است برای طرح مسائل جدی‌تر. مسائلی مانند این‌ که آیا افراد، تغییراتی را که در زمینه جنسیت، شرایط اقتصادی، ورود زنان به بازار کار، بالا رفتن سن ازدواج و نیز عدم اجبار زوج‌ها به حاملگی - درنتیجه استفاده از هورمون- را می‌پذیرند یا نه؟"

می‌توان گفت همه روزه، شاهد حضور کم‌رنگ‌تر تفکر انتقادی در کلاس‌های درس هستیم. چراکه مسائلی نظیر نگرانی در خصوص سلامت جنسی (به واسطه تعصب‌های مذهبی) و نیز بهره‌وری‌های شرکت‌های بزرگ به نوعی نادیده گرفته می‌شوند.

درحالی ‌که کلاس‌های موسوم به "خودداری جنسی"، دانش‌آموزان را تشویق می‌کنند که بکارت خود را حفظ کنند، ۹۵ درصد از آمریکایی‌ها، پیش از ازدواج رابطه جنسی را تجربه می‌کنند.فکر می‌کنم زمان آن رسیده است که مطمئن شویم در حال تجربه کردن یک رابطه جنسی امن و لذت‌بخش هستیم!

حجاب دوم علیا

behnam — Fri, 25 Nov 2011 12:43:37 +0000

در گفت‌وگو با ساقی قهرمان، فعال حقوق جنسی در کانادا

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - در هفته‌های گذشته، انتشار تصاویر برهنه "علیا ماجده المهدی" وبلاگ‌نویس جوان مصری، به تنهایی جنجالی را در جهان عرب برانگیخت. جنجالی که از چشم رسانه‌های غربی و سایر مردم خاورمیانه نیز پنهان نماند، اما اینک که چندروزی از ماجرا گذشته، شاید بتوانیم در ورای هیجان‌های نخستین، به این حرکت اعتراضی نگاهی متفاوت و عمیق‌تر بیاندازیم.

پرسش محوری این است: آیا در ورای این اقدام به ظاهر رادیکال و کم‌نظیر که واکنش مثبت و منفی بسیاری از فعالان و فمینیست‌ها را در پی داشت، پیام دیگری نیز نهفته است؟ در همین زمینه با ساقی قهرمان، پژوهشگر جنسیت و فعال در زمینه حقوق جنسی در کانادا گفت‌وگویی کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

همان‌طور که حتماً در جریان هستید به تازگی علیا ماجده المهدی، وبلاگ‌نویس جوان مصری عکس‌هایی برهنه از خود و دوست پسرش را در وبلاگ شخصی و نیز در صفحه فیس‌بوکش منتشر کرد‌ه است و در همان جا نیز اشاره کرده که انگیزه‌اش از این اقدام، اعتراض به وضع موجود، نبود آزادی بیان، ارزش‌های حاکم و قدرت‌یابی اسلام‌گرایان و... است. در ابتدا مایلم نظر شما رو به عنوان یکی از فعالان حوزه جنسیت و حقوق جنسی در این زمینه بدانم.

ساقی قهرمان: من نیز چند تا از عکس‌های علیا را دیدم. نظر من این است که این عکس‌ها انتقال از یک "حجاب" به یک "حجاب" دیگر را نشان می‌دهد. به این معنا که با حجاب تعیین شده از سوی "فرهنگ مسلط" که برای بدن زن و جنسیت زن وضع شده هیچ تضادی ندارد.

در جامعه امروز مصر که در حال گذار از یک وضعیت فرهنگی- سیاسی به یک وضعیت فرهنگی-سیاسی دیگر است، علیا فقط دارد می‌گوید که من آن حجاب تعیین شده در ملاءعام را قبول ندارم، اما حجابی که برای زن در "حوزه خصوصی و خلوت" مقرر شده است را قبول دارم.

عکس‌هایی که علیا از خودش گرفته، دقیقاً همین را نشان می‌دهد. شکل آرایش علیا، لباسی که انتخاب کرده، یعنی گل‌سر قرمز، کفش قرمز و جوراب توری سیاه، اینها همه در واقع همان "حجابی" است که برای زن در خلوتی که تحت سلطه‌ یک چهره‌ مردانه قرار دارد، تعیین شده است. من فکر می‌کنم چیزی که علیا می‌خواهد بگوید در راستای آزادی‌های جنسی یا جنسیتی نیست، فقط یک اعتراض است. در این مفهوم که "خب بگذارید من خودم انتخاب کنم که کدام یکی از این دو تا حجاب را الان می‌خواهم بردارم."

با توجه به آن بسترهای اجتماعی- فرهنگی که شما نیز به آن اشاره کردید، به نظرتان همین حد از اعتراض نیز قابل تمجید نیست؟

هر حرکتی که به "خواست و انتخاب شخصی" افراد اشاره کند، به نظر من قابل تحسین است. به هنگامی که اکثر مردم مصر، قاعدتاً به مسائلی مانند اقتصاد یا مسائلی مثل حکومت آینده یا اینکه چه شخصی را به عنوان رئیس دولت انتخاب کنند، فکر می‌کنند، این که یک دختر جوان بلند شود و بگوید اساس و بنیاد آن تصمیم‌گیری‌ها و آزادی‌ها، به این بخش مشخص از فرهنگ برمی‌گردد در جای خودش خیلی حرکت قابل تحسینی است و خیلی نیز شجاعانه است و نشان از هوش علیا دارد، اما فقط در همین حد.

انتقاد دیگری هم که مطرح می‌شود این است که این نوع اعتراض‌ها که پیشتر نیز در دهه‌های۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در اروپا و برخی از کشورهای غربی جریان داشته به نوعی در بردارنده‌ نوعی نگاه "جنسیتی یا ابزارگونه" به تن و بدن زن است. آیا رویکرد انتقادی شما این نوع دیدگاه را نیز در بر ‌می‌گیرد؟

من فکر نمی‌کنم علیا عمداً قصد دارد به زن نگاه "ابزاری" داشته باشد. به نظر من، حرکت علیا از نداشتن آگاهی نسبت به محدودیت‌هایی ناشی می‌شود که جامعه و فرهنگ روی جنسیت می‌گذارد؛ یعنی تقسیم دوگانه جنسیت به "جنسیت مرد و "جنسیت زن و در پی آن "رفتار مردانه" و "رفتار زنانه".

با توجه به عکس‌هایی که علیا از خودش منتشر کرده، فکر نمی‌کنم شناخت علیا آن‌ قدر عمیق باشد که بخواهد در واقع استفاده ابزاری از خود داشته باشد. بلکه از روی عادت خیال می‌کند که با "برهنه‌شدن" می‌تواند "تابوشکنی" کند، اما نمی‌داند شکلی که برهنه شده، در واقع خودش همان تابو است.

یکی از حجاب‌هایی که زن ناچار است رعایت کند "زیبایی" است. یکی دیگر از حجاب‌هایی که زن ناچار است به آن ملزم باشد "ظرافت" است. یکی دیگر "معصومیت" است. علیا تمام این‌ها را رعایت می‌کند. استفاده ابزاری از خود نمی‌کند، اما نمی‌داند این کاری که می‌کند، در خود فرهنگ استفاده ابزاری از زن است.

یکی از حجاب‌هایی که زن ناچار است رعایت کند "زیبایی" است. یکی دیگر از حجاب‌هایی که زن ناچار است به آن ملزم باشد "ظرافت" است. یکی دیگر "معصومیت" است. علیا تمام این‌ها را رعایت می‌کند.

من فکر می‌کنم انتخاب یک زن برای پوشش، مثلاً اینکه تصمیم بگیرد چادر سرش کند یا نکند تا زمانی که این تصمیم و اراده خودش باشد و هر دقیقه‌ای که دلش بخواهد بتواند چادرش را بردارد و بگذارد روی زمین و دومرتبه بردارد و بگذارد سرش، اتفاق عجیب و غریبی نمی‌افتد. آزادی انتخاب چادر به معنی "آزادی انتخاب زن" است. به همان اندازه‌ که پوشیدن یک لباس برهنه و تن‌نما نیز می‌تواند انتخاب زن باشد. ما نباید "برهنگی" و "پوشیدگی" را در تقابل هم قراردهیم؛ تنها باید به حق انتخاب زن و حق تصمیم‌گیری زن برای انتخاب و حق او برای تغییر این انتخاب‌‌ها، تاکید داشته باشیم.

به باور شما، موضع‌گیری فعالان حقوق زنان و فمینیست‌های ایرانی نسبت به این دست از رفتارها و واکنش‌ها، چگونه باید باشد؟

به نظر من بهتر است به جای اینکه هیجان‌زده شوند و بر اساس داده‌های ناقص یا موضع‌گیری‌های صرفاً مقطعی و تاریخ‌دار تحلیل کنند، به مسئله "جنسیت و محدودیت‌های جنسیتی" نظر داشته باشند. ما زمانی می‌توانیم از این چهارچوب‌های محدود‌کننده و این حجاب‌ها تحمیلی، آزاد شویم که بدانیم هیچ دلیلی ندارد که مردها یک شکل خاص از لباس پوشیدن را رعایت کنند و زن‌ها نیز یک شکل دیگری را.

به نظر من فعالان اجتماعی و فعالان حقوق بشر باید تلاش کنند تا "انسان" را از این قالب تنگ دوگانه که در حال حاضر دچار آن است آزاد کنند. نه اینکه وقت بگذاریم که بگوییم: حجاب خوب است یا برهنگی خوب است! ما باید به این فکر کنیم که آیا مردها و زن‌ها با دامن و شلوار به دنیا می‌آیند؟ آیا شلواری که مردها می‌پوشند یک نوع "حجاب اجباری" است یا نه؟ آیا این حجاب اجباری به دلیل تعیین جنسیت و تعیین رفتار جنسیتی است؟

متاسفانه به طور معمول فعالان اجتماعی، با این مسائل به شکل مقطعی و کوتاه‌مدت برخورد می‌کنند. یعنی اگر لازم باشد که الان گفته شود علیا زن خیلی جسوری است، می‌گویند: بله علیا زن خیلی جسوری است، اما به ریشه‌ حرکت علیا و اینکه به کدام مسیر باید برود تا به یک آزادی انتخاب واقعی برسد معمولاً دقت نمی‌شود.

در همین زمینه:

گفت‌و‌گو با علیا ماجده المهدی:برهنه می‌شوم تا باشم

انقلاب زن برهنه مصری