آب

سال‌ همکاری‌های جهانی برای آب

arezoo — Sun, 17 Feb 2013 11:34:41 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - سال ۲۰۱۳ از سوی چند نهاد بین‌المللی از جمله یونسکو، به عنوان سال همکاری‌‌های جهانی در مورد منابع آبی نام‌گذاری شده است. با این نام‌گذاری، جامعه جهانی قصد دارد بر اهمیت مدیریت منابع آبی و استفاده پایدار از آن تاکید کرده و برای حرکت به سمت هدفی مشترک جهت حفاظت از این منابع گران‌بها و تجدید ناپذیر تلاش کند.

به همین مناسبت روز یازدهم فوریه برابر با ۲۳ بهمن مراسمی در مرکز سازمان یونسکو در پاریس برگزار شد تا رویدادهای مرتبط با سال جهانی همکاری‌های آبی به طور رسمی آغاز شود. قرار است در طول سال ۲۰۱۳ و در نقاط مختلف جهان برنامه‌‌ها، سمینارها و کارگاه‌های مختلفی در مورد این موضوع برگزار شود. هدف از این برنامه ارتقاء آگاهی مدیران، تصمیم‌گیرندگان و همچنین مردم در خصوص اهمیت مدیریت منابع آبی، یافتن راهی برای تلاش‌های مشترک و همچنین بررسی نیازها و کمبودها در سطح محلی، منطقه‌ای و جهانی است.

آب شیرین و تامین منابع آبی لازم، امروز مخرج مشترک بسیاری از مشکلاتی است که جوامع بشری و محیط زیست جهانی با آن رو به رو هستند. بهداشت وسلامتی، کشاورزی، انرژی، و توسعه شهری همگی به وجود آب و استفاده درست و پایدار از آن وابسته‌اند. اما منابع محدود آبی در جهان، به درستی مدیریت نشده و فشارهای خارج از ظرفیتی بر آن وارد می‌شود. فشارهایی که عمدتا برخواسته از نیاز جوامع به توسعه هر‌چه بیشتر است.

روز چهارشنبه ۱۳ فوریه برابر با ۲۵ بهمن، سازمان ناسا اعلام کرد مطابق تصاویر ماهواره‌ای، منطقه خاورمیانه، که ایران نیز در آن واقع شده، بخش بزرگی از منابع آب شیرین خود را از دست داده است و به زودی با بحران‌های فزاینده‌ برای تامین آب رو به رو خواهد شد. به گفته کارشناسان این سازمان، دلایل اصلی تحلیل رفتن منابع آبی در خاورمیانه، مدیریت غلط و خشکسالی‌ بزرگ سال ۲۰۰۷ و همچنین افزایش تقاضا برای مصرف آب بوده است.

اکنون حق دسترسی به آب، جزو یکی از حقوق انسانی و مقدماتی تمام جوامع در نظر گرفته می‌شود. اما پرسش اصلی نهادهایی مانند یونسکو و اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت آن است که چگونه از طریق همکاری‌های جهانی می‌توان بر مشکلات موجود غلبه کرد و حق انسانی تمام جوامع را برای دسترسی به آب و استفاده پایدار از آن تامین کرد؟ این پرسش‌ها و نگرانی‌های دیگری از این دست قرار است در طول سال ۲۰۱۳ به بحث گذاشته شود.

اما به جز فشارهای ناشی از توسعه، مسائل سیاسی و مرزهای میان کشورها نیز بر مدیریت منابع آبی سایه افکنده است. به عنوان مثال ۲۷۶ حوضه آبریز رودخانه‌ در جهان هستند که حداقل یک شاخه آن‌ها از یک مرز بین‌المللی عبور می‌کند. این حوزه‌های آبی مشترک در جهان حداقل ۴۶ درصد از سطح کره زمین را می‌پوشاند. این مقدار از مساحت زمین، محل زندگی حدود ۴۰ درصد از جمعیت دنیاست. جوامعی که از منابع آبی مشترک استفاده می‌کنند ممکن است با یکدیگر دارای رقابت باشند و یا نسبت به نحوه استفاده از این منابع ادعاهایی مطرح کنند. مطابق آمار سازمان ملل متحد، حدود ۶۰ درصد از این رودخانه‌ها و منابع آبی مشترک در دنیا، فاقد هرگونه نظام مشارکتی برای مدیریت است. بنابراین اهمیت اندیشیدن به چارچوبی مشترک برای مدیریت منابع آبی، برای آینده کره زمین حیاتی است.

اکنون بیش از ۲ میلیارد نفر در جهان به منابع و سفره‌های آب زیرزمینی وابسته هستند. این در حالی است که آبی که در بخش کشاورزی و تولید مواد غذایی مصرف می‌شود، بیشترین فشار را بر منابع آب شیرین در دنیا وارد می‌کند. بیش از ۷۰ درصد از آب شیرین در دنیا به مصرف کشاورزی می‌رسد. این رقم در منطقه آسیا و پاسیفیک در حدود هشتاد درصد است. حدود دو سوم گرسنگان جهان در این منطقه وسیع زندگی‌ می ‌کنند.

پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ نیاز به مواد غذایی تا حدود هفتاد درصد افزایش یابد و برای پاسخگویی به این نیاز، منابع آبی مورد استفاده هرچه بیشتر قرار می‌گیرند و اما دشواری اصلی اینجاست که منابع آب شیرین در دنیا محدود بوده، و بسیاری از آن‌ها تجدیدپذیر نیز نیستند.

روند رو به رشد جمعیت جهان و انتظار افزوده شدن رقمی در حدود دو تا سه میلیارد نفر دیگر تا چهل سال آینده، چشم‌انداز منابع آبی را با سئوال‌ها و ابهام‌های زیادی رو به رو کرده است. این روند رو به رشد همراه با تغییر رژیم غذایی انسان‌ها باعث افزایش نیاز برای تولید مواد غذایی شده است. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ نیاز به مواد غذایی تا حدود هفتاد درصد افزایش یابد و برای پاسخگویی به این نیاز، منابع آبی مورد استفاده هرچه بیشتر قرار می‌گیرند و اما دشواری اصلی اینجاست که منابع آب شیرین در دنیا محدود بوده، و بسیاری از آن‌ها تجدیدپذیر نیز نیستند.

به گفته سازمان بهداشت جهانی، سالانه حدود سه و نیم میلیون نفر در دنیا به دلیل کمبود منابع آبی و یا در دسترس نبودن آب سالم و بهداشتی، جان خود را از دست می‌دهند. از این میان در حدود یک و نیم میلیون کودک زیر پنج سال به دلیل مصرف آب آلوده و بیماری‌های ناشی از آن در سال از میان می‌روند.

نیاز به آب و تحلیل رفتن منابع آب شیرین در برخی مناطق دنیا بیشتر از مناطق دیگر است. روز چهارشنبه ۱۳ فوریه برابر با ۲۵ بهمن، سازمان ناسا اعلام کرد مطابق تصاویر ماهواره‌ای، منطقه خاورمیانه، که ایران نیز در آن واقع شده، بخش بزرگی از منابع آب شیرین خود را از دست داده است و به زودی با بحران‌های فزاینده‌ برای تامین آب رو به رو خواهد شد. اطلاعات ناسا نشان می‌دهد در این منطقه روند کم شدن منابع آبی از حدود یک دهه پیش سرعت گرفته است. به گفته کارشناسان این سازمان، دلایل اصلی تحلیل رفتن منابع آبی در خاورمیانه، مدیریت غلط و خشکسالی‌ بزرگ سال ۲۰۰۷ و همچنین افزایش تقاضا برای مصرف آب بوده است.

افزايش چهار برابری قيمت برق در سال جديد

news-zamaneh — Fri, 14 Dec 2012 14:18:54 +0000

معاون وزير نيرو در دولت دهم با اعلام آن‌که "قيمت فعلی برق به هيچ وجه پاسخگوی نيازها نيست" از افزايش قطعی بهای برق در سال ۹۲ خبر داد.

به گزارش خبرگزاری مهر، محمد بهزاد، معاون امور برق و انرژی وزارت نيرو، بامداد امروز، جمعه ۲۴ آذرماه، در جمع خبرنگاران با اشاره به آن‌که در حال حاضر قيمت ۲۶.۴ تومان بهای هر کيلو وات ساعت برق "به هيچ وجه پاسخگوی نيازها نيست" اعلام کرد که اين وزارتخانه افزايش قيمت برق تا ۸۰ تومان را در بودجه سال ۹۲ به مجلس شورای اسلامی پيشنهاد کرده است.

بهزاد در ادامه از موافقت نمايندگان مجلس با افزايش قيمت برق خبر داد و گفت: "وزارت نيرو اخيرا مدارک لازم برای افزايش قيمت برق را به مجلس ارائه کرده و نمايندگان مجلس قبول کردند که قيمت برق بايد تغيير کند."

معاون وزير نيرو در شهريورماه سال جاری گفته بود: "برنامه‌ريزی به‌گونه‌ای است که پس از ابلاغ مرحله دوم افزايش قيمت‌ها، مرحله سومی هم برای رشد تعرفه‌ها در کار خواهد بود و پيش‌بينی ما اين است که قيمت برق به جای پنج مرحله در سه مرحله نهايی شود."

محمد بهزاد، معاون امور برق و انرژی وزارت نيرو: وزارت نيرو اخيرا مدارک لازم برای افزايش قيمت برق را به مجلس ارائه کرده و نمايندگان مجلس قبول کردند که قيمت برق بايد تغيير کند

مجيد نامجو، وزير نيرو در دولت محمود احمدی‌نژاد نيز پيش‌تر اعلام کرده بود که دولت قصد دارد قيمت برق را در دو مرحله ديگر به قيمت تمام‌شده برساند.

اين در حالی است که بر اساس قانون اوليه هدفمندی يارانه‌ها قرار بود دولت ظرف پنج سال قيمت حامل‌های انرژی را به قيمت تمام شده افزايش دهد که در آن زمان پيش‌بينی می‌شد اين افزايش سالانه ۲۰ درصد و ظرف پنج سال انجام بگيرد.

وزير نيرو در همان زمان پس از اعتراض‌های شهروندان نسبت به افزايش قيمت برق با بيان اين‌که "افزايشی در تعرفه‌های برق نداشتيم"، گفته بود: "اين افزايش قيمت، احساسی است که مردم از بابت دريافت قبض‌های خود در تابستان دارند."

خبر افزايش قيمت برق از سوی دولت و موافقت نمايندگان مجلس در حالی منتشر شده که در ابتدای سال جاری و به‌دنبال بروز اختلافات شديد ميان مجلس و دولت بر سر نحوه اجرای طرح هدفمندی يارانه‌ها، مجلس اعلام کرد که "دولت حق افزايش قيمت حامل‌های انرژی تا پايان سال را ندارد."

اين اقدام پس از آن صورت گرفت که مهدی غضنفری، وزير صنعت معدن و تجارت در خبری گفت: "قيمت بنزين، گازوئيل، نفت‌کوره، گاز، آب و برق در فاز دوم اجرای قانون هدفمندی يارانه‌ها افزايش خواهد يافت."

در ۲۱ آبان‌ماه سال جاری، نمايندگان مجلس به دليل آن چه "اجرای نامناسب فاز اول طرح هدفمندی توسط دولت" و "مناسب نبودن شرايط اقتصادی کشور" اجرای فاز دوم هدفمندی يارانه‌ها را متوقف کردند.

در بهمن‌ماه سال گذشته، مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی درباره تأثير اجرای هدفمندی يارانه‌ها بر صنايع کشور اعلام کرد که عملکرد دولت در اين زمينه "کارخانه‌ها را با بحران جدی مواجه کرده است."

در اين گزارش، آمده بود که افزايش قيمت انواع حامل‌های انرژی از جمله آب، برق و گاز منجر به افزايش قيمت تمام شده محصولات صنايع معدنی، به‌ويژه محصولات فولادی، روی، آلومينيوم و سيمان نسبت به قبل از هدفمندسازی يارانه‌‌ها و آزادسازی قيمت‌ها گرديده و همچنين باعث کاهش حاشيه سود يا حذف سود شده است.

یخچال‌های هیمالیا در حال عقب‌نشینی‌اند

arezoo — Fri, 14 Sep 2012 04:48:43 +0000

ساینس دیلی Science Daily

برگردان:

احسان سنایی

ساینس دیلی - بر اساس گزارشی که چندی پیش توسط «شورای ملی پژوهش‌های» ایالات متحده منتشر شد، به نظر می‌رسد یخچا‌ل‌های بخش شرقی و مرکزی رشته‌کوه هیمالیا، با سرعت فزاینده‌ای مثل دیگر مناطق مشابه جهان، در حال عقب‌نشینی‌اند. حال‌آنکه، یخچال‌های غرب این رشته‌کوه از ثبات بیشتری برخوردار بوده و حتی می‌توانند از این هم بزرگ‌تر بشوند.

این گزارش، نگاهی به تحولات یخچال‌های منطقه هندوکش-هیمالیا دارد، که شامل هشت کشور آسیایی می‌شود و تأثیرات مهمی بر سیستم‌های رودخانه‌ای منطقه، منابع آبی، و نیز بر جمعیت آسیای جنوبی دارد. کوه‌هایش سرچشمه چندین رود بزرگ – از جمله گنگ، مکونگ، یانگ‌تسه و رود زرد – هستند که به‌عنوان منابع اصلی آب آشامیدنی و تأسیسات آبیاری ساکنین این حوزه با جمعیتی بالغ بر ۱.۵ میلیارد نفر، نقش شاهرگ حیاتی منطقه را ایفا می‌کنند.

اقلیم سرتاسر هیمالیا در حال دگرگونی‌ست؛ اما طبق اعلام هیئتی که دست به انتشار این گزارش زده‌اند، هنوز مشخص نیست که تأثیرات منطقه‌ای این دگرگونی‌ها چقدر باشد. هیمالیای شرقی و فلات تبت در حال گرم شدن‌اند و این تغییر دما، در ارتفاعات بالاتر حالت محسوس‌تری دارد. مدل‌ها حکایت از این دارند که غبار صحرا و دوده‌، باعث گرم‌تر شدن جو می‌شوند و با تسریع ذوب توده‌های برفی، موجبات عقب‌نشینی یخچال‌ها را فراهم می‌کنند.

تحولات یخچال‌های منطقه هندوکش-هیمالیا، که شامل هشت کشور آسیایی می‌شود و تأثیرات مهمی بر سیستم‌های رودخانه‌ای منطقه، منابع آبی، و نیز بر جمعیت آسیای جنوبی دارد. کوه‌های هیمالیا سرچشمه چندین رود بزرگ – از جمله گنگ، مکونگ، یانگ‌تسه و رود زرد – هستند که به‌عنوان منابع اصلی آب آشامیدنی و تأسیسات آبیاری ساکنین این حوزه با جمعیتی بالغ بر ۱.۵ میلیارد نفر، نقش شاهرگ حیاتی منطقه را ایفا می‌کنند.

طبق این گزارش، اگرچه ذوب یخچال‌های هیمالیا به تأمین آب رودخانه‌ها و جریانات سیلابی این منطقه کمک می‌کند؛ اما بعید است این پدیده طی چندین دهه آتی، تغییر چندانی را در وضع ذخایر آبی نواحی پایین‌دست این رشته‌کوه – که غالباً از آب باران‌های موسمی و ذوب برف تأمین می‌شوند – به وجود آورد. هر افت و خیزی که در حجم این ذخایر اتفاق افتد، آن را بایستی ناشی از زهکش گسترده آب‌های زیرزمینی، رشد جمعیت، و تغییر الگوهای مصرف آب دانست. با این وجود، اگر آهنگ فعلی عقب‌نشینی یخچال‌ها هم ادامه یابد، تغییرات پدیدآمده در مناطق بالادست هیمالیا، به دگرگونی الگوهای فصلی و جریانات موقت آب برخی از حوزه‌های آبگیر خواهد انجامید. انتظار می‌رود تبعات این عقب‌نشینی، طی فصول خشک و به‌ویژه در مناطق غربی این رشته‌کوه آشکارتر بشود. چراکه ذوب یخ‌های واقع در این منطقه، نقش مهم‌تری در تأمین آب رودخانه‌‌های همجوار ایفا می‌کند. با این‌همه، احتمال می‌رود که عقب‌نشینی یخچال‌ها، چندان در مقایسه با تغییر محل بارش‌ها و شدت و نوسان‌شان، اثرات منطقه‌ای محسوسی در پی نداشته باشد.

این هیئت همچنین تصریح کرده که ذوب یخچال‌ها می‌تواند اهمیت خاصی در حفظ منابع آبی مناطق همجوار، در طول خشکسالی‌ها و دیگر بلایای طبیعی مشابه داشته باشد. در جریان خشکسالی سال ۲۰۰۳ اروپا، سهم بخشی از آب دانوب که با ذوب یخچال‌های واقع در سرچشمه‌های آلپ تأمین می‌شود، طی ماه اوت همان سال حدود سه برابر میانگین یکصد سال اخیرش بود. لذا آب یخچال‌های هیمالیا، پشتوانه‌ و تضمینی برای ساکنین مناطق پیرامون است و به‌هنگام نیاز، می‌تواند مانع خشکی رودخانه‌ها بشود. با این‌ وجود، اگرچه واپس‌نشینی یخچال‌ها در کوتاه‌مدت باعث رشد منابع آب شیرین می‌شود، اما فقدان تدریجی این یخچال‌های «تضمینی»، با گذشت زمان مشکل‌ساز خواهد شد.

مدیریت منابع آب و فاصلاب و همچنین تأمین آب پاک، امروزه به چالشی پیش روی اهالی مناطق همجوار هیمالیا تبدیل شده است. طبق این گزارش، تغییرات اقلیمی و به تبع آن، تغییر میزان دسترسی این مردم به آب، می‌‌تواند زمینه رشد شیوه‌های باز و مؤثر مدیریتی، که پیرو شرایط موجود اتخاذ می‌شود را در مقیاس‌های نه‌چندان بزرگ، فراهم آورد. با درنظر گرفتن پیامدهای بعضاً مصیبت‌بار عقب‌نشینی‌ یخچال‌ها و تغییر روند ذوب برف‌های منطقه، می‌توان تلاش‌هایی که هم‌اکنون در آنجا برای کاهش بلایای طبیعی انجام می‌شود را ثمربخش‌تر از گذشته کرد.

اکثر حوزه‌های آبگیر هیمالیا، به‌واسطه بروز تحولات اجتماعی و تغییر برخی مؤلفه‌های محیطی، دچار کمبود آب هستند و انتظار می‌رود این کمبود، با رشد فزاینده جمعیت و دگرگونی‌های بالقوه اقلیم آنجا در آینده، تقویت هم بشود.

پیشینه منازعاتی که در گذشته بر سر تملک رودهای هیمالیا درگرفته، نشان می‌دهد احتمال همکاری فی‌مابین، بیشتر از درگیری‌ست؛ اما شرایط اجتماعی هم ممکن است دیر یا زود عوض شود. لذا، اصلاح ذخایر آبی می‌تواند اهمیت فزاینده‌ای در حل و فصل تنش‌های سیاسی هم داشته باشد؛ به‌خصوص اگر سازمان‌های فعلی مدیریت منابع آب، توجه بیشتری را معطوف به پیچیدگی‌های اجتماعی، اقتصادی و اکولوژیکی این منطقه نشان بدهند.

منبع: Science Daily

توضیح تصویر:

قله اورست (سمت راست) از چشم‌انداز کوه کالا پاتار، نپال. منبع: axel / Fotolia

آب و برق مسجدها و حسينيه‌ها در ايران رايگان شد

Mon, 14 May 2012 09:55:47 +0000

در شرايطی که حامل‌های انرژی در ايران گران‌تر می‌شوند، مجلس ايران با مصوبه‌ای برق، آب و گاز را برای مسجدها، حسينيه‌ها و مکان‌های آموزش قرآن رايگان کرد.

به گزارش خبرگزاری مهر،‌ امروز دوشنبه ۲۵ ارديبهشت‌ماه، نمايندگان مجلس ايران در ادامه بررسی جزئيات لايحه بودجه ۹۱ در بخش درآمدی، بند الحاقی ۲۸ را به تصويب رساندند.

بنا به اين بند هزينه مصرفی و حق انشعاب برق، آب و گاز برای مسجدها، حسينيه‌ها و مکان‌های تدريس و آموزش قرآن در شهرها و روستاها از اين پس رايگان خواهد بود.

احمد توکلی نماينده اصول‌گرای تهران از مخالفان اين طرح معافيت از پرداخت هزينه سوخت را در جهت‌گيری برای هدفمندسازی يارانه‌ها غلط دانست و گفت: "بايد هزينه‌ها گرفته شود اما می‌توانيد در بودجه برای کمک به مسجدها اعتباراتی در نظر بگيريد."

به گفته وی با اين روش اجازه داده می‌شود که به هر شکل و شيوه‌ای سوخت مصرف شود.

علی لاريجانی که برای نخستين بار در بررسی لايحه بودجه ۹۱ به‌عنوان موافق اظهار نظر می‌کرد در پاسخ گفت: "يکی از مسائلی که برای همه شما روشن است اين است که جريان مخالف انقلاب اسلامی مدت‌هاست اهدافی را در کشور ما دنبال می‌کند و آن اين است که ريشه‌های دينی مردم را تضعيف کنند."

علی لاريجانی با تأکيد بر اين‌که مسجدها برای جذب بيشتر بايد "پرنور و پرفروغ" باشند، تزئين مسجد و آراستگی آن را امر مهمی دانست که مجلس نبايد نسبت به آن "خست" به خرج دهد

وی هيچ مرکزی را "خالص‌تر" از مسجدها و حسينيه‌ها برای حفظ دين ندانست و افزود وقتی به موسيقی و تئاتر و سينما کمک می‌شود بايد به مسجدها نيز کمک شود.

رئيس مجلس ايران گفت:‌ "حداقل کمکی که می‌کنيم اين باشد که اين مسجدها سرپا باشند. اين حداقل توقع از يک نظام اسلامی است."

وی همچنين با تأکيد بر اين‌که مسجدها برای جذب بيشتر بايد "پرنور و پرفروغ" باشند، تزئين مسجد و آراستگی آن را امر مهمی دانست که مجلس نبايد نسبت به آن "خست" به خرج دهد.

رحيم ممبينی، معاون بودجه معاونت برنامه‌ريزی و نظارت راهبردی رييس‌جمهور و نماينده دولت که در مجلس حضور داشت در سخنانی از عملکرد دولت نهم و دهم در زمينه توجه به دين و اماکن دينی و مسجدها دفاع کرد و آن را با گذشته قابل قياس ندانست.

ممبينی گفت: "در سال ۸۳، ۸۳ ميليارد تومان به اين حوزه کمک شد در حالی که هم‌اکنون ۵۵۰۰ ميليارد تومان کمک شده است."

وی همچنين افزود که از سوی دولت سالانه دست‌کم ۳۰۰ ميليارد تومان به‌طور مستقيم به مسجدها و مکان‌های دينی کمک می‌شود.

نماينده دولت با اين حال انتقاد کوچکی از اين بند کرد و گفت: "ما موافق هستيم که اعتبارات مربوط به مصارف مسجدها افزايش يابد اما بايد به بحث فساد احتمالی و اصراف هم توجه داشته باشيم."

احمد توکلی، مخالف: با اين روش اجازه داده می‌شود که به هر شکل و شيوه‌ای سوخت مصرف شود

پس از سخنان مخالف و موافق نمايندگان موافقت خود را با اين بند اعلام کردند اما گيورک وارطان، نماينده ارامنه شمال در اعتراض گفت که اين مزايا برای مکان‌های دينی اقليت‌های مذهبی نيز اختصاص يابد.

وارطان گفت: "ما در بررسی آن بند به کميسيون تلفيق گفته بوديم که اماکن مذهبی اقليت‌ها را در اين بند لحاظ کند اما گويا فراموش کردند."

علی لاريجانی کميسيون تلفيق و دولت را موظف کرد که اين موضوع را پيگيری کند و گفت: "اگر اماکن مذهبی اقليت از قلم افتاده است آن را اضافه کنند در غير اين صورت اين بند را اصلاح می‌کنيم."

اين تصميم مجلس ايران در حالی صورت می‌گيرد که به‌دليل اجرای طرح هدفمندسازی يارانه‌ها در يک سال اخير قیمت انرژی و سوخت (آب، برق و گاز) در کشور به‌شدت افزايش يافته است.

گران شدن حامل‌های انرژی در ايران نه تنها بر زندگی مردم تأثير منفی گذاشته بلکه موجب تعطيلی بسياری از کارخانه‌ها و بيکاری هزاران کارگر شده است.

برپايه قانون هدفمندسازی يارانه‌ها قرار شده است در مدت پنج سال يارانه کالاهايی چون بنزين، گازوئيل، گاز، نفت، برق، آب، گندم، شکر، برنج، روغن و شير حذف شده و اين کالاها با قيمت بازارهای منطقه خليج‌ فارس عرضه شوند.

تاکنون قيمت گاز، برق و آب در ايران در پی اجرای همين قانون به‌شدت گران شده‌ است.

کشف دمای نهایی انجماد آب

arezoo — Thu, 24 Nov 2011 14:28:44 +0000

برگردان:

احسان سنایی

فرانس پرس – به نظر شما آب در چه دمایی یخ می‌زند؟ دانشمندان که می‌گویند الزاماً صفر درجه نیست. در دماهای پایین‌تر از این هم آب می‌تواند حالت مایع خود را حفظ کند که در این‌صورت اصطلاحاً حالت "فروتافته" (Supercooled) به‌خود می‌گیرد.

به‌گفته دانشمندان، این نوع از آب، نه تنها در صفر درجه یخ نمی‌بندد که می‌تواند تا دمای منفی ۴۸ درجه سلسیوس هم به همان حالت مایع بماند. بر اساس این پژوهش، اگر بخواهید آب را به یخ بدل کنید، به نوعی "بذر یخ" نیازمندید. یعنی بلور ریزی که به‌عنوان هسته و مرجع تجمع دیگر بلورها به شمار می‌آید، اما تولید یخ از آب کاملاً خالصی که در آن هیچگونه آلودگی بیرونی یا ذره‌ای که نقش هسته رسوبی یخ‌ را ایفا کند دیده نمی‌شود، به‌واسطه رفتارهای ترمودینامیکی نامعمول مولکول H2O، کار ساده‌ای نیست.

والریا مولینلو (Valeria Molinelo)، شیمیدانی از دانشگاه یوتا و سرنویسنده مقاله مرتبطی است که امروز در نشریه علمی nature انتشار یافته. وی معتقد است تغییر ساختاری آب از حالت مایع به نوعی "یخ واسط"، توصیفی قابل قبول از "چیزی که نقطه انجماد آب را تعیین می‌کند"، به دست می‌دهد. او می‌گوید: "این یخ واسط، چیزی مابین ساختار کامل یک یخ و ساختار سیال یک مایع است. ما مشغول حل معمای دیرینه اتفاقاتی هستیم که در آب فروتافته در جریان است."

آب مایع، شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته از مولکول‌های آب است که خود از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن ایجاد شده‌اند و با پیوند سستی موسوم به "پیوند هیدروژنی" که چیزی شبیه به کشش ناچیز ناشی از الکتریسیته ساکن است، در این شبکه به هم ارتباط پیدا کرده‌اند. به‌گفته مولینلو، یخ آب، بسته به دما و فشاری که در آن واقع شده است، شانزده شکل بلوری متفاوت دارد که هرکدام‌شان شامل آرایش متمایزی از پیوندهای هیدروژنی می‌شوند. او می‌افزاید: "چیزی که آب را جالب توجه کرده این است که نوع رفتار آب مایع از دیگر انواع مایعات متفاوت است. مثلاً یخ روی آب شناور می‌ماند، حال‌آن که اکثر جامدات، در محیط مملو از حالت مایع‌شان ته‌نشین می‌شوند، چراکه چگال‌ترند». اما چگالی آب از دمایش تبعیت می‌کند و حداکثر آن در دمای ۳.۸ درجه سلسیوس رخ می‌دهد. به همین‌واسطه هم ماهی‌ها در برکه‌ پوشیده از یخ همچنان زنده می‌مانند، چراکه به دیگر کلام، آب برکه گرم‌تر و البته پرچگال‌تر است، اما به‌گفته مولینلو، "جذاب‌ترین ویژگی آب این است که می‌توان تا دماهای زیر صفر درجه هم سردش کرد، حال‌آنکه حالت مایعش از بین نمی‌رود."

تا به‌حال، آب فروتافته را تا دمای منفی ۴۱ درجه نگه‌داشته‌اند، اما دانشمندان از مدت‌ها پیش معتقدند که حداقل دمای ممکن این حالت، از این هم کمتر است. البته آن‌ها نمی‌توانند این عدد را مشخص کنند، چراکه در این دما آب با چنان سرعتی یخ می‌زند که تعیین ویژگی‌های آب باقی‌مانده در اطرافش محال است. مولینلو و همکارش امیلی مور (Emily Moore) از دانشگاه یوتا، با کمک شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای، دست به بازسازی رفتار آب فروتافته در مقیاس‌های میکروسکوپی زدند. نرم‌افزارشان، رفتارهای ۳۲۷۶۸ مولکول آب را به‌هنگام سرد شدن تقلید می‌کرد و ظرفیت گرمایی، چگالی و سطح تراکم‌پذیری‌شان را نیز همزمان محاسبه می‌نمود. پس از چندین‌هزار ساعت محاسبه مشخص شد دمایی که در آن آب، بی‌برو برگرد از حالت مایع خود به یخ بدل می‌شود، منفی ۴۸ درجه سلسیوس است.

وقتی آب به چنین دمایی نزدیک می‌شود، چگالی‌اش کمتر و لذا ساده‌تر می‌شود آن را فشرده کرد و به‌علاوه ساختارش دچار تغییر می‌شود. در نتیجه هر مولکول آب، پیوند سستی را با چهار مولکول کناری برقرار می‌کند و یک چهاروجهی یا هرم را تشکیل می‌دهد. یخ واسط نیز چیزی مابین ساختار شیمیایی مایع و ساختار کامل یک یخ است.

این پژوهش، چیزی بیشتر از یک کنجکاوی علمی است. هواشناسانی که با مقوله زمین‌گرمایی دست به گریبان‌اند، بایستی از دمای دقیقی که در آن آب یخ می‌زند و حالت بلوری به خود می‌گیرد، اطلاع داشته باشند. آب، تا دماهای منفی ۴۰ درجه هم در ابرها دیده می‌شود. مولینلو می‌گوید: "برای تخمین مقادیر مایع یا جامد موجود در ابرها، به این دما نیازمندید. این دما، نقش مهمی را در پیش‌بینی‌های مربوط به اقلیم جهانی به خود اختصاص می‌دهد."

منبع: Agance France-Presse

توضیح تصویر:

منبع: iStockPhoto