پناهندگان ایرانی

ما را سیاسی ببینید

arezoo — Fri, 16 Nov 2012 09:48:03 +0000

همجنسگراستیزی و جنبش اجتماعی دگرباشان جنسی

حبیب روستا

حبیب روستا - در رابطه‌ جنبش‌های اجتماعی با یکدیگر و ضرورت مقابله با همجنسگراستیزی و ترنس‌ ستیزی، اولویت‌ها چگونه تعیین می‌شوند؟

چندسالی می‌گذرد از زمانی که همجنسگرایان با حضور در صحنه‌های عمومی این تلاش را آغاز کردند تا تجربه‌های زندگی روزمره‌ خود را اجتماعی کنند و بگویند که افرادی اجتماعی هستند. تا پیش از این، یعنی وقتی همجنسگرایان و دگرباشان جنسی ناپیدا و نادیدنی بودند، جامعه و همچنین فعالان اجتماعی درک درستی از چیستی همجنسگرایی و رابطه‌ آن با حقوق بشر و حقوق مدنی نداشتند. جنبش‌های اجتماعی همجنسگرایان در سال‌های اخیر، این را وظیفه‌ خود می‌دانند که با تنیده‌ شدن در بدنه‌ فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی، خواسته‌های خود را به سنجه‌ عمل بگذارند.

شگفت‌آور نخواهد بود که برخورد فعالان سیاسی و اجتماعی در این چند سال فرقی با گذشته نداشته باشد و حتی به خاطر همین حضور اجتماعی همجنسگرایان نیز شاهد رفتارهای همجنسگراستیز عریان‌تر و نهادی‌تری باشیم. برخی از این فعالان اما سعی کرده‌اند تا ذهنیت خود را با توجه به این چهره‌های جدید و خواسته‌های مدنی تنظیم کنند.

فعالان سیاسی با مشارکت جامعه‌ همجنسگرایان روبه‌رو هستند و از همین رو باید در این زمینه تفکر کنند و پاسخی برای اقدامات خویش بیابند. این پاسخ هر چه باشد، محکی دیگر برای ارزیابی مجدد فعالیت‌ها و کارنامه‌ آن‌هاست.

بنابراین همجنسگراستیزی سیاسی، پدیده‌ای تازه است؛ زیرا در برخورد با حضور اجتماعی و سیاسی همجنسگرایان ایجاد شده است و نیاز به نقد و بررسی آن احساس می‌شود. ما در ابتدای این بحث هستیم و بی‌شک با حضور مسئولانه‌ جامعه‌ دگرباش ایرانی در عرصه‌های عمومی، این بحث در آینده یکی از بحث‌های اصلی جامعه اقلیت‌های جنسی ایرانی خواهد شد.

نقد فضای سیاسی و شمول خواسته‌های همجنسگرایان فقط کار و رسالت همجنسگرایان نیست؛ در واقع خود فعال سیاسی موظف است تا با در نظر آوردن اخلاق در کار خویش، عاملیت خودش در امر سیاسی را هر چه اخلاقی‌تر کند. روزی بود که خواسته‌های زنان را در درجه‌ دوم اهمیت و دستیابی به حقوق زنان را به نوعی تابعی از ایده‌ کلان «اصلاح اجتماعی و اقتصادی» می‌دیدند. امروزه اما کسی را پیدا نمی‌کنید که بگوید مسئله‌ زنان را باید بعد از انقلاب، اصلاحات ساختار سیاسی و یا کنش سیاسی‌ای که مربوط به چهارچوب های کلان سیاسی-اجتماعی است، در نظر گرفت و در مورد آن اندیشید. همین مسئله در مورد حقوق مهاجران افغان و بهایی‌ها و کودکان کار و دیگر گروه‌های ستمدیده و به حاشیه رانده شده نیز صادق است.

فعالان سیاسی با مشارکت جامعه‌ همجنسگرایان روبه‌رو هستند و از همین رو باید در این زمینه تفکر کنند و پاسخی برای اقدامات خویش بیابند. این پاسخ هر چه باشد، محکی دیگر برای ارزیابی مجدد فعالیت‌ها و کارنامه‌ آن‌هاست.

ماجرا از کجا شروع شد؟

در ۱۳ اکتبر در تظاهراتی برای مخالفت با مسئله‌ پناهندگی در آلمان، دو تن از همجنسگرایان به چادر پناهندگان رفتند تا در آن کارزار سیاسی مشارکت داشته باشد. از آنجا که شمار پناهندگان همجنسگرا همواره رو به افزایش است، حضور فعالان حقوق همجنسگرایی در این فضاها ضروری به نظر می‌رسد.

پویا ارسطو: بر اثر سه دهه سانسور در زمینه‌ مسائل جنسی در ایران، همجنسگرایان در شمار حذف‌شدگان و سانسورشدگان میدان‌های اجتماعی و سیاسی هستند. تبعات این سانسور به گونه‌ای بوده است که ما هنوز هیچ آمار دقیقی از کشته‌شدگان و آوارگان و قربانیان این سیستم همجنسگراستیز نداریم. بر اثر همین سیستم همجنسگراستیز است که همجنسگرایان مجبور به مهاجرت و پناهندگی می‌شوند.

سه نفر از گردانندگان و سازمان‌دهندگان این چادر اما آن دو فعال همجنسگرا را مورد آزار لفظی قرار دادند و حضور آن‌ها در چادر پناهندگان را برنتابیدند. وقتی همجنسگرایان به این عمل همجنسگراستیز و حذف‌کننده‌ اعتراض کردند، به آن‌ها گفته شد که چادر را ترک کنند. همین مسئله سبب نشستی شد که گلرخ جهانگیری، پویا ارسطو، سپهر مساکنی و شادی امین در آن به سخنرانی پرداختند و سپس جلسه‌ پرسش و پاسخ برگزار شد.

این نشست نگاه شخصی و منطقه‌ای به موضوعِ پیش‌آمده نداشت و کوشید تا این مسئله را به موضوع کلان‌تر جایگاه افراد همجنسگرا در عرصه‌ فعالیت سیاسی و اجتماعی پیوند بزند و همچنین نقش تاریخ مردسالار در حذف‌کردن و نادیده‌گرفتن حضور افراد همجنسگرا از صحنه‌ سیاست و اجتماع را مطرح کند.

پویا ارسطو، وبلاگ‌نویس، فعال حقوق دگرباشان، رقصنده و هنرپیشه‌ تئاتر است. سپهر مساکنی، فعال جنبش دانشجویی و شادی امین، فعال حقوق زنان و همجنسگرایان است. گلرخ جهانگیری نیز مدیریت نشست را بر عهده داشت. این نشست در تاریخ چهارم نوامبر ۲۰۱۲ در سالن کانون پناهندگان سیاسی برلین برگزار شد.

سانسور سیستماتیک و همجنسگراستیزی و ترنس ‌ستیزی

پویا ارسطو معتقد است همجنسگرایی هنوز در ایران جرم و دگرجنسگرایی اجباری غالب است. او در کانون پناهندگان سیاسی برلین،با تاکید بر سانسور سیستماتیک و همجنسگراستیزی و ترنس‌ستیزی، گفت: «بر اثر سه دهه سانسور در زمینه‌ مسائل جنسی در ایران، همجنسگرایان در شمار حذف‌شدگان و سانسورشدگان میدان‌های اجتماعی و سیاسی هستند. تبعات این سانسور به گونه‌ای بوده است که ما هنوز هیچ آمار دقیقی از کشته‌شدگان و آوارگان و قربانیان این سیستم همجنسگراستیز نداریم. بر اثر همین سیستم همجنسگراستیز است که همجنسگرایان مجبور به مهاجرت و پناهندگی می‌شوند.»

شادی امین: وقتی همجنسگرایان وارد فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی می‌شوند، متاسفانه هویت جنسی آن‌ها به‌عنوان تنها هویت انسانی آن‌ها ملاک قرار می‌گیرد.. یکی از ابزار سرکوب جامعه همین است، همین تک‌هویتی نگاه کردن به همجنسگرایان. یعنی به این فکر نمی‌کنند که یک همجنسگرا می‌تواند شاعر باشد، ورزشکار باشد، وکیل باشد، نویسنده باشد، رفتگر باشد و حتی یک فعال سیاسی باشد. مهم این است که هویت‌های چندگانه‌ ما همجنسگرایان به رسمیت شناخته نمی‌شود.

ارسطو درباره دیگر تبعات سانسور یادشده گفت: «هنوز هم مسئله‌ دادخواهی همجنسگرایان و دگرباشان جنسی از جنایات حاکمیت ایران از سوی اپوزیسیون جدی گرفته نشده است. به رغم سی سال تجربه‌ سیاسی اپوزیسیون، هنوز هم همجنسگرایان در خارج از این تجربه‌ سیاسی نگهداشته می‌شوند. سکوت در برابر این جنایت‌ها بی‌شک همراهی با آن جنایت‌هاست.»

به عقیده وی، سانسور اجتماعی همجنسگرایان نه‌تنها در بدنه‌ حاکمیت جمهوری اسلامی ایران که در جبهه‌ مخالف و منتقد حاکمیت نیز موجود است: «به عبارت دیگر، ما فقط با همجنسگراستیزی حکومتی روبه‌رو نیستیم، بلکه جنبش‌های اجتماعی و حرکت‌های اجتماعی زنان و دانشجویان و کارگران هنوز هم در را رو به زنان همجنسگرا و دانشجویان همجنسگرا و کارگران همجنسگرا بسته‌اند. حتی در خارج از کشور نیز اعتراضی به چنین سانسوری نشده است».

پویا ارسطو به مسئله‌ عدم مشارکت سیاسی همجنسگرایان در گذشته اشاره کرد و گفت: «چرا در بین افراد جنبش‌های اجتماعی مختلف، همجنسگرایان حضور ندارند؟ بارها به ما جواب داده‌اند که "خب! خودشان نمی‌آیند". اما افراد همجنسگرا به چه دلایلی نمی‌آیند؟ مگر نه به خاطر اهمیت اسطوره‌ مردانگی، اقتدار مردانه، بازی قدرت و قضاوت و ارزش‌ها و هنجارهای دگرجنسگرامحورانه است؟ وقتی من همجنسگرا از سوی افراد جنبش‌های اجتماعی و سیاسی مورد قضاوت شخصی و بدنی و جنسی قرار می‌گیرم، باید پس اول ده برابر یک مرد دگرجنسگرا زحمت بکشم تا ثابت کنم که طبیعی و "نرمال" هستم و حق زیست دارم. مسلم است بیشتر افراد همجنسگرا پشت این قضاوت‌ها به حاشیه رانده می‌شوند.»

وی ادامه داد: «سال‌هاست که همجنسگرایان آشکار نیز از کمترین شانس فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی برخوردار هستند چرا که اظهار شده که حضور این همجنسگرایان باعث عدم استقبال همگانی می‌شود. این "همگان" که نتوانسته با حق انسان بر بدن‌اش و نوع رابطه‌ی جنسی و پوشش کنار بیاید حامل چه ارزش‌هایی است، جز تمامیت‌ خواهی؟ جز همسان‌کردن انسان‌ها؟ جز تحقق خواست‌های فرادستان با عنوان اولویت‌بندی؟ کاش به جای روخوانی و از بَر کردن یک سری کلمه‌های تئوریک و جدا از محیط، از دستاوردهای محیط عملی و زیسته‌مان نیز چیزی یاد می‌گرفتیم.»

فرودستان چگونه می‌توانند صحبت کنند؟

سپهر مساکنی، فعالیت‌ها و تلاش‌های نسل قبلی فعالان همجنسگرای ایرانی در خارج از کشور را که سعی کرده‌اند با همجنسگراستیزی‌ مبارزه کنند و محیط را برای نسل جدید فعالان همجنسگرا باز کنند، قابل قدردانی می‌داند.

سپهر مساکنی: چرا ما در میان شاعران، یک شاعر همجنسگرا نداریم؟ به این دلیل که همجنسگرایان نمی‌توانند شعر بگویند؟! نه! به این دلیل است که بازار ادبیات اجازه‌ چنین حضوری را به همجنسگرایان نمی‌دهد. هیچکس از خودش نمی‌پرسد همجنسگرایان چطور از صحنه‌ سیاست عقب کشیده شدند و به حاشیه رانده شدند.

این فعال جنبش دانشجویی، سخنان خود را از «بی‌واسطه‌گی و بی‌میانجی‌گر بودن افراد همجنسگرا» در جنبش‌های سیاسی و اجتماعی آغاز کرد و با اشاره به گایاتری اسپیواک (فیلسوف و نظریه‌پرداز هندی که تنها استاد زن رنگین‌‌پوست دانشگاه کلمبیاست) و مقاله وی تحت عنوان «آیا فرودستان و حاشیه‌نشینان می‌توانند صحبت کنند؟»، گفت: «زیردستان چه کسانی هستند؟ اسپیواک از سلسه‌مراتب جنسیتی و نژادی می‌گوید؛ سلسله‌مراتب جنسیتی و نژادی به این معناست که در میدان سیاسی یک مرد دگرجنسگرای ایرانی از چه امتیازهایی برخوردار است تا سوژه‌ سخنگو و فاعل باشد و در مقابل او، یک زن همجنسگرای افغان با چه موانعی روبه‌روست تا بتواند سوژه‌ سخنگو، فاعل و عامل باشد. اما چرا اسپیواک از امتیازات حرف می‌زند؟

اسپیواک می‌گوید: "امتیازات ویژه‌ یک موقعیت حرفه‌ای در داخل یک هژمونی (برتری) سیاسی است." حالا فعالان سیاسی ایرانی نیز این امتیازات بدیهی و مفروض را نادیده می‌گیرند و ساده ‌باورانه می‌گویند چاره‌ کار این است که خود همجنسگرایان نمی‌خواهند در کارزارهای سیاسی مشارکت کنند. با توجه به این امتیازهای مردانه و نژادی، انسان‌ها از جایگاه‌های برابری برخوردار نیستند.

پس باید اول این امتیازها را نشان داد و افشا کرد تا بتوان پرده از روند طبیعی‌شدن این امتیازها برداشت. اگر زنان عقب افتاده‌اند، به این دلیل نیست که زنان از نظر بدنی و ذاتاً مادر هستند و بچه‌داری وظیفه‌ آن‌هاست و مردها به همان دلیل مسئول سازماندهی امور اجتماعی هستند.»

سپهر مساکنی سپس به مسئله‌ تاریخی سرکوب همجنسگرایان پرداخت و گفت: «مسئله اینجاست که مردها چطور در این روند‌ تاریخی از امتیازات استفاده کردند و صدادار شدند و چه کسانی در این میان سرکوب شدند. برگردیم به مسئله‌ اصلی: چرا ما در میان شاعران، یک شاعر همجنسگرا نداریم؟ به این دلیل که همجنسگرایان نمی‌توانند شعر بگویند؟! نه! به این دلیل است که بازار ادبیات اجازه‌ چنین حضوری را به همجنسگرایان نمی‌دهد. هیچکس از خودش نمی‌پرسد همجنسگرایان چطور از صحنه‌ سیاست عقب کشیده شدند و به حاشیه رانده شدند.»

صدای ستم‌های چندگانه شنیده شود

شادی امین با بیان این‌که همه‌ گروه‌ها و جنبش‌های سیاسی و اجتماعی باید هر روز رابطه‌ خودشان را با گروه‌ها و جنبش‌های دیگر مورد بازبینی قرار دهند و پاسخ جدیدی پیدا کنند، بحث را با نقد به جنبش‌های مطالبه‌محور شروع کرد.

این فعال حقوق زنان و همجنسگرایان گفت: «جنبش‌ها مطالبات خاص خودشان را مطرح می‌کنند و از مشکلات و مسائل اجتماعی و سیاسی دیگر و مربوط به جنبش‌های دیگر شانه خالی می‌کنند. در سال ۱۳۵۷ بحث‌هایی بین گروه‌های سیاسی در مورد دفاع یا عدم دفاع از تظاهرات زنان ایجاد شد. برای من دفاع‌نکردن نیروهای چپ از تظاهرات و مسائل زنان فقط و فقط ریشه در گفتمان مسلط مردسالار داشت که هیچ تلنگری به آن نخورده بود.»

وی با اشاره به تاریخ کنونی فعالیت‌های سیاسی اذعان کرد: «حالا امروزه نیز تلاش ما باید این باشد که گفتمان‌های مسلطی که وجود دارند در تمام جنبش‌های اجتماعی باید پس زده شوند و به صداهایی که تحت ستم‌های چندگانه هستند گوش دهند. ما احتیاج به خون تازه داریم. به دلیل همین نداشتن خون تازه است که جنبش‌ها نمی‌توانند از پوسته‌ خود خارج شوند.»

شادی امین مسئله‌ حذف و سانسور همجنسگرایان از صحنه‌ سیاسی را تاحدودی برآمده از نگاه تک‌هویتی به همجنسگرایان می‌داند: «وقتی همجنسگرایان وارد کارزارهای سیاسی و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی می‌شوند، متاسفانه هویت جنسی آن‌ها به‌عنوان تنها هویت انسانی آن‌ها ملاک قرار می‌گیرد. در واقع انگار همجنسگرایان نمی‌توانند به‌غیر از مسئله‌ همجنسگرایی (جنسی) به چیز دیگری فکر کنند. یکی از ابزار سرکوب جامعه همین است، همین تک‌هویتی نگاه کردن به همجنسگرایان. یعنی به این فکر نمی‌کنند که یک همجنسگرا می‌تواند شاعر باشد، ورزشکار باشد، وکیل باشد، نویسنده باشد، رفتگر باشد و حتی یک فعال سیاسی باشد. مهم این است که هویت‌های چندگانه‌ ما همجنسگرایان به رسمیت شناخته نمی‌شود.»

ویدئوهای این نشست را در این‌جا می‌توانید ببینید:

ویدئوی قسمت اول نشست

ویدئوی قسمت دوم نشست

ویدئوی قسمت سوم نشست

ویدئوی قسمت چهارم نشست

ویدئوی قسمت پنجم نشست

ویدئوی قسمت ششم نشست

بلاتکلیفی کشنده

behnam — Wed, 01 Feb 2012 16:35:43 +0000

خودکشی یک پناهجوی ایرانی در آلمان

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - یکشنبه‌شب گذشته (۲۹ فوریه / نهم بهمن) یک پناهجوی ایرانی در آلمان خودش را کشت. به گفته دوستانش، وی از هفت ماه پیش در خانه پناهندگان شهر وورتسبورگ در جنوب آلمان زندگی می‌کرد و به علت بلاتکلیفی، دچار افسردگی شده بود. شرایط ناگوار زندگی در "کمپ پناهندگی" نیز بر افسردگی او افزوده بود.

به گفته دوستانش، محمد رهسپار از مأموران ناراضی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی بوده است که مجبور به ترک کشور می‌شود. او ۳۰ ساله، متأهل و دارای یک فرزندبود. مادر و فرزندش، هر دو در ایران بودند. او ابتدا یک ماه در ایستگاه اول پناهجویان در سیندورف بود و بعد از آنجا به وورتسبورگ فرستاده شد. او در اتاق شماره ۳۲۱ محل اسکان پناهجویان در پادگان امری (Emery-Kaserne) خودکشی کرد.

همسایه اتاق بغلی محد رهسپار، روز یکشنبه هرچه در می‌زند، کسی در را باز نمی‌کند. سرایدار هم که آمد نتوانست در آهنی اتاق را باز کند. پلیس را خبر می‌کنند. پلیس هم مأموران آتش‌نشانی را به محل می‌آورد. وارد اتاق که می‌شوند با جسد آویخته از سقف پناهجوی ایرانی روبه‌رو می‌شوند.

مرگ این پناهجوی ایرانی، ضمن این ‌که همه را متأثر کرده، به بحث‌هایی هم پیرامون ابعاد مختلف مسئله پناهندگی دامن زده است. همه تقریباً بر این عقیده‌اند که علت اصلی خودکشی این پناهجوی ایرانی را باید در شرایط سخت زندگی و محدود بودن آزادی‌ها در داخل کشور جست‌وجو کرد، اما عده‌ای نیز شرایط دشوار کشورهای پناهنده‌پذیر را مؤثر می‌دانند. افزایش شمار پناهجویان، به‌علاوه مشکلاتی که خود کشورهای پناهنده‌پذیر با آنها درگیرند، موجب سخت‌گیری در پذیرش تقاضاهای پناهندگی شده است.

همه می‌دانیم که بحران اقتصادی دامنه‌داری کشورهای اروپایی را در تنگنا قرار داده است. روشن است این کشورها از نظر خودشان حق دارند در پذیرش پناهجویان سخت‌گیری داشته باشند. منصفانه هم اگر قضاوت کنیم، چندان هم بی‌حق نیستند. باید خوشحال بود که این کشورها به معاهدات بین‌المللی و رعایت حقوق بشر پای بندند. تاکنون نیز به خیلی از پناهندگان پناه داده‌اند.

در این میان، سوء استفاده برخی پناهندگان از مسئله پناهندگی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. این گونه سوء استفاده‌ها که در اشکال مختلف دیده می‌شود، در نهایت سبب می‌شوند که کشورهای پناهنده‌پذیر پرونده‌های پناهندگی را با دیرباوری و سخت‌گیری بیشتری بررسی کنند. همین مسئله، خود از شمار جواب‌های قبولی می‌کاهد و بر مدت بلاتکلیفی افراد نیز می‌افزاید. بلاتکلیفی در شرایط دشوار زندگی در کمپ‌های پناهندگی، سوهان روح همه پناهجویان شده است.

کمپ‌های قرن نوزدهی

کمپ پناهندگی وورتسبورگ که محمد رهسپار، پناهجوی ایرانی روز شنبه در آنجا خود را حلق آویز کرد، از جمله کمپ‌هایی است که اسمش در میان پناهجویان بد در رفته است. بنا به آخرین اخبار، پناهجویان این کمپ در سوگ این ایرانی و در اعتراض به شرایط اسفبار کمپ، دست به اعتصاب غذا زده‌اند. شرایط زندگی در این کمپ پناهندگی بسیار ناگوار است. تلویزیون آلمان سه ماه پیش گزارشی در این زمینه پخش کرد تا توجه سیاستمداران و افکار عمومی را جلب کند.

به گفته سونیا سیمور میکش (Sonia Seymour Mikich) مجری برنامه انتقادی معروف "مونیتور"، همه از حقوق بشر حرف می‌زنیم. از مبارزات آزادیخواهانه مردم در کشورهای تحت ستم ذوق‌زده می‌شویم، اما همین که پناهجویانی از همین کشورها به کشور خودمان (آلمان) می‌آیند، حقوق بشر یادمان می‌رود. به خصوص سیاستمداران خود را به نفهمی می‌زنند.

دوربین ساختمان قدیمی محل اسکان پناهجویان را نشان می‌دهد: پنجره‌های درب و داغان، دیوارهای ریخته و سقف‌های کپک‌زده. به گفته مجری برنامه، اینجا یک پادگان بی نام و نشان در آفریقا نیست. اینجا وورتسبورگ آلمان در سال ۲۰۱۱ است. به گفته او، نمی‌توان باور کرد که اینجا آلمان است. یک پناهجو می‌گوید: "اینجا همه‌چیز کثیف است. ما انسانیم، اما مثل حیوان زندگی می‌کنیم".

گند این کمپ، دو سال پیش در آمد و رسانه‌ها هم سر و صدا کردند. وزیر امور اجتماعی ایالت بایرن، در مصاحبه با تلویزیون، هول‌زده قول بهبود شرایط این کمپ را داد، اما دو سال از این وعده گذشت و خبری از بهبود اوضاع نشد.

این ساختمان خیلی قدیمی و متلق به قرن نوزدهم است. ۱۵۰ سال پیش سربازان ارتش پادشاهی بایرن اینجا اقامت داشتند. حالا ۱۳۵ پناهجو در آن چپیده‌اند. خانم وزیر که دو سال پیش وعده بهبود شرایط را داده بود، دیگر حاضر به مصاحبه نیست. چون حرفی برای گفتن ندارد. بودجه بسیار محدود است و کسی هم به آن رسیدگی نمی کند.

بر اساس قوانین ایالت بایرن، در این محل هرکس باید دست‌کم هفت متر مربع جا برای استراحت داشته باشد. این اندازه خیلی کم است، اما پناهجویان همین را هم ندارند. پناهنده‌ای می‌گوید: "ما اینجا همه عصبی هستیم و مدام با هم دعوا و مرافعه می‌کنیم. ما از همدیگر بدمان نمی‌آید، شرایط زندگی، ما را داغان کرده است."

پروفسور آگوست اشتیش (August Stich) که از سوی دولت مأمور رسیدگی به وضع بهداشت پناهجویان کمپ است، از اوضاع آشفته آن خوب باخبر است. او می‌گوید: "اقامت در چنین محل‌هایی انسان‌ها را بیمار می‌کند. در اثر زندگی در این کمپ عده‌ای دچار اختلالات روانی شده‌اند". اتاق‌ها پر از سوسک و کنه و حشرات موذی است، اما وضع دیگر کمپ‌های ایالت بایرن از جمله در شهر آگسبورگ هم تعریفی ندارد. پروفسور تورستن کینگرین (Thorsten Kingreen) استاد حقوق دانشگاه رگنزبورگ بعد از دیدن فیلم‌هایی از کمپ‌های کثیف و بی در و پیکر، معتقد است که آشکارا حقوق اولیه پناهجویان نقض می‌شود.

به گفته او، از لحاظ حقوقی وقتی دولت حق اقامت آزاد و مناسب را از کسی می‌گیرد و او را در چنین مکان‌های نامناسبی اسکان می‌دهد، تعهد و مسئولیتش برای حفاظت از آن شخص بیشتر می‌شود. این حفاظت هم خانوادگی و هم شخصی است. بنا به بند ۲ تبصره ۲ از قانون اساسی نمی‌شود کسی را در جایی که به سلامتش آسیب می زند، اسکان داد. هر فرد حق زندگی در محیط مناسب را دارد.

در کمپ آشافنبورگ هم حلوا خیر‌ نمی‌کنند. اینجا دورتا دور کمپ را سیم خاردار کشیده‌اند و چندین دوربین هم روی دیوارها کار گذاشته‌اند تا پناهجویان را ۲۴ ساعته بپایند. این محیط واقعاً دلگیر است و دیدنش هر آدم سالمی را هم دچار افسردگی می‌کند. یک زن پناهجوی سوری هشت سال آزگار است که در چنین محیطی زندگی می‌کند؛ نه اجازه کار دارد، نه اجازه تحصیل.

قصد دولت از اعمال این فشارها این است که پناهجویان به تنگ بیایند و خود بروند. پناهجویان جدید هم راه‌شان را کج کنند و نیایند. به گفته پروفسور آگوست اشتیش، "دولت با این کارها می‌خواهد به پناهجویان حالی کند که از آنها خوشش نمی‌آید. با بلاتکلیف نگهداشتن پناهجویان در چنین وضع اسفباری به آنها فشار می‌آورد که جل و پلاس‌شان را جمع کنند و برگردند".

راهکارهای دولتی

تعداد پناهجویان آلمان، در شش ‌ماه نخست سال ۲۰۱۱، ۲۴ درصد افزایش یافته و به ۲۲ هزار ۸۹۰ نفر رسیده است. اکثراً این پناه‌جویان در پی تحولات "بهار عربی" از کشورهای عربی و آفریقایی آمده‌اند. بنا به قوانین بین‌الملی، هر پناهجویی که وارد منطقه اتحادیه اروپا بشود، باید مورد حمایت قرار گیرد، حتی اگر غیرقانونی آمده باشد. ۲۷ کشور اروپایی عضو این اتحادیه هستند.

همه از حقوق بشر حرف می‌زنیم. از مبارزات آزادیخواهانه مردم در کشورهای تحت ستم ذوق‌زده می‌شویم، اما همین که پناهجویانی از همین کشورها به کشور خودمان (آلمان) می‌آیند، حقوق بشر یادمان می‌رود. به خصوص سیاستمداران خود را به نفهمی می‌زنند.

سال ۲۰۰۳ کشورهای عضو اتحادیه اروپا یک سلسله اصول حداقلی برای رفتار با پناهجویان را تصویب کردند، اما این اصول در کشورهای مختلف اتحادیه یکسان رعایت نمی‌شود. بسته به فقیر یا غنی بودن یا محافظه کار یا مترقی بودن کشورها، رفتار با پناهجویان نیز متفاوت است.

سالانه ده‌ها هزار پناهجو به منطقه کشورهای اتحادیه اروپا وارد می‌شوند. بسیاری از این پناهجویان شرایط بسیار سختی را پشت سر گذاشته‌اند و نیاز به مراقبت دارند، اما در کمپ‌های پناهندگی، کسی را باد نمی‌زنند. کمپ‌ها شلوغ و کثیف است. حتی در یونان، اکثر پناهجویان زندانی می‌‌شوند.

به گزارش سایت خبری فوکوس آلمان، پنجشنبه هفته گذشته در کپنهاگ، وزرای کشورهای اتحادیه اروپا در مورد وضع پناهندگان جلسه داشتند. به تازگی، به علت اعتراض‌های گسترده‌ای که نسبت به وضعیت پناهجویان صورت گرفته است، قرار شده کشورهای عضو اتحادیه، مقررات نگهداری پناهجویان را کمی بهبود بخشند.

مطابق مقررات تازه، از این پس پناهجویان را فقط در شرایط استثنایی می‌شود در شرایط حبس یا توقیف قرار داد. یعنی تنها وقتی که تهدیدی علیه نظم و قانون از سوی آنها احساس شود. بچه‌های بدون همراه نیز به هیچ‌وجه نباید حبس شوند. در صورت داشتن همراه، محبوس کردن بچه‌ها فقط در صورت رضایت خود آنها میسر خواهد بود. از این گذشته، قرار شده است که رسیدگی به وضع سلامت، خورد و خوراک و پوشاک پناهجویان نیز بهتر شود. به ویژه قربانیان شکنجه قرار است از حقوق ویژه برخوردار شوند.

همچنین قرار شده هماهنگی‌هایی صورت گیرد که پناهجویان در اولین کشور اروپایی که وارد آن می‌شوند، تقاضای پناهندگی کنند و به دیگر کشورهای اروپایی نروند که به نظرشان شانس قبولی بیشتر است. به این منظور، اعضای اتحادیه مدارک و اثرانگشت پناهجویان را میان یکدیگر رد و بدل می‌کنند. آنها با این کار، همچنین می‌خواهند مانع شوند که کسی چند بار، در چند جا با اسامی مختلف تقاضای پناهندگی دهد.

بنا به مقررات پناهندگی اتحادیه اروپا که سال ۲۰۰۳ در شهر دوبلین ایرلند تصویب شد، هر پناهجو را می‌‌توان به کشور عضو این اتحادیه برگرداند که نخست وارد آن شده است. حالا به علت شلوغی کمپ‌های بعضی از کشورها (ازجمله یونان) در این مورد می‌خواهند دیگر مته به خشخاش نگذارند.

به گزارش سایت خبری فوکوس، کشورهای شمال اروپا می‌خواهند بار را به دوش جنوبی‌ها بیاندازند. سه کشور فقیر اروپا، یعنی مالت، یونان و قبرس که بیشترین تعداد پناهجویان را جذب کرده‌اند، می‌خواستند بخشی از آنها را به کشورهای دیگر بفرستند. این خواسته‌ای است که به گفته وزیر دادگستری دانمارک، دیگران زیر بار آن نرفتند.

در اصل، وزرای اروپایی، نه برای کمک به پناهجویان، بلکه برای یافتن راه‌های جلوگیری از سیل ورود پناه‌جویان به کشورهای اروپایی دورهم جمع شده بودند. با این حال در این نشست، روی برخی از تدابیر کمکی نیز توافق شد. وزیر اموراجتماعی آلمان، برای سرکوفت زدن به یونان گفت که پنج هزار پناهجویی که از یونان به آلمان آمده بودند، باید مطابق مقررات به یونان پس فرستاده می‌شدند. این امر هنوز محقق نشده است. همچنین چند صد پناهجو نیز از کمپ‌های پناهندگی مالت در آلمان اسکان یافته‌اند.

پانویس:

ویدئوی سایت خبری مونیتور

در همین زمینه:

بی توجهی به حل بحران (گفتار اول)

زندگی سگی پناهندگان (گفتار دوم)

پناهندگان جهان در آینه آمار (گفتار سوم)

رویاهایم را می‌خواهم (گفتار چهارم)

مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد

راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران

پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ

مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

مشکلات پناهندگان ایرانی در شهر زلزله‌‌زده وان

arezoo — Fri, 11 Nov 2011 14:07:51 +0000

سارا روشن

روز چهارشنبه نهم نوامبر، شهر وان، در جنوب شرقی ترکیه دوباره با زمین لرزه‌ای ۵. ۶ ریشتری به لرزه درآمد. در این زلزله، ۲۵ ساختمان فرو ریخته شد و تاکنون چندین کشته و زخمی بر جای گذاشته است. این زلزله در پی زلزله ۷. ۲ ریشتری که روز ۲۳ اکتبر امسال اتفاق افتاد، صدمات بیشتری به شهر زده است و مردم شهر را به گفته ساکنانش پریشان کرده است.

شهر وان به خاطر هم‌مرز بودن با ایران، محل سکونت بسیاری از پناهجویان ایرانی است. با رضا قاضی‌نوری، فعال دانشجویی و دانشجوی اخراجی دانشگاه تهران، یکی از پناهجویان ایرانی ساکن شهر وان و مسئول پناهندگان سازمان ملل بخش ترکیه، برای روشن شدن شرایط این شهر و پناهجویانش گفت‌وگویی کرده‌ام.

رضا قاضی‌نوری: در کل از زلزله دفعه قبل خیلی‌ها برنگشته بودند. تازه بعد از سه هفته مردم داشتند چادر‌ها را جمع می‌کردند و با آرامش، خوبی و خوشی می‌رفتند به خانه‌های‌شان که زندگی کنند، که یکباره این زلزله آمد و دوباره همه چیز به‌هم ریخت. خیلی از خانه‌ها خراب شد. یعنی حداقل آماری که من شنیدم این است که ۲۵ خانه خراب شده. هتل بایرام هم که محل سکونت خبرنگار‌ها بود خراب شده است. دوستانم که به مرکز شهر رفته بودند این خبر را آوردند که درگیری‌هایی هم در سطح شهر هست.

رضا قاضی‌نوری: ما نه زبان بلدیم و نه اگر جایی امکاناتی بدهد باخبر می‌شویم. اصلاً این چادر‌ها که دولت ترکیه توزیع می‌کند، تا جایی که من می‌دانم، به پناهجویان نمی‌دهند. یعنی من پناهجویی را نمی‌شناسم که تا حالا چادر امداد گرفته باشد. کلاً هم آنچنان رسیدگی‌ای که شما تصور می‌کنید، به کل شهر وان نشده است.

گویا مردم یکسری اعتراض‌هایی می‌کنند و درگیری‌هایی هم با پلیس به‌وجود آمده است. دیشب که اصلاً برق هم نبود و سرمای عجیبی بود. کسی در خانه هم نمی‌توانست بخوابد. ما که اصلاً چادری هم نداشتیم، دیوار حیاط خانه‌مان هم که خراب شده بود. بنابراین رسماً توی کوچه خوابیدیم.

دوستانم که برای خرید بلیت رفته بودند، تقریباً برای هیچ شهری نه بلیت هواپیما و نه بلیت اتوبوس نبوده است. هیچ چیزی نیست و اینکه فعلاً وضعیت شهر خیلی بحرانی است. مغازه‌ها بسته است و امکان خرید ملزومات زندگی هم وجود ندارد.

شما اشاره کردید که بلیت وجود ندارد. آیا اتوبوس‌ها و هواپیما‌ها حرکت نمی‌کنند یا چون همه می‌خواهند شهر را ترک کنند، بلیت گیر نمی‌آید؟

من دقیقاً نمی‌دانم. صبح که من هواپیما‌ها را شمردم، حدود هفت، هشت تا هواپیما توی فرودگاه نشسته بود. حالا این‌ها صرفاً برای امدادند یا مثلا برای مسافر؟ نمی‌دانم. به‌هرحال هرچه هست، می‌گویند بلیت هواپیما وجود ندارد. اتوبوس‌ها هم شاید به خاطر وضعیت شهر به اینجا نمی‌آیند یا پر هستند یا خیلی از این مراکز فروش بلیت اصلاً خودشان بسته‌اند.

شما دفعه قبل که زلزله‌ای در شهر وان روی داد، چه امکاناتی دریافت کردید؟

رسماً هیچ چیز.

چون پناهجو هستید این امکانات در اختیارتان گذاشته نشد یا اینکه شرایط عمومی شهر وان اینگونه بود؟

راستش چیز زیادی نمی‌توانم بگویم. بخش مهم‌اش به خاطر این است که ما نه زبان بلدیم و نه اگر جایی امکاناتی بدهد باخبر می‌شویم. اصلاً این چادر‌ها که دولت ترکیه توزیع می‌کند، تا جایی که من می‌دانم، به پناهجویان نمی‌دهند. یعنی من پناهجویی را نمی‌شناسم که تا حالا چادر امداد گرفته باشد. کلاً هم آنچنان رسیدگی‌ای که شما تصور می‌کنید، به کل شهر وان نشده است. البته خب درباره دولت ترکیه باید گفت در مقایسه با شرایط مشابه که در ایران اتفاق می‌افتد، وضعیت رسیدگی شاید بهتر باشد.

دفعه پیش که زلزله آمد، به پناهجویان و پناهندگان اجازه داده شد که از شهر خارج شوند. آیا همه آن افراد دوباره به این شهر برگشتند؟

خیلی‌هاشان برگشته‌اند. من و چند نفر دیگر چندروزی خارج شدیم، ولی خب جای دیگری را برای سکونت نداشتیم. نه خانه‌ای نه جایی. خب اینجا که کشور خود آدم نیست که دوست و فامیل زیادی داشته باشد. بنابراین بالاخره مجبور بودیم که برگردیم. مؤثر‌ترین کمکی که به ما شد، از سوی تعدادی از دوستان بود. ایرانی‌هایی که خارج از وان بودند سازماندهی کردند و پناهجویان ایرانی شهر وان توانستند مدتی در خانه برخی از بچه‌ها اسکان پیدا کنند. اگر این امکان نبود، شاید اصلاً امکان خروج ما از وان وجود نداشت. این نکته واقعاً جای تقدیر و سپاس دارد از ایرانی‌هایی که خارج از شهر وان زندگی می‌کردند و به‌هرحال توانستد تا حدی به ما کمک کنند.

رضا قاضی‌نوری: سازمان ملل دست‌اندرکار خارج کردن کلیه پناهندگان و پناهجویان از شهر وان و اسکان دادن آنها در بقیه شهرهاست. حالا اینکه این امر به تمامی صورت گیرد و اصلاً چقدر برای خود پناهنده‌ها این امکان وجود داشته باشد، نمی‌دانم. سازمان ملل یک دور اینجا هزینه کرده‌اند و خانه و زندگی برای آنها تشکیل دادند. نمی‌دانم حالا دوباره بتوانند این کار را در یک شهر دیگری انجام دهند یا خیر؟

خیلی از ایرانی‌های خارج از ایران تلاش کردند از طریق یکسری کمپین‌‌ها کمک‌های مالی و کمک‌های غیر مالی به پناهجویان ایرانی در ترکیه در منطقه‌ وان، برسانند. آیا شما کمک‌هایی از این قبیل را دریافت کردید یا از آن‌ها مطلع هستید؟

کمک‌هایی که شده خیلی شخصی و خیلی ناکافی بوده برای پناهجویان و اکثراً به‌هیچ وجه نتوانست حتی درصدی از خساراتی را که به آن‌ها وارد شده است جبران کند. اگر یک انجمن سراسری وجود می‌داشت که به مشکلات پناهجویان ایرانی رسیدگی می‌کرد، به نظر من خیلی عالی بود. یعنی این سردرگمی دیگر نبود که حالا یک انجمنی توسط کسی تشکیل شود و عده‌ای گرفتار این باشند که آیا این آدم را قبول دارند یا ندارند. حالا برای اتفاق‌های آتی اگر گروهی وجود می‌داشت، گروه معتبری که همه او را می‌شناختند و او می‌توانست به مسائل پناهنده‌ها رسیدگی کند خیلی عالی می‌شد.

دیگر اینکه یک گروه اینجا بودند که وضع‌شان از پناهجوهای ایرانی خراب‌تر بود و واقعاً اگر کسی می‌تواند، باید به آ‌ن‌ها رسیدگی کند. پناهجویان افغان را می‌گویم. باز شرایط اجتماعی ایرانی‌ها بهتر از شرایط اجتماعی دوستان افغانی‌مان است که اینجا هستند. این‌ها عملاً بی‌پناه بودند.

زلزلهٔ دوباره اتفاق افتاده و شهر خراب‌تر از قبل شده است. شرایط و آینده شما در این شهر به چه شکل پیش خواهد رفت؟

راستش تا جایی که می‌دانم سازمان ملل دست‌اندرکار خارج کردن کلیه پناهندگان و پناهجویان از شهر وان و اسکان دادن آنها در بقیه شهرهاست. حالا اینکه این امر به تمامی صورت گیرد و اصلاً چقدر برای خود پناهنده‌ها این امکان وجود داشته باشد، نمی‌دانم. سازمان ملل یک دور اینجا هزینه کرده‌اند و خانه و زندگی برای آنها تشکیل دادند. نمی‌دانم حالا دوباره بتوانند این کار را در یک شهر دیگری انجام دهند یا خیر؟ واقعاً نمی‌دانم تا چه حد ممکن خواهد بود.

کسانی که شهر را ترک می‌کنند، کمکی نمی‌گیرند

متین چورا تاتش: در ترکیه قانونی وجود دارد که پناهجویان نمی‌توانند خودشان شهر محل سکونت‌شان را انتخاب کنند بلکه دولت برای‌شان انتخاب می‌کند. بعد از زلزله ما با وزارت خارجه ترکیه برای انتقال پناهجویان به شهرهای دیگر تماس گرفتیم و دولت ترکیه با این ایده با دو شرط، انتقال داوطلبانه و برنامه‌ریزی شده، موافقت کرده است.

در پی گفت‌وگو با رضا قاضی‌نوری، با بخش پناهجویان سازمان ترکیه تماس گرفتیم و از متین چورا تاتش، سخنگوی این بخش درباره شرایط پناهجویان ایرانی و افغانی وان پرسیدیم.

متین چورا تاتش: وقتی دو هفته پیش اولین زمین لرزه اتفاق افتاد، ۲۰۴۱ پناهجو در وان پیش ما ثبت نام کرده بودند. در این زلزله بسیاری از خانه‌های این افراد نابود شدند. آن‌ها می‌ترسیدند در خانه‌های‌شان بمانند و از ما درخواست چادر و بقیه وسایل زندگی کردند. بیشتر این افراد ایرانی و افغانی هستند. بعد از زلزله بسیاری از پناهجویان از طریق دفتر ما در شهر وان خواستار انتقال به شهر دیگری شدند. در ترکیه قانونی وجود دارد که پناهجویان نمی‌توانند خودشان شهر محل سکونت‌شان را انتخاب کنند بلکه دولت برای‌شان انتخاب می‌کند. بعد از زلزله ما با وزارت خارجه ترکیه برای انتقال پناهجویان به شهرهای دیگر تماس گرفتیم و دولت ترکیه با این ایده با دو شرط، انتقال داوطلبانه و برنامه‌ریزی شده، موافقت کرده است. تا آخر هفته گذشته ۹۰۰ نفر خودشان را برای انتقال معرفی کرده‌اند. امیدواریم تا آخر این هفته، بقیه علاقه‌مندان هم خودشان را معرفی کنند، ولی دولت ترکیه و صلیب سرخ اعلام کرده‌اند که به پناهندگان هم‌‌ همان کمک‌هایی را خواهند کرد که به دیگران می‌کنند.

شما چطوری متوجه می‌شوید که پناهجویان کمک‌های شما و بقیه سازمان‌ها را دریافت کرده‌اند؟ بسیاری از پناهجویان ایرانی می‌گویند که کمکی دریافت نکرده‌اند.

بعد از زلزله، تیمی را برای کمک و هماهنگی به وان فرستادیم. ولی خیلی زود متوجه شدیم که پناهجویان و ساکنان وان از روند توزیع کمک‌ها شکایت دارند. این چیزی بود که هم دولت ترکیه و هم صلیب سرخ متوجه آن شده بودند. مشکل پناهجویان بیشتر است، چرا که زبان ترکی را نمی‌دانند و به همین دلیل از بسیاری حمایت‌های اجتماعی هم برخوردار نمی‌شوند. با شما موافق هستم که در این چند هفته سازماندهی بسیار خوبی نداشتیم، ولی با کمک رسانه‌های جهانی، شرایط دارد تغییر می‌کند و توزیع وسایل با نظم و برنامه‌ریزی بیشتری انجام می‌گیرد.

شما به انتقال پناهندگان به شهرهای دیگر اشاره کردید. بسیاری از این پناهندگان همه زندگی‌شان را از دست داده‌اند. آیا شما آن‌ها را برای ساخت زندگی جدید در شهر جدید حمایت می‌کنید؟

این مشکل بزرگی است. از طرفی اگر پناهجویان در شهر وان بمانند از کمک‌های سازمان‌های مختلف و دولت ترکیه برخوردار خواهند بود و از طرف دیگر بسیاری از پناهجویان از نظر روحی صدمات زیادی دیده‌اند؛ هم از فرار و مهاجرت اجباری و هم از شرایط بعد از زلزله.

انتقال به یک شهر دیگر یک انتخاب شخصی است. آنها می‌توانند انتخاب کنند که بمانند یا به شهر دیگری بروند. از طرف دیگر، در سیاست مهاجرت ترکیه امکانات اجتماعی در نظر گرفته نشده است. کسانی که شهر را ترک می‌کنند، کمکی دریافت نخواهند کرد. در این صورت آن‌ها از کمک‌هایی که مردم شهر وان از آن برخوردار خواهند بود. محروم می‌مانند.

تصاویر: وضعیت پناهندگان ایرانی در شهر زلزله‌زده وان ترکیه، منبع: سایت اشتراک.