مازیار مهدوی فر

چگونه دندان‌های سفید داشته باشیم؟

society — Mon, 11 Mar 2013 22:27:40 +0000

مازیار مهدوی‌فر

مازیار مهدوی‌فر - یک ضرب‌المثل قدیمی می‌گوید: "بخند تا دنیا به رویت بخندد"، اما واقعیت این است که خندیدن همیشه کار آسانی نیست. به خصوص اگر بدانید وقتی می‌خندید در پس لبخندتان ردیفی از دندان‌هایی ظاهر می‌شود که چندان هم سفید نیستند.

همین نیاز انسان به سفید بودن دندان‌ها برای داشتن خنده‌ای زیبا بود که متخصصان را ترغیب کرد به فکر راه چاره‌ای بیفتند و از تکنولوژی برای تغییر رنگ دندان‌ها استفاده کنند؛ تلاشی که منجر به ابداع دستگاه‌هایی شد که با استفاده از مواد شیمیایی و فعال‌کننده‌های نوری، رنگ دندان شما را شاید از روز اول هم سفیدتر می‌کند.

قبل از اینکه سراغ این دستگاه‌ها برویم خوب است بدانید مواد تغییر دهنده رنگ دندان، ممکن است به دو صورت در بافت دندان‌ها جایگزین شوند. گروه اول جرم‌های خارجی هستند که روی سطح خارجی دندان‌ها قرار می‌گیرند. لکه‌هایی که با خوردن چای، قهوه، نوشابه‌ها، شراب قرمز و مهم‌تر از همه، کشیدن سیگار روی سطح بیرونی دندان‌ها ایجاد می‌شوند از این دسته‌اند. معمولاً می‌توان با استفاده از مسواک و سفیدکننده‌های خانگی این لکه‌ها را از بین برد، اما اگر با استفاده از این روش‌های معمول رنگ دندانتان تغییر نکرد معنایش این است که دندان شما دارای جرم‌ها یا لکه‌های داخلی شده است. این جرم‌ها با تخریب مینای دندان، به داخل آن نفوذ می‌کند و رنگ سفید بافت دندانی را تغییر می‌دهند. اگرچه مینای دندان مقاوم‌ترین بخش بدن انسان است، اما نسبت به عوامل فرساینده‌ای مانند سیگار، قهوه و نوشابه‌های گازدار حساس است و در گذر زمان تخریب می‌شود. این عوامل باعث فرسایش مینای دندان می‌شوند و آن را نسبت به مواد رنگی نفوذپذیر می‌کنند. ضمن اینکه تخریب مینای دندان سبب می‌شود بافت‌های زیرین آن که متمایل به رنگ زرد و سبز هستند نمودار شوند.

دستگاه‌های سفیدکننده دندان‌ها

سفید کردن دندان‌ها با استفاده از دستگاه فعال کننده نوری، روشی است که امروزه توسط دندان‌پزشکان و در مطب آن‌ها انجام می‌شود و تا حد زیادی مشکل زرد شدن دندان‌ها را حل کرده است. این روش در مواقعی که روش‌های معمولی پاسخ نمی‌دهند استفاده می‌شود و کاربرد آن در مورد هر دو نوع جرم‌های داخلی و خارجی است.

سفید کردن دندان‌ها با استفاده از دستگاه فعال کننده نوری، روشی است که امروزه توسط دندان‌پزشکان و در مطب آن‌ها انجام می‌شود و تا حد زیادی مشکل زرد شدن دندان‌ها را حل کرده است. این روش در مواقعی که روش‌های معمولی پاسخ نمی‌دهند استفاده می‌شود و کاربرد آن در مورد هر دو نوع جرم‌های داخلی و خارجی است.

در این روش، ماده اصلی زمینه‌ای مورد استفاده، "پراکسید هیدروژن" است. پزشک ابتدا پراکسید هیدروژن را که به صورت ژل است روی سطح دندان‌ها قرار می‌دهند و بعد با استفاده از طول موج‌های مخصوص نور که توسط دستگاه، تابانده می‌شود آن را فعال می‌کند. در اثر فعال‌سازی ژل، ماده پراکسید هیدروژن، تجزیه می‌شود و یون‌های اکسیژن از خود آزاد می‌کند. این یون‌های اکسیژن آزاد شده، همان ماده اصلی مورد نیاز برای سفید کردن دندان‌ها هستند. چون این امکان را دارند که به داخل بافت دندان نفوذ کنند و در آن‌جا با ترکیبات تغییر‌دهنده رنگ دندان ترکیب شده و باعث جدا شدن آن‌ها از بافت دندان شوند.

این روش سفید کردن دندان‌ها، هرساله با تغییرات در دستگاه‌های تابنده نور و ژل مخصوص، پیشرفت‌های بیشتری می‌کند. با این حال در نظر داشته باشید ماندگاری سفیدی حاصل از این روش به صورت مادام‌العمر نیست. چون دندان‌ها دوباره در معرض مواد رنگ دهنده و رنگ‌بر قرار می‌گیرند و فرسایش ذکر شده، دوباره در گذر زمان ایجاد می‌شود. بسته به چگونگی مراقبت از دندان‌ها، این سفیدی ایجاد شده از یک تا سه سال ماندگاری خواهد داشت.

اثرات جانبی دستگاه‌های سفید‌کننده

حساسیت‌های مقطعی دندان و تحریک‌پذیر شدن لثه‌ها، اتفاق‌های شایعی هستند که معمولاً پس از سفید کردن دندان به خصوص در صورت مصرف نوشیدنی داغ یا سرد رخ می‌دهند، اما این حالت‌ها پس از چند روز به خودی خود از بین می‌روند.

ژل پراکسید هیدروژن استفاده شده نیز ممکن است منجر به سوختگی بافت‌های نرم زبان، لثه و لب شود. چون این ژل بسیار قوی است و خاصیت سوزانندگی دارد. البته این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که قالب دندانی تهیه شده برای انجام این کار مناسب دندان‌های شما نباشد یا میزان ژل استفاده شده بیش از حد لازم باشد. ضمن اینکه تکان خوردن فرد در هنگام انجام عمل سفید کردن نیز می‌تواند منجر به ایجاد این آسیب بشود.

توصیه‌های تغذیه‌ای

رعایت برخی از توصیه‌های تغذیه‌ای برای حفظ سفیدی دندان‌ها و جلوگیری از زرد شدن آن‌ها لازم است. اولین توصیه نوشیدن نوشابه و آب میوه با استفاده از نی است. این کار دو ویژگی مثبت دارد.

قدیمی‌ها توصیه می‌کردند برای سفید شدن دندان‌ها از آب لیمو و سرکه استفاده کنید. شاید این روش در کوتاه‌مدت کارایی داشته باشد، اما واقعیت این است که مواد غذایی اسیدی، در گذر زمان منجر به فرسایش مینای دندان و آسیب‌پذیر شدن آن می‌شوند. به همین دلیل پس از صرف غذا به خصوص انواع اسیدی آن، حتماً دندان‌ها و دهانتان را با آب بشویید.

اول اینکه باعث می‌شود نوشیدنی، با سطح جلویی دندان‌ها تماس نداشته باشد و در نتیجه باعث تغییر رنگ آن‌ها نشود. اگرچه این روش بر تغییر رنگ سطح خلفی دندان‌ها تأثیری ندارد. فایده دوم استفاده از نی برای نوشیدن مایعات رنگی نیز این است که باعث می‌شود قند موجود در این نوشیدنی‌ها تماس کمتری با دندان‌ها داشته باشد. همانطور که می‌دانید قند و شیرینی یکی از عوامل اصلی پوسیدگی دندان‌ها هستند که باعث آسیب به مینای دندان و تغییر رنگ آن می‌شود.

قدیمی‌ها توصیه می‌کردند برای سفید شدن دندان‌ها از آب لیمو و سرکه استفاده کنید. شاید این روش در کوتاه‌مدت کارایی داشته باشد، اما واقعیت این است که مواد غذایی اسیدی، در گذر زمان منجر به فرسایش مینای دندان و آسیب‌پذیر شدن آن می‌شوند. به همین دلیل پس از صرف غذا به خصوص انواع اسیدی آن، حتماً دندان‌ها و دهانتان را با آب بشویید. میوه‌های ترد مانند سیب، گلابی و هویج، مسواک‌های طبیعی هستند که دارای سلولز هستند و می‌توانند به عنوان صیقل‌دهنده دندان عمل کنند. ضمن اینکه گاز زدن و جویدن آن‌ها باعث تحریک ترشح بزاق می‌شود. بزاق حاوی موادی است که از تشکیل پلاک‌های دندانی و پوسیده شده دندان‌ها جلوگیری می‌کنند. در کنار همه توصیه‌های تغذیه‌ای ذکر شده برای داشتن دندان‌هایی سالم و سفید، استفاده از مسواک، نخ دندان و دهان‌شویه را فراموش نکنید.

نیازهای درمانی دانش‌آموزان دبستان شین‌آباد

society — Sun, 03 Mar 2013 11:09:45 +0000

مازیار مهدوی‌فر - سه ماه قبل (۱۵ آذرماه سال ۱۳۹۱ خورشیدی) در حادثه آتش‌سوزی ناشی از آتش گرفتن بخاری نفتی یک مدرسه ابتدایی در روستای شین‌آباد شهرستان پیرانشهر، ٣۷ دانش‌آموز دختر دچار درجات مختلف سوختگی از ١٠ تا ۶٠ درصد شدند.

مدتی پس از وقوع آتش‌سوزی در این مدرسه سیران یگانه و ساریا رسول‌زاده، دو تن از دانش‌آموزان بر اثر شدت جراحت‌های وارده جان خود را از دست دادند و مابقی کودکان نیز هنوز با اشکال مختلف عوارض این سانحه دست و پنجه نرم می‌کنند. این در حالی است که پس از وقوع حادثه آتش سوزی در روستای شین آباد، یک مدرسه روستایی دیگر نیز در روستای طبسین واقع در خراسان جنوبی در آتش سوخت و با دخالت مردم محلی، دانش‌آموزان از خطر سوختگی شدید رهایی یافتند.

پس از وقوع چندین حادثه در سال ۱۳۹۱ و در مدتی کوتاه از جمله مرگ ۲۶ دانش‌آموز دختر بروجنی بر اثر واژگون شدن اتوبوس در مسیر اردوی راهیان نور، شماری از نمایندگان مجلس ایران و هم اعضای انجمن حمايت از حقوق کودکان به طور جداگانه خواهان استیضاح و استعفای وزیر آموزش و پرورش شدند. اعضای انجمن حمايت از حقوق کودکان، روز ۲۵ آذرماه با انتشار يک نامه سرگشاده خطاب به حميدرضا حاجی‌بابايی، از او خواستند به احترام ۲۶ دانش‌آموز حادثه اردوی راهيان نور بروجن، قربانیان حادثه شين‌آباد و خانواده‌هايی که اعتماد خود را به کارآمدی وزارت آموزش و پرورش در تأمين امنيت دانش‌آموزان از دست داده‌اند هر چه زود‌تر استعفا دهد.

طرح استيضاح وزير آموزش و پرورش اما که یک بار دیگر هم در مهرماه ۱۳۸۹ و پس از برگزاری آزمون استخدامی معلمان مطرح شده بود، بار دیگر در کوران حوادث مشابه و پی‌در پی در ایران به سکوت منتهی شد؛ همانطور که حوادثی چون آتش‌سوزی روستای سفیلان در چهار محال بختیاری و در پی آن مرگ ۱۳ دانش‌آموز، آتش‌سوزی روستای درودزن در فارس و سوختگی شدید هشت دانش‌آموز، آتش‌سوزی روستای المنی در لرستان و سوختگی شدید مرتضی داوری معلم کلاس و آتش‌سوزی خوابگاه دبیرستان پسرانه دانش‌آموزی وابسته به دانشگاه دریانوردی چابهار و مرگ دو دانش‌آموز در آتش و سوختگی - بالای ۹۰ درصد - چند نفر دیگر به سکوت منتهی شد. (برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه ها، این دو گزارش را بخوانید: «کلاس در نداشت، مدرسه بخاری گازی و سوابق آتش سوزی در مدارس ایران.»)

حال این روزها در آستانه سال جدید خورشیدی، خبری در رسانه‌ها منتشر شده است که اطلاع می‌دهد دختران شین‌آباد را برای اردوی تفریحی به شهر اصفهان برده‌اند. عکس‌ها، دخترها را روی تخت‌های هتل و پشت میزهای غذاخوری در کنار مادران‌شان نشان می‌دهد، در حالیکه آثار این حادثه فجیع بر چهره‌هاشان نمایان است.

●عکس‌های دانش‌آموزان آسیب‌دیده مدرسه شین‌آباد را ببینید:

عکس‌های دانش‌آموزان مدرسه شین‌آباد

گزارش تصویری مهر

گزارش تصویری فارس

گزارش تصویری ایسنا

●برای اطلاعات بیشتر در همین زمینه بخوانید:

امنیت دانش آموزان، مسئله حکومت ایران نیست

ساختار اجتماعی حوادث در ایران

عادت به فاجعه

هیچ سانحه‌ای، ناگهانی نیست

لابد این اردوی تفریحی، ابتکار آقای وزیر آموزش و پرورش است. همان وزیری که تنها چند روز پس از این ماجرا اعلام کرد همه چیز روبه‌راه است و تا چند روز دیگر، این دانش‌آموزان دختر به آغوش باز جامعه باز خواهند گشت. شاید وزیر خبر نداشت دو تن از دخترها یعنی «ساریا» و «سیران»، هیچگاه حرف او را نخواهند شنید و تعدادی دیگر از همکلاسی‌های آن‌ها هم به سوختگی‌های شدید از نوع درجه دو و سه مبتلا شده‌اند و این یعنی اینکه تا آخر عمر مجبورند تحت تأثیر عواقب ناشی از آن زندگی کنند.

می‌گویند دولت حساب بانکی ویژه‌ای برای بچه‌ها باز کرده و قرار است وقتی بزرگ شدند بتوانند از توی حسابشان پول برداشت کنند. در خبرها آمده که بیمه ایران نفری ٥٠ میلیون تومان به خانواده آسیب‌دیده‌ها کمک کرده است. در مراسم باشکوهی این پول‌ها به اولیای دختران اهدا شده است و لابد کلی هم عکس یادگاری و فیلم و مصاحبه از داخل این مراسم بیرون خواهد آمد که به درد حال و آینده مسئولان مربوطه خواهد خورد. شاید چند روز بعد هم والدین این کودکان آسیب‌دیده این پول‌ها را بر‌دارند و با آن بخشی از بار سنگین مشکلات زندگی خود و خانواده را سبک ‌کنند و به قول معروف آن را به زخمی بزنند، اما این وسط آنچه فراموش می‌شود خود این دختران آسیب‌دیده مدرسه ابتدایی روستای شین‌آباد هستند.

بیایید فرض کنیم مسئولان حکومت اسلامی تصمیم گرفته‌اند حداقل در این یک مورد، مسئولانه عمل کنند و وظیفه خود را به درستی انجام دهند. به واقع راه درست و علمی برخورد با این کودکان آسیب‌دیده از حادثه آتش‌سوزی چیست و چه امکاناتی باید در اختیار آن‌ها قرار گیرد؟

مراحل درمان

صدمات ناشی از سوختگی شدید از دردناک‌ترین آسیب‌های شناخته شده به شمار می‌روند و روند درمانی آن‌ها هم بسیار طولانی و دشوار است. این مسئله به خصوص زمانی که قربانی، کودک باشد و محل آسیب‌دیدگی نیز در ناحیه صورت و دست‌ها قرار داشته باشد بسیار پیچیده می‌شود. اقدامات درمانی برای کودک دچار سوختگی در سه مرحله انجام می‌گیرد:

لابد این اردوی تفریحی، ابتکار آقای وزیر آموزش و پرورش است. همان وزیری که تنها چند روز پس از این ماجرا اعلام کرد همه چیز روبه‌راه است و تا چند روز دیگر، این دانش‌آموزان دختر به آغوش باز جامعه باز خواهند گشت. شاید وزیر خبر نداشت دو تن از دخترها یعنی «ساریا» و «سیران»، هیچگاه حرف او را نخواهند شنید و تعدادی دیگر از همکلاسی‌های آن‌ها هم به سوختگی‌های شدید از نوع درجه دو و سه مبتلا شده‌اند و این یعنی اینکه تا آخر عمر مجبورند تحت تأثیر عواقب ناشی از آن زندگی کنند.

مرحله اول، فاز درمان حاد است که به روزهای اولیه پس از وقوع حادثه مربوط شده و هدف اصلی آن مقابله با آسیب‌های اولیه وارده بر بدن کودک و حفظ حیات او و تا حد امکان جلوگیری از بروز عوارض ثانویه و بلندمدت است. متأسفانه دو تن از کودکان شین‌آبادی، موفق به عبور از این مرحله نشدند، اما خوشبختانه باقی کودکان به مرحله بعدی درمان پا گذاشته‌اند.

فاز دوم،‌ انجام پیوند‌های پوست بر اساس نیاز بیمار است. پوست، اولین سد محافظ بدن در مقابل ارگانیسم‌های خارجی و بیماری‌زا است و بدن انسان برای در امان ماندن در مقابل میکروب‌ها نیاز به پوستی سالم دارد. به همین دلیل انجام درست و به موقع پیوندها در مراحل اولیه آسیب، نه صرفاً از بعد زیبایی بلکه برای حفظ سلامت فرد آسیب دیده اهمیت بسیار دارد. پیوندهای پوستی به خصوص زمانی که آسیب در ناحیه سر، گردن و دست باشد اهمیت بیشتری می‌یابند و نیاز به تکرار طی سال‌های متمادی خواهند داشت. متأسفانه تغییر شکل صورت و اندام‌ها از عوارض اصلی سوختگی‌های ناشی از آتش هستند که ممکن است هیچگاه بهبود کامل نداشته باشند و جدا از صدمات جسمی، بیمار را به عواقب روانی بدی دچار کنند.

فاز سوم درمان که به نظر می‌رسد در مورد بچه‌های شین‌آباد تا حدی به فراموشی سپرده شده پیگیری درازمدت درمان، بازیابی و بازتوانی این کودکان است. چگونگی انجام این مرحله طی دو تا سه سال پس از وقوع سوختگی، تا حد زیادی سرنوشت این کودکان را رقم خواهد زد. در این بخش از درمان نیز با دو بحث اساسی روبه‌رو هستیم: «سلامت جسمی قربانی» و «تغذیه مناسب».

سلامت جسمانی درازمدت

بحث اول، سلامت جسمی قربانی است که بسته به نوع آسیب‌های وارده در هر کدام از کودکان نیاز به پیگیری‌های ویژه دارد. سوختگی شدید سبب ایجاد تغییرات متابولیک و التهابی می‌شود که تا سه سال پس از حادثه نیز ادامه خواهند داشت؛ تغییراتی که منجر به افزایش خطر شکستگی‌های استخوانی، بیماری‌های کبدی، اختلالات هورمونی، مشکلات قلبی، مغزی و اختلالات سیستم ایمنی می‌شوند.

می‌گویند دولت حساب بانکی ویژه‌ای برای بچه‌ها باز کرده و قرار است وقتی بزرگ شدند بتوانند از حسابشان پول برداشت کنند. در خبرها آمده که بیمه ایران نفری ٥٠ میلیون تومان به خانواده آسیب‌دیده‌ها کمک کرده است. در مراسم باشکوهی این پول‌ها به اولیای دختران اهدا شده است و لابد کلی هم عکس یادگاری و فیلم و مصاحبه از داخل این مراسم بیرون خواهد آمد که به درد حال و آینده مسئولان مربوطه خواهد خورد.

این مشکلات در صورت عدم کشف و رسیدگی به موقع، حیات کودک را تهدید خواهند کرد. ادامه روند انجام پیوندهای پوستی مورد نیاز نیز در این زمینه اهمیت دارد. همچنین این کودکان نیاز به دریافت خدمات ویژه فیزیوتراپی برای بازیابی توان فیزیکی خود دارند. بهبود عملکرد مفاصل و جلوگیری از ناکارآمدی آن‌ها، بازسازی ماهیچه‌های آسیب‌دیده و حتی کمک به بهبود زخم‌های ناشی از سوختگی، همگی از کاربردهای مفید فیزیوتراپی برای این کودکان است.

نکته مهم بعدی تغذیه مناسب است که نقش کلیدی در روند بهبود این کودکان آسیب دیده ایفا می‌کند. این کودکان به علت تحمل شرایط دشوار پس از سوختگی، بخشی از توان فیزیکی و بافت عضلات خود را از دست داده‌اند و برای ترمیم آن نیاز به رژیم غذایی غنی از پروتئین دارند. مصرف انواع پروتئین یعنی گوشت، شیر و تخم مرغ برای ارتقای سطح ایمنی بدن این کودکان و همچنین برای بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده بدن آن‌ها از جمله پوست، ماهیچه‌ها و بافت‌های پیوندی لازم است.

سلامت روانی

مرحله بعدی درمان، پیگیری مسائل روانی این کودکان است که شاید همین امروز هم برای شروع آن دیر شده باشد. کودکان آسیب دیده از سوختگی تا مدت‌ها دچار کابوس‌های شبانه، شب‌ادراری و حملات ترس و اضطراب می‌شوند.

آن‌ها به علت کم بودن سن و قرار داشتن در مرحله رشد ذهنی با خطر تأخیر در رشد شناختی، عاطفی و کاهش توانایی‌های فردی و اجتماعی مواجهند. چنین کودکانی در صورت عدم دریافت حمایت اجتماعی و درمان‌های روانی مناسب، ممکن است پس از گذشت یک سال از واقعه دچار مشکلات رفتاری، گوشه‌گیری، عدم شرکت در فعالیت‌های اجتماعی و در نهایت افسردگی شوند.

شرایط ویژه دختران شین‌آبادی

موقعیت و شرایط زندگی برای بچه‌های روستای شین‌آباد، از این هم دشوارتر است. برای توصیف این شرایط ویژه کافی است نگاهی به چشم‌انداز پیش رو بیاندازیم: تعدادی دختر حدود ١٠ ساله در یکی از روستاهای محروم در شهری محروم به نام پیرانشهر. دخترانی که اغلب آن‌ها با آسیب‌هایی در ناحیه صورت روبه‌رو شده‌اند که سبب می‌شود از لحاظ زیبایی چهره دچار مشکلات اساسی شوند. به این تصویر اضافه کنید خانواده‌هایی را که از سطح امکانات مالی و سواد فرهنگی پایینی هم برخوردارند.

برخلاف نظر برخی از مسئولان ناآگاه حکومت اسلامی، روند درمان کودکان شین‌آباد، تازه در ابتدای راه است. دو سال اول پس از سوختگی سخت‌ترین و شاید حساس‌ترین روزهای زندگی این کودکان خواهد بود. طی ماه‌های آینده این دختران آرام آرام متوجه شرایط ویژه خود خواهند شد و آنگاه است که تحمل شرایط و مبارزه با مشکلات برای کنار آمدن با شرایط موجود و غلبه بر آن، برای آن‌ها و اطرافیانشان دشوار از امروز خواهد شد و آنجاست که اهمیت حمایت‌های روانی و اجتماعی از آن‌ها آشکارتر خواهد شد.

این‌ها همگی فاکتورهایی هستند که احتمال بروز مشکلات روحی را برای این دختران و حتی خانواده‌های آن‌ها صدچندان می‌کند. این دختران در صورت عدم دریافت حمایت‌های روانی حرفه‌ای در سنین بالاتر نیز ممکن است شانس کمتری برای دستیابی به موقعیت‌های مناسب شغلی، تحصیلی و خانوادگی داشته باشند. به همین دلیل حضور یک کادر درمانی حرفه‌ای شامل روانپزشک، روانشناس و مددکار اجتماعی به خصوص در برهه زمانی فعلی می‌تواند برای جلوگیری از آسیب‌های روانی این کودکان و برای ارائه آموزش‌های رفتاری مناسب به خانواده‌های آنان بسیار مفید باشد.

برخلاف نظر برخی از مسئولان ناآگاه حکومت اسلامی، روند درمان کودکان شین‌آباد، تازه در ابتدای راه است. دو سال اول پس از سوختگی سخت‌ترین و شاید حساس‌ترین روزهای زندگی این کودکان خواهد بود. طی ماه‌های آینده این دختران آرام آرام متوجه شرایط ویژه خود خواهند شد و آنگاه است که تحمل شرایط و مبارزه با مشکلات برای کنار آمدن با شرایط موجود و غلبه بر آن، برای آن‌ها و اطرافیانشان دشوار از امروز خواهد شد و آنجاست که اهمیت حمایت‌های روانی و اجتماعی از آن‌ها آشکارتر خواهد شد.

آنچه امروز کودکان آسیب دیده شین‌آباد به آن نیاز دارند صرفا با کمک مالی، اهدای حق بیمه یا دیگر اقدامات عوام‌فریبانه حاصل نمی‌شود. اگر مسئولان مربوطه واقعاً خود را در قبال آسیب‌دیدگان این حادثه مسئول می‌دانند خوب است امکان دسترسی آسان این دختران و خانواده آنان را به متخصصان مختلف از جمله جراحان مختلف ازجمله زیبایی، روانپزشکان، روان‌درمانگرها، و فیزیوتراپ‌ها فراهم کنند و با تأمین امکانات پزشکی و پیراپزشکی مورد نیاز آن‌ها از همین امروز سلامت جسمی و روانی آن‌ها را کنترل کنند تا کم‌ترین آسیب ممکن به آینده این کودکان وارد شود.

فواید و مضرات سیگار

society — Tue, 12 Feb 2013 19:13:20 +0000

مازیار مهدوی‌فر - چرا سیگاری‌ها سیگار را دوست دارند؟ این سئوالی است که شاید بسیاری از سیگاری‌ها هم پاسخ مشخص یا حداقل علمی برای آن نداشته باشند، اما واقعیت این است که ماده موثر سیگار یعنی نیکوتین، پس از جذب در بدن و ورود به مغز، سبب تحریک ترشح گروهی از انتقال‌دهنده‌های شیمیایی عصبی در مغز می‌شود.

این مواد همان موادی هستند که در راس آن‌ها بتا‌اندورفین یا همان هورمون ضد درد طبیعی بدن، دوپامین و سروتونین یا همان ماده لذت و سرخوشی قرار دارند. به همین دلیل با ترشح این مواد، فرد به صورت کوتاه‌مدت احساس خوبی پیدا می‌کند. هرچند با از بین رفتن تأثیر مواد ذکر شده، این حالت نیز از بین می‌رود و احساس نیاز مجدد به نیکوتین پدیدار می‌شود.

فواید کشیدن سیگار شاید به اینجا ختم نشود. افراد سیگاری معمولاً به فرایند روشن کردن و دود کردن سیگار به عنوان یک زنگ تفریح می‌نگرند. فرصتی که به آن‌ها اجازه می‌دهد با فشار‌های محیط اطرافشان کنار بیایند. مانند هر فعالیت دیگری کشیدن سیگار می‌تواند برای دقایقی شما را از دردسرها و نگرانی‌های زندگی خلاص کند. در بسیاری از موارد هم، افراد به صورت گروهی مبادرت به مصرف سیگار می‌کنند که می‌تواند یک فعالیت اجتماعی و تفریحی به حساب بیاید. ضمناً شاید دم دستی‌ترین دلیل یک فرد سیگاری برای کشیدن سیگار این باشد که پس از گذشت مدتی، او به نیکوتین موجود در سیگار معتاد می‌شود. در نتیجه مانند هر ماده اعتیاد‌آور دیگری، در صورت نرسیدن به موقع نیکوتین به بدنش دچار عوارض مربوط به آن می‌شود؛ عوارضی که در افراد مختلف متفاوت است و می‌تواند شامل سردرد، عدم تمرکز، احساس خستگی و حتی احساس درد در نواحی مختلف بدن باشد.

دیوید برانس: "مصرف سیگار تقریباً به همه بخش‌های بدن انسان آسیب می‌رساند. سبب آسیب به قلب و رگ‌های خونی می‌شود. منجر به ایجاد سرطان‌هایی ازجمله سرطان‌های دهان، لب، زبان، تارهای صوتی، معده، لوزالمعده، مثانه، کلیه و همچنین سرطان خون می‌شود. علاوه بر این‌ها مصرف سیگار باعث صدمات مضاعف به ریه‌ها می‌شود و می‌تواند منجر به ایجاد بیماری مزمن انسدادی ریه‌ها (COPD) شود."

تا این‌جا از تاثیرات مثبت سیگار در ابعاد جسمی و روانی سخن گفتیم، اما آیا سیگار، به کشیدنش می‌ارزد یا نه؟ آیا فوایدش به مضراتش می‌چربد یا نه؟

بد نیست برای دانستن مضرات سیگار از سخنان دکتر "دیوید برانس" پروفسور دانشگاه پزشکی سن‌دیه‌گو در ایالت کالیفرنیای آمریکا کمک بگیریم: "مصرف سیگار تقریباً به همه بخش‌های بدن انسان آسیب می‌رساند. سبب آسیب به قلب و رگ‌های خونی می‌شود. منجر به ایجاد سرطان‌هایی ازجمله سرطان‌های دهان، لب، زبان، تارهای صوتی، معده، لوزالمعده، مثانه، کلیه و همچنین سرطان خون می‌شود. علاوه بر این‌ها مصرف سیگار باعث صدمات مضاعف به ریه‌ها می‌شود و می‌تواند منجر به ایجاد بیماری مزمن انسدادی ریه‌ها (COPD) شود. همچنین، سیگار باعث آسیب به استخوان‌ها می‌شود، روند تولید و بازسازی استخوان را با تأخیر مواجه می‌کند و سبب بیماری پوکی استخوان یا همان استئوپروز می‌شود. تأثیر سیگار روی پوست هم به صورت ایجاد چین و چروک‌های پوستی هست. اضافه کنید تعداد زیاد دیگری از مشکلات را از جمله زخم‌های معده و کاهش ظرفیت انجام فعالیت‌های ورزشی و افزایش احتمال عدم حضور شما در محل کار. چون احتمال ابتلا به بیماری‌هایی مثل آنفلوانزا و انواع مختلف دیگر بیماری‌های عفونی را افزایش می‌دهد. می‌توان گفت تأثیر کشیدن منظم سیگار این است که تقریباً به تمام ارگان‌های بدن آسیب می‌رساند."

مکانیسم ایجاد بیماری‌های قلبی

شاید بتوان گفت مهم‌ترین و خطرناک‌ترین تأثیر منفی سیگار، در کنار افزایش خطر بروز انواع سرطان‌ها، مستعد کردن فرد سیگاری به ابتلای به بیماری‌های قلبی- عروقی است.

حمله قلبی زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی حامل خون و اکسیژن برای ماهیچه‌های قلبی دچار انسداد شود. اتفاقی که رخ می‌دهد این است که بخشی از ماهیچه قلب به علت نرسیدن خون و اکسیژن می‌میرد و در نتیجه قلب دچار آسیب می‌شود. قلب نمی‌تواند به طور موثری به فعالیت خود ادامه دهد. چون بخشی از بافت ماهیچه‌ای خود را از دست داده است. یعنی همان بخشی که وظیفه پمپاژ کردن و فرستادن خون از داخل قلب به تمام بدن را بر عهده دارد.

مصرف سیگار با دو مکانیسم عمده باعث ایجاد بیماری قلبی می‌شود. اول اینکه سبب ایجاد پلاک‌ها یا همان رسوبات چربی در دیواره رگ‌ها می‌شود که در درازمدت منجر به تصلب یا سختی دیواره رگ‌ها یا همان آترواسکلروزیس می‌شود، اما دومین تأثیر سیگار در ایجاد بیماری قلبی این است که احتمال ایجاد لخته‌های خونی را در رگ‌ها افزایش می‌دهد. این لخته‌ها می‌توانند رگ مربوطه را مسدود کنند و در نتیجه منجر به نرسیدن خون به بخشی از ماهیچه قلب شوند.

سیگارهای لایت و اولترا لایت

طی چند دهه گذشته، سیگارهایی تحت عناوین لایت و اولترالایت باب شد که طبق معمول با کمی تأخیر در بازارهای ایران هم وارد شدند و به خصوص طی یک دهه اخیر درصد زیادی از فروش و مصرف سیگار را به خود اختصاص داده‌اند.

چون بدن فرد سیگاری به مقدار مشخصی از نیکوتین عادت کرده است، هنگامی که از سیگار سبک‌تری استفاده می‌کند به صورت ناخودآگاه برای دستیابی به همان میزان رضایت قبلی، پُک‌های بیشتر و البته قوی‌تری به سیگارش می‌زند. ضمناً بسیاری از افراد پس از تغییر سیگار و روی آوردن به سیگارهای سبک‌تر تعداد نخ مصرفی روزانه‌شان را هم افزایش می‌دهند.

سازندگان این گونه سیگارها با بیان کم‌خطر بودن آن‌ها به علت کمتر بودن نیکوتین، قطران و سایر مواد مضرشان، مشتریان خود را به کشیدن آن‌ها تشویق می‌کنند. دیده شده است که بسیاری از افراد هم به قصد ترک سیگار از این نوع از سیگارها استفاده می‌کنند. درست است که نیکوتین و قطران یک نخ سیگار لایت یا اولترالایت از یک نخ سیگار معمولی کمتر است، اما واقعیت این است که استفاده از این نوع سیگارها نه کمکی به ترک سیگار می‌کند و نه تأثیر منفی کمتری بر سلامت فرد سیگاری دارد.

چون بدن فرد سیگاری به مقدار مشخصی از نیکوتین عادت کرده است، هنگامی که از سیگار سبک‌تری استفاده می‌کند به صورت ناخودآگاه برای دستیابی به همان میزان رضایت قبلی، پُک‌های بیشتر و البته قوی‌تری به سیگارش می‌زند. ضمناً بسیاری از افراد پس از تغییر سیگار و روی آوردن به سیگارهای سبک‌تر تعداد نخ مصرفی روزانه‌شان را هم افزایش می‌دهند. مسئله بعدی هم این است که تبلیغات غلط تولیدکننده‌ها از یک طرف و ناآگاهی مصرف‌کنندگان از سمت دیگر، این نوع از سیگارها را سالم، کم‌خطر و حتی از نظر بعضی‌ها بی‌خطر جلوه داده است، اما فراموش نکنید سیگار بی‌خطر، سیگاری است که هرگز روشن نشود.

توصیه‌هایی برای رفع بی‌خوابی

society — Mon, 04 Feb 2013 20:51:03 +0000

مازیار مهدوی‌فر - انسان حدود یک سوم از زندگی‌اش را در حالت نیمه‌هوشیار که به آن خواب می‌گویند می‌گذراند، اما خواب چیزی فراتر از یک زنگ تفریح در حد فاصل دو بیداری است؛ حتی فراتر از یک حالت استراحت غیر فعال است.

برخلاف تصور خیلی‌ها، خواب مرحله‌ای فعال از زندگی است که در آن انسان به بازیابی جسمی و روحی خود می‌پردازد. تنها بعد از یک خواب شبانه خوب است که شما با احساس شادابی، سلامت و آگاهی از خواب بیدار می‌شوید و آماده روبه‌رو شدن با مسائل روزانه زندگی خود خواهید بود.

وقتی خواب‌تان از نظر کیفی یا کمی مناسب نباشد در طول روز احساس خستگی و حتی گیجی و سردرگمی خواهید داشت و بازدهی کاری‌تان هم به شدت کاهش می‌یابد. تأثیرات کمبود خواب تنها روی سطح انرژی نیست، بلکه تأثیرات روحی، روانی و اجتماعی آن نیز بسیار مشهود است. در صورت کمبود یا فقدان خواب، شما امکان تمرکز روی مسائل را از دست می‌دهید. در برقراری ارتباط با اطرافیان دچار مشکل می‌شوید و به شدت تحریک‌پذیر خواهید شد. اختلال‌های خواب در مواردی می‌تواند بسیار خطرناک باشد و عواقب اجتماعی وحشتناکی مانند تصادف‌های خیابانی و جاده‌ای به بار بیاورد. آمارهای موجود در کشور آمریکا که البته قابل تعمیم به سایر نقاط دنیا نیز هست نشان می‌دهد سالانه بیش از صدهزار تصادف اتومبیل در این کشور تنها به علت به خواب رفتن رانندگان در پشت فرمان اتومبیل رخ می‌دهد.

وقتی خواب‌تان از نظر کیفی یا کمی مناسب نباشد در طول روز احساس خستگی و حتی گیجی و سردرگمی خواهید داشت و بازدهی کاری‌تان هم به شدت کاهش می‌یابد. تأثیرات کمبود خواب تنها روی سطح انرژی نیست، بلکه تأثیرات روحی، روانی و اجتماعی آن نیز بسیار مشهود است. در صورت کمبود یا فقدان خواب، شما امکان تمرکز روی مسائل را از دست می‌دهید.

مقدار ساعات خواب شبانه مورد نیاز در افراد مختلف متفاوت است، اما به صورت میانگین می‌توان هفت تا هشت ساعت را به عنوان عدد مناسب در نظر گرفت. با این حال بعضی از افراد ممکن است با پنج ساعت خواب شبانه هم به سرزندگی مورد نیازشان دست یابند و در مقابل، بعضی اشخاص برای دستیابی به این حالت به حداقل نه ساعت خواب در شبانه‌روز نیاز داشته باشند، اما مهم‌تر از شمردن تعداد ساعات خواب شبانه، این است که در طول روز چه احساسی دارید. اگر خسته نیستید، خمیازه نمی‌کشید و به صورت فعال از عهده انجام امور روزمره برمی‌آیید میزان خواب شما مناسب است. در غیر این ‌صورت می‌توان گفت با مشکلات کمی یا کیفی خواب مواجه هستید.

امروزه مشکلات مختلف مرتبط با خواب یکی از رایج‌ترین شکایت‌های انسان‌ها هستند. اختلال در به خواب رفتن، بیدار شدن‌های شبانه و بیدار شدن ناخواسته و زودتر از موعد به شکلی که به میزان هوشیاری مورد نیاز برای فعالیت‌های روزانه صدمه وارد کند "بی‌خوابی" نام دارد که رایج‌ترین اختلال مرتبط با خواب است و ارتباط مستقیمی با شیوه زندگی انسان در عصر مدرن دارد. احتمالاً همه شما حداقل برای یک یا چندبار با این حالت روبه‌رو شده‌اید، اما اگر بی‌خوابی از حالت موردی خارج شود و به یک مشکل گاه و بی‌گاه یا همیشگی بدل شود می‌تواند به شدت روی کیفیت زندگی اثر بگذارد.

دلایل بی‌خوابی

دلایل متعددی می‌توانند سبب ایجاد بی‌خوابی شوند. طبق معمول اغلب مشکلات جامعه مدرن امروز استرس و اضطراب در صدر این عوامل قرار دارند.

مشکلات شغلی، تحصیلی، جسمانی یا خانوادگی می‌توانند آنقدر ذهن شما را مشغول کنند که امکان به خواب رفتن را از شما بگیرند. استرس‌ها از سوی دیگر سبب می‌شوند ذهن در هنگام خواب هم بیش از اندازه فعال باشد و فرد زودتر از موعد از خواب بیدار شوید.

مشکلات شغلی، تحصیلی، جسمانی یا خانوادگی می‌توانند آنقدر ذهن شما را مشغول کنند که امکان به خواب رفتن را از شما بگیرند. استرس‌ها از سوی دیگر سبب می‌شوند ذهن در هنگام خواب هم بیش از اندازه فعال باشد و فرد زودتر از موعد از خواب بیدار شوید. تغییرات محیط زندگی یا کار به ویژه تغییر زمان یا همان شیفت کاری یکی دیگر از دلایل بی‌خوابی است. چون این تغییر سبب ایجاد اشکالاتی در ریتم شبانه‌روزی بدن می‌شود و به اصطلاح ساعت خواب و بیداری شما را به هم می‌زند. معمولاً با افزایش سن امکان بروز بی‌خوابی نیز افزایش می‌یابد. این موضوع می‌تواند به دلایل مختلفی روی دهد. مثلاً کاهش تحرک روزانه، ابتلا به بیماری و یا مصرف بعضی داروها.

در میان دیگر عوامل بی‌شماری که منجر به بی‌خوابی می‌شوند می‌توان به عواملی مثل نور بیش از اندازه، عدم تهویه مناسب اتاق خواب، گرم یا سرد بودن محیط، مصرف زیاد الکل، پرخوری قبل از خواب و حتی خروپف بغل دستی هم اشاره کرد. از آنجایی که طرح‌های خواب در افراد مختلف کاملاً متفاوت و ویژه است، تکنیک‌های توصیه شده برای درمان بی‌خوابی هم باید پس از شناخت کامل هر فرد و شیوه زندگی و طرح خواب و بیداری او عنوان شود. با این حال بد نیست به چند توصیه عمومی که در بسیاری موارد کارساز است توجه کنید.

توصیه‌هایی برای رفع بی‌خوابی

سعی کنید برای خواب خود زمان‌بندی مشخصی تعریف کنید. در ساعتی که تعیین کرده‌اید به رختخواب بروید و در ساعت مشخصی از رختخواب بیرون بیایید. حتی در روزهای تعطیل هم تلاش کنید از این برنامه زمان‌بندی عدول نکنید.

از خوردن چای و قهوه و نوشیدنی‌های دیگر کافئین‌دار هنگام شب خودداری کنید. مصرف دخانیات را هم به قبل از عصر موکول کنید. چون کافئین موجود در نوشیدنی‌ها و نیکوتین موجود در دخانیات تحریک‌کننده مغز هستند و مانع از به خواب رفتن شما می‌شوند.

میزان ساعات حضورتان در تختخواب را به هفت تا نه ساعت خواب شبانه‌روزی محدود کنید. یعنی تلاش کنید در طول روز برای اموری مانند مطالعه، انجام کارهای شخصی، تماشای تلویزیون و خوردن غذا از تختخواب‌تان استفاده نکنید. گذراندن ساعاتی از روز در داخل تختخواب سبب بی‌خوابی شما هنگام شب می‌شود.

قبل از خواب غذای سنگین یا نوشیدنی الکل‌دار مصرف نکنید. یک غذای سبک می‌تواند به خوابیدن شما کمک کند، اما مایعات و غذای سنگین معده شما را تحریک می‌کند و سبب ترشح اسید معده می‌شود. قبل از خواب آب زیادی ننوشید. چون باعث می‌شود در طول شب به دستشویی نیاز پیدا کنید و از خواب بیدار شوید. تا حد امکان از چرت‌زدن در طول روز بپرهیزید، اما اگر از آن‌هایی هستید که به شدت وابسته به چرت‌های بعد از ناهارید حتماً حواس‌تان باشد چرت‌تان بیشتر از ۳۰ دقیقه طول نکشد.

از خوردن چای و قهوه و نوشیدنی‌های دیگر کافئین‌دار هنگام شب خودداری کنید. مصرف دخانیات را هم به قبل از عصر موکول کنید. چون کافئین موجود در نوشیدنی‌ها و نیکوتین موجود در دخانیات تحریک‌کننده مغز هستند و مانع از به خواب رفتن شما می‌شوند. فعالیت روزانه نیز عاملی هست که منجر به خواب آرام و راحت می‌شود. ۳۰ دقیقه فعالیت روزانه کمک زیادی به بهبود خوابتان می‌کند، اما از انجام فعالیت‌های شدید ورزشی در ساعات نزدیک به زمان خواب خودداری کنید چون باعث ایجاد اختلال در خواب می‌شود.

اگر خواب به سراغ‌تان نیامد از رختخواب‌تان بلند شوید، کتاب یا مجله‌ای بخوانید، کمی موسیقی آرامش‌بخش گوش کنید و یا به یک برنامه تلویزیونی نگاه کنید تا آرام آرام خواب به سراغ‌تان بیاید. بعد از آن دوباره به تختخواب‌تان برگردید، اما در چنین حالتی نیز تلاش کنید زمان بیدارشدن‌تان در صبح روز بعد را تغییر ندهید و به جدول زمان‌بندی خوابتان وفادار بمانید. نکته آخر اینکه سعی کنید ساعتی از روز را به فکر در مورد گرفتاری‌ها و نگرانی‌هایتان اختصاص دهید و برای آن‌ها چاره‌ای بیندیشید تا درست در موقعی که وارد رختخواب می‌شوید به سراغتان نیایند و باعث بی‌خوابی‌تان نشوند.

بیماری رگ‌های محیطی

society — Sat, 26 Jan 2013 12:50:35 +0000

مازیار مهدوی‌فر - بسیاری از افراد به درد ناحیه پا، به عنوان یکی از علائم طبیعی افزایش سن می‌نگرند و به سادگی از کنار آن می‌گذرند. گروهی هم آن را به بیماری‌های مفصلی مانند رماتیسم و یا بیماری‌هایی مثل نوروپاتی دیابتی ربط می‌دهند و با آن مدارا می‌کنند یا به خود درمانی می‌پردازند.

اگرچه در بسیاری از موارد چنین تشخیص‌هایی دور از واقعیت نیست، اما در برخی موارد ممکن است شخص با یک بیماری جدی روبه‌رو باشد؛ یک بیماری تهدیدکننده حیات با نام "بیماری رگ‌های محیطی".

رسوب ذرات چربی، کلسترول و سایر مواد در دیواره رگ‌های خونی، باعث سخت شدن و از بین رفتن خاصیت ارتجاعی رگ‌ها می‌شود. به مرور زمان این حالت که آترواسکلروزیس یا تصلب شرایین نامیده می‌شود، منجر به تنگی و حتی گاهی انسداد شریان درگیر می‌شود و بسته به محل درگیری عوارض مختلفی را ایجاد می‌کند. مثلاً اگر شریان مبتلا، یکی از رگ‌های تغذیه‌کننده قلب یعنی عروق کرونر باشد، منجر به بیماری‌های قلبی و حتی سکته قلبی می‌شود. یا اگر شریان دچار تنگی و انسداد، یکی از رگ‌های اصلی تغذیه کننده مغز، یعنی عروق کاروتید باشد ممکن است منجر به سکته مغزی شود. حال اگر تنگی یا انسداد در یکی از عروق محیطی بدن رخ دهد حالتی پیش می‌آید که به آن "بیماری رگ‌های محیطی" گفته می‌شود. این بیماری عمدتاً در ناحیه رگ‌های پا ایجاد می‌شود و ممکن است بسته به شدت درگیری و در صورت عدم درمان به موقع، حتی به قطع عضو فرد مبتلا نیز منجر شود.

علائم و نشانه‌ها

بسیاری از افراد مبتلا به خصوص در مراحل ابتدایی بیماری، هیچگونه درد یا علامت خاصی ندارند، اما مهم‌ترین و رایج‌ترین نشانه، انقباض و درد در عضلات پا به خصوص در ناحیه پشت مفصل زانو هست که در هنگام راه رفتن، ورزش یا بالا رفتن از پله‌ها ایجاد می‌شود.

رسوب ذرات چربی، کلسترول و سایر مواد در دیواره رگ‌های خونی، باعث سخت شدن و از بین رفتن خاصیت ارتجاعی رگ‌ها می‌شود. به مرور زمان این حالت که آترواسکلروزیس یا تصلب شرایین نامیده می‌شود منجر به تنگی و حتی گاهی انسداد شریان درگیر می‌شود و بسته به محل درگیری عوارض مختلفی را ایجاد می‌کند.

این درد معمولاً در صورت توقف فعالیت و پس از چند دقیقه استراحت بهبود می‌یابد. علت ایجاد درد هم این است که ماهیچه‌ها در هنگام فعالیت و ورزش، نیاز به خون‌رسانی بیشتری دارند، اما به علت تنگی یا انسداد موجود در رگ‌های پا این خون‌رسانی به درستی و به قدر کافی انجام نمی‌شود. در نتیجه ماهیچه‌های ناحیه درگیر، دچار انقباض و درد می‌شوند. به محض توقف فعالیت، نیاز به خون‌رسانی در ناحیه مزبور کاهش می‌یابد و در نتیجه پس از چند دقیقه، درد هم از بین می‌رود.

گروهی از افراد مبتلا دچار بی حسی در ناحیه درگیر می‌شوند. معمولاً در مبتلایان به این بیماری زخم‌های ایجاد شده در پا نیز بسیار دیر بهبود می‌یابند که به علت مشکل خون‌رسانی در ناحیه مبتلاست. علامت دیگری که معمولاً در نوع شدید بیماری و در زمان انسداد کامل شریان دیده می‌شود درد در ناحیه پای مبتلا هست که حتی در صورت توقف ورزش نیز بهبود نمی‌یابد.

عوامل خطرساز

عوامل خطرساز بروز "بیماری رگ‌های محیطی" را می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم‌بندی کرد. گروه اول آن‌هایی هستند که غیر قابل کنترل هستند.

عواملی مانند بالا رفتن سن، سابقه شخصی یا فامیلی ابتلا به بیماری‌های قلبی یا سکته مغزی در این گروه قرار می‌گیرند. گروه دوم اما عواملی هستند که خوشبختانه قابل کنترل هستند. استعمال دخانیات در صدر این گروه قرار دارد. می‌گویند هر جا دودی باشد حتماً آتشی هم همان حوالی وجود دارد. سیگاری‌ها چهار برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری در خطر ابتلا به بیماری رگ‌های محیطی قرار دارند. اضافه وزن و چاقی عامل خطرساز بعدی است. افرادی که شاخص توده بدنی مساوی یا بالاتر از ٢٥ دارند در گروه افراد تحت خطر قرار می‌گیرند. برای محاسبه این شاخص باید عدد وزن‌تان بر مبنای کیلوگرم را بر مجذور قدتان که بر مبنای متر محاسبه شده تقسیم کنید. عوامل خطرساز دیگری که در بروز بیماری رگ‌های محیطی نقش دارند عبارتند از کم تحرکی، کلسترول و فشار خون بالا و ابتلا به بیماری دیابت.

پیشگیری و درمان

درمان بیماری رگ‌های محیطی، برای رسیدن به دو هدف اصلی صورت می‌گیرد. هدف اول کنترل علامت‌های حاصل از بیماری مانند درد در ناحیه پا است تا شخص بتواند فعالیت‌های روزانه خود را بدون ایجاد درد انجام دهد.

سیگاری‌ها چهار برابر بیشتر از افراد غیر سیگاری در خطر ابتلا به بیماری رگ‌های محیطی قرار دارند. اضافه وزن و چاقی عامل خطرساز بعدی است. افرادی که شاخص توده بدنی مساوی یا بالاتر از ٢٥ دارند در گروه افراد تحت خطر قرار می‌گیرند.

هدف دوم نیز جلوگیری از بدتر شدن وضعیت تصلب شرایین به صورت کلی است که نتیجه آن، کاهش خطر بروز حملات قلبی و مغزی است. کلید اصلی برای رسیدن به این دو هدف، ایجاد تغییراتی در شیوه زندگی است. اولین و موثرترین تغییر، انجام منظم فعالیت‌های ورزشی است. با توجه به سن فرد، چگونگی انجام این فعالیت‌ها متفاوت است و باید توسط پزشک تعیین شود. معمولاً اما بهترین روش، شروع آرام و تدریجی تمرین‌های ورزشی با انجام پیاده‌روی‌های سبک روزانه و نرمش‌های کششی پا است. ورزش سبک اما منظم، سه تا چهار بار در هفته، ظرف دو تا سه ماه، سبب کاهش علائم بیماری در بسیاری از مبتلایان به خصوص در مراحل ابتدایی بیماری می‌شود. میزان موثر بودن درمان هم از روی تعداد دقایق یا مسافتی که فرد مبتلا بدون ایجاد درد پا راه می‌رود سنجیده می‌شود.

تغییر در رژیم غذایی، گام بعدی برای پیشگیری و درمان است. اغلب مبتلایان دارای کلسترول و فشار خون بالا هستند. یک رژیم غذایی شامل مقدار کم چربی‌های اشباع، ترنس و کلسترول می‌تواند باعث کاهش کلسترول خون شود. همانطور که گفته شد مصرف سیگار هم از دلایل اصلی ابتلا به بیماری رگ‌های محیطی است. بنابراین ترک سیگار، قدمی بسیار اساسی در کنترل این بیماری است. در کنار موارد ذکر شده استفاده از داروهای کنترل‌کننده فشار خون، دیابت و داروهایی که مانع ایجاد لخته‌های خونی ناشی از کنده شدن پلاک‌های عروقی می‌شوند نیز بسته به شرایط فرد مبتلا می‌تواند مفید باشد. در مراحل شدید بیماری نیز از روش‌هایی مانند آنژیوپلاستی و جراحی برای مبارزه با بیماری استفاده می‌شود.

اسیدهای آمینه، آجرهای ساختمان حیات

society — Mon, 14 Jan 2013 13:34:37 +0000

مازیار مهدوی‌فر - بدن انسان جای بسیار شلوغی است؛ جایی که در هر ثانیه در آن صدها و هزاران آنزیم، هورمون و پیام‌آور شیمیایی ساخته می‌شود. هر روز میلیون‌ها سلول تازه جای سلول‌های قدیمی را می‌گیرند.

شاید باورش سخت باشد، اما سلول‌های پرزهای چشایی زبان فقط حدود یک روز زنده می‌مانند و کل سلول‌های پوست بدن ظرف ٣٠ روز به صورت کامل با سلول‌های جدید جایگزین می‌شوند، اما همانطور که هر ساختمانی از مجموعه‌ای از آجرها ساخته می‌شود بدن انسان نیز نیاز به یک ترکیب اصلی به عنوان واحد تشکیل‌دهنده خود دارد. این آجرها که سلول‌های بدن از آن‌ها ساخته می‌شوند و در تمامی واکنش‌های حیاتی بدن حضور دارند اسید آمینه نام دارند. اسیدهای آمینه از اتم‌های هیدروژن، اکسیژن، نیتروژن و کربن تشکیل شده‌اند. البته مقداری هم سولفور اینجا و آنجا در ساختار آن‌ها به کار رفته است.

بدن انسان تنها به ٢٢ نوع مختلف اسیدهای آمینه برای تولید بیش از ٥٠ هزار پروتئین مختلف نیاز دارد. اگر به نظرتان شدنی نیست کافی است به این موضوع فکر کنید که تمامی کلمات موجود در زبان فارسی تنها از ترکیب ٣٢ حرف الفبا ساخته شده‌اند.

انواع اسیدهای آمینه

اسیدهای آمینه به سه گروه مختلف تقسیم‌بندی می‌شوند. گروه اول که اسیدهای آمینه ضروری نام دارند و تعدادشان ٩ عدد هست آن‌هایی هستند که حتماً بایستی از طریق رژیم غذایی به بدن برسند، چون خود سلول‌ها توانایی تولید آن‌ها را از مواد اولیه و ساده‌تر دارا نیستند.

بدن انسان می‌تواند از ترکیب دو یا چند تا از همان ٩ اسید آمینه ضروری که از طریق غذاها جذب می‌کند اسیدهای آمینه غیر ضروری خود را بسازد. البته فراموش نکنید که همین گروه از اسیدهای آمینه هم در غذاهای مختلف وجود دارند و امکان دستیابی به آن‌ها از طریق رژیم غذایی هم وجود دارد.

گروه دوم یعنی ١٣ تای باقی‌مانده اسیدهای آمینه غیر ضروری نام دارند. غیر ضروری به این معنی نیست که بدن به آن‌ها نیاز ندارد، بلکه به این معنی هست که خود بدن توانایی تولید آن‌ها را از مواد اولیه دارد و در نتیجه ضرورتی ندارد که بخواهد آن‌ها را از طریق مواد غذایی جذب کند. بدن انسان می‌تواند از ترکیب دو یا چند تا از همان ٩ اسید آمینه ضروری که از طریق غذاها جذب می‌کند اسیدهای آمینه غیر ضروری خود را بسازد. البته فراموش نکنید که همین گروه از اسیدهای آمینه هم در غذاهای مختلف وجود دارند و امکان دستیابی به آن‌ها از طریق رژیم غذایی هم وجود دارد.

جدا از دوگروه ذکر شده، اسیدهای آمینه دیگری هم هستند که در حالت عادی به آن‌ها نیازی نیست و فقط در شرایط خاص مانند استرس یا بیماری شدید حضور آن‌ها برای مبارزه با شرایط خاص پیش آمده مورد نیاز هست. به عنوان نمونه اسید آمینه سیستئین که در گوشت قرمز، لبنیات و غلات کامل یافت می‌شود می‌تواند نقش موثری در دفع مواد زائد موجود در هوای آلوده تنفسی ایفا کند. این مشکلی است که این روزها به شدت مردم نقاط مختلف کشورمان را به ویژه در شهرهای بزرگ و صنعتی درگیر کرده است. نمونه‌ای دیگر از این اسیدهای آمینه آرژینین نام دارد که نقش موثری در تحریک سیستم ایمنی بدن، بهبود زخم‌ها و حتی به گفته بعضی محققان مبارزه با بیماری سرطان دارد.

پروتئین‌های حیوانی مانند انواع گوشت، تخم مرغ و شیر شامل همه این ٩ اسید آمینه ضروری هستند. ضمن اینکه تعدادی از انواع غیر ضروری اسیدهای آمینه هم در آن‌ها یافت می‌شود. به همین دلیل به این گروه از مواد غذایی غذاهای کامل و با کیفیت بالا از نظر اسیدهای آمینه گفته می‌شود. پروتئین موجود در سفیده تخم مرغ با کیفیت‌ترین نوع پروتئین از لحاظ اسیدهای آمینه و مقدار آن‌ها هست و به همین دلیل در ارزیابی ارزش غذایی محصولات پروتئینی معمولاً به عنوان پروتئین استاندارد معیار در نظر گرفته می‌شود.

کمبود اسیدهای آمینه

واقعیت این است که در دنیای مدرن امروزی و حتی در جوامع با درآمد پایین معمولاً افراد، دچار کمبود پروتئین یا اسیدهای آمینه نمی‌شوند. مگر آنکه فرد در شرایط غذایی ویژه با محدودیت‌های خاص مانند شرایط اعتصاب غذا در زندان قرار گرفته باشد یا به بیماری خاصی دچار باشد.

پروتئین موجود در سفیده تخم مرغ با کیفیت‌ترین نوع پروتئین از لحاظ اسیدهای آمینه و مقدار آن‌ها هست و به همین دلیل در ارزیابی ارزش غذایی محصولات پروتئینی معمولاً به عنوان پروتئین استاندارد معیار در نظر گرفته می‌شود.

اگرچه شاید امکان دسترسی به گوشت قرمز، گوشت سفید، ماهی، لبنیات و تخم مرغ برای همه مقدور نباشد، اما جوامع کم‌درآمد معمولاً اسیدهای آمینه مورد نیاز خود را از طریق منابع گیاهی مانند انواع لوبیا، گندم، برنج و دانه‌های روغنی تأمین می‌کنند. نکته مهم این است که باید تعادل میان اسیدهای آمینه دریافتی حفظ شود؛ این موضوع به خصوص در افرادی که گیاه‌خوار هستند اهمیت دارد.

غذاهای گیاهی معمولاً به تنهایی غذاهای کاملی از نظر اسیدهای آمینه ضروری نیستند. به همین دلیل افراد گیاهخوار یا افرادی که به علت امکانات مالی پایین امکان استفاده از منابع حیوانی را ندارند حتماً باید انواع مختلف غذاهای گیاهی را در کنار هم مصرف کنند تا بتوانند تمامی اسیدهای آمینه مورد نیاز بدن خود را تأمین کنند. نکته جالب این است که در بسیاری از فرهنگ‌های بومی این ترکیب غذاهای مختلف به صورت یک اصل، پذیرفته شده و از زمان‌های بسیار قدیم وجود دارد. مثلاً ساکنان بعضی از مناطق ایران معمولاً لوبیای قرمز پخته را با برنج مصرف می‌کنند. این دو ماده غذایی با منبع گیاهی از لحاظ تأمین اسیدهای آمینه ضروری نسبت به هم نقش مکمل دارند.

مکمل‌های اسیدهای آمینه

با توجه به آن‌چه گفته شد معمولاً همه افراد اسیدهای آمینه مورد نیاز خود را از طریق منابع مختلف حیوانی و نباتی به دست می‌آورند و نیازی به استفاده از مکمل‌های دارویی یا غذایی ندارند. تنها در شرایطی ویژه ممکن است نیاز به این مکمل‌ها ایجاد شود. مثلاً در افرادی که مبتلا به انواعی از عفونت‌ها هستند اسیدهای آمینه مشخصی به عنوان مکمل دارویی برای افزایش ترکیبات پروتئینی ایمن‌کننده بدن تجویز می‌شوند.

مصرف مکمل‌ها برای افزایش حجم عضلات در ورزشکاران به ویژه آن‌هایی که به ورزش بدنسازی می‌پردازند نیز رایج است. موضوعی که حتماً باید تحت نظارت مستقیم افراد متخصص انجام شود تا ورزشکار به عواقب منفی مصرف نادرست آن‌ها دچار نشود.

بهداشت جهانی در سال ٢٠١٢

society — Sun, 06 Jan 2013 18:53:17 +0000

مازیار مهدوی‌فر - سازمان بهداشت جهانی بالاترین مرجع رسمی مورد توافق همه کشورهای دنیا در زمینه‌های مرتبط با بهداشت و سلامت بین‌الملل هست. در هفته آغازین سال ٢٠١٣ مروری خواهیم داشت بر فعالیت‌هایی که با محوریت این سازمان طی سال گذشته در جهت تأمین بهداشت و سلامت انسان‌ها در سرتاسر دنیا صورت گرفته است.

کنگره جهانی تنظیم خانواده که در ماه ژوئیه در شهرلندن برگزار شد بهانه‌ای شد برای اینکه سازمان بهداشت جهانی تمامی کشورهای عضو را به فراهم کردن وسایل تنظیم خانواده برای همه افراد جامعه تشویق کند. حدود ٢٢٢ میلیون زوج در سرتاسر دنیا به وسایل تنظیم خانواده و به طور مشخص قرص‌های ضد بارداری دسترسی ندارند. در بسیاری از کشورها زنان علی‌رغم تمایل به استفاده از قرص‌های پیشگیری از بارداری، از دسترسی به آن محروم هستند. سازمان جهانی بهداشت در این کنگره به تمامی کشورهای عضو پیشنهاد داد تا آموزش و امکانات لازم جهت تنظیم خانواده را در بخش مراقبت‌های پایه‌ای بهداشت و سلامت خود بگنجانند و تلاش کنند با مرتفع کردن موانع موجود، امکان دسترسی تمامی زنان را به قرص‌های ضد بارداری و سایر امکانات تنظیم خانواده فراهم کنند.

سیستم مراقبت از نوزاد به شیوه کانگوروها روشی است که به صورت ویژه برای مراقبت از نوزادان نارس پیشنهاد شده است. در این روش نوزاد باید تا حد امکان در تماس پوست به پوست و مستقیم با بدن مادر و یا پدرش قرار گیرد. این روش به خصوص در مناطق فقیر و کمتر توسعه یافته که امکان دسترسی به دستگاه‌های انکوباتور ویژه نگهداری نوزادان نارس را ندارند تا حد زیادی سبب کاهش آمار مرگ‌ و میر اینگونه نوزادان می‌شود.

در سال ٢٠١٢ در ایران همه چیز در زمینه تنظیم خانواده در مسیر عکس این تلاش‌ها پیش رفت. به دلیل آنچه کاهش جمعیت و نیاز کشور به افزایش آن در دهه‌های آینده نامیده شد برنامه‌های تنظیم خانواده و کنترل جمعیت از برنامه‌های ملی کنار گذاشته شد و طرح‌های منجر به افزایش جمعیت در دستور کار نهادهای دولتی قرار گرفت. نمونه‌ای از این اقدامات حذف درس تنظیم خانواده از مواد درسی دانشگاه‌ها و پیشنهاد جایگزینی آن با درس جدیدی با عنوان "شکوه همسرداری" بود.

١٥ میلیون نوزاد نارس در سال

هرساله حدود ١٥ میلیون نوزاد یعنی بیش از ١٠ درصد کل نوزادان متولد شده در دنیا پیش از موعد طبیعی یعنی هفته سی و هفتم حاملگی پا به دنیا می‌گذارند.

بر اساس گزارشی که سازمان بهداشت جهانی در ماه مه سال ٢٠١٢ منتشر کرد تولد نوزادان زودرس مهم‌ترین دلیل مرگ نوزادان در سرتاسر دنیاست و این امر متأسفانه هر سال رو به افزایش است. نکته قبل توجه این است که حدود سه چهارم از این مرگ‌ها در صورت انجام مداخله‌های بهداشتی ازجمله استفاده از روش "مراقبت کانگورو" قابل پیشگیری هستند.

سیستم مراقبت از نوزاد به شیوه کانگوروها روشی است که به صورت ویژه برای مراقبت از نوزادان نارس پیشنهاد شده است. در این روش نوزاد باید تا حد امکان در تماس پوست به پوست و مستقیم با بدن مادر و یا پدرش قرار گیرد. این روش به خصوص در مناطق فقیر و کمتر توسعه یافته که امکان دسترسی به دستگاه‌های انکوباتور ویژه نگهداری نوزادان نارس را ندارند تا حد زیادی سبب کاهش آمار مرگ‌ و میر اینگونه نوزادان می‌شود.

افزایش آمار بیماری‌های غیر واگیر

نتایج بررسی دیگری که در سال ٢٠١٢ منتشر شد نشان می‌داد آمار کلی ابتلا به بیماری‌های غیر واگیر مانند سرطان، دیابت، فشار خون و بیماری‌های قلبی عروقی در دنیا در حال افزایش است.

از هر سه فرد بزرگسال یک نفر مبتلا به فشار خون بالا و از هر ده فرد یک نفر به بیماری دیابت دچار است. این نکته تا حد زیادی می‌تواند مرتبط با افزایش فاکتورهای خطرساز اینگونه از بیماری‌ها به علت بروز تغییر در شیوه زندگی انسان‌ها باشد. زندگی کم‌تحرک، رژیم غذایی ناسالم، مصرف دخانیات و استرس‌های فراوان موجود در زندگی روزمره، در صدر عواملی قرار دارند که سبب‌ساز بروز بیماری‌های غیر واگیر در سرتاسر دنیا می‌شوند.

از هر سه فرد بزرگسال یک نفر مبتلا به فشار خون بالا و از هر ده فرد یک نفر به بیماری دیابت دچار است. این نکته تا حد زیادی می‌تواند مرتبط با افزایش فاکتورهای خطرساز اینگونه از بیماری‌ها به علت بروز تغییر در شیوه زندگی انسان‌ها باشد. زندگی کم‌تحرک، رژیم غذایی ناسالم، مصرف دخانیات و استرس‌های فراوان موجود در زندگی روزمره، در صدر عواملی قرار دارند که سبب‌ساز بروز بیماری‌های غیر واگیر در سرتاسر دنیا می‌شوند.

در همین زمینه در ماه نوامبر سال ٢٠١٢ برای اولین‌بار یک برنامه سراسری جهت نظارت بین‌المللی بر بیماری‌های غیرواگیر توسط سازمان بهداشت جهانی طراحی و تصویب شد. هدف این طرح تلاش همگانی برای مبارزه با بیماری‌های غیر واگیر مانند بیماری‌های قلبی، سرطان‌ها، سکته‌های مغزی، دیابت و بیماری‌های مزمن دستگاه تنفسی است. اندازه‌گیری آماری کاهش فاکتورهای خطرساز این بیماری‌ها در بعد ملی و بین‌المللی از اهداف دیگر این طرح است؛ طرحی که به نظر می‌رسد اجرای درست آن توسط همه کشورهای عضو می‌تواند در سال‌های آینده منجر به پیدا شدن راهکارهایی برای مبارزه با بیماری‌های غیرواگیر در سرتاسر دنیا شود.

روز جهانی بهداشت و بهداشت سالمندان

روز هفتم آوریل به عنوان روز جهانی بهداشت نامگذاری شده است و هرساله به این مناسبت برنامه‌های مختلفی با محوریت شعار ویژه انتخابی برای آن سال توسط سازمان بهداشت جهانی طراحی می‌شود.

موضوع مورد تمرکز سال ٢٠١٢ این سازمان توجه به بهداشت و سلامت سالمندان بود. در چند سال آینده برای اولین بار در تاریخ بشر جمعیت افراد بالای ٦٠ سال دنیا از جمعیت کودکان زیر پنج سال پیشی خواهد گرفت. اگرچه به صورت کلی این آمار به معنای فراهم شدن شرایط بهتر زندگی برای انسان‌ها روی کره زمین است، اما باید در نظر داشته باشید که بر اساس آمارهای موجود، تا سال ٢٠٥٠ حدود ٨٠ درصد افراد سالخورده دنیا در کشورهای کم‌درآمد و یا با درآمد متوسط زندگی خواهند کرد.

فعالیت‌های روز جهانی بهداشت در سال گذشته بر سیاست‌هایی تأکید داشت که منجر به ایجاد شرایط مناسب‌تر برای زندگی افراد پا به سن گذاشته می‌شوند؛ شرایطی در جهت تأمین سلامت و امکان داشتن زندگی موثر، همراه با بهره‌وری برای فرد سالمند و اطرافیانش.

ریشه‌کن شدن فلج اطفال در هندوستان

در سال‌های گذشته کشور هندوستان همیشه به عنوان یکی از مراکز اصلی اپیدمی بیماری فلج اطفال به حساب می‌آمد. با تلاش‌های نهادهای بین‌المللی و ملی اما در سال ٢٠١٢ برای اولین بار هندوستان از فهرست کشورهای فعال از نظر ویروس فلج اطفال خارج شد.

با این دستاورد تنها سه کشور در دنیا باقی مانده‌اند که هنوز موفق به مهار این ویروس نشده‌اند. این سه کشور عبارتند از افغانستان، پاکستان و نیجریه. کنترل بیماری فلج اطفال در هندوستان نشان می‌دهد حتی در نقاط پرجمعیت و پیچیده‌ای مانند این کشور نیز در صورت وجود عزم ملی و اجرای درست برنامه‌های پیشگیری مانند واکسیناسیون عمومی، امکان مبارزه با بیماری و ریشه‌کن شدن آن وجود دارد.

عواقب مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها

society — Mon, 31 Dec 2012 13:35:26 +0000

مازیار مهدوی‌فر- "دکتر جان! چرک‌خشک‌کن چی نوشتی؟ تو رو خدا یه چیزی برام بنویس که فوراً خوب شم. کلی کار عقب افتاده رو سرم ریخته. من فقط آمپول بهم جواب می‌ده. پس چند تا آمپول پنیسیلین از نوع قوی برام بنویس."

این‌ها شاید رایج‌ترین جملاتی باشد که بسیاری از پزشکان به خصوص پزشکان عمومی در ایران و البته با مضامینی مشابه در سرتاسر دنیا به صورت روزانه با آن سروکار دارند. اغلب افراد در صورت ابتلا به هر نوعی از گلودرد، سرفه، عطسه و آبریزش بینی، چاره درد خود را در مصرف دارو آن هم از نوع آنتی‌بیوتیک یا به اصطلاح عوام چرک‌خشک‌کن می‌دانند؛ دارویی که در بسیاری از موارد حضور یا عدم حضور آن در نسخه پزشک، زمینه قضاوت بیماران را در خصوص حاذق بودن یا نبودن پزشک مربوطه فراهم می‌آورد. این موضوع باعث شده بسیاری از پزشکان از ترس محکوم شدن به بی‌سوادی و از دست دادن بیماران خود با علم به بی‌اثر بودن این داروها در درمان بیماری سرماخوردگی، صرفاً برای راضی نگهداشتن بیمار، آن‌ها را در صدر نسخه تجویزی خود قرار دهند.

عوامل ایجادکننده انواع سرماخوردگی

عوامل ایجادکننده بیماری سرماخوردگی در دو گروه عمده جای می‌گیرند. گروه اول باکتری‌ها هستند؛ موجودات زنده تک‌سلولی که در محیط اطراف ما زندگی می‌کنند.

زمانی که پزشک به شما می‌گوید نیاز به آنتی‌بیوتیک ندارید و فقط کافی است در منزل استراحت کنید، زمانی است که او تشخیص داده سرماخوردگی شما از نوع ویروسی است. واقعیت این است که تنها درمان واقعی سرماخوردگی ویروسی این است که منتظر بمانید تا ویروس مربوطه چرخه زندگی خود را در بدن شما طی و خودش شرش را کم کند.

بعضی از آن‌ها ‌برای بشر مفیدند. مانند باکتری‌هایی که در روده انسان زندگی می‌کنند و برای فعالیت دستگاه گوارش لازمند، اما گروهی دیگر از باکتری‌ها در صورت ورود به بدن انسان و داشتن شرایط مناسب می‌توانند شروع به تولید مثل و بیماری‌های مختلفی را ایجاد کنند. از مسمومیت‌های غذایی و عفونت‌های پوستی گرفته تا بیماری‌هایی مانند مننژیت، سل و البته گلودردهای چرکی که موضوع مطلب امروز ما هستند.

گروه دوم اما ویروس‌ها هستند. ویروس‌ها ساده‌ترین شکل حیات به شمار می‌آیند که به خودی خود و در خارج از بدن موجودات زنده دارای زندگی نیستند، اما ماده ژنتیکی موجود در ساختار آن‌ها پس از ورود به بدن انسان و در صورت مساعد بودن شرایط، شروع به تکثیر و راه‌اندازی چرخه تولید مثلی خود می‌کند. بسته به نوع ویروس بیماری‌های مختلفی ایجاد می‌شود که شایع‌ترین آن‌ها سرماخوردگی و آنفلوانزا هستند.

آنتی‌بیوتیک

نام "آنتی‌بیوتیک" به گروهی از داروها اطلاق می‌شود که اولین‌بار در سال 1928 توسط الکساندر فلمینگ پزشک اسکاتلندی به صورت کاملاً اتفاقی کشف شدند.

این رده دارویی به صورت ویژه در از بین بردن انواع باکتری‌های بیماری‌زا موثر است، اما هیچ تأثیری بر انواع ویروس‌ها ندارد. پس توجه داشته باشید انواعی از بیماری‌های موسوم به سرماخوردگی که عامل ایجاد کننده آن‌ها باکتری باشد، مانند گلودردهای چرکی و عفونت‌های گوش میانی برای درمان به یکی از انواع آنتی‌بیوتیک‌ها نیازمندند، اما انواع دیگر بیماری از جمله سرماخوردگی معمولی و آنفلوانزا که به وسیله رده ویروس‌ها ایجاد می‌شوند توسط این گروه از داروها قابل درمان نیستند.

زمانی که پزشک به شما می‌گوید نیاز به آنتی‌بیوتیک ندارید و فقط کافی است در منزل استراحت کنید، زمانی است که او تشخیص داده سرماخوردگی شما از نوع ویروسی است. واقعیت این است که تنها درمان واقعی سرماخوردگی ویروسی این است که منتظر بمانید تا ویروس مربوطه چرخه زندگی خود را در بدن شما طی و خودش شرش را کم کند. تنها کاری که پزشک می‌تواند برای شما انجام دهد این است که علائم ایجاد شده مانند کوفتگی و آبریزش بینی را با کمک مسکن‌ها و داروهای کمکی دیگر کاهش دهد تا شما این دوره چند روزه را آسان‌تر تحمل کنید.

مصرف بی‌رویه و عواقب آن

حال سئوالی که پیش می‌آید این است که مصرف آنتی‌بیوتیک چه ضرری دارد؟ شاید به نظر برسد مصرف آنتی‌بیوتیک در زمانی که بدن به آن نیاز ندارد تنها سبب ایجاد هزینه‌های اضافی برای فرد باشد، اما متأسفانه این عواقب بسیار فراتر از تحمیل بار مالی هستند.

برای جلوگیری از ایجاد مقاومت دارویی نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها باید به چند نکته اساسی دقت کنید. به هیچ عنوان از دارویی که برای شخص دیگری تجویز شده است استفاده نکنید. حتماً در صورت نیاز به درمان به پزشک مراجعه کنید. پزشکتان را برای تجویز آنتی‌بیوتیک تحت فشار نگذارید و در صورت عدم تجویز این دارو، وی را به بی‌سوادی متهم نکنید، اما اگر پزشک‌تان تشخیص داد شما برای درمان به آنتی‌بیوتیک نیاز دارید حتماً داروهای خود را سر وقت و به صورت کامل مصرف کنید.

مصرف بی‌دلیل آنتی‌بیوتیک در درازمدت سبب مقاومت انواع باکتری‌ها به این داروها و ایجاد انواع مقاوم باکتری‌های بیماری‌زا می‌شود. این همان اتفاقی است که مقاومت دارویی نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها نامیده می‌شود و امروزه به یکی از مشکلات اساسی درمانی بهداشتی در کل دنیا بدل شده است. مصرف ناقص دوره دارویی نیز یکی از مشکلاتی است که باعث ایجاد مقاومت دارویی می‌شود. وقتی شما دوره دارویی تجویز شده توسط پزشک را به صورت ناقص مصرف کنید باکتری‌های حساس به آنتی‌بیوتیک فوراً از بین می‌روند، اما گونه‌های مقاوم‌تر زنده می‌مانند و در نتیجه با تولید مثل این گونه‌های مقاوم، نسل‌های بعدی باکتری به صورت کامل نسبت به آنتی‌بیوتیک مورد نظر مقاوم می‌شوند.

شاید داروهایی مانند آموکسی‌سیلین و آمپی‌سیلین را به یاد بیاورید که در گذشته به سادگی منجر به درمان گلودردهای چرکی می‌شدند، اما در حال حاضر به دلیل مصرف بی‌رویه، بی دلیل و البته ناقص انسان‌ها در طول سالیان متمادی، در بسیاری از موارد در این زمینه کارساز نیستند. این موضوع پزشکان را ناچار به استفاده از رده‌های دیگری از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌کند که می‌توانستند برای درمان بیماری‌هایی جدی‌تر و سخت‌تر از عفونت‌های ساده تنفسی استفاده شوند.

چند توصیه

برای جلوگیری از ایجاد مقاومت دارویی نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها باید به چند نکته اساسی دقت کنید. به هیچ عنوان از دارویی که برای شخص دیگری تجویز شده است استفاده نکنید. حتماً در صورت نیاز به درمان به پزشک مراجعه کنید. پزشکتان را برای تجویز آنتی‌بیوتیک تحت فشار نگذارید و در صورت عدم تجویز این دارو، وی را به بی‌سوادی متهم نکنید، اما اگر پزشک‌تان تشخیص داد شما برای درمان به آنتی‌بیوتیک نیاز دارید حتماً داروهای خود را سر وقت و به صورت کامل مصرف کنید.

مصرف کامل به این معناست که داروها را تا انتهای دوره و نه فقط تا زمان بهبود علامت‌‎ها ادامه دهید. شاید آنتی‌بیوتیک‌ها یکی از بزرگ‌ترین کشف‌های تاریخ پزشکی باشند که منجر به درمان و حتی ریشه‌کن شدن بسیاری از بیماری‌ها طی چند دهه اخیر شده‌اند، اما به نظر می‌رسد مصرف ناآگاهانه آن‌ها زنگ خطر بازگشت بسیاری از بیماری‌های عفونی مقاوم را به صدا درآورده است. خطری که رفع آن نیاز به همکاری ویژه تمامی پزشکان، سیاستگذاران درمانی و مهم‌تر از همه تک‌تک ما انسان‌ها دارد.

سکسکه، میهمان ناخوانده

society — Wed, 26 Dec 2012 10:54:07 +0000

مازیار مهدوی‌فر - وقتی آقای «چارلز آزبورن»، کشاورز ۲۹ ساله آمریکایی در یکی از روزهای سال ۱۹۲۷ خوک ۳۵۰ پوندی را از روی زمین بلند کرد تا قبل از تکه تکه کردن، آن را وزن کند، اساساً به این موضوع نمی‌اندیشید که ممکن است ناگهان بیفتد زمین و از هوش برود.

مهم‌تر از آن اصلاً فکر نمی‌کرد وقتی به هوش بیاید با مشکلی مواجه شود که نام او را سال‌ها بعد در کتاب بزرگ رکوردهای گینس به ثبت برساند. اولین سکسکه آقای آزبورن که پس از به هوش آمدن اتفاق افتاد شروع یک کابوس بزرگ ۶۸ ساله بود؛ سکسکه‌ای که در تمام سال‌های زندگی همراهش بود و تنها مدت کوتاهی قبل از مرگش او را تنها گذاشت. اگرچه وضعیت آقای آزبورن کاملاً غیر طبیعی می‌نمود، اما او یک زندگی کاملا طبیعی و طولانی را پشت سر گذاشت. دوبار ازدواج کرد. صاحب هشت فرزند شد و درحالیکه نزدیک به صد سال سن داشت دنیا را ترک گفت.

تقریباً همه ما در طول زندگی تجربه‌ای ناگوار از سکسکه داریم. البته نه به اندازه آقای آزبورن اما برای بسیاری از ما این تجربه در زمان‌ها و مکان‌هایی رخ داده که علی‌رغم مدت کوتاه برایمان ناگوار یا حداقل آزاردهنده بوده است. اما اساساً چرا سکسکه رخ می‌دهد؟

خندیدن زیاد، تغییرات ناگهانی دمای بدن و خوردن غذاهای حاوی فلفل یا ادویه‌های تند دیگر هم می‌توانند به عنوان عوامل تحریک‌کننده بروز سکسکه عمل کنند. همچنین در موارد نادر بعضی از بیماری‌ها مانند تومورهای مغزی درگیرکننده ساقه مغز و بعضی از بیماری‌های مزمن مانند نارسایی‌های کلیوی، ضربه به مغز و بعضی از آسیب‌های عصبی هم می‌توانند سبب ایجاد سکسکه شوند.

عضله تنفسی دیافراگم در حد فاصل میان قفسه سینه و شکم واقع شده است. این عضله هنگام عمل دَم به سمت پایین حرکت می کند و هوای حاوی اکسیژن را به درون ریه‌ها می‌فرستد. در هنگام بازدم نیز شل و باعث می‌شود هوای حاوی ذرات زائد یا دی‌اکسید کربن به سمت دهان و بینی برود و از بدن دفع شود. حال اگر به هر دلیلی این عضله دچار تحریک ناگهانی شود عملکردش را به صورت صحیح انجام نمی‌دهد و دچار انقباض‌های غیر ارادی تکرارشونده‌ای می‌شود که به آن سکسکه می‌گوییم. عوامل مختلفی می‌توانند زمینه‌ساز تحریک و بروز سکسکه شوند که به چند نمونه از آن‌ها می‌پردازیم:

- خوردن غذای زیاد به‌خصوص اگر پرچربی باشد، در کنار نوشیدن نوشابه‌های الکلی یا گازدار

- خوردن غذا با سرعت زیاد که سبب می‌شود مقدار زیادی هوا همراه با غذا بلعیده شود.

- آلودگی هوا و مصرف سیگار و تنباکو

- استرس و اضطراب

- بعضی از داروها با مکانیسم بازگشت اسید معده به داخل مری سبب ایجاد سکسکه می‌شوند. داروهایی مانند دیازپام، آلپرازولام و لورازپام از این دسته‌اند.

- هرگونه آسیب یا اختلال در عملکرد اعصاب «فرنیک» و «واگ» که اعصاب کنترل‌کننده حرکت دیافراگم هستند.

در کنار این عوامل، خندیدن زیاد، تغییرات ناگهانی دمای بدن و خوردن غذاهای حاوی فلفل یا دیگر ادویه‌های تند هم می‌توانند به عنوان عوامل تحریک‌کننده بروز سکسکه عمل کنند. همچنین در موارد نادر بعضی از بیماری‌ها مانند تومورهای مغزی درگیرکننده ساقه مغز و بعضی از بیماری‌های مزمن مانند نارسایی‌های کلیوی، ضربه به مغز و بعضی از آسیب‌های عصبی هم می‌توانند سبب ایجاد سکسکه شوند که البته در این حالت‌ها درمان، نیازمند مداخله درمانی پزشک است.

یک فرضیه

واقعیت این است که فرضیه‌های مختلفی در مورد سکسکه بیان شده که هیچکدام از آن‌ها هنوز به صورت قطعی اثبات نشده است، اما در این میان یکی از فرضیه‌ها بسیار جالب توجه است.

بر اساس این فرضیه سکسکه حاصل یک سری از سیگنال‌های الکتریکی است که از ناحیه ساقه مغز صادر می‌شوند. مشابه چنین سیگنال‌هایی از مغز رده آبشش‌داران نیز صادر می‌شوند که به واسطه آن جانداران می‌توانند حرکت طبیعی آبشش‌ها را کنترل کنند. بر اساس این نظریه هرگاه مغز انسان با مکانیسمی مشابه اجداد ماقبل تاریخ خود یعنی آبشش‌داران، این سیگنال‌های خاص را به اشتباه صادر کند سکسکه پیش می‌آید.

درمان

درمان‌های خانگی و تجربی مختلف برای سکسکه پیشنهاد می‌شود که حتماً شما هم یک یا چند تا از آن‌ها را امتحان کرده‌اید.

سیاری از درمان‌های خانگی مبنای علمی هم دارند. به عنوان نمونه حبس کردن نفس به مدت چند ثانیه و آزاد کردن آن به آرامی یا نفس کشیدن تند داخل یک پاکت کاغذی که باعث می‌شود در فاصله زمانی کوتاهی میزان دی‌اکسید کربن خون بالا رود و سبب قطع شدن سکسکه شود.

جالب اینجاست که بسیاری از درمان‌های خانگی مبنای علمی هم دارند. به عنوان نمونه حبس کردن نفس به مدت چند ثانیه و آزاد کردن آن به آرامی یا نفس کشیدن تند داخل یک پاکت کاغذی که باعث می‌شود در فاصله زمانی کوتاهی میزان دی‌اکسید کربن خون بالا رود و سبب قطع شدن سکسکه شود. روش دیگر نوشیدن یک لیوان آب سرد است که با تحریک عصب واگ یعنی همان عصب محرک دیافراگم می‌تواند سکسکه را کنترل کند.

خوردن یک یا چند قاشق شکر یا عسل هم یکی دیگر از راه‌های پیشنهادی است. بعضی روش‌ها هم کمی عجیب و غریب هستند. مثلاً بعضی‌ها اعتقاد دارند برای توقف سکسکه باید شخص مبتلا را ملزم کنید که پس از هر بار سکسکه، یک سکه یا اسکناس به عنوان جریمه به اطرافیان بپردازد. اگرچه این روش می‌تواند از طریق تغییر جهت افکار فرد مبتلا سبب درمان او شود، اما امتحانش را توصیه نمی‌کنیم. چون حتماً متوجه شدید که برخلاف سایر روش‌ها این یکی امتحانش اصلاً مجانی نیست!

در موارد نادری که سکسکه به هیچکدام از درمان‌های فوق پاسخ ندهد، می‌توان از درمان‌های دارویی و حتی جراحی هم استفاده کرد. درمان جراحی با هدف غیر فعال‌سازی اعصاب فرنیک و واگ یعنی همان اعصاب کنترل کننده حرکت دیافراگم صورت می‌گیرد. اگرچه این روش بسیار به ندرت و به عنوان آخرین راه درمان استفاده می‌شود.

بیماری آلزایمر و روش‌های تشخیص و کنترل آن

society — Fri, 14 Dec 2012 23:21:51 +0000

مازیار مهدوی‌فر - حدود ١١٠ سال قبل، یک زوج آلمانی برای حل مشکل خود به پزشک مراجعه کردند. شکایت اصلی شوهر این بود که همسرش از اختلال حافظه به شکل روزافزونی رنج می‌برد. زن، مدام همسرش را به کارهایی که انجام نداده بود متهم می‌کرد. تا جایی که حتی تصور می‌کرد شوهرش به او خیانت کرده است.

او چیزهایی را که قبلاً می‌شناخت دیگر به یاد نمی‌آورد و حتی آموخته‌های جدید خود را به سرعت فراموش می‌کرد. مهم‌ترین چالشی که پزشک با آن روبه‌رو بود یافتن پاسخ این سئوال بود که بیمارش به یک بیماری روحی مانند افسردگی یا اختلال توهمی دچار است یا اینکه دچار یک بیماری بدنی و اختلال مغزی است. پاسخ این سئوال چند سال بعد و پس از مرگ آن بیمار توسط همان پزشک داده شد. او با مطالعه روی سلول‌های مغزی بیمار پس از مرگ او، دریافت تغییرات فیزیکی غیر طبیعی در مغز بیمار رخ داده که منجر به تغییر ساختار این سلول‌ها و ایجاد اختلال در عملکرد آنها شده است. نتیجه تحقیقات این پزشک آلمانی که آلویس آلزایمر (Alois Alzheimer) نام داشت منجر به معرفی یک بیماری جدید شد که به افتخار تلاش‌های او آلزایمر نامگذاری شد.

علائم و مراحل بیماری

آلزایمر بیماری کند اما پیش‌رونده سلول‌های مغزی است که علت وقوع آن هنوز به صورت کامل شناخته نشده است، اما بسیاری از دانشمندان معتقدند این بیماری به علت تولید و انباشته شدن یک پروتئین غیر طبیعی با نام بتا آمیلوئید در مغز ایجاد می‌شود.

رژیم غذایی سالم شامل مصرف روزانه سبزی و میوه و کاهش مصرف چربی‌های اشباع به علاوه مصرف مناسب مواد غذایی حاوی ویتامین‌های "آ، سی و ای" یکی از راه‌های مهم پیشگیری از آلزایمر است. این رژیم غذایی سبب کاهش خطر ابتلا به فشار خون بالا، دیابت و بیماری‌های قلبی عروقی می‌شود که همگی از عوامل خطرساز بروز آلزایمر هستند.

رسوب این ماده سبب آسیب بخش‌هایی از مغز و مرگ سلول‌ها می‌شود. اولین نشانه بیماری اختلال‌های حافظه است. افراد خانواده معمولاً این حالت را بخشی طبیعی از روند سالخوردگی می‌دانند و به همین دلیل نه تنها توجهی به آن نمی‌کنند بلکه گاهی بیمار را به تمسخر می‌گیرند، اما پس از گذشت مدت زمانی بیشتر و وقتی بیماری شکل جدی‌تری به خود گرفت نزدیکان بیمار متوجه می‌شوند که این اختلال حافظه چیزی فراتر از پا به سن گذاشتن بوده است.

اختلال حافظه در مراحل ابتدایی بیشتر در مورد حافظه کوتاه‌مدت رخ می‌دهد. مثلاً بیمار به صورت مکرر فراموش می‌کند لامپ اتاق یا تلویزیون را در زمان خروج از منزل خاموش کند. یا در خاطرش نمی‌ماند کدامیک از قرص‌های روزانه‌اش را خورده و کدام را مصرف نکرده است. در مرحله پیشرفته‌تر، بیمار دچار مشکلات تفکر منطقی و تحلیلی می‌شود. مثلاً هنگام مطالعه قبض‌های صورت‌حساب‌های ماهانه یا فیش حقوقی دچار مشکل می‌شود. این مسائل می‌تواند باعث تحریک‌پذیری و عصبی شدن او شود. ایراد در تفکر منطقی حتی می‌تواند منجر به این شود که شخص مبتلا توانایی انتخاب لباس مناسب را از دست بدهد. مثلاً با شلوار کوتاه در یک مهمانی رسمی حضور پیدا کند.

در مراحل وخیم‌تر، بیمار توانایی تشخیص درست زمان و مکان را از دست می‌دهد. آدرس محل زندگی و نام نزدیکان خود را هم فراموش می‌کند و در نهایت دچار مشکلات فیزیکی مانند بی‌اختیاری ادرار شده و در مرحله پایانی بیماری به صورت کامل همه توانایی‌های خود را از دست خواهد داد. موسسه آلزایمر آمریکا ١٠ نشانه را به عنوان چراغ‌های خطر بروز بیماری آلزایمر معرفی و به افراد توصیه کرده است در صورت مشاهده یک یا چند تا از این علائم در خود یا اطرافیانشان حتماً موضوع را با پزشک خود در میان بگذارند. این ده نشانه عبارتند از: اختلال حافظه، اختلال در انجام امور روزمره، اختلال‌های گفتاری به علت فراموش کردن پیش‌رونده کلمات، اختلال در تشخیص زمان و مکان، نارسایی قضاوت و تحلیل منطقی، اختلال در تفکر انتزاعی، قرار دادن اشیا در جای نادرست، تغییر خلق و خو، تغییر شخصیت و از دست دادن قوه ابتکار.

فراموش نکنید هرکدام از ما انسان‌ها در هر سنی ممکن است دچار درجاتی از فراموشی باشیم یا حتی فراموشکاری یکی از ویژگی‌های شخصیتی‌ ما باشد. حتی برای یک کودک ده ساله هم پیش می‌آید نکته‌ای را که شب قبل از امتحان یاد گرفته و بارها آن را مرور کرده است در جلسه امتحان به یاد نیاورد. اما مسئله مهم این است که آن کودک ١٠ ساله یا اطرافیانش نگرانی از بابت ابتلای او به بیماری آلزایمر ندارند، اما یک فرد بالای ٦٠ سال باید نسبت به فراموشی یا از دست دادن حافظه‌اش به خصوص زمانی که با سایر علائم ذکر شده توأم شد حساسیت و توجه ویژه‌ای نشان دهد.

عوامل خطرساز

مهم‌ترین فاکتور خطرساز بروز بیماری آلزایمر سن است. احتمال بروز بیماری با افزایش سن و به خصوص در سنین بالای ٧٠ سال افزایش می‌یابد. آمار نشان می‌دهد حدود نیمی از افراد بالای ٨٥ سال درجاتی از این بیماری را نشان می‌دهند، اما این آمار بالا به هیچوجه نباید این تصور را ایجاد کند که آلزایمر بخشی از روند طبیعی پیر شدن انسان است.

همانطور که بدن برای سلامت، نیاز به فعالیت فیزیکی و ورزش و تحرک دارد می‌توان گفت مغز نیز برای سالم ماندن نیاز به ورزش دارد. پس در صورت عدم به کار گیری مغز خطر ابتلا به آلزایمر افزایش می‌یابد.

بسیارند افراد در سنین بالای ٨٠ و ٩٠ سال که هیچگونه نشانه‌ای از این بیماری در آنها دیده نشده است. اگرچه بیماری در سنین بالای ٧٠ سال بیشتر شایع است، اما دو تا پنج درصد افراد مبتلا در سنین ٤٠ تا ٥٠ سالگی اولین علامت‌های بیماری را بروز می‌دهند. این موضوع می‌تواند به علت زمینه ژنتیکی بیماری در این افراد باشد. بر اساس نظریه ابتلای ژنتیکی، ایجاد جهش‌های ژنتیکی در ژن‌های انسان می‌تواند منجر به بروز آلزایمر شود. در صورت به ارث رسیدن این ژن‌های معیوب به نسل بعد، فرزندانی که ژن معیوب را به ارث برده‌اند ممکن است در سنین پایین‌تری دچار بیماری شوند.

فشار خون بالا، بیماری‌های عروق کرونر قلب، دیابت و کلسترول بالای خون عوامل دیگری هستند که خطر بروز بیماری را افزایش می‌دهند. سابقه بروز سکته مغزی نیز می‌تواند فرد را مستعد ابتلا به آلزایمر کند. پایین بودن سطح سواد فرد عامل دیگری است که نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد. بسیاری بر این باورند که فعالیت بیشتر مغز سبب افزایش ارتباطات میان سلول‌های مختلف مغز شده و این افزایش ارتباط و نقل و انتقال اطلاعات سبب افزایش مقاومت مغز نسبت به بیماری می‌شود. در حقیقت همانطور که بدن برای سلامت، نیاز به فعالیت فیزیکی و ورزش و تحرک دارد می‌توان گفت مغز نیز برای سالم ماندن نیاز به ورزش دارد. پس در صورت عدم به کار گیری مغز خطر ابتلا به آلزایمر افزایش می‌یابد.

پیشگیری و کنترل

اگرچه تاکنون درمان قطعی برای بیماری آلزایمر شناخته نشده است، اما راهکارهای موثری برای پیشگیری و کند کردن روند بیماری وجود دارد.

رژیم غذایی سالم شامل مصرف روزانه سبزی و میوه و کاهش مصرف چربی‌های اشباع به علاوه مصرف مناسب مواد غذایی حاوی ویتامین‌های "آ، سی و ای" یکی از راه‌های مهم پیشگیری از آلزایمر است. این رژیم غذایی سبب کاهش خطر ابتلا به فشار خون بالا، دیابت و بیماری‌های قلبی عروقی می‌شود که همگی از عوامل خطرساز بروز آلزایمر هستند. انجام مرتب فعالیت‌های ذهنی و فکری مانند مطالعه، شرکت در فعالیت‌های گروهی و هرگونه فعالیت دیگری که منجر به استفاده مناسب از مغز شود همگی روش‌هایی هستند که می‌توانند سبب جلوگیری از بروز و پیشرفت این بیماری شوند.

رابطه رژیم غذایی و طول عمر

society — Mon, 10 Dec 2012 10:30:54 +0000

مازیار مهدوی‌فر - علائم پیر شدن فقط شامل چین و چروک پوست صورت نیست. ضعف حافظه، کاهش فعالیت مغز، افزایش خطر بروز بیماری‌های قلبی عروقی، پوکی استخوان و سرطان‌ها همگی بخشی از روند پیرشدن به شمار می‌روند.

پیر شدن همراه با سلامت اما شامل روندی هست که منجر به افزایش طول عمر در انسان می‌شود. انتخاب شیوه زندگی بر پایه فعالیت فیزیکی مناسب، استراحت کافی، اجتناب از دخانیات و انتخاب رژیم غذایی مناسب می‌تواند منجر به افزایش طول عمر شود.

رژیم غذایی ضد پیری

برنامه غذایی که با هدف افزایش طول عمر کمی و کیفی انسان طراحی شده باشد رژیم غذایی ضد پیری نامیده می‌شود.

در یک فرمول کلی کاهش ۳۰ درصدی انرژی دریافتی روزانه به شرط دریافت مواد معدنی و ویتامین‌های مورد نیاز، اساس این رژیم را تشکیل می‌دهند. این ایده که یک برنامه غذایی با کالری محدود بتواند سبب افزایش طول عمر شود برای اولین‌بار در دهه ۳۰ میلادی و با انجام آزمایش‌هایی روی حیوانات آزمایشگاهی مطرح شد.

در این مطالعات که توسط محققین دانشگاه "کُرنِل" انجام شد دو گروه موش آزمایشگاهی انتخاب شدند. یکی از این دو گروه، رژیم غذایی معمول را دریافت کرد. اما میزان کالری دریافتی گروه دوم به اندازه ۳۰ درصد کم شد. اگرچه میزان ویتامین، مواد معدنی و پروتئین در این گروه به اندازه کافی تأمین شد.

ماهی شاید محبوب‌ترین ماده غذایی ضد پیری باشد. توصیه می‌شود حداقل هفته‌ای دوبار ماهی مصرف کنید. به‌خصوص از نوع چرب آن که حاوی مقدار زیادی اسید چرب امگا- سه است. ماهی در کنار مقابله با رادیکال‌های آزاد و مواد التهاب‌زا نقش بسیار اساسی در کاهش خطر بروز بیماری‌های قلبی عروقی دارد. گروه دوم، سبزیجات و میوه‌ها هستند که نقش آنتی‌اکسیدان و مقابله با تولید رادیکال‌های آزاد دارند.

به نظر می‌رسید گروه دوم به علت غذای دریافتی کمتر بایستی طول عمر کمتری داشته باشند، اما این گروه از موش‌ها در ازای کاهش ۳۰ درصدی انرژی دریافتی روزانه با افزایش ۳۰ درصدی طول عمر مواجه شدند. نتایج این مطالعه در حقیقت پایه اولیه رژیم‌های غذایی ضد پیری بود. از آن پس مطالعات مختلفی روی جانورانی چون ماهی، سگ و میمون انجام شد که همگی نتایج مشابهی داشتند. طول عمر انسان و شیوه زندگی او باعث می‌شود انجام چنین تحقیقاتی روی او به خصوص به صورت بلندمدت با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو باشد، اما تحقیقات کوتاه مدت مشابه زیادی روی انسان‌ها صورت گرفته است و تحقیقات بلند مدتی هم در حال انجام هست که البته همگی آن‌ها نیز نتایج مشابهی در بر داشته‌اند.

روند پیر شدن و مقابله با آن

همزمان با افزایش سن، تغییراتی در ساختار سلول‌ها رخ می‌دهد که منجر به پیر شدن می‌شود. این تغییرات به علت تأثیرات مخرب طولانی‌مدت، تجمع رادیکال‌های آزاد و همچنین مواد التهاب‌زا در بدن است.

به نظر می‌رسد محدود شدن میزان انرژی دریافتی روزانه تأثیر مستقیمی در مقابله با این اثرات مخرب دارد و بدین طریق سبب افزایش طول عمر می‌شود. از طرف دیگر مواد غذایی که بتوانند با این اثرات مقابله کنند هم در رژیم‌های غذایی ضد پیری جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کنند. در این میان می‌توانیم به هفت گروه عمده مواد غذایی محبوب در چنین برنامه‌های غذایی اشاره کنیم.

ماهی شاید محبوب‌ترین ماده غذایی ضد پیری باشد. توصیه می‌شود حداقل هفته‌ای دوبار ماهی مصرف کنید. به‌خصوص از نوع چرب آن که حاوی مقدار زیادی اسید چرب امگا- سه است. ماهی در کنار مقابله با رادیکال‌های آزاد و مواد التهاب‌زا نقش بسیار اساسی در کاهش خطر بروز بیماری‌های قلبی عروقی دارد. گروه دوم، سبزیجات و میوه‌ها هستند که نقش آنتی‌اکسیدان و مقابله با تولید رادیکال‌های آزاد دارند. این ویژگی به خصوص در انواع رنگی میوه و سبزی بارزتر است. مصرف روزی پنج وعده میوه و سبزی سبب حداکثر تأثیر آنتی‌اکسیدانی آن‌ها در بدن می‌شود.

سومین ماده غذایی تشکیل دهنده رژیم غذایی ضد پیری غلات کامل هستند که دارای فیبرهای محلول در آب بوده و نقش مهمی در کاهش کلسترول خون دارند. سه گروه بعدی غذاهای مهم این رژیم هم شامل حبوبات، دانه‌های روغنی و لبنیات کم‌چرب به خصوص ماست هستند که کم و بیش خواصی مشابه گروه‌های قبلی دارند. به این شش گروه ماده غذایی یک نوشیدنی ضد پیری را هم اضافه کنید که همان آب آشامیدنی است. نوشیدن حدود هشت لیوان آب به صورت روزانه بخش دیگری از برنامه غذایی مورد نظر است.

درصد کاهش کالری دریافتی روزانه در رژیم‌های مختلف متفاوت است. اگرچه همان میزان ۳۰ درصد کاهش نسبت به حالت معمول می‌تواند بهترین معیار باشد. بسیاری از متخصصین تغذیه از معیار کاهش وزن برای تعیین موفقیت رژیم غذایی ضد پیری استفاده می‌کنند. بر این اساس شخص در چنین رژیمی باید طی شش ماه اول بسته به جنس، سن و قدش حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش وزن داشته باشد.

درصد کاهش کالری دریافتی روزانه در رژیم‌های مختلف متفاوت است. اگرچه همان میزان ۳۰ درصد کاهش نسبت به حالت معمول می‌تواند بهترین معیار باشد. بسیاری از متخصصین تغذیه از معیار کاهش وزن برای تعیین موفقیت رژیم غذایی ضد پیری استفاده می‌کنند. بر این اساس شخص در چنین رژیمی باید طی شش ماه اول بسته به جنس، سن و قدش حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش وزن داشته باشد. خوب است بدانید در مکاتب مختلف دو روش برای اجرای رژیم‌های غذایی ضد پیری در نظر گرفته می‌شود. اولی روش سریع و ضربتی است که در آن از همان ابتدا میزان کالری دریافتی روزانه کاهش یافته و غذاهای سالم جایگزین تمامی وعده‌های غذایی فرد می‌شوند. اجرای این روش نیاز به عزم و اراده‌ای قوی دارد و شاید برای افراد معمولی چندان آسان نباشد.

در روش دوم یا روش تدریجی اما به فرد اجازه داده می‌شود تا آرام آرام به کاهش کالری روزانه رژیم غذایی عادت کند. در هفته اول فرد در کنار تغییر رژیم غذایی ناسالم به سالم تنها در یک روز و آن هم در یک وعده غذایی ملزم به کاهش ۳۰ درصدی انرژی دریافتی می‌شود. این مورد در هفته‌های بعد ادامه پیدا می‌کند و تا پایان هفته هفتم به جایی می‌رسد که فرد هر روز یکی از وعده‌های غذایی خود را کاملاً با رژیم ضد پیری هماهنگ کند. یعنی مصرف غذاهای سالم از گروه‌های ذکر شده در کنار کاهش ۳۰ درصدی انرژی دریافتی نسبت به حالت قبل از شروع رژیم. بدین ترتیب پس از گذشت مدتی فرد به این رژیم غذایی جدید عادت می‌کند.

در نظر داشته باشید برای اینکه چنین رژیم‌هایی بیشترین تأثیرگذاری را داشته باشند لازم است در سن مناسبی آغاز شوند. زمان طلایی برای این شروع معمولاً در محدوده ۲۱ سال تعریف می‌شود. اگر چه به قول مثل معروف "ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است"، انتخاب رژیم غذایی مناسب در هر محدوده سنی می‌تواند اثرات مثبتی بر طول عمر انسان و کیفیت آن بگذارد.

انواع ویتامین ب ۹ و نقش آن‌ها در بدن

society — Fri, 07 Dec 2012 19:46:10 +0000

مازیار مهدوی‌فر - ویتامین ب ۹ یکی از انواع ویتامین‌های مورد نیاز بدن انسان است که به دو صورت عمده قابل دسترسی است.

نوع اول آن "فولات" نام دارد که به صورت طبیعی در بسیاری از گروه‌های غذایی یافت می‌شود. نوع دوم این ویتامین نیز در مکمل‌های دارویی و غذاهای غنی شده یافت می‌شود و اسید فولیک نام دارد. نام فولات از واژه لاتین فولیوم (Folium) به معنای برگ گرفته شده که بیانگر منبع اصلی این ویتامین یعنی برگ‌های سبزیجات است. اولین بار دکتر لوسی ویلس (Lucy Wills) متوجه شد که کم‌خونی در زنان حامله توسط عصاره مخمر قابل پیشگیری و درمان است. پس از آن بود که دانشمندان توانستند ماده فولات را ابتدا از عصاره مخمر و پس از آن از گیاه اسفناج جدا کنند.

منابع طبیعی فولات شامل اسفناج، سبزیجات دارای برگ‌های سبز و تیره، سویا، جگر گاو، انواع لوبیا و میوه‌هایی مانند توت‌فرنگی و پرتقال هستند، اما نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که اگر این مواد در درجه حرارت بالا و به مدت طولانی طبخ شوند مقدار زیادی از ویتامین خود را از دست می‌دهند. به همین دلیل توصیه می‌شود میوه‌ها و سبزیجات تا حد ممکن به صورت خام مصرف شوند و در صورتی که می‌خواهید آن‌ها را بپزید از مقدار کمی آب برای جوشاندن استفاده و آب باقیمانده را هم در غذاهای خود استفاده کنید. استفاده از روش بخارپز و ماکروویو روش‌هایی هستند که به ساختار فولات موجود در میوه‌ها و سبزیجات صدمه‌ای نمی‌زنند.

نقش حفاظتی فولات در بروز بیماری‌ها

منابع طبیعی فولات شامل اسفناج، سبزیجات دارای برگ‌های سبز و تیره، سویا، جگر گاو، انواع لوبیا و میوه‌هایی مانند توت‌فرنگی و پرتقال هستند، اما نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که اگر این مواد در درجه حرارت بالا و به مدت طولانی طبخ شوند مقدار زیادی از ویتامین خود را از دست می‌دهند.

از لحاظ بیولوژیکی، فولات در تولید ساختارهای ژنتیکی سلول‌های بدن یعنی DNA و RNA نقش دارد. به همین دلیل اهمیت تأمین این ماده در بازه‌های زمانی از زندگی انسان که با رشد سریع توأم هستند یعنی دوران جنینی، نوزادی و کودکی بیشتر است.

فولات نقش بسیار مهمی در تولید ساختارهای لوله عصبی در جنین دارد. به همین دلیل کمبود آن باعث ایجاد نقایص مادرزادی در لوله عصبی جنین می‌شود. "هموسیستئین" یک پروتئین غیر طبیعی ناشی از متابولیزه شدن اسید آمینه "متیونین" است که برای دفع از بدن به فولات نیاز دارد. این ماده در بروز بسیاری از بیماری‌ها از جمله بیماری‌های قلبی عروقی، آلزایمر، پوکی استخوان و بیماری‌های روانی مانند افسردگی نقش دارد. بنابراین فولات با متابولیزه کردن و دفع آن از بدن نقش حفاظتی خود را در پیشگیری از بروز این بیماری‌ها ایفا می‌کند. این ویتامین همچنین نقش مهمی در پیشگیری از بروز انواع سرطان‌ها به خصوص سرطان‌های روده بزرگ، سینه، معده و مری دارد. اگرچه مکانیسم این عملکرد هنوز به صورت دقیق شناسایی نشده، اما می‌تواند به علت پیشگیری از ایجاد جهش‌های ژنتیکی در ساختار سلول‌ها باشد که سبب‌ساز بروز انواع سرطان‌هاست.

دلایل کمبود فولات

دلیل اصلی کمبود، نرسیدن میزان کافی از این ویتامین از طریق مواد غذایی است. سبزیجات و میوه‌ها، خوراکی‌هایی هستند که به خصوص در جوامع فقیر کمتر استفاده می‌شوند.

این موضوع باعث کمبود فولات در میان افراد چنین جوامعی می‌شود. همانطور که گفتیم روش‌های نادرست طبخ غذا هم می‌توانند باعث از بین رفتن فولات موجود در مواد غذایی شود. افرادی که دچار کمبود آهن، ویتامین C و همینطور افراد سیگاری در معرض خطر ابتلا به کمبود فولات قرار دارند. مصرف طولانی مدت قرص‌های ضد بارداری و بعضی از داروها هم می‌تواند سبب‌ساز کمبود فولات در بدن شود.

تفاوت فولات و اسید فولیک

همانطور که گفتیم فولات نوع طبیعی و اسید فولیک فرم مصنوعی یا دارویی ویتامین ب ۹ است. یک تفاوت این دو نوع ویتامین مربوط به میزان جذب آن‌ها است.

مواد غذایی حاوی فولات، غیر از این ویتامین دارای انواع و اقسام ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن انسان هستند و شما در صورت انتخاب مکمل اسید فولیک به عنوان منبع این ویتامین، این مواد مفید را دریافت نخواهید کرد. علاوه بر این محققان اعتقاد دارند میزان زیاد اسید فولیک می‌تواند مانع جذب عنصر "روی" در بدن شود.

فولات موجود در مواد غذایی حدود ٥٠ تا ٦٠ درصد در بدن جذب می‌شود، اما اسید فولیک دارویی به صورت کامل یعنی ١٠٠ درصد توسط بدن جذب می‌شود. شاید این نکته به نظر مثبت برسد، اما باید به چند مورد توجه کنید. اول اینکه دریافت بیش از نیاز این ویتامین می‌تواند باعث پنهان ماندن بیماری‌های مرتبط با کمبود ویتامین ب ۱۲ شود. در حقیقت مکمل دارویی اسید فولیک علایم کم‌خونی ناشی از کمبود ب ۱۲ را درمان می‌کند بدون آنکه تغییرات ایجاد شده در سیستم عصبی فرد مبتلا را درمان کند. در نتیجه چنین شخصی ممکن است مدت طولانی مبتلا به این نوع از کم‌خونی باشد، اما به دلیل پنهان شدن علایم آن توسط مکمل اسید فولیک، متوجه بروز آن نشده است و درصدد درمان بیماری بر نیاید. در نتیجه دچار آسیب‌های عصبی غیر قابل برگشت شود.

نکته بعدی این است که مواد غذایی حاوی فولات، غیر از این ویتامین دارای انواع و اقسام ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن انسان هستند و شما در صورت انتخاب مکمل اسید فولیک به عنوان منبع این ویتامین، این مواد مفید را دریافت نخواهید کرد. علاوه بر این محققان اعتقاد دارند میزان زیاد اسید فولیک می‌تواند مانع جذب عنصر "روی" در بدن شود. به این دلایل است که پزشکان توصیه می‌کنند به جای استفاده از اسید فولیک تلاش کنید فولات مورد نیاز برای بدن را از طریق منابع طبیعی حاوی آن تأمین کنید. البته استفاده از مکمل‌ها به صورت ویژه برای خانم‌های باردار و نوزادان و در بعضی بیمارانی که منابع فولات بدن‌شان را از دست داده‌اند توصیه می‌شود.

غنی‌سازی آرد با اسید فولیک

بسیاری از جوامع به علت فقر رژیم غذایی و یا انتخاب رژیم‌های غذایی نادرست با کمبود فولات و عوارض ناشی از آن درگیر هستند.

به همین دلیل از چندین سال پیش طرحی در کشورهای کانادا و آمریکا اجرا شد که شامل افزودن اسید فولیک به آرد خوراکی بود. این طرح با موفقیت زیادی روبه‌رو شد. تا جایی که غنی‌سازی اجباری آرد با اسید فولیک در کشور کانادا طی سال‌های ١٩٩٨ تا ٢٠٠٠ باعث کاهش ٥٠ درصدی شیوع ناهنجاری‌های لوله عصبی در نوزادان شد. در ایران هم از حدود ده سال قبل طرح‌های آزمایشی مشابهی در بعضی از شهرها و استان‌های کشور انجام شد که در نهایت در سال ٨٦ با تدوین طرح افزودن آهن و اسید فولیک به آرد مصرفی نانوایی‌های سراسر کشور شکل ملی به خود گرفت، اما زهرا عبداللهی، رئیس اداره تغذیه وزارت بهداشت در مصاحبه‌ای که در مهرماه سال ٩٠ منتشر شد اعلام کرد این طرح به علت عدم تأمین یارانه توسط دولت متوقف شده است. جالب است بدانید هزینه غنی‌سازی آرد برای هر ایرانی در طول یک سال فقط هفت سِنت یعنی چیزی معادل دویست تومان است.

خودکشی و عوامل خطرساز

society — Tue, 04 Dec 2012 10:02:28 +0000

مازیار مهدوی‌فر - برخلاف بسیاری از مشکلات پزشکی، برنامه‌ها و امکانات لازم برای کاهش خودکشی در اختیار بشر قرار دارد. با این حال برای اجرایی شدن این برنامه‌ها نیاز شدیدی به مداخله جامعه انسانی و به صورت ویژه حمایت دولت‌ها از این برنامه‌ها هست.

بیشتر افرادی که درگیر با پدیده خودکشی هستند، دارای درآمد و سطح فرهنگی پایین هستند که متأسفانه امکان دسترسی به خدمات بهداشت روانی را نیز ندارند. طی ۵۰ سال گذشته آمار خودکشی در دنیا افزایش چشمگیر ۶۰ درصدی داشته است. تا جایی که ضرورت توجه ویژه به آن باعث شده سازمان بهداشت جهانی یک روز ویژه یعنی دهم سپتامبر را به عنوان روز جهانی پیشگیری و مبارزه با خودکشی در دنیا معرفی کند و برای آن برنامه‌های ویژه‌ای در نظر بگیرد.

اگرچه فاکتورهای خطرساز بروز خودکشی در جوامع مختلف متفاوت هستند، اما گروه‌های پرخطر سنی در تمام دنیا مشابهند و شامل جوانان، افراد مسن و گروه‌هایی می‌شوند که به علل مختلف از جامعه کناره گرفته‌اند. هرسال تقریباً یک میلیون نفر در کل دنیا بر اثر خودکشی می‌میرند. در حالی‌که آمار اقدام به آن عددی بسیار بیشتر از این مقدار است. به طور کلی خودکشی روندی است شامل شکل‌گیری اولیه ایده، برنامه‌ریزی برای آن، تصمیم‌گیری نهایی برای انجام و در مرحله آخر اقدام به خودکشی که در هرکدام از این مراحل در صورت تشخیص اطرافیان و جامعه می‌توان از رسیدن شخص به مرحله آخر یعنی اقدام نهایی برای از بین بردن خود جلوگیری کرد. رفتارهای مربوط به خودکشی تحت تأثیر بیولوژی، ژنتیک، محیط اطراف، شرایط اجتماعی و وضعیت خود شخص قرار دارد.

عوامل خطرساز

اگر نگاهی به آمارهای خودکشی مربوط به ایران بیاندازیم متوجه می‌شویم این آمار به خصوص در سال‌های اخیر و در جمعیت زنان افزایش چشمگیری داشته است تا جایی که ایران را در زمینه افزایش آمار خودکشی زنان پس از دو کشور چین و هند در رده سوم جهان قرار داده است. متأسفانه در بسیاری از موارد، نهادهای دولتی در کشور ما راحت‌ترین راه حل مشکل را پاک کردن صورت مسئله و انکار آن می‌دانند و از خروج آمارهای دقیق و کامل از مراکز اورژانس و بیمارستانی جلوگیری می‌کنند.

به صورت کلی می‌توان عوامل خطرساز را در قالب سه گروه کلی طبقه بندی کرد که البته در هر بخش تا حدی با بخش‌های دیگر همپوشانی دارند.

الف- فردی - روانی: گروه اول عوامل فردی روانی هستند. مسائلی چون تصمیم یا اقدام قبلی به خودکشی، ابتلا به بعضی از انواع بیماری‌های روانی ازجمله افسردگی شدید، اعتیاد به مواد مخدر و الکل، احساس ناامیدی و گوشه‌گیری، سابقه مورد تجاوز واقع شدن به خصوص در سنین کودکی، سابقه ابتلا به یک بیماری مزمن طولانی‌مدت و سابقه خانوادگی خودکشی از عوامل خطرسازی هستند که در این بخش طبقه‌بندی می‌شوند.

ب- اجتماعی – فرهنگی: گروه دوم عوامل خطرساز برای بروز خودکشی به مسائل فرهنگی و اجتماعی برمی‌گردند. عواملی مانند مشاهده رفتارهای مرتبط با خودکشی در محیط اطراف که می‌تواند از طریق رسانه‌ها و به ویژه سینما و تلویزیون صورت گیرد یا مشاهده مستقیم مرگ یکی از اطرافیان که از طریق خودکشی صورت گرفته باشد در کنار بعضی باورهای دینی یا فرهنگی مشوق خودکشی، همگی عواملی هستند که در این دسته قرار می‌گیرند. در کنار این موارد رفتارهای خشونت‌آمیز از طرف سایر افراد خانواده و محدودیت‌ها و سوء ظن‌های ناشی از دیدگاه‌های خرافی و مذهبی هم به صورت ویژه در مورد زنان و به خصوص در جوامع مذهبی و بسته مانند بعضی از مناطق ایران جایگاه ویژه‌ای دارند.

ج- وضعیتی: گروه سوم عوامل افزاینده خطر بروز خودکشی را هم عوامل وضعیتی می‌نامیم. از دست دادن شغل، ورشکستگی اقتصادی، از دست دادن جایگاه اجتماعی و به طور کلی رخ دادن اتفاق‌هایی در زندگی فرد که به صورت ناگهانی او را تحت استرس و فشار شدید روانی قرار دهد در این دسته قرار می‌گیرند.

خودسوزی زنان، یک بحران اجتماعی

اگر نگاهی به آمارهای خودکشی مربوط به ایران بیاندازیم متوجه می‌شویم این آمار به خصوص در سال‌های اخیر و در جمعیت زنان افزایش چشمگیری داشته است تا جایی که ایران را در زمینه افزایش آمار خودکشی زنان پس از دو کشور چین و هند در رده سوم جهان قرار داده است.

اگرچه فاکتورهای خطرساز بروز خودکشی در جوامع مختلف متفاوت هستند، اما گروه‌های پرخطر سنی در تمام دنیا مشابهند و شامل جوانان، افراد مسن و گروه‌هایی می‌شوند که به علل مختلف از جامعه کناره گرفته‌اند. هرسال تقریباً یک میلیون نفر در کل دنیا بر اثر خودکشی می‌میرند. در حالی‌که آمار اقدام به آن عددی بسیار بیشتر از این مقدار است.

متأسفانه در بسیاری از موارد، نهادهای دولتی در کشور ما راحت‌ترین راه حل مشکل را پاک کردن صورت مسئله و انکار آن می‌دانند و از خروج آمارهای دقیق و کامل از مراکز اورژانس و بیمارستانی جلوگیری می‌کنند یا اجازه انجام بسیاری از مطالعاتی را که روی آمار و دلایل خودکشی متمرکزند نداده‌اند و نمی‌دهند.

علی‌رغم این انکارها اما افزایش پدیده شوم خودکشی از طریق خودسوزی در جمعیت زنان ایرانی در سال‌های اخیر سبب تبدیل آن به یکی از بحران‌های اجتماعی کشور به ویژه در مناطق عقب‌نگه‌داشته‌شده و دچار فقر فرهنگی شده است. در این میان آمارهای مربوط به استان‌های ایلام و لرستان بسیار نگران‌کننده است. در بیان علل بروز خودسوزی می‌توان عوامل مختلفی را برشمرد. خشونت‌های شدید جسمی و روحی وارده از طرف مردان خانواده و به خصوص پدر و شوهر، ازدواج‌های تحمیلی، سوء‌ظن‌های اطرافیان در کنار اختلاف‌های شدید خانوادگی و مهم‌تر از همه قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان که همگی این رفتارها را تشدید و تأیید می‌کند منجر به نارضایتی شدید زنان می‌شود تا جایی که آنان را تا سرحد خودسوزی پیش می‌برد.

پیشرفت جامعه بشری و افزایش ارتباطات و دسترسی به انواع وسایل ارتباط جمعی حتی در مناطقی با سطح فرهنگی پایین و محروم از امکانات سبب شده زنان بسیار بیشتر از گذشته به حقوق انسانی خود آگاه شوند و زمانی که این حقوق را با شرایط خود مقایسه می‌کنند متوجه فاصله زیاد موجود می‌شوند. بسیاری از این زنان، توان تحمل شرایط خود را ندارند و به علت ناتوانی در تغییر این شرایط، خودسوزی را به عنوان راه حل انتخاب می‌کنند. شاید خودسوزی برای این زنان ستمدیده، جدا از تلاش برای رهایی از وضعیت بد موجود، اقدامی سمبلیک و فریادی برای ستم‌خواهی باشد که می‌خواهند آن را به گوش سایرین برسانند.

عادت‌های روزمره اعتیادآور

society — Thu, 29 Nov 2012 11:50:25 +0000

مازیار مهدوی‌فر - معمولاً با شنیدن کلمه "اعتیاد" تصاویری از سیگار، الکل و مواد مخدر در ذهنمان نقش می‌بندد، اما واقعیت این است که پدیده اعتیاد بسیار فراگیرتر از این موارد است.

شاید بسیاری از ما هرگز خود را جزو افراد مبتلا به یکی از انواع اعتیاد محاسبه نکنیم، اما برخلاف این تصور برخی از عادت‌های روزانه ما می‌توانند چیزی فراتر از یک عادت معمولی باشند. کافی است به این فکر کنید که در صورت حذف هرکدام از این عادات چه عواقبی در انتظارتان است.

مثلاً تصور کنید به مدت یک روز چای ننوشید یا فقط برای چند ساعت از گوشی موبایل‌تان دور بمانید. اگرچه در حالت معمولی این عادت‌ها به نظر مشکل‌ساز نیستند، اما در صورت تشدید می‌توانند دقیقاً مانند یک ماده مخدر شما را معتاد و در صورت عدم دسترسی، شما را به عوارض بدی دچار کنند. در این برنامه به چند نمونه از عادت‌های روزمره که می‌توانند به اعتیادهای پنهان خطرناک بدل شوند می‌پردازیم.

کافئین

مطالعات نشان می‌دهد افرادی که به صورت منظم حتی به مقدار اندک کافئین مصرف می‌کنند ممکن است به این ماده وابستگی فیزیکی پیدا کنند. در نتیجه در صورت قطع دریافت آن دچار عوارض مختلفی از قبیل سردرد، تحریک‌پذیری، خستگی و عدم تمرکز در انجام امور مختلف می‌شوند.

برای این که تصویر درستی از اعتیاد به کافئین داشته باشید تصور کنید یک روز بدون نوشیدن چای یا قهوه صبحگاهی به محل کارتان بروید و در محل کار هم امکان نوشیدن چای یا قهوه را نداشته باشید. به نظر می‌رسد اغلب افراد به خصوص آن‌هایی که در انجام کارهای روزمره نیاز به تمرکز دارند اگر به نوشیدن چای یا قهوه عادت داشته باشند در صورت عدم دسترسی به آن دچار سردرد و عدم تمرکز می‌شوند. این حالت دقیقاً همان چیزی است که اعتیاد نام دارد.

تنقلات و غذاهای حاضری

برای این که تصویر درستی از اعتیاد به کافئین داشته باشید تصور کنید یک روز بدون نوشیدن چای یا قهوه صبحگاهی به محل کارتان بروید و در محل کار هم امکان نوشیدن چای یا قهوه را نداشته باشید. به نظر می‌رسد اغلب افراد به خصوص آن‌هایی که در انجام کارهای روزمره نیاز به تمرکز دارند اگر به نوشیدن چای یا قهوه عادت داشته باشند در صورت عدم دسترسی به آن دچار سردرد و عدم تمرکز می‌شوند. این حالت دقیقاً همان چیزی است که اعتیاد نام دارد.

شاید برایتان اتفاق افتاده باشد که وقتی ظرفی از شیرینی خامه‌ای جلوی شما است و می‌خواهید یک شیرینی دیگر از توی ظرف بردارید با خود می‌گویید: "من فقط دارم یک شیرینی خامه‌ای می‌خورم. مواد مخدر که تزریق نمی‌کنم. پس نباید عذاب وجدان داشته باشم."

بعد هم دستتان را دراز می‌کنید و بزرگترین شیرینی خامه‌ای موجود در ظرف را برمی‌دارید و به دهان می‌برید، اما باید بدانید مغز شما برخلاف خودتان در برابر شیرینی دقیقاً همان واکنشی را نشان می‌دهد که در برابر تزریق ماده مخدری مثل هروئین نشان می‌دهد. نتیجه یک مطالعه علمی که در سال ٢٠١٠ منتشر شد نشان می‌داد که مراکز فعال مربوط به لذت و رضایت در مغز موش‌های آزمایشگاهی معتاد به مواد غذایی دارای چربی و کالری بالا، دقیقاً همان مراکزی هستند که در موش‌های معتاد به هروئین فعال می‌شوند.

با هربار مصرف این نوع از مواد غذایی میزان تحریک این مراکز کمتر می‌شود و در نتیجه موش برای دستیابی به همان میزان از لذت و رضایت باید مقدار بیشتری از آن مواد غذایی مصرف کند. این نکته شاید بتواند تغییرات صورت گرفته در مغز انسان را هم در شرایط مشابه توضیح دهد. مواد غذایی مانند انواع شیرینی و غذاهای سرخ‌شده آماده دقیقاً می‌توانند با چنین مکانیسمی باعث ایجاد اعتیاد در انسان شوند. یعنی هرچه بیشتر از این غذاها مصرف کنید برای دستیابی به همان رضایت اولیه نیاز به مصرف بیشتر آن‌ها خواهید داشت. حتماً می‌دانید چاقی، حملات قلبی، دیابت و بسیاری از بیماری‌های مزمن نتیجه چنین اعتیادی است.

اینترنت

اگرچه اینترنت در تاریخ زندگی بشر پدیده‌ای جدید به شمار می‌رود، اما اختلال‌های مرتبط با استفاده نامناسب از آن به عنوان یک بیماری روحی جدی شناخته می‌شود. تا جایی که این گروه از اختلال‌ها از سال آینده به صورت رسمی در منبع علمی موسسه روانپزشکی آمریکا یک بخش ویژه و مجزا را به خود اختصاص خواهند داد.

مطالعه دیگری که روی ساختار ژنتیکی این افراد صورت گرفته نشان می‌دهد ژن ایجاد کننده اعتیاد به اینترنت، مشابه همان ژنی است که سبب اعتیاد به نیکوتین در افراد سیگاری می‌شود. اعتیاد به اینترنت به خصوص در جوامع پیشرفته در کودکان بسیار شایع است و حتی در مواردی عوارض عجیب و خطرناکی در پی داشته است.

فردی که از IUD (Internet Use Disorder) یا همان اختلال‌های مرتبط با استفاده از اینترنت رنج می‌برد در صورت عدم دسترسی به اینترنت دچار عوارض مختلفی خواهد شد. همانند سایر موارد اعتیاد، این افراد هم در گذر زمان نیاز به استفاده طولانی‌تر از اینترنت برای دستیابی به همان حالت رضایت و لذت ذهنی قبلی خواهند داشت. در ضمن این افراد به مرور نسبت به سایر سرگرمی‌ها بی‌علاقه می‌شوند و هرچه زمان بگذرد ترک این عادت نیز برای آن‌ها دشوارتر خواهد بود.

بر اساس مطالعات انجام شده، مشکل اساسی در این افرد تغییراتی در مغز است که سبب ایجاد اختلال‌هایی در ترشح ماده دوپامین یعنی همان ماده ایجاد کننده سرخوشی و لذت می‌شود. مطالعه دیگری که روی ساختار ژنتیکی این افراد صورت گرفته نشان می‌دهد ژن ایجاد کننده اعتیاد به اینترنت، مشابه همان ژنی است که سبب اعتیاد به نیکوتین در افراد سیگاری می‌شود. اعتیاد به اینترنت به خصوص در جوامع پیشرفته در کودکان بسیار شایع است و حتی در مواردی عوارض عجیب و خطرناکی در پی داشته است. حملات شدید کودکان به والدین و حتی قتل والدین به علت جلوگیری از دسترسی کودک به اینترنت از جمله عوارضی بوده که در این زمینه گزارش شده است.

داروها

کافی است نگاهی به فهرست بلندبالای ستاره‌هایی بیندازید که به علت مشکلات ناشی از اعتیاد به داروهای تجویز شده توسط پزشکشان درگذشتند.

بریتانی مورفی، امی واینهاوس و البته مایکل جکسون، همگی آدم‌های معروفی بودند که احتمالاً به علت مصرف بیش از اندازه یا همان اووردوز (Overdose) داروهای قانونی که توسط پزشکشان تجویز شده بود درگذشتند. همانند بسیاری از مواد مخدر غیر قانونی، بعضی از داروهای قانونی هم دارای دوپامین یا ماده شیمیایی مشابه آن هستند . تأثیر این داروها ممکن است در گذر زمان کم شود و در نتیجه بیمار برای دستیابی به همان حالت رضایت قبلی، نیاز به مصرف داروی بیشتری داشته باشد.

مشکل اینجاست که بسیاری از افراد تصور می‌کنند اگر دارویی توسط پزشکشان تجویز شود مصرف مقدار بیشتری از آن خطری ندارد. بنابرین با چنین استدلالی به صورت خودسرانه میزان مصرف دارو را افزایش می‌دهند و در نتیجه ممکن است دچار عوارض ناشی از آن شوند. ضد دردها، خواب‌آورها و داروهای ضد اضطراب گروه‌های دارویی هستند که اعتیاد به آن‌ها بسیار شایع است. پس اگر مصرف کننده یکی از انواع مختلف داروهای ذکر شده هستید حتماً قبل از ایجاد هرگونه تغییر در مقدار داروی مصرفی با پزشکتان مشورت کنید.

سنگ‌های کلیه و مجاری ادراری

society — Thu, 22 Nov 2012 09:55:57 +0000

مازیار مهدوی‌فر - همه چیز از یک ذره کوچک در داخل کلیه شروع می‌شود. وقتی ادرار از کلیه خارج می‌شود ممکن است آن را با خود خارج و از بدن دفع کند، اما اگر این ذره یا رسوب کوچک در داخل کلیه و دستگاه ادراری باقی بماند در گذر زمان با پیوستن به ذرات مشابه خود کم‌کم بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود و تشکیل یک سنگ کلیوی می‌دهد.

خیلی وقت‌ها این سنگریزه‌های کوچک هم از طریق ادرار دفع می‌شوند. بدون اینکه ما متوجه وجودشان شویم، اما سنگ‌های بزرگ‌تر می‌توانند داخل مجاری ادراری گیر و آن‌ها را مسدود کنند و آن وقت است که به قول معروف فریاد شخص به آسمان بلند می‌شود.

علت اصلی تشکیل سنگ‌های کلیوی که ممکن است در هر بخشی از دستگاه ادراری از کلیه گرفته تا مثانه و پیشابراه به وجود بیایند به هم خوردن تعادل میان آب، نمک، مواد معدنی و سایر مواد موجود در ادرار است.

چگونگی به هم خوردن این تعادل جنس و نوع سنگ ایجاد شده را تعیین می‌کند. اغلب سنگ‌های کلیوی از جنس ترکیبات کلسیم هستند و این بدان معناست که سطح کلسیم موجود در ادرار دچار تغییر شده است. وقتی انسان به اندازه کافی آب و مایعات مصرف نکند نمک‌ها و سایر مواد معدنی موجود در ادرار به هم می‌چسبند و سنگ تشکیل می‌شود. این در حقیقت مهم‌ترین دلیل ایجاد سنگ‌های ادراری است.

رژیم غذایی حاوی پروتئین بالا، سدیم و غذاهای حاوی اگزالات بالا هم خطر ابتلا به سنگ‌های کلیوی را افزایش می‌دهند. در کنار این عوامل باید از بیماری‌های غده پاراتیروئید و بیماری‌های التهابی روده هم نام برد که می‌توانند خطر تشکیل سنگ را افزایش دهند. چاقی و افزایش وزن هم از طریق بالا بردن کلسیم موجود در ادرار و افزایش مقاومت سلول‌ها نسبت به انسولین سبب افزایش خطر ایجاد سنگ‌های کلیوی می‌شوند. عامل بعدی سن و جنس است. در سنین ٣٠ تا ٥٠ سال، آقایان بسیار بیشتر از خانم‌ها به سنگ کلیه مبتلا می‌شوند، اما در سنین بالای ٥٠ سال این مسئله در مورد خانم‌ها بسیار بیشتر است. افرادی هم که سابقه خانوادگی ابتلا به یکی از انواع سنگ‌های کلیوی را دارند در خطر بیشتری برای ابتلا به سنگ کلیه قرار دارند.

علائم و نشانه‌ها

سنگ‌ها چه کوچک و چه بزرگ معمولاً به خودی خود علامتی ندارند، اما وقتی وارد مجاری ادراری می‌شوند و آن‌ها را مسدود می‌کنند سبب ایجاد درد شدید در ناحیه پشت و پایین کمر می‌شوند که معمولاً به کشاله ران و اندام‌های تناسلی تیر می‌کشد.

سنگ‌ها چه کوچک و چه بزرگ معمولاً به خودی خود علامتی ندارند، اما وقتی وارد مجاری ادراری می‌شوند و آن‌ها را مسدود می‌کنند سبب ایجاد درد شدید در ناحیه پشت و پایین کمر می‌شوند.

دوره‌های درد معمولاً بین ١٥ تا ٦٠ دقیقه طول می‌کشد و پس از آن با جابه‌جا شدن سنگ آرام می‌گیرد.

در هنگام انسداد کامل مجرای ادراری، شخص توانایی دفع ادرار را هم از دست می‌دهد. افرادی که چنین دردی را تجربه می‌کنند معمولاً از آن به عنوان "شدیدترین درد تمام عمرشان" یاد می‌کنند. حالت تهوع و استفراغ هم معمولاً رایج است. سنگ در هنگام حرکت در داخل مجاری باعث ایجاد خراش در دیواره آن‌ها و در نتیجه خونریزی می‌شود که این خون از طریق ادرار دفع می‌شود.

اگر مقدار خونریزی قابل توجه باشد سبب تغییر رنگ ادرار می‌شود که برای خود بیمار قابل تشخیص است، اما اگر میزان آسیب و خونریزی کم باشد ممکن است فقط نتیجه آزمایشگاهی نشان‌دهنده وجود خون در ادرار باشد.

پیشگیری

مهم‌ترین و البته ساده‌ترین راه پیشگیری از ابتلا به سنگ‌های کلیوی، مصرف میزان مناسب آب و مایعات است. آب و مایعات از افزایش غلظت ادرار و تجمع مواد معدنی و سایر مواد سنگ‌ساز در کلیه و مجاری ادراری جلوگیری می‌کنند.

اگر رنگ ادرار روشن متمایل به زرد کمرنگ بود یعنی شما به اندازه کافی آب مصرف می‌کنید. البته این معیار جز در شرایط ویژه‌ای هست که ادرارتان به علت ابتلا به بیماری، مصرف دارو و یا خوراکی خاصی به رنگ تیره درآمده باشد.

در مورد معیار برای مقدار مناسب آب مصرفی روزانه در مکاتب پزشکی مختلف تا حدی اختلاف نظر وجود دارد. بعضی شش لیوان، بعضی هشت و بعضی دیگر تا ١٠ لیوان آب روزانه را لازم می‌دانند، اما شاید بهترین معیار این باشد که خودتان نگاهی به ادرارتان بیندازید. اگر رنگ ادرار روشن متمایل به زرد کمرنگ بود یعنی شما به اندازه کافی آب مصرف می‌کنید. البته این معیار جز در شرایط ویژه‌ای هست که ادرارتان به علت ابتلا به بیماری، مصرف دارو و یا خوراکی خاصی به رنگ تیره درآمده باشد.

برای افرادی که قبلاً دچار سنگ‌های از جنس اگزالات شده‌اند محدود کردن غذاهای حاوی این ماده می‌تواند موثر باشد. شکلات، آجیل، چای، اسفناج و چغندر از این دسته‌اند. مورد بعدی کم کردن مصرف نمک است که بسیار اهمیت دارد. بالا بودن مصرف نمک روزانه می‌تواند سبب افزایش غلظت کلسیم ادرار شود که خود ماده اصلی تشکیل سنگ‌های کلیوی است. مصرف کنترل‌شده پروتئین‌های حیوانی و افزایش مصرف میوه‌ها و سبزیجات قدم بعدی است. اگرچه کلسیم ماده اصلی تشکیل دهنده سنگ‌های ادراری است، اما این به معنی حذف یا کاهش خودسرانه مواد غذایی حاوی کلسیم از رژیم غذایی نیست. حتی برای کسانی که قبلاً دچار سنگ‌های کلسیمی شده‌اند مصرف میزان متعادلی از کلسیم به صورت روزانه نه تنها برای تأمین نیازهای اساسی بدن لازم است بلکه هیچ افزایشی هم در خطر بروز سنگ ایجاد نمی‌کند.

درمان

اغلب سنگ‌های کلیوی وارد شده در مجاری انتهایی ادراری ظرف مدت ٤٨ ساعت خود به خود از طریق ادرار دفع می‌شوند. در چنین شرایطی تنها کاری که بیمار باید انجام دهد تحمل درد و تنها کاری هم که پزشک باید انجام دهد تجویز مسکن برای بیمار است.

کمی هم راجع به درمان سنگ‌های ادراری بگوییم. اغلب سنگ‌های کلیوی وارد شده در مجاری انتهایی ادراری ظرف مدت ٤٨ ساعت خود به خود از طریق ادرار دفع می‌شوند. در چنین شرایطی تنها کاری که بیمار باید انجام دهد تحمل درد و تنها کاری هم که پزشک باید انجام دهد تجویز مسکن برای بیمار است.

مهم‌ترین عامل تعیین کننده میزان شانس خروج خود به خودی سنگ از طریق ادرار قطر سنگ است. سنگ‌های کوچک‌تر از چهار میلیمتر شانس ٨٠ درصدی برای خروج بدون دردسر از طریق ادرار دارند در حالی‌که این شانس برای سنگ‌های پنج میلیمتر معمولاً به ٢٠ درصد می‌رسد. سنگ‌های بالای ١٠ میلیمتر یا به عبارتی بالای یک سانتیمتر معمولاً شانسی برای دفع از طریق ادرار ندارند و این بدان معناست که فرد مبتلا حتماً نیاز به درمان‌های مداخله‌ای دارد. در چنین افرادی قدم اول استفاده از روش سنگ‌شکن یا "لیتوتریپسی" برای خرد کردن سنگ‌ها و دفع سنگریزه‌ها از طریق جریان ادرار است. در صورت عدم پاسخگویی این روش، از روش‌های جراحی برای برداشتن سنگ‌های کلیوی استفاده می‌شود.