مهرداد خوانساری

آمریکا و سیاست خارجی شناور دربرابر ایران

Sat, 11 Aug 2012 17:22:53 +0000

گفت‌وگوی سراج میردامادی با مهرداد خوانساری، دیپلمات پیشین و کارشناس مسائل خاورمیانه در لندن

سراج الدین میردامادی − برآوردهایی که در ایالت متحده آمریکا از توان و اشتیاق جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای وجود دارد، یکسان نیستند. هر از گاهی گزارشی درباره توان هسته‌ای تهران منتشر می‌شود که بحث و هیجانی برمی‌انگیزد و در فاصله‌ زمانی نسبتا کوتاهی گزارش دیگری پربازتاب گشته و بحث‌ها را به جهت دیگری می‌برد.

خبری که در روز پنج‌شنبه گذشته (۱۹ مرداد) توسط رویترز منتشر شد، از زمره این خبرهای بحث‌انگیز بود. ابتدا روزنامه اسرائيلی هاآرتص خبر داد که تازه‌ترین ارزیابی‌های نهادهای اطلاعاتی آمريکا حاکی از آن است که تهران در برنامه‌ اتمی‌اش بیشتر از آنچه گمان می‌برند، پیشرفت داشته است. یک سخنگوی شورای امنیت کاخ سفید در مقابل به خبرگزاری رویترز گفته است که ارزيابی‌ اطلاعاتی آمريکا از برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی تغييری نکرده است. آن سخنگو، که رویترز نام او را فاش نساخته، اعلام کرده است که براساس ارزیابی‌های اطلاعاتی جدید در ایالات متحده، جمهوری اسلامی ایران نه در آستانه‌ی دستیابی به سلاح هسته‌ای است و نه تاکنون تصمیمی در این باره گرفته است.

● گفت‌وگو با مهرداد خوانساری

در این مورد با دکتر مهرداد خوانساری، تحلیل‌گر سیاسی در انگلستان، گفت‌و‌گو کرده‌ام:

تحلیل و ارزیابی شما از این موضع جدید شورای امنیت ملی آمریکا چیست؟

مهرداد خوانساری: ببینید باید این مسئله را این طور نگاه کرد که انتخابات ریاست جمهوری آمریکا الان پیش روی ما است و آقای اوباما علاقمند است که حداقل درگیری را در مسائل بغرنج سیاست خارجی داشته باشد که در رأس همه‌ی آن‌ها ایران است. برعکس، رقیب جمهوری‌خواه او آقای میت رامنی، اوباما را متهم می‌کند که سیاست‌های لازم یا آن اقدامات لازم را در ارتباط با ایران انجام نداده است.

الان با توجه به همین اطلاعاتی که توسط دستگاه‌های جاسوسی خیلی از کشورهای غربی به دست آمده، بیشتر تکیه روی این است که ایران در شرایط فعلی در آستانه‌ی دسترسی به سلاح‌های هسته‌ای نیست. ولی البته همین دستگاه‌های اطلاعاتی روی این مسئله کماکان تأکید دارند که انگیزه از سوی مقامات اسلامی وجود دارد، زیربنا وجود دارد و تلاش می‌شود به وسائل لازم هم دست بیابند. ولی تا زمانی که هر سه‌ی این فاکتورها در کنارهم نباشند، این اظهارات کاخ سفید می‌تواند به این منظور باشد که در اصل این اطمینان را به مردم دهد که لزومی برای اقدام حادتر از سوی دولت آمریکا در شرایط فعلی وجود ندارد.

آقای دکتر خوانساری در روزهای اخیر اظهارات مقامات اسراییلی را داشتیم مبنی بر تقویت احتمال حمله‌ی نظامی اسراییل به ایران تا چه هفته‌ی دیگر و یا شاید تا ماه سپتامبر. این اظهارات سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا را با اظهارات مقامات اسراییلی چگونه قابل جمع می‌دانید؟

ببینید انگیزه‌ی دولت اسراییل این است که این الگو را نخواهد ارایه بدهد که تا اتمام انتخابات ریاست جمهوری هیچ اقدام حادی در ارتباط با ایران از سوی آمریکا یا متحدین غربی‌اش و یا خود اسراییل صورت نمی‌گیرد. در صورتی که خواست دولت اوباما این است که نخواهد در موقعیتی قرار داشته باشد که بخواهد تصمیم حادی را در ارتباط با ایران تا قبل از نوامبر جاری بگیرد. به همین جهت در اصل خواسته‌ی اسراییلی‌ها با خواسته‌های آمریکایی‌ها در ارتباط با زمان‌بندی هر نوع طرح در ارتباط با ایران باهم متفاوت است و انگیزه‌ی اسراییلی‌ها این است که در اصل دولت ایران فکر نکند که می‌تواند از حالا تا نوامبر با خیال راحت به اقدامات خودش ادامه دهد، به این خیال که مثلاً اقدام حادی علیه‌اش تا آن زمان به خاطر ریاست جمهوری آقای اوباما صورت نمی‌گیرد.

ولی همان طور که اطلاع دارید مجموعه‌ای از پنهان‌کاری‌های هسته‌ای در کارنامه‌ی جمهوری اسلامی ثبت و ضبط شده، به‌ویژه در «سایت پارچین». چگونه می‌شود این پنهان‌کاری‌ها را توجیه کرد در حالی که کاخ سفید اعلام می‌‌کند که ایران درصدد دستیابی به سلاح هسته‌ای نیست؟

به نظر من این واژه‌ای که به‌کار گرفته شده که ایران درصدد دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای نیست، اصطلاح روشن و دقیقی نباشد. آن چیزی که منظور است این که در شرایط فعلی ایران در شرایطی نیست که بتواند به این سلاح‌ها دستیابی پیدا کند. این دقیق‌تر به نظر من آن انگیزه و آن طرز تفکر مقامات آمریکایی را بازگو می‌کند، تا این که بگویند این‌ها درصدد نیستند؛ چون تمام هم و غم سیاست آمریکا براین مبناست که این‌ها درصدد چنین کاری هستند، اگر امکانات و وسائلش را پیدا کنند. ولی دولت آمریکا در این زمان می‌خواهد این الگو را بدهد که این یک امر آنی نیست و در اصل زمان برای رسیدگی به این امر می‌‌شود گفت حداقل تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری هنوز هست.

آیا ممکن است ارزیابی دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا اشتباه باشد و آیا ممکن است ارزیابی‌های دیگری بعداً به دست آید که این ارزیابی‌ را رد کند، همچنان که ارزیابی‌هایی را داشته‌ایم، در موارد مختلف ارزیابی‌های گوناگون و متفاوتی در خصوص توان هسته‌ای جمهوری اسلامی ارائه شده است؟

این دستگاه‌های اطلاعاتی اشتباهات بسیار فاحشی را در سنوات اخیر کرده‌اند، به‌ویژه آن تخمین‌هایی که در ارتباط با برنامه‌ی هسته‌ای عراق زده بودند. لذا این که این‌ها می‌توانند مرتکب اشتباه شوند، یک امری‌ست که خیلی‌ها به آن اعتقاد دارند. ولی در ارتباط با دولت ایران، موقعی که شما وضعیت ایران را با وضعیت فرض کنید صدام حسین مقایسه می‌کنید، می‌بینید که داده‌هایی که در دست هست، خیلی بیشتر از آن چیزهایی‌ست که در ارتباط با صدام حسین در دست بود. به این لحاظ این که ایران انگیزه‌ چنین کاری را دارد، برای خیلی‌ از این‌ها مسجل است و خیلی شواهد امر بیشتری در دست است که بخواهند برنامه‌ی اتمی ایران را با دقت خیلی خیلی بیشتری کالبد شکافی کنند، به‌خصوص موقعی که مسائلی از قبیل آنچه شما به آن اشاره کردید مثل پارچین و این‌ها به‌وجود آید.

ولی این که آیا این‌ها غلو می‌کنند، بله این امکان وجود دارد. ولی این‌ها به دلایل سیاسی غلو می‌کنند و به دلایل سیاسی هم می‌شود گفت سوپاپ کار را کم می‌کنند. همان طور که می‌بینید اوباما در یک زمان با اضافه کردن تحریم‌ها شدت عمل به خرج می‌دهد، در سخنرانی در میان لابی یهودی‌های آمریکا تند حرف می‌زند. ولی موقعی که منافع شخصی خودش و امکانات شخصی خودش به لحاظ انتخابات ریاست جمهوری بیشتر مد نظر می‌باشد، می‌بینید که فتیله را یک‌مقداری پایین‌تر می‌آورد. لذا همه‌ این‌ها متأسفانه در این بازی وجود دارند، ضمن این که تنها فاکتوری که ما می‌توانیم با قاطعیت به آن اشاره کنیم این است که آمریکا مترصد است که جلو ایران را به هر ترتیبی شده بگیرد و باور ندارد که ایران به دنبال چنین برنامه‌هایی در درازمدت نیست.

اگر این اظهارات را کمی انتخاباتی ارزیابی کنیم، با توجه به ناخرسندی لابی قوی یهودی‌‌ها در آمریکا از مواضع دولت آمریکا در قبال بحران هسته‌ای ایران، چگونه می‌شود چنین اظهاراتی را که بازهم ملایم‌تر است، به گونه‌ای انتخاباتی ارزیابی کرد، با توجه به ناخرسندی آن لابی از مواضع آقای اوباما؟

عواقب این روشن نیست. آقای اوباما می‌تواند مواضع فعلی خودش را تا چند هفته‌ی دیگر تغییر دهد. الان تمام فوکوس این مسائل مربوط به انتخابات ریاست جمهوری این بوده که آقای میت رامنی نفر دومش چه کسی خواهد بود و الان که مشخص شده و بحث‌ها پیش می‌رود و این انتقادات میت رامنی در ارتباط با اوباما و کوتاهی‌هایی که او در رابطه با پرونده‌ ایران کرده بیشتر در مطبوعات جریان پیدا می‌کند، دموکراتها از لابی‌ یهودی‌ها هم برای پیشبرد خودشان استفاده خواهند کرد و فشارها را اضافه خواهند کرد.

من هیچ بعید نمی‌دانم که اوباما همین حرفی را که روز گذشته از سوی همکاران او در کاخ سفید مطرح شده تغییر دهد و دو مرتبه مثلاً این مسئله را حادتر جلوه دهد. لذا برای اوباما الان در شرایط فعلی انتخاب شدن مجدد در رأس تمام اولویت‌ها قرار دارد، همان طور که مثلاً برای جمهوری اسلامی به‌زعم همین دارودسته‌ی اوباما و همه‌ی آمریکایی‌ها، دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای در رأس همه چیز قرار دارد. چون موجودیت هر دو این‌ها در جایگاهی که قراردارند، یکی‌شان به پیروزی در انتخابات بعدی و دیگری داشتن آن بیمه کافی برای این که دست به ترکیب‌اش نخواهد بزند از خارج در رأس همه چیز قرار دارد. لذا این وضعیت می‌تواند به راحتی عوض شود.

انعطاف غرب در برابر ایران کمتر شده است

Thu, 14 Jun 2012 08:38:02 +0000

گفت‌و‌گوی سراج‌الدین میردامادی با مهرداد خوانساری درباره چشم‌اندازهای نشست مسکو

سراج‌الدین میردامادی

سراج‌الدین میردامادی - آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت مذاکرات مقامات آن سازمان با نمایندگان دولت ایران بدون نتیجه پایان یافته است. هرمان ناکارت بازرس ارشد آژانس هم به خبرنگاران گفته که هیچ پیشرفتی نداشته‌ایم. به‌نظر می‌رسد عمده‌ترین نقطه اختلاف بر سر بازدید از سایت پارچین و نیز توقف غنی‌سازی اورانیوم تا ۲۰درصد بوده است.

از دکتر مهرداد خوانساری استاد دانشگاه و تحلیلگر سیاسی در انگلستان پرسیدم، آیا امکان و احتمال کوتاه‌ آمدن جامعه جهانی، ۵+۱ یا آژانس در خصوص این دو محور محل اختلاف وجود دارد یا نه؟ آیا اگر ایران روی موضع خودش پافشاری کند، که تا امروز کرده است، آیا راهکاری برای وادار کردن ایران به این دو خواسته‌ی جامعه جهانی وجود دارد؟

مهرداد خوانساری: تصور نمی‌کنم که این اظهارات اخیر به‌هیچ‌وجه با آن انتظاراتی که بعد از سفر آقای آمانو به ایران به‌وجود آمد، همخوانی و انطباق داشته باشد. یعنی سفر آمانو به تهران، اعلام اینکه او یعنی آژانس با مقامات ایرانی به نتایجی رسیده‌اند، زمینه را برای مذاکرات بغداد هموار کرد و کمکی بود برای اینکه غربی‌ها با یک دید بازتر و مثبت نسبت به مواضعی که از سوی ایران می‌خواست اعلام شود، به آن جلسه بروند.

دکتر مهرداد خوانساری

اینکه امروز آژانس اعلام می‌کند که برخلاف انتظارشان آن پیشرفت‌های لازم صورت نگرفته، بدیهی‌ست که جو را تا حدودی مسموم می‌کند. ولی البته این می‌تواند بخشی از چانه‌زدن‌های سیاسی ماقبل نشست مسکو باشد که در اصل طرفین همدیگر را ارزیابی می‌کنند و با پوزیسیون‌های خیلی بالا می‌آیند، به امید اینکه در نقطه‌ای باهم به توافق برسند.

آقای دکتر خوانساری جمهوری اسلامی با چه نقطه اتکایی و با چه پشتوانه‌ای روی موضع خودش پافشاری می‌کند؟ اگر نقطه اتکاء و پشتوانه‌ای نباشد، در عرصه‌ دیپلماسی به‌هرحال باید به مذاکره و مصالحه تن داد. ولی تا به‌حال چنین نکرده. نقطه‌‌ اتکای نظام جمهوری اسلامی چیست؟

اینکه جمهوری اسلامی به خواست جامعه‌‌ بین‌المللی بی‌توجه بوده، باید در نظر بگیریم که این مذاکرات الان نزدیک ده‌ سال است که به نوعی مطرح هستند. دولت جمهوری اسلامی لزومی نداشت مثلاً فرض کنیم ده سال پیش بخواهد یک سلسله عقب‌نشینی‌هایی را در آن زمان کند که امروز با گذشت زمان احتمالاً ناچار است که انجام دهد.

یعنی اگر قصد جمهوری اسلامی حتی کنار آمدن با غرب از همان ابتدای امر بود، از نظر سیاسی خب، امتیازهایی برایش داشت که بخواهد مثلاً با کش دادن این ماجرا امتیازات اضافی از غرب بگیرد، کما اینکه عملاً گرفته و غرب در ظرف ده سال گذشته بارها خط قرمز خودش را تغییر داده است. ولی الان ما در نقطه‌ای قرار داریم که دولت جمهوری اسلامی چاره‌ای جز عقب‌نشینی ندارد، برای اینکه بیشتر از این نمی‌تواند مسائل را به درازا بکشاند و خطر درگیری نظامی و تحریم‌های اضافی که دولت و مملکت را فلج کرده، شرایطی را ایجاد کرده که به نفع‌‌اش است برای بقای خودش به نوعی کنار آید.

ولی این کنارآمدن را می‌خواهد با یک حالت تهاجمی انجام دهد. به خاطر حفظ افکار عمومی در درون مملکت که در اصل عقب‌نشینی نکرده، جام زهر دوم را نخورده. برای اینکه این را به مردم القاء کند، ناچار است که حرف‌هایی از قبیل این مسائلی که مثلاً الان با آژانس مطرح شده را مطرح کند. ولی این امر دلیل این نیست که در مسکو نهایتاً کوتاه نیاید.

آقای دکتر خوانساری هر دو طرف مذاکرات طولانی هسته‌ای صحبت از بازی بُردِ بُرد می‌کنند. چگونه فکر می‌کنید که این بازی بُردِ برد می‌تواند موفق شود، در حالی که اعتماد دو طرف به همدیگر در طول این سال‌ها و مذاکرات طولانی خیلی کم شده است و عملاً هر دو روی خط قرمزهای خودشان محکم ایستاده‌اند؟

به همین لحاظ است که الان به نقطه‌ای رسیده‌ایم که انعطاف غرب نسبت به گذشته خیلی کمتر شده. مثلاً فرض کنید در این بازی، بازیگرهای دیگری به‌جز ۵+۱ در این معادله قرار دارند. مثلاً خطر حمله‌ نظامی اسراییل به ایران. این چیزی نیست که ربطی به مذاکرات میان ۵+۱ با ایران داشته باشد، ولی ضمناً خطری است که وجود دارد و اینکه ابعاد ناشی از چنین حمله‌ای می‌تواند در اصل شرایط ناجوری را هم برای ایران و هم برای ۵+۱ به‌وجود آورد.

من تصور نمی‌کنم، همانطور که گفتم، ایران انعطاف نداشته باشد. یعنی الان ایران در موقعیتی‌ست که باید انعطاف بیشتری از خود نشان دهد. اگر نشان ندهد، بهایی که برای این عدم انعطاف خواهد پرداخت، به مراتب گران‌تر از آن بهایی‌ست که در ده سال گذشته پرداخته. مسئله‌ اساسی این است که آیا دولت می‌تواند این بهاء را تحمل کند؟ یا با توجه به شرایط اقتصادی داخل مملکت، با توجه به نارسایی‌‌هایی که در درون مملکت وجود دارد، آیا می‌تواند این ریسک را بپذیرد؟ این چیزی‌ست که ارزیابی نهایی‌اش را فقط خود مسئولان جمهوری اسلامی می‌توانند انجام دهند. ولی تردیدی نیست که اگر بخواهند دست به چنین سیاستی زنند، با مشکلات فوق‌العاده عمیق‌تر و فجیع‌تری روبه‌رو خواهند بود.

طرف اروپایی هم به نظر می‌رسد که خیلی در شرایط مناسبی نبوده و از دست بالا برخوردار نیست. بحران اقتصادی شدیدی گریبانگیر اروپا و آمریکاست و چین و روسیه هم همچنان از رژیم حاکم در تهران شدیداً حمایت می‌کنند. در برابر این مشکلاتی که به‌ویژه در منطقه وجود دارد و مسئله‌ سوریه هم بسیار حاد است و انتخابات آتی ریاست جمهوری آمریکا هم که در پیش است و موضع فرانسه که بعد از روی‌ کارآمدن رئیس جمهور جدید ملایم‌تر شده، آیا بازهم فکر می‌کنید که ۵+۱ در این مذاکرات از دست بالا برخوردار هست یا نه؟

مسئله دست بالا نیست. مسئله این است که تردیدی نیست که این چیزی که شما گفتید درست است. بحران اقتصادی که امروز گریبانگیر اروپا هست، خیلی عمیق و مشکل‌زاست برای آنها. برای کشوری مثل آمریکا که با دماغ خونی از عراق و افغانستان بیرون می‌آید، درگیری نظامی چیزی نیست که بخواهد. اوباما علاقمند است که حداقل در ماه نوامبر نخواهد در شرایطی قرار گیرد که دست به یک سلسله تصمیمات حاد بزند تا اینکه انتخابات آمریکا برگزار شود.

ولی همه‌ این وضعیت ناگوار و ناجوری که شما می‌بینید، با اتمی‌ شدن ایران صد برابر بدتر می‌شود. این‌ها این را می‌دانند و اگر بخواهند با این ماجرا در تاریخ ایران که از مراحلی گذشته روبه‌رو شوند، آن بهایی که باید برای آن کار بپردازند به مراتب سنگین‌تر از آن بهایی‌ست که امروز می‌پردازند، علی‌رغم تمام مشکلاتی که وجود دارد. لذا موقعی که شما این مسئله و این موضوع را از دید مسئولان کشورهای غربی ارزیابی می‌کنید، باید از این دید نگاه کنید که این‌ها طالب درگیری نیستند. ولی به طور واقع‌بینانه‌ وقتی مسئله را ارزیابی می‌کنند، متوجه می‌شوند که اگر امروز در قبال ایران کوتاه بیایند، این مسئله حل نمی‌شود بلکه باید فردا بهای بسیار سنگین‌تری را بپردازند تا بخواهند وضع را به آن موقعیتی که در شرایط فعلی هست برگردانند.

احتمال حمله نظامی به ایران

Babak M — Mon, 07 Nov 2011 18:07:07 +0000

گفت‌وگو با دکترمهرداد خوانساری

محسن کاکارش

حمله نظامی به ایران و انتشار گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ۱۷ آبان‌ماه، به داغ‌ترین بحث رسانه‌های ایران و جهان تبدیل شده است.

یوکیا آمانو، مدیر کل این آژانس در گزارش خود که پیش از انتشار به رسانه‌ها درز کرده، ایران را به "فعالیت‌های نظامی در برنامه اتمی" متهم کرده است.

علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران، این گزارش را "بی‌پایه و اساس" و "جعلی" خوانده و گفته است: "معتقدم این مستندات بدون اصالت است، اما اگر اصرار دارند آن را منتشر کنند، مرگ یک‌بار، شیون یک‌بار." در روزهای گذشته مقامات بلندپایه اسرائیل خبر احتمال حمله به ایران را نزدیک خواندند.

به گزارش ریانووستی، شیمون پرز، رئیس‌جمهوری اسراییل گفته است، حمله نظامی به ایران به‌زودی انجام می‌شود و کشورش بیشتر متمایل به حل نظامی مسئله خطر ایران است تا گزینه دیپلماتیک برای حل این مسئله. پیشتر نیز بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل و ایهود باراک، وزیر دفاع این کشور از احتمال حمله به ایران خبر داده بودند.

از سوی دیگر آلن ژوپه، وزیر خارجه فرانسه گفته است، باید از ایجاد درگیری پرهیز کرد، زیرا مداخله نظامی می‌تواند منطقه را دچار بی‌ثباتی کند. هم‌چنین در ۱۲ آبان‌ماه، فرانسه، بریتانیا و آمریکا، سه عضو دائم شورای امنیت، بر ضرورت فشار‌ها بر ایران تاکید کرده‌اند. این درحالی است که مقامات ایران هم در واکنش به این تهدیدات اعلام کرده‌اند در صورت حمله اسراییل به تاسیسات اتمی‌اش، دست به حمله متقابل خواهد زد.

زمانه در پیوند با احتمال حمله نظامی به ایران با دکتر مهرداد خوانساری، رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه در لندن گفت‌وگویی کرده است.

با توجه به اظهارات مقامات اسرائیل، کشورهای غربی و هم‌چنین ایران تا چه اندازه خطر حمله به ایران وجود دارد؟

دکترمهرداد خوانساری: سئوال مشکلی است، زیرا نمی‌شود گفت احتمال حمله به ایران وجود ندارد. این مسائلی که امروز مطرح شده، یعنی آن تصمیم‌هایی که قرار است روز هشتم نوامبر و در پی آخرین گزارش سازمان انرژی اتمی صادر بشود، مسائلی را مطرح می‌کند که بازیکن‌های اصلی از وجود آن‌ها از قبل آگاهی نداشتند. ولی بی‌تردید مسائل دیگری در کنار این مسائل وجود دارند که می‌شود گفت صحنه را تاحدودی پیچیده‌تر کرده و آن خروج عنقریب نیروهای آمریکا از عراق و ناآرامی‌ها در افغانستان است. هم‌چنین خطر مصادره شدن بهار عربی توسط نیروهای تندروی اسلامی نیز هست که شاید به‌نوعی از سوی جمهوری اسلامی تقویت بشوند و این صحبت‌ها در اصل دو حالت دارد: یکی اینکه فشار‌ها را بر ایران بیشتر می‌کند تا دست از تحریک‌های ‌شان- در این زمینه‌هایی که به آن اشاره کردم- در ممالک یادشده بردارند و دوم این‌که با روی آوردن به تحریم بانک مرکزی ایران، زمینه را برای این نوع فشار‌ها هموار بکنند به جای اینکه مثلاً بخواهند حمله نظامی کنند. در واقع شاید در عوض با طرح خطر حمله نظامی و با بزرگ جلوه دادن آن زمینه را برای آن نوع تحریک‌ها مهیا کنند که ابعاد را به‌طور کلی عوض خواهد کرد.

پیشتر نیز گزینه نظامی برای حل مسئله برنامه اتمی ایران مورد بحث بوده است، این‌بار چه تفاوتی با دفعات قبل دارد؟

شرایط منطقه عوض شده و امروز خطر ظهور نیروهای ضد اسلامی که از طریق دولت جمهوری اسلامی تقویت می‌شوند در جهان عرب بیشتر شده و دشمنی جمهوری اسلامی با کشورهای مثل عربستان سعودی خیلی حاد‌تر شده است. احتمال بیرون رفتن آمریکا از عراق و افزایش مداخلات ایران در سیاست‌های داخلی عراق یک نگرانی‌های تازه‌ای را به‌وجود آورده است. تحریک‌های ایران در افغانستان در زمانی که غرب می‌خواهد خودش را از این کشور بیرون بکشد نگرانی‌های دیگری را به‌وجود آورده است. در کنار این‌ها پیشرفت ایران و بی‌توجهی آن به تمام مندرجات قطعنامه‌های قبلی سازمان ملل در ارتباط با پروژه‌های هسته‌ای نیز هست. شما همه این‌ها را در کنار هم بگذارید متوجه می‌شوید این دفعه تهدید غرب با دفعات قبل به‌طور زیادی فرق می‌کند، ولی این‌که آیا این تهدیدات به آن درجه رسیده باشد که به مرحله اجرا بگذارند یک امر مسجل نیست ولی خطرش از همیشه بیشتر است.

اگر این تهدیدات به مرحله اجرا درآیند چه پیامدهایی برای جمهوری اسلامی و منطقه به دنبال خواهد داشت؟

به باور من عواقبی خیلی جدی به دنبال خواهد داشت و در چهارچوب ایران و مبارزه با جمهوری اسلامی محدود نمی‌ماند. این احتمال هست که یک نوع درگیری در کل خلیج فارس به وجود بیاید. چون ابعاد ناآرامی‌ها خیلی وسیع‌تر است. برای این که جمهوری اسلامی هم اگر بخواهد عکس‌العمل نشان بدهد در ایران نشان نمی‌دهد. بلکه واکنش را در جاهایی نشان خواهد داد که می‌تواند اوضاع را برهم بزند. این خطر همیشه وجود دارد که ابعاد این درگیری نظامی خیلی گسترده‌تر بشود و تبدیل به یک جنگ منطقه‌ای بشود و این نگرانی پشت پرده وجود دارد. این امیدی است که همه دارند که این مسائل با به کارگرفتن یک سلسله اقدامات سیاسی مثلاً تحریم‌های خیلی جدی‌تری مانند تحریم بانک مرکزی ایران حل شود و از کنار خطر به نوعی عبور شود.

آیا بی‌ثباتی در منطقه برای منافع آمریکا مشکل‌ساز نیست؟

باید این را در نظر گرفت که حمله نظامی آن‌طور که تبلیغ آن شده است، اقدامی نیست که احتمالاً از سوی دولت اسرائیل صورت بگیرد. اظهارات آقای اوباما و سارکوزی در جلسات گروه ۲۰ در فرانسه این نکته را انتقال می‌دادند که آنان فوق‌العاده نگران پیشرفت برنامه‌های هسته‌ای ایران هستند و این امکان وجود دارد که آن‌ها به دلایل خودشان وارد عمل بشوند و این احتمال غیر ممکن نیست و وجود دارد. ولی بدون تردید مصالح و منافع آمریکا و غرب این است که به منابع نفتی در منطقه خدشه‌ای وارد نشود و نفتی که اقتصاد غرب بر مبنای آن می‌چرخد در دسترس دولت‌های غربی قرار بگیرد. به نظر من آمریکا هر اقدامی برای این کار می‌کند که مثلاً نفت عربستان سعودی کمافی‌سابق به بازارهای غربی صادر بشود. من تصور نمی‌کنم هیچ عکس‌العملی از سوی دولت ایران بتواند جلوی این ماجرا را بگیرد و اگر دولت ایران بخواهد وارد این نوع درگیری با غرب بشود طبیعی است که صدمات فوق‌العاده شدیدی به مملکت ما وارد خواهد آمد.

برخی از مقامات ایرانی گفته‌اند، به حملات اسرائیل پاسخ خواهند داد، این اظهارات را چگونه می‌بینید؟

اگر این حملات از سوی اسرائیل صورت بگیرد بدیهی است که دولت ایران در شرایطی قرار دارد که بتواند علیه اسرائیل عکس‌العمل نشان دهد. حالا یا از طریق موشک‌های دوربردی که در ایران متمرکز هستند یا با به کار گرفتن نیروهایی از قبیل حماس و حزب‌الله. حزب‌اللهی که آن را تا خرخره مسلح و مجهز به موشک‌هایی کردند که می‌تواند به اسرائیل صدمات بسیار زیادی را وارد بکند، بدیهی است که دست به چنین اقداماتی بزند. احتمال عکس‌العمل اسرائیل علیه آن‌ها نیز فوق‌العاده شدید و جدی خواهد بود ولی این در حیطه احتمالات وجود دارد. یعنی این‌ها دارای این توانایی هستند که این مسئله را حاد‌تر کنند با توسل به نیروهای حزب‌الله و حماس یا دیگر نیروهای تندروی اسلامی که بخواهند واکنش‌هایی نشان بدهند. ولی عاقبت، در اصل با بزرگ شدن این جریان مصالح آنان (یعنی جمهوری اسلامی) در امان نخواهد بود، بلکه ضعف آن‌ها به‌نظر من در درازمدت بیشتر آشکار می‌شود و وضع آن‌ها در داخل ایران خراب‌ترخواهد شد.

در همین زمینه:

گزارش آمانو، دستاویز حمله به ایران