سرکوب

بدون تشکل، کارگران نقشی در سیاست ندارند

society — Sat, 23 Mar 2013 11:38:07 +0000

گزارشی از درون ایران

طاهر خلجانی- در گزارشی که می‌خوانید سعی شده با بررسی پاره‌ای از قوانین مربوط به قانون اساسی، قانون کار و قانون تشکیل شوراهای اسلامی کار که در آنها برای امور مربوط به کارگران ایران تصمیم گیری شده است، به ارائه چهره‌ای کلی از وضعیت تشکل‌یابی طبقه کارگر در ایران اقدام شود.

تمامی کسانی که در این گزارش به سخنان آنها استناد شده است از فعالان با سابقه کارگری در ایران هستند. بنا به ملاحظات امنیتی، پاره‌ای از صحبت‌هایی که در آن اشارات مستقیم و غیر مستقیم به هویت مصاحبه شوندگان شده است تغییر یافته اند یا حذف شده‌اند.

دو ماده قانونی

− اصل‏ بیست و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: «احزاب‏، جمعیت‏‌ها، انجمن‏‌های‏ سیاسی‏ و صنفی‏ و انجمن‌های‏ اسلامی‏ یا اقلیت‌های‏ دینی‏ شناخته‏ شده‏ آزادند، مشروط به‏ این‏ که‏ اصول‏ استقلال‏، آزادی‏، وحدت‏ ملی‏، موازین‏ اسلامی‏ و اساس‏ جمهور اسلامی‏ را نقض‏ نکنند. هیچکس‏ را نمی‌توان‏ از شرکت‏ در آنها منع کرد یا به‏ شرکت‏ در یکی‏ از آنها مجبور ساخت‏.»

− اصل‏ بیست و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: «تشکیل‏ اجتماعات‏ و راه‏ پیمایی‌ها، بدون‏ حمل‏ سلاح‏، به‏ شرط آن‏ که‏ مخل‏ به‏ مبانی‏ اسلام‏ نباشد آزاد است.»

در این قانون همه‌جور آزادی هست، اما به شرط اسلام

یکی از اعضای سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس‌رانی تهران می‌گوید: «وقتی عضو سندیکا شدم خیلی شور و شوق داشتم. فکر می‌کردم می‌توانیم خیلی چیزها را عوض کنیم. بچه‌های هیئت مدیره مثل "..."، "..." و بقیه به ما می‌گفتند که کار ما قانونی است. خلاف نمی‌کنیم، باید از حق صنفی خودمان دفاع کنیم، کار ما سیاسی نیست و از این حرف‌ها. همین قانون‌ها را نشان ما می‌دادند. آن موقع سندیکا خیلی فعال بود، کلاس برگزار می‌شد، جلسه داشتیم.

عضو سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس‌رانی تهران: «در این قوانین همه جور آزادی هست، اما به شرط اسلام! مثل اینکه قانون اساسی را از روی قانون فرانسه و بلژیک نوشتن ولی بعدِ هر خطی یک اسلام اضافه کرده‌اند. همین کار را خراب کرده است. حکومت می‌گوید اسلام ما هستیم و از هر چیزی خوشمان نیاید ضد اسلام است و جرم است.»

اعتصاب اول ما اینجوری بود که همه راننده‌ها با چراغ روشن کار می‌کردند. تجمع و کار این شکلی نبود. مردم خیلی سئوال می‌کردند و ما هم به مردم می‌گفتیم چرا با چراغ‌های روشن حرکت می‌کنیم تا تبلیغ کنیم. توی اعتصاب اول پلیس به راهنمایی و رانندگی دستور داده بود که پلاک اتوبوس‌هایی که چراغ‌شان روشن است را بکنند و توقیف کنند. پلاک ماشین مرا هم کندند. سندیکا مذاکره کرد و یکی از توافق‌ها این بود که قضیه پلاک ماشین‌هایی مثل مال ما حل بشود.

اعتصاب دوم فرق داشت. اعتصاب راست راستکی بود. ون و پلیس ضد شورش آوردند و اعتصاب را شکستند. خیلی از بچه‌ها بازداشت شدند. دپوهای پایین، گاز اشک‌آور زدند. لباس شخصی آوردند. خبردار شده بودند که قرار است اعتصاب کنیم. راننده از سپاه، بسیج و نیروی انتظامی آورده بودند برای جایگزین ما.

دست مرا با دستبند پلاستیکی بسته بودند. اینقدر سفت که مچ دست‌هایم را بریده بود و خون می‌آمد. این دستبند‌ها را با سیم‌چین می‌برند. زندان اوین که رسیدیم کسی که آمد دستبند مرا ببرد با نوک سیم‌چین دست مرا هم برید. حالا یا اشتباهی یا عمدی نمی‌دانم.

من همه این قانون‌ها را برای بازجو و قاضی گفتم. بازجو فحش ناموس می‌داد و کتک می‌زد. می‌گفت:« قانون یعنی رهبر، قانون یعنی ما! این ... شعرها مال توی کتاب‌هاست.» قاضی هم اصلاً نگذاشت حرف بزنیم. تا گفتیم جرمی نکرده‌ایم و حق قانونی ما است، گفت شما علیه مبانی اسلام تجمع و تبانی و اخلال کرده‌اید.

من گفتم حاج‌آقا، داشتن کمک راننده، دادن بن‌های عقب افتاده، گرفتن لباس فرم راننده‌ها که سه سال است عقب افتاده و این چیزها چه ربطی به اسلام دارد؟ مگر ما علیه نماز، روزه و قرآن کاری کرده‌ایم که خلاف اسلام باشد؟ قاضی گفت اینکه مخالف اسلام است یا نه تشخیص ماست؛ نه آن ضد انقلابی که شما را با این حرف‌ها فریب داده‌‌اند.

خلاصه اینکه در این قوانین همه جور آزادی هست، اما به شرط اسلام! مثل اینکه قانون اساسی را از روی قانون فرانسه و بلژیک نوشتن ولی بعدِ هر خطی یک اسلام اضافه کرده‌اند. همین کار را خراب کرده است. حکومت می‌گوید اسلام ما هستیم و از هر چیزی خوشمان نیاید ضد اسلام است و جرم است.»

در قانون کار

− ماده‌ ۱۷ قانون کار: قرارداد كارگری‌ كه‌ توقیف‌ می‌گردد و توقیف‌ وی‌ منتهی‌ به‌ حكم‌ محكومیت‌ نمی‌شود در مدت‌ توقیف‌ به‌ حال‌ تعلیق‌ در می‌آید و كارگر پس‌ از رفع‌ توقیف‌ به‌كار خود باز می‌گردد.

− لایحه اصلاحیه دولت به ماده ۱۷ قانون کار در سال ۱۳۹۱: چنانچه توقف کار منجر به مجازات سه سال حبس یا بیشتر شود کارفرما می‌تواند کار کارگر را با پراخت حق سنوات به ازای هر سال سابقه کار معادل یک ماه آخرین حقوق، فسخ کند. در صورت مجازات کمتر از میزان فوق یا سایر مجازات‌ها، بدون پرداخت حق السعی به کار سابق باز می‌گردد.

− ماده‌ ۱۸ قانون کار: چنانچه‌ توقیف‌ كارگر به‌سبب‌ شكایت‌ كارفرما باشد و این‌ توقیف‌ در مراجع‌ حل‌ اختلاف‌ منتهی‌ به‌ حكم‌ محكومیت‌ نگردد، مدت‌ آن‌ جزو سابقه‌ خدمت‌ كارگر محسوب‌ می‌شود و كارفرما مكلف‌ است‌ علاوه‌ بر جبران‌ ضرر و زیان‌ وارده‌ كه‌ مطابق‌ حكم‌ دادگاه‌ به‌ كارگر می‌پردازد، مزد و مزایای‌ وی‌ را نیز پرداخت‌ نماید.

وقتی طرف شکایت دولت باشد اینها همه حرف مفت است

یکی دیگر از فعالان کارگری ایران که سابقه محکومیت در دادگاه انقلاب به دلیل فعالیت کارگری را دارد می‌گوید: «چیزی که روی کاغذ است یک چیز است، چیزی که اجرا می‌شود یک چیز دیگر. وقتی طرف شکایت دولت باشد اینها همه حرف مفت است. ما وقتی از کار اخراج شدیم شکایت را بردیم دیوان عدالت کشور، حکم هم گرفتیم اما دولت اجرا نمی‌کند.

یک فعال کارگری: «ما وقتی از کار اخراج شدیم شکایت را بردیم دیوان عدالت کشور، حکم هم گرفتیم اما دولت اجرا نمی‌کند. اولاً که پشت پرده با هم زد و بند می‌کنند. رسیدگی در دیوان چند سال طول می‌کشد. اگر هم حکم به نفع کارگر باشد آنقدر گذشته که کارگر برای خودش یک کار دیگر پیدا کرده و قضیه تمام شده. باید کفش آهنی پایت کنی برای دنبال پرونده رفتن. فرق دولت و کارگر همین است، فرق کارگر و کارفرما همین است.»

اولاً که پشت پرده با هم زد و بند می‌کنند. رسیدگی در دیوان چند سال طول می‌کشد. اگر هم حکم به نفع کارگر باشد آنقدر گذشته که کارگر برای خودش یک کار دیگر پیدا کرده و قضیه تمام شده. باید کفش آهنی پایت کنی برای دنبال پرونده رفتن. فرق دولت و کارگر همین است، فرق کارگر و کارفرما همین است. کارفرما سوار ماشین شخصی می‌شود و می‌رود دنبال کارها، وکیل می‌گیرد، بیکار مفت‌خور است. خودش که کار نمی‌کند که بخواهد مرخصی بگیرد، اما کارگر باید با اتوبوس و تاکسی برود دنبال پرونده و مرخصی بگیرد. کارگر نصف روز کار نکند آخر ماه باید یک هفته گشنگی بکشد. برای همین آنها همیشه پیروز‌اند.

ماده هفتم اعلامیه حقوق بشر می‌گوید همه در برابر قانون مساوی هستند اما خود قانون چی؟ خود قانون اگر یک طرف دعوا باشد که طرف دیگرش به خاک سیاه می‌افتد. از وزارت اطلاعات زنگ زدند به قاضی. جلوی خود من گفتند حکم فلانی را اینقدر صادر کن. قاضی گفت چشم. کارفرمای اصلی کشور دولت است. کارگری که طرفش دولت است حمایت قانونی ندارد. دولت حق کارگر را می‌خورد، حرف بزند می‌شود ضد انقلاب.

نمونه داشتیم که کارگر بعد از اعتصاب و زندان با کلی دوندگی و شکایت حکم بازگشت به کار گرفته ولی اجرا نمی‌شود. نمونه داشتیم که حکم بازگشت به کار زده‌اند و حکم صادر شده که کارفرما محکوم است، ولی کارفرما حقوق معوقه را نمی‌دهد. می‌گوید اگر حقوق این مدت را می‌خواهی دوباره برو شکایت کن.

در این مملکت کجای کار درست است که وضع کارگر درست باشد؟ الان هر کس استخدام بشود باید کلی سفته و چک سفید امضا برای ضمانت بدهد که بعد شکایت نکند. نامه سفید امضا می‌گیرند موقع استخدام. نامه می‌گیرند که تا تاریخ فلان همه حق و حقوق کارگر مطابق قانون پرداخت شده و کارگر هیچ شکایتی ندارد. جای تاریخ را هم خالی می‌گذارند که بعد هر وقت صاحب کار دلش خواست بتواند کارگر را اخراج کند. با این وضع قانون حتی اگر بهترین قانون دنیا هم باشد، کارگر دستش به جایی نمی‌رسد.

همه شما چسبیدید به انتخابات و سیاست. خبر ندارید وضع مردم چطوری است. دو روز پیش یک خبرنگاری توی خیابان جلوی مرا گرفت. کلی خوشحال شدم. گفتم حتماً مرا شناخته و راجع به دستمزدهای سال ۹۲ می‌خواهد بپرسد. خودم را آماده کردم حسابی اعتراض کنم، اما از من پرسید به نظر شما مشکل باشگاه پرسپولیس مدیریت است یا تاکتیک؟ این همه روزنامه فقط شده است فوتبال، استقلال، قرمز و فلان. چه خبر است مگر در فوتبال ایران که ۱۰-۲۰ تا روزنامه دارد. حیف کاغذ نیست؟ یک صفحه‌اش را بدهند دست من تا بنویسم وضعیت کارگر‌ان چقدر بد است. نمی‌دهند. حکومت دلش می‌خواهد همه با فوتبال، بازیگر و این چیزها سرگرم باشند.»

بافتن دیکتاتوری با نخ آزادی

در ایران تنها تشکل کارگری که اجازه فعالیت قانونی دارد "شورای اسلامی کار" است. ایجاد هر نوع تشکل کارگری دیگری خارج از چهارچوب شورای اسلامی کار از خطوط قرمز پررنگ نهادهای امنیتی، نظامی و قضائی است.

تجربه چندین ساله فعالان سیاسی، اجتماعی و کارگری در ایران نشان می‌دهد ابتدایی‌ترین قدم‌ها برای تشکیل ساختارهای کارگری و صنفی با برچسب‌هایی همچون "اقدام علیه امنیت ملی"، "تجمع و تبانی علیه نظام"، "اخلال در نظم و امنیت کشور"، "فعالیت تبلیغی علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی"، "فعالیت مغایر با مبانی اسلام" و عناوین اینچنینی در نطفه خفه می‌شودو هزینه‌های سنگین شخصی و قضائی را از طرف حکومت متوجه فعالان اصلی چنین فعالیت‌هایی می‌کند.

تجربه چندین ساله فعالان سیاسی، اجتماعی و کارگری در ایران نشان می‌دهد ابتدایی‌ترین قدم‌ها برای تشکیل ساختارهای کارگری و صنفی با برچسب‌هایی همچون "اقدام علیه امنیت ملی"، "تجمع و تبانی علیه نظام"، "اخلال در نظم و امنیت کشور"، "فعالیت تبلیغی علیه نظام مقدس جمهوری اسلامی"، "فعالیت مغایر با مبانی اسلام" و عناوین اینچنینی در نطفه خفه می‌شود و هزینه‌های سنگین شخصی و قضائی را از طرف حکومت متوجه فعالان اصلی چنین فعالیت‌هایی می‌کند.

نکته قابل تامل دیگر اینکه صنایع حساسی مانند "صنعت نفت و گاز" در ایران از حق داشتن شوراهای اسلامی کار نیز محروم هستند و به دلیل وابستگی شدید اقتصاد ایران و تجربه تاریخی نقش اعتراض‌ها و اعتصاب‌های کارگری در سرنگونی دیکتاتوری پیشین در ایران، دیکتاتوری فعلی ایران را از هر گونه تشکل‌یابی کارگری در پاشنه آشیل اقتصاد ایران به شدت هراس و واهمه دارد.

مطابق با قوانین موجود شرایط عضویت در شوراهای اسلامی کار داشتن حداقل سن ۲۲ سال، حداقل سابقه کار یک سال در واحد کاری، دارا بودن سواد خواندن و نوشتن، داشتن آگاهی به امور محوله داشتن تابعیت ایران، برخورداری از صداقت و امانت و عدم اشتهار به فساد اخلاقی است. شروطی که چندان مخالف عقل و منطق نیست، اما طبق معمول در قوانین ایرانی شروطی نیز وجود دارد که استقلال تشکل‌های کارگری را از بین برده و شورای اسلامی کار را به نهادی حکومتی تبدیل کرده است. موارد "ج"، "د" و "ح" ماده ۲ قانون تشکیل شوراهای اسلامی کار به شرح زیر است:

ج – اعتقاد و التزام عملی به اسلام و ولایت فقیه و وفاداری به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
‌تبصره – در اقلیت‌های کلیمی، مسیحی و زرتشتی وفاداری به قانون اساسی کافی است.
‌د – عدم گرایش به احزاب و سازمان‌ها و گروه‌های غیر قانونی و گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی.

ح – عدم وابستگی به رژیم سابق و نداشتن سابقه محکومیت کیفری که به حکم دادگاه موجب محرومیت از حقوق اجتماعی شده باشد.

همچنین طبق قانون شوراهای اسلامی کار، تشخیص صلاحیت کاندیداهای عضویت در شوراهای اسلامی در چارچوب شرایط مذکور در ماده ۲ این قانون به عهده هیئتی مرکب از "نماینده وزارت کار"، "نماینده وزارتخانه مربوطه" و "نماینده منتخب مجمع کارکنان" است.

حکومت ایران تا کنون عضو چند پیمان‌ و مقاوله‌ نامه‌ جهانی در زمینه حقوق کارگران شده است، اما در هنگام تشکیل جلسات بین‌المللی سعی می‌کند مهره‌های خود را به عنوان نماینده کارگران به این نشست‌ها اعزام کند. کارگران نیز مانند همه شهروندان ایران از حق داشتن تشکل‌های مستقل محروم هستند و اجازه هیچ نوع اعتراض مصالحت‌آمیز صنفی و گروهی را ندارند. در حالی که عضویت در سندیکاهای کارگری غیر قانونی شمرده می‌شود، کارفرمایان ایرانی مجوز قانونی تشکیل انجمن صنفی خود را از حکومت دریافت کرده‌اند و به عنوان بازوی سرکوب دولت علیه کارگران به ایفای نقش می‌پردازند.

یکی از نمونه‌های برجسته این مسئله را به خوبی می‌توان در نامه آقای محمد عطاردیان، دبیر کل کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران مشاهده کرد: «در جریان یکصد و یکمین کنفرانس بین‌المللی کار که در خردادماه سال جاری در شهر ژنو برگزار شد، کمیته اجرای استانداردها، گزارش “کمیته کارشناسان را در موردحق اعتصاب و در قالب مقاوله نامه شماره ۸۷- آزادی انجمن‌ها شدیداً به چالش کشید. به گونه‌ای که مقاومت گروه کارفرمایان درکمیته استاندارد‌ها و در مقابل گزارش کمیته کارشناسان تا آنجا ادامه یافت که حصول توافق میان دو گروه کارگر و کارفرمای کمیته استانداردهای کنفرانس در مورد نهایی‌سازی لیست کشورها برای طرح در صحن کمیته استانداردها را غیر ممکن ساخت و فهرستی در نیامد. این موضوع از دید سازمان بین‌المللی کار نیز یک رویداد بی‌سابقه در تاریخچه کنفرانس‌ها بود.

بر این اساس گروه کارفرمایان امسال نیز مانند سال‌های پیش بر مواضع خود ایستادند و بیانیه‌ای را به نمایندگی از طرف سازمان بین‌المللی کارفرمایان، در قبال گزارش کمیته استاندارد‌ها در مورد حق اعتصاب و در چارچوب مقاوله نامه ۸۷ به عنوان مخالفت منتشر کردند.

فریبرز رئیس دانا: «قانون کار مصوب سال ۱۳۶۹ مجمع تشخیص مصلحت نظام البته ایرادهای اساسی دارد، اما اصلی‌ترین ایراد آن نداشتن رویکردی اساسی در جایگاه مطمئن، معتبر و امن اجتماعی کارگران، یعنی رویکرد دموکراتیک کارگری است. این مصوبه که از سال ۱۳۵۸ از زمان وزارت کار داریوش فروهر، جان باخته قتل‌های سیاسی ۷۷ مطرح بود، همیشه به عنوان نان قندی برای کارگرانی به کار می‌رفت.»

در اعتراضیه گروه کارفرمایان آمده است... کاری که سال‌ها این کمیته در مورد حق اعتصاب از مقاوله نامه ۸۷ به عمل آورده و ابراز داشته که حق اعتصاب در این مقاوله نامه آمده در حالیکه گروه کارفرمایان معتقد است که مقاوله نامه مزبور هیچ مفاد و الزاماتی، چه ضمنی و چه به صراحت، از حق اعتصاب در بر ندارد. گروه کارفرمایان در موضع‌گیری صریح خود تصریح کرده است که حق اعتصاب با توجه به وضعیت خاص هر کشور فقط توسط قوانین و مقررات آن کشور تدوین و تعیین و تصویب شده است.

کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران از کلیه اعضای خود، از جمله آن تشکل محترم تقاضا دارد که موضع گیری مزبور را اولاً، به صورت گسترده بین اعضای خود منتشر و منعکس کنند دوماً، متن مکتوب موضع‌گیری مزبور را در سایت‌های خود در دسترس قرار دهند سوماً، ادارات کار متبوع خود را از موضع گیری کارفرمایان در مورد حق اعتصاب مطلع سازند و آخر اینکه، در گفتگوها و مذاکراتشان با رسانه‌های ملی و افراد کلیدی و شاخص بر مواضع اتخاذ شده کارفرمایی تصریح و تأکید ورزند زیرا نهاد‌های کارگری درخصوص تعبیر و تفسیر خود از حق اعتصاب مشغول رایزنی با اعضای خود، با دولت‌ها و سازمان‌های کارفرمایی هستند. لذا ضروری و اجتناب‌ناپذیر است که سازمان‌های کارفرمایی نیز منطق حاکم بر موضع‌گیری خود را به صورت متحد و گسترده ترویج و ارتقاء بخشند.»(منبع)

اصلاح‌طلب و غیر اصلاح‌طلب سر و ته یک کرباس‌اند

فعال کارگری دیگری که سابقه محکومیت به زندان در هر دو رژیم قبل و بعد از سال ۱۳۵۷ را دارد می‌گوید: «هیئت وزیران در جلسه سال ۸۱ به پیشنهاد شورای عالی کار، قانونی تصویب کرد که ماده یک آن می‌گوید: کارگاه‌های با کمتر از ۱۰ نفر کارگر از مواد ۱۰، ۱۲، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹، ۳۱، ۳۲، ۴۹، ۵۰، ۵۱، ۵۶، ۵۸، ۶۲، ۶۴، ۶۵، ۶۶، ۷۳، ۷۷، ۸۱، ۸۲، ۱۱۰، ۱۴۹، ۱۵۰، ۱۵۱، ۱۵۲، ۱۵۳، ۱۵۴، ۱۵۵، ۱۵۶، ۱۷۳و ۱۷۵ استثنا و معافیت شده‌اند. این قانون مال زمان خاتمی است و امضای معاون اولش (محمدرضا عارف) پای ابلاغ آن است. من شماره موبایل بچه‌ام را حفظ نیستم، ولی اینقدر این سال‌ها این عددها را گفته‌‌ام که از شماره شناسنامه‌ام بهتر حفظم. کو گوش شنوا؟ حساب کنید چند میلیون نفر کارگر را از پوشش همین قانون نصفه و نیمه کار خارج کرده‌اند.

اشتباه است که فکر کنیم دولت احمدی‌نژاد با بقیه فرق دارد. اصلاح‌طلب و غیر اصلاح‌طلب سر و ته یک کرباس‌اند. همیشه موقع انتخابات یادشان می‌افتد که از کارگر‌ها هم حرف بزنند. خیلی از گروه‌ها فریب می‌خورند و هر بار که انتخابات می‌شود تبلیغ می‌کنند که اگر به فلانی رای بدهید وضع ما بهتر می‌شود. این یعنی امید الکی بستن به آدم‌هایی که همه نوکر حکومت هستند. مارکس یک نامه‌ای دارد به یک نفر که اسمش یادم نیست. میگه "بوروکراسی زندگی کارگر را از همان بچگی کنترل می کند و کارگر به مقامات دولتی و سازمان‌های بالای سرش ایمان پیدا می‌کند. پیش‌تر از هرچیز باید به کارگر آموزش داد که روی پای خودش بایستد". وظیفه شخصی و اجتماعی کارگر، سازماندهی است. کارگر سازماندهی نداشته باشد هیچ نقشی در سیاست ندارد... سهمی ندارد. فقط بازی می‌خورد.»

در همین زمینه دکتر فریبرز رئیس دانا، اقتصاددان زندانی، در مقاله‌ای که به تازگی از زندان اوین به بیرون درز داده، نوشته است: «قانون کار مصوب سال ۱۳۶۹ مجمع تشخیص مصلحت نظام البته ایرادهای اساسی دارد، اما اصلی‌ترین ایراد آن نداشتن رویکردی اساسی در جایگاه مطمئن، معتبر و امن اجتماعی کارگران، یعنی رویکرد دموکراتیک کارگری است. این مصوبه که از سال ۱۳۵۸ از زمان وزارت کار داریوش فروهر، جان باخته قتل‌های سیاسی ۷۷ مطرح بود، همیشه به عنوان نان قندی برای کارگرانی به کار می‌رفت که هر آینه تحت شرایط اقتصادی، جنگ، فشار، سرکوب‌های سیاسی وخونین دهه‌ی شصت، وابستگی‌های سیاسی به جنبش چپ و سوسیالیستی و جز آن می‌توانستند چشم انداز قیام و نارضایتی‌های منتهی به جنبش اجتماعی را ترسیم کنند. در آستانه اجرای سیاست‌های تعدیل ساختاری، این نان قندی که در واقع وجهی از هیپوکراسی استحکام یافته بود، به شرطی اعطا شد که فصل ششم قانون قاطعانه راه بر هر نوع تشکل و اعتراض ببندد و مایه‌ی دلخوشی بخش‌های مختلف سرمایه داری ایران را فراهم آورد و چشمک هم به سرمایه‌های خارجی زند. فصل ششم قانون کار تعریفی مبهم از تشکل‌های کارگری به دست می‌دهد، آنها را وابسته به ایدئولوژی دولتی می‌کند، زیر انواع نظارت قرار می‌دهد، تعدد را نمی‌پذیرد و به هیچ روی حق اعتصاب را به رسمیت نمی‌شناسد. اصلاحیه قانون کار بر این جنبه‌ی ظفرنمون سرمایه‌داری صحه گذاشته است… بر خلاف نظر برخی نظریه پردازان ِپست مدرن کار پایان نمی‌یابد و شکل آن ثابت هم نمی‌ماند. زیرا سرمایه‌داری از حیث فنی، سیاسی چهره اجتماعی و حضور جهانی خود ]را[ تغییر می‌دهد. به این سبب فقر و بیکاری می‌ماند یا روند رو به رشد بحران‌های فزاینده‌تر می‌شود و بخش فزاینده‌تری را به برمودای محرومیت می‌کشاند…. فصل ششم قانون کار تعریفی مبهم از تشکل‌های کارگری به دست می‌دهد، آنها را وابسته به ایدئولوژی دولتی می‌کند، زیر انواع نظارت قرار می‌دهد، تعدد را نمی‌پذیرد و به هیچ روی حق اعتصاب را به رسمیت نمی‌شناسد. اصلاحیه قانون کار بر این جنبه‌ی ظفرنمون سرمایه داری صحه گذاشته است.» منبع

چهارشنبه سوری و حکومت نگران ایران

society — Mon, 18 Mar 2013 07:43:08 +0000

اکبر فلاح‌زاده - هرسال به چهارشنبه‌سوری که نزدیک می‌شویم، رسانه‌های حکومتی بنا می‌کنند به پخش فیلم‌های دلخراش از مجروح شدن مردم در اثر ترکیدن ترقه، یا سوختن دست و پایشان به علت پریدن از روی بوته آتش. راه به راه آمبولانس نشان می‌دهند که آژیرکشان به سوی بیمارستان‌ها روانه‌اند.

این همه نگرانی حکومت برای حفظ سلامت شهروندان البته مایه "مباهات" است، اما برای کسانی که صابون حکومت به تنشان خورده، کمی عجیب است. چون حکومت وقت سرکوب تظاهرات مردم علیه سیاست‌های زورگویانه رژیم، ازجمله در سرکوب دانشجویان کوی دانشگاه، چنان بی‌رحمی نشان می‌دهد که آدم حیرت می‌کند با پلیس یک رژیم مردمی و نگران سلامت مردم سرو کار دارد، یا با یک مشت اراذل و اوباش؟ حکومتی که عواملش مردم را از بالای پل به پایین پرت می‌کنند، با ماشین زیر می‌گیرند یا سر و صورتشان را با دشنه پاره پوره می‌کنند، نگران هر چه باشد، نگران سلامت مردم نیست.

در همین زمینه بیشتر بخوانید و بشنوید:

پرونده حق شادی

کودک، ترقه‌ و حکومت اسلامی

شادی به مردم جسارت می دهد

دستگیرشدگان تظاهرات یا مخالفان سیاسی و روزنامه‌نگاران و وبلاگ‌نویسانی که در زندان کتک می‌خورند و مانند زهرا کاظمی یا ستار بهشتی کشته می‌شوند، حکومت را نگران نمی‌کند. حکومت همچنین نگران نمی‌شود از اینکه مدام کارخانه‌ها و کارگاه‌ها تعطیل، و کارگرانشان بیکار می‌شوند. گاهی همین کارگران بیکار که جلوی فرمانداری یا اداره‌های دیگر جمع می‌شوند، به جای آنکه حق و حقوقشان را بگیرند، کتک نوش می‌کنند.

نگرانی حکومت

در این هیرو ویر ظاهراً نگرانی حکومت از این است که مبادا مردم از روی بوته آتش بپرند و ترقه بترکانند.

دستگاه‌های تبلیغاتی حکومت به طرزی اغراق‌آمیز مدام مردم را می‌ترسانند که مواظب بچه‌هایشان باشند با آتش و ترقه بازی نکنند. همین دستگاه‌ها تمام تلاششان را می‌کنند که خبرهای دیگر را پنهان کنند. از جمله اینکه چندی پیش "علت انفجار در کرج عمل کردن خمپاره جا مانده از مانورهای نظامی" بوده است.

جنگ افروزی و راه به‌راه برگزاری انواع و اقسام مانورهای نظامی و رزمایش و جنگ با دشمن فرضی ایراد ندارد، اما شب چهارشنبه سوری چهارتا ترقه ترکاندن ایراد دارد.

راه به راه گلوله و توپ و خمپاره شلیک می‌کنند و موشک هوا می‌کنند و در مانورهای رزمی چهارگوشه مملکت راکت می‌اندازند و آتش به پا می‌کنند:

خبرگزاری فارس از "شلیک راکتهای نازعات۱۰ و فجر۵ در رزمایش موشکی ارتش در رزمایش موشکی نیروی زمینی ارتش در مناطق مرکزی کشور" خبر می‌دهد. اینها عیب ندارد، آنوقت چهارتا بوته آتش زدن مردم و فشفشه هوا کردن بچه‌ها عیب دارد.

خمپاره جا مانده از مانورهای نظامی

دستگاه‌های تبلیغاتی حکومت به طرزی اغراق‌آمیز مدام مردم را می‌ترسانند که مواظب بچه‌هایشان باشند با آتش و ترقه بازی نکنند. همین دستگاه‌ها تمام تلاششان را می‌کنند که خبرهای دیگر را پنهان کنند. از جمله اینکه چندی پیش "علت انفجار در کرج عمل کردن خمپاره جا مانده از مانورهای نظامی" بوده است.

به گزارش ایسنا نماینده مردم کرج در مجلس در تشریح علت انفجار در کرج که به کشته شدن دو نفر انجامید گفت: «این انفجار به دلیل عمل کردن یکی از خمپاره‌های جا مانده از مانورهای نظامی در منطقه حصارک بوده است.»

محمدجواد کولیوند، اظهار کرد: «طبق بررسی‌های نیروی انتظامی در بین وسایل دوره‌گردهایی که لوازم و ضایعات آهن از منطقه حصارک جمع کرده‌اند، یک خمپاره عمل نکرده وجود داشته که بر اثر گرما و یا تخلیه غیر اصولی منفجر شده است.» وی افزود: «منطقه حصارک در بین کوه‌ها واقع شده است که در آن مانورهای نظامی و یا مانورهای بسیج اعم از رزمایش و یا آموزش در ایام مختلف همچون دفاع مقدس برگزار می‌شود. همچنین در این محل ممکن است نورافشانی‌هایی صورت گیرد که امکان جا ماندن یک خمپاره عمل نکرده بعد از این مانورها و یا نورافشانی‌ها موضوعی محتمل به شمار می‌آید.»

کولیوند گفت که آخرین اطلاعات حاکی از کشته شدن دو نفر بر اثر این انفجار و مجروح شدن چند نفر است.

خودسازی دختران در ایلام

خودسازی دختران در ایلام، کرمانشاه، آذربایجان شرقی و سایر مناطق محروم ایراد ندارد، اما پریدن همین دختران از روی بوته آتش چهارشنبه سوری ایراد دارد.

مسئولان امنیتی و انتظامی صبح تا شب جلسه می‌گذارند که چطور حال مردم را بگیرند، چطور بیشتر و بهتر سرکوبشان کنند، چگونه به طرزی موثرتر ارتباطات تلفنی و اینترنتی‌شان را کنترل کنند. به ویژه مناسبت‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری سبب بسیج سراسری دستگاه‌های سرکوب می‌شود که مواظب باشند یک وقت به مردم خودش نگذرد و از آن بدتر با برگزاری آئین‌های ملی نیاکان یاد گذشته‌های باستانی‌شان نیافتند تا خدای نکرده از اسلام غافل شوند.

اخبار حوادث روزنامه‌ها و رسانه‌های خود حکومت را نگاه کنید ببینید به چه تعداد اخبار فجیع برمی‌خورید که همه ناشی از سیاست‌های ویرانگر حکومت است. یک نمونه: «سه دختر در یک روز، در استان ایلام دست به خودکشی زدند که دو نفر از آن‌ها از طریق ریختن نفت به روی بدن‌شان و خودسوزی قصد پایان بخشیدن به زندگی خود را داشتند.

در پی این حادثه سه دختر ۱۷ و ۱۸ ساله اقدام به خودکشی کردند که یک نفر جان خود را از دست داده و دو نفر دیگر در شرایط وخیم به‌سر می‌برند.

بـراساس اطلاعات واصله دو دختر ۱۷ و ۱۸ ساله ایوانی و ایلامی با ریختن نفت بر روی خودشان و دختر۱۷ ساله دره‌شهری هم با خوردن پودر حشره‌کش اقدام به خودکشی کرد‌‌‌ه‌اند کـه دختر مصدوم ایوانی پس از انتقال به بیمارستان جان خود را از دست داد.»

گفتنی است استان ایلام بیشترین آمار خودکشی به‌ویژه خودسوزی زنان را در کشور به خود اختصاص داده است.

به گفته معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی استان ایلام، معضل خودکشی به‌عنوان یکی از معضلات مهم استان به‌شمار می‌رود. «سالانه ۴۳۰ نفر در ایلام اقدام به خودکشی می کنند که اغلب آنها زنان جوانی هستند که دست به خودسوزی می زنند». (ایرنا)

معاون هماهنگ‌کننده فرماندهی انتظامی استان ایلام نیز با اشاره به آسیب‌های روانی و اجتماعی شایع در استان، اظهار داشت: «این آسیب‌ها دلایل و ریشه‌های گوناگون فرهنگی، اقتصادی و… دارد که باید پس از شناسایی جهت کنترل و پیشگیری هدف‌گذاری شوند.»(منبع:آخرین نیوز)

آیا کسی هست که بپرسد ریشه‌های گوناگون فرهنگی، اقتصادی این آسیب‌های روانی و اجتماعی بالاخره هدف‌گذاری شد یا نه؟ به جای این کارها مسئولان امنیتی و انتظامی صبح تا شب جلسه می‌گذارند که چطور حال مردم را بگیرند، چطور بیشتر و بهتر سرکوبشان کنند، چگونه به طرزی موثرتر ارتباطات تلفنی و اینترنتی‌شان را کنترل کنند. به ویژه مناسبت‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری سبب بسیج سراسری دستگاه‌های سرکوب می‌شود که مواظب باشند یک وقت به مردم خودش نگذرد و از آن بدتر با برگزاری آئین‌های ملی نیاکان یاد گذشته‌های باستانی‌شان نیافتند تا خدای نکرده از اسلام غافل شوند.

آتش بازی، مورد علاقه مردم دنیا

اساساً آتش بازی چیز غریبی نیست و در مراسم ملی کشورهای مختلف جای ویژه‌ای دارد. به خصوص در جشن‌های کریسمس در سراسر دنیا شاهدیم که میلیون‌ها نفر از مردم سرخوشانه آتش بازی می‌کنند و فیلم‌شان هم مستقیم از تلویزیون‌ها پخش می‌شود. حکومت نه تنها مانع این مراسم نمی‌شود، بلکه حتی خود اعضای دولت و خانواده و بستگانشان هم در این مراسم شرکت می‌کنند، هرچند که همه‌شان خوب می‌دانند که آتش بازی خطرناک است.

همه ساله میلیون‌ها نفر از مردم در آستانه کریسمس به فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها هجوم می‌برند تا وسایل آتش بازی بخرند. آن وقت آتش بازی و پریدن از روی آتش در کشور ما جرم محسوب می‌شود. مرغ پخته هم به خنده می‌افتد وقتی حکومت دایه مهربان‌تر از مادر می‌شود و برای سوختن دست و پای بچه‌های مردم دلسوزی می‌کند.

همه ساله هم در این مراسم در جاهای مختلف دنیا عده‌ای مجروح یا کشته می‌شوند، اما باز مردم دست بر نمی‌دارند و حکومت هم این حوادث را بهانه تعطیل مراسم نمی‌کند. چون می‌دانند که بازی اشکنک دارد، سرشکستنک دارد.

تلاش‌ها و نظارت‌های فنی و آموزشی همه در جهت استاندارد کردن وسایل آتش بازی و نظارت بیشتر بر کارخانه‌های تولید وسایل آتش بازی است، نه تعطیل کردن آتش بازی. تجربه هم نشان داده که بیشتر تلفات، ناشی از استفاده از ابزارهای غیر استاندارد آتش افروزی است.

همه ساله میلیون‌ها نفر از مردم در آستانه کریسمس به فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها هجوم می‌برند تا وسایل آتش بازی بخرند. آن وقت آتش بازی و پریدن از روی آتش در کشور ما جرم محسوب می‌شود.

مرغ پخته هم به خنده می‌افتد وقتی حکومت دایه مهربان‌تر از مادر می‌شود و برای سوختن دست و پای بچه‌های مردم دلسوزی می‌کند.

سرخی تو از من، زردی من از توست که حکومت را می‌ترساند. این که آئین چهارشنبه سوری (که حکومت اسلامی حتی از نامش نیز واهمه دارد و آن را «چهارشنبه آخر سال» می‌نامد) با وجود این همه تبلیغات در جهت اسلامی کردن جامعه و حاکم کردن خفقان و مرگ، هنوز پاییده و بزرگ داشته می‌شود. این است که حکومت را می‌سوزاند.

تاکتیک ترور روانی: یکی را آزاد می‌کنند، چند تا را می‌گیرند

society — Sat, 09 Mar 2013 23:41:40 +0000

اکبر فلاح‌زاده- از میان روزنامه‌نگارانی که یک ماه پیش بازداشت شدند، تاکنون چندتایی با سپردن وثیقه به طور موقت تا زمان برگزاری دادگاه یا احضار مجدد آزاد شده‌اند.

در مقابل، عده دیگری از همین روزنامه‌نگاران ازجمله محمدجواد روح را هم همین چند روز قبل بازداشت کردند. او دبیر سرویس سیاسی ماهنامه «مهرنامه» و عضو «انجمن دفاع از حقوق زندانیان» بوده و با شماری از روزنامه‌های توقیف شده همکاری می‌کرده است.

تجربه سالیان نشان داده که این گرفتن و آزاد کردن‌ها اتفاقی نیست و کاملاً حساب شده جهت ترور روانی کل جامعه صورت می گیرد . یک خبر خوش آزادی با چند خبر ناگوار دستگیری همراه می‌شود. نبض جامعه را می‌گیرند تا هیجان‌های اجتماعی را به خیال خود کنترل و جامعه را به سمت مورد نظر هدایت کنند. در بستر متلاطم اجتماعی، این آزاد کردن‌ها بیشتر اضطراب ایجاد می‌کند تا آرامش.

چند خبر زیر را که طی روزهای اخیر منتشر شده است مرور کنید:

بازداشت فعالان مدنی و روزنامه‌نگاران در مهاباد

دو روزنامه‌نگار پس از یک روز بازداشت آزاد شدند

خسرو کردپور بازداشت شد

چهار تن از فعالان کارگری سنندج بازداشت شدند

ضیا نبوی به مکانی نامعلوم منتقل شد

سه تن دیگر از روزنامه‌نگاران بازداشت‌شده آزاد شدند

محمدجواد روح روزنامه‌نگار ایرانی بازداشت شد

دو عضو تحریریه روزنامه بهار از زندان آزاد شدند

تازه کسی هم که ظاهرا «آزاد» می‌شود، چندان آزاد نیست. باید آسه برود و آسه بیاید که دوباره دستگیر نشود. احتیاط او عملاً درس عبرتی برای رفتار همکارانش می‌شود تا هوای کار خودشان را داشته باشند و در سانسور خود بیشتر جدیت بورزند . فرد آزاد شده بیرون زندان هم خواسته یا ناخواسته مطابق انضباط زندان، «منضبط» و متنبه می‌شود. از این گذشته این به اصطلاح «آزادی»، نیم‌بند است، چون به قید وثیقه است و فرد «آزاد» شده باید مدام مضطرب و منتظر احضار بماند. این انتظار فرد آزاد شده را در درون خود زندانی می‌کند. به این ترتیب زندان در بیرون از زندان - این بار با هزینه خود زندانی - ادامه می‌یابد.

بسیار به‌ندرت پیش می‌آید که فرد آزاد شده دوباره زندگی عادی خود را مانند قبل از دستگیری پی گرفته باشد و مواضع سیاسی یا عقیدتی‌اش را با حرارت و شور و شوق همیشگی حفظ و تبلیغ کند. چنانچه زیر شکنجه کار به اعتراف تلویزیونی نکشد، افراد تا وقتی در زندان هستند، بیشتر به خودشان شبیه‌اند تا وقتی «آزاد» می‌شوند. بعد از آزادی به قدری هول و ولا دارند که دیگر به سختی می‌شود آنها را باز شناخت. فقط خروج قطعی از محیط وحشت و زندگی در شرایط امن است که فردیت را کم‌کم به فرد آزاد شده برمی‌گرداند و او را مانند سابق باز می‌شناساند.

وثیقه‌های سنگین

بعد از تودیع وثیقه هم کار تمام نیست. خانواده و بستگان زندانی که برای آزادی او وثیقه می‌گذارند به نوعی پایشان به ماجرا می‌کشد و در گیر و گرفتار می‌شوند. نخست این که چگونه وثیقه را فراهم کنند، این کار شاقی است که در شرایط بحران اقتصادی از عهده هرکسی برنمی‌آید و حل آن در گرو جوانمردی این و آن است. دوم اینکه مخارج زندگی «آزاد» شده را تامین کنند که معمولاً از کار بیکار شده است.

دختر عبدالفتاح سلطانی: «سال‌ها پیش فکر نمی‌کردم پدرم با آن همه فعالیت مثبتی که انجام می‌داد در دادگاهی به ۱۸ سال حبس محکوم شود و در دادگاه تجدید نظر این حکم به ۱۳ سال تغییر پیدا کند و هنوز هم برایم خیلی سخت است که بخواهم فکر کنم پدرم قرار است ۱۳ سال برای اینکه به مردمش کمک کرده و وظیفه شغلی‌اش را به عنوان یک وکیل درست انجام داده است در زندان بماند.»

این وثیقه‌ها در موارد بسیار چنان سنگین هستند که کمتر کسی از عهده آن برمی‌آید. آخرین نمونه، وثیقه‌ای بود که برای آزادی وکیل زندانی عبدالفتاح سلطانی طلب کرده‌اند: برای او وثیقه یک میلیارد و ۲۰۰ هزار تومانی تعیین کرده‌اند که او نتوانست از پس آن برآید و به‌رغم نیاز به درمان در زندان ماند. او باید یازده سال دیگر هم آنجا بماند، چون به عنوان وکیل وکالت کرده است.

دخترعبدالفتاح سلطانی گفت: «برای مرخصی چند روزه پدرم وثیقه‌ای بالای یک میلیارد تومان خواسته بودند. طبق قانون وثیقه‌ای که برای مرخصی زندانیان تعیین می‌شود بر اساس طول حکم حبس‌شان است. پدر من محکوم به ۱۳ سال حبس است که ۱۱ سال و نیم آن مانده است. یعنی برای مرخصی چیزی کمتر از ۱۰۰ میلیون باید تعیین می‌شد، اما مسئولان چندین برابر این قیمت را درخواست کرده بودند. پدرم گفت تعیین این مبلغ وثیقه غیر قانونی است و با آن موافقت نکرد بنابراین درخواست مرخصی رد شد.» سلطانی گذشته از حبس به بیست سال محرومیت از وکالت محکوم شده است .

دختر وی در گفت‌وگویی دیگر در پاسخ به این سئوال که «هیچگاه فکر می‌کردید وکیل مدافع بودن پدر چنین مشکلاتی برای خانواده‌تان ایجاد کند؟»، گفت: «راستش طی سال‌های گذشته با وجود تمام مشکلاتی که برای پدرم و بعد مادرم پیش آوردند، همیشه باور داشتم که داریم یک مسیر مثبت را طی می کنیم و هنوز هم همین اعتقاد را دارم. ولی سال‌ها پیش فکر نمی‌کردم پدرم با آن همه فعالیت مثبتی که انجام می‌داد در دادگاهی به ۱۸ سال حبس محکوم شود و در دادگاه تجدید نظر این حکم به ۱۳ سال تغییر پیدا کند و هنوز هم برایم خیلی سخت است که بخواهم فکر کنم پدرم قرار است ۱۳ سال برای اینکه به مردمش کمک کرده و وظیفه شغلی‌اش را به عنوان یک وکیل درست انجام داده است در زندان بماند. فکر می‌کنم همیشه یک سیستم قضائی باید خوشحال باشه از اینکه یک نفر از بدنه آن سیستم دارد وظیفه‌اش را درست انجام می‌دهد، اما از پدر من به عنوان یک وکیل دلسوز و وظیفه‌شناس نه تنها تقدیر نشد بلکه به ۱۳ سال زندان هم محکوم شد.»

ترس از ارتباط

وکلا به جرم وکالت و روزنامه‌نگاران و خبرنگاران رسانه‌ها به جرم روزنامه‌نگاری و رابطه با سایر روزنامه‌ها و رسانه‌ها بازداشت می‌شوند.

به نظر رضا معینی، مسئول بخش ایران سازمان «گزارشگران بدون مرز» اتهاماتی که وزارت اطلاعات علیه نهادها و رسانه‌های خارج از ایران مطرح کرده، پیکار با جامعه جهانی است و عواقب سنگینی برای جمهوری اسلامی دارد . او می‌گوید ایران با طرح اتهام علیه بخشی از رسانه‌های بین‌المللی، می‌خواهد با جامعه جهانی پیکار کند و سازمان گزارشگران بدون مرز به پیشواز این پیکار خواهد رفت.

دنیای ما دنیای ارتباطات است و وسایل و امکانات ارتباطی مدام مجهزتر می‌شوند تا ارتباط بهتر، دقیق‌تر و سریع‌تر برقرار شود اما در جمهوری اسلامی اصولاً چیزی به اسم ارتباط مشکوک است.

جرم روزنامه‌نگاران را حیدر مصلحی وزیر اطلاعات «اتصال به شبکه رسانه‌ای خارج » ذکر کرده است. اتهام ارتباط با رسانه‌های خارج همان چیزی است که رسانه‌های آزاد در دنیای دمکرات آن را وظیفه خود می‌دانند. چون محور اصلی کار ایجاد ارتباط است و رابطه رسانه‌ها با همدیگر کاملاً طبیعی و جزو وظایف رسانه‌ای است. به نظر رضا معینی، مسئول بخش ایران سازمان «گزارشگران بدون مرز» اتهاماتی که وزارت اطلاعات علیه نهادها و رسانه‌های خارج از ایران مطرح کرده، پیکار با جامعه جهانی است و عواقب سنگینی برای جمهوری اسلامی دارد . او می‌گوید ایران با طرح اتهام علیه بخشی از رسانه‌های بین‌المللی، می‌خواهد با جامعه جهانی پیکار کند و سازمان گزارشگران بدون مرز به پیشواز این پیکار خواهد رفت.

خطر خبرنگاری

در اطلاعیه وزارت اطلاعات، سازمان گزارشگران بدون مرز در کنار رادیو بین‌المللی فرانسه، دویچه وله، رادیو فردا، بی‌بی‌سی، صدای آمریکا و برخی سایت‌های دیگر وابسته به سازمان جاسوسی دولت انگلیس و سرویس‌های اطلاعاتی اروپایی هستند.

به گفته حیدر مصلحی، وزارت اطلاعات «به مجموعه‌ای متشکل از ۶۰۰ خبرنگار که ۱۵۰ نفر آنان در داخل کشور و مابقی در خارج کشور فعالیت رسانه‌ای خود را هماهنگ می‌کردند»، ضربه زده است.

اصولاً خبرنگاری در نظامی که می‌خواهد مردم را در بی‌خبری نگهدارد، کار بسیار خطرناکی است. قتل ستار بهشتی در زندان نشان داد که حتی وبلاگ‌نویسی هم تحمل نمی‌شود و مردم در کنج فضای مجازی هم مجاز نیستند دو کلام حرف حساب بزنند. این در حالی است که خبرنگاران دولتی یا وابسته به نهادهای امنیتی از انواع امکانات و تسهیلات برخوردارند تا با خیال راحت به مردم دروغ تحویل بدهند.

ترس صاحبان جراید

در پیوند با دستگیری‌های اخیر خبرنگاران، «صبا اعتماد» در مقاله‌ای که در «سایت خبرنگاران» منتشر شده، به نکته ظریفی اشاره کرده که کمتر به آن توجه شده است.

صبا اعتماد: «سه روز از دستگیری فله‌ای روزنامه‌نگاران ایرانی گذشت تا خبر دستگیریشان درروزنامه‌هایی که در آنها قلم می‌زدند، منتشر شود. اما آیا امكان انتشار فوری خبر دستگیری این روزنامه‌نگاران در روزنامه هایی كه متعلق به همین روزنامه‌نگاران است، میسر نبود؟»

او به جنبه‌ای از ترور اشاره می‌کند که هرچند به ظاهر کم اهمیت است، اما اثرات روانی ترور جمعی را نشان می‌دهد. او از «واكنش صاحبان جراید نسبت به دستگیری روزنامه‌نگاران خودشان» انتقاد می‌کند. به نوشته وی «سه روز از دستگیری فله‌ای روزنامه‌نگاران ایرانی گذشت تا خبر دستگیریشان درروزنامه‌هایی که در آنها قلم می‌زدند، منتشر شود. اما آیا امكان انتشار فوری خبر دستگیری این روزنامه‌نگاران در روزنامه هایی كه متعلق به همین روزنامه‌نگاران است، میسر نبود؟ سكوت خبری چند روزه درباره این اتفاق، بسیاری از روزنامه‌نگاران و خوانندگان این روزنامه‌ها را دچار یاس و دلسردی كرد تا جایی كه آنها در شبکه‌های اجتماعی بارها به این وضعیت اعتراض کردند و صاحبان این روزنامه‌ها را به محافظه‌كاری بیش از حد و یا خود سانسوری متهم کردند و نوشتند وقتی صاحبان روزنامه‌هایی كه روزنامه‌نگارانش دستگیر می‌شوند هیچگونه حمایت خبری و یا واكنشی نشان نمی‌دهند، چه توقعی از دیگران می‌توان داشت؟ هر چند یازدهم بهمن ماه درست سه روز پس از اتفاق دستگیری‌ها، این چهار روزنامه اخبار مربوطه را منتشر كردند، اما برخی از روزنامه‌نگاران معتقدند این كافی نیست و باید واكنشی سریع‌تر از این‌ها نشان داده می‌شد... آیا انتشار اخبار دستگیری فله‌ای روزنامه‌نگاران آنقدر اهمیت نداشت كه هیچ یك از روزنامه‌های بهار، اعتماد، شرق و آرمان در این زمینه خبری فوری منتشر كنند یا نه اهمیتش در این حد است كه ایام تعطیلی بگذرد و این روزنامه‌ها با بررسی شرایط، در انتشار اخبار دستگیری همتی كنند؟»

دستگیری خبرنگاران در ایران در حالی صورت می‌گیرد که سازمان گزارشگران بدون مرز در آخرین تحلیل آزادی رسانه‌ای از "نوعی عادی شدن وضعیت آزادی مطبوعات" در سال 2013 پس از بهار عربی و جنبش‌های اعتراضی دو سال پیش خبر داده بودند. به گزارش این سازمان ایران تنها به زندانی کردن روزنامه‌نگاران و شهروند وب‌نگاران بسنده نمی‌کند، بلکه ابتکار روش‌های غیر قابل پذیرش، فشار بر خانواده‌های روزنامه‌نگاران در داخل و خارج از کشور را هم در دست دارد.

ایران در تازه ترین فهرست رده‌بندی جهانی آزادی مطبوعات (WORLD PRESS FREEDOM INDEX)

در میان ١٧٩ کشور مورد بررسی در ردیف ١٧٤ (پنج تا مانده به آخر) قرار گرفته. سال قبل نیز چین، ایران و سوریه در اخرین رده های جدول رده‌بندی قرار داشتند.

خودکفایی درسرکوب

politics — Wed, 06 Mar 2013 21:36:42 +0000

احسان مهرابی

احسان مهرابی - شاید «سیاه‌ جامگان پیرو ابومسلم خراسانی» و «سیاه‌ جامگان نیروی انتظامی» هر دو مدیون خراسان باشند. مرو محل شکل‌گیری اولی بود و ناآرامی درمشهد دلیلی برای توسعه دومی. «سیاه‌ جامگان پیرو ابومسلم خراسانی» اما به اعتراض و قیام علیه حکومت مشهورند و «سیاه‌ جامگان نیروی انتظامی» به سرکوب معترضان.

شورش گسترده مشهد در۹ خرداد سال ۷۱ و پس از آن شورش‌های قزوین و اسلام‌شهر بیشتر از هر زمان دیگری مسئولان جمهوری اسلامی را به فکر توسعه یگان‌های ضد شورش انداخت. پیش از تشکیل نیروی انتظامی، برای برخورد با ناآرامی‌ها تشکیلاتی در قالب «کمیته‌های انقلاب اسلامی» فعال بود.

ناآرامی مشهد که درنوع خود بی‌نظیر بود، از اعتراض به تخریب یک خانه در مناطق حاشیه‌نشین توسط شهرداری آغاز شد و تمامی شهر را در برگرفت. یک سال قبل از این ناآرامی، نیروی انتظامی از ادغام کمیته‌های انقلاب اسلامی، شهربانی و ژاندارمری تشکیل شده بود و دراین یک سال گویا این نهاد هنوز نتوانسته بود خود را در قالب جدید پیدا کند.

ناآرامی مشهد با دخالت سپاه خاتمه یافت. براساس روایت‌های غیر رسمی، فرمانده نیروی انتظامی مشهد که دستور شلیک به معترضان را صادر نکرده بود برکنار شد.

پس از ناآرامی مشهد، حوادث مشابه درقزوین و اسلام‌شهر نیز به شدت سرکوب شدند. درفاصله این سال‌ها یگان ویژه نیروی انتظامی درحال توسعه بود و حتی اقدام به جذب سربازان اختصاصی برای خود و آموزش این سربازان وظیفه کرد.

پرویز داوودی، معاون اول احمدی نژاد، به هم‌فکرانش در موسسه مصباح یزدی گفته بود که «دولت هاشمی رفسنجانی پس از این حوادث مبلغ کلانی برای وارد کردن ابزار سرکوب از خارج از کشور اختصاص داده است.«

دادگاه حمله به کوی تهران در سال ۱۳۷۸ نام «نوپو » را بر سر زبانها انداخت. بسیاری «نوپو» را مخفف «نیروهای ویژه پاسدار ولایت»می‌دانستند، اما نیروی انتظامی این کلمه را مخفف «نیروهای ویژه پاد وحشت» اعلام می‌کرد.

اسماعیل احمدی مقدم تعداد نیروهای یگان ویژه را ۶۰ هزار نفر ذکر کرده است. ساختار یگان ویژه و حتی لباس‌های این یگان گویا به صورتی طراحی شده که ایجاد رعب و وحشت کند؛ لباس‌های تیره که این یگان را به سیاه جامگان مشهور کرده است.

پس از حادثه کوی دانشگاه تهران و فرماندهی محمد باقر قالیباف بر نیروی انتظامی، یگان ویژه به مدد تجهیزات وارداتی مجهز به وسایل سرکوب پیشرفته شد و هر از چند گاهی برای قدرت نمایی مانوری هم برگزار می‌کرد.

اعتراضات پس ازانتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ نیروهای یگان ویژه و تجهیزات جدید آن را برای ماه‌ها در معرض دید شهروندان تهرانی و برخی از شهرهای بزرگ قرار داد. سایت‌های اینترنتی مملو از تصاویر یورش بی‌رحمانه نیروهای این یگان به شهروندان معترض شدند.

در برخی از این فیلم‌ها، نیروهای یگان ویژه ضمن حمله به معترضان شیشه خودروهای پارک شده و مغازه‌های مردم را هم می‌شکستند. دستگاه‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی این اقدامات را به معترضان نسبت دادند اما اینک پس از سه سال و اندی، اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده نیروی انتظامی، مجبور به اعتراف درباره صحت این فیلم‌ها شده است. او البته مدعی شده که این نیروها از مردم عذرخواهی کرده‌اند اما در سخنانش نشانه‌ای از بازخواست جدی این نیروها نیست.

احمدی مقدم گفته «در سال ۸۸ از پشت‌بام منزلی در یکی از کوچه‌ها سنگ و گلدان به سر ماموران انداخته شد که موجب آسیب نخاعی یکی از ماموران نیز شد و این افراد که بسیار خسته و ناراحت بودند؛ اقدام به شکستن شیشه ماشین‌ها کردند اما با این حال تمامی آن ماموران دستگیر شدند و آنان خستگی را علت اصلی این اقدام خود دانستند. «

در نزدیکی یک انتخابات ریاست جمهوری دیگر و درحالی که هنوز درگیری‌های سیاسی مربوط به انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ به پایان نرسیده، آشفتگی وضعیت اقتصادی نگرانی از ناآرامی‌های اجتماعی را افزایش داده است. هفته پیش اعتراض کشاورزان اصفهانی به درگیری با یگان ویژه نیروی انتظامی کشیده شد.

شاید به دلیل همین نگرانی‌ها فرمانده نیروی انتظامی گفته که «یگان ویژه باید آماده باشد تا اگر یک تهدید بزرگ رخ داد، برای حمایت از جامعه وارد محل شود.» او در سخنرانی دیگری از کاهش ۳۸ درصدی آمار اعتصاب و تحصن کارگری در سال جاری خبر داده است. آماری که پیش از این چندان رسم بر اعلام آن نبوده است.

فرماندهان نیروی انتظامی مدعی هستند که درتولید ابزار سرکوب به خودکفایی رسیده‌اند. اسدالله هادی‌نژاد، جانشین فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی گفته که «تمامی امکانات یگان‌های ویژه تولید داخل و قابل رقابت با نمونه خارجی است.»

براساس گفته‌های اسماعیل احمدی مقدم که سایت انتخاب آن را منتشر کرده، نیروهای یگان ویژه چهار سال گذشته را مشغول تمرین بوده‌اند و «حتی برای تمرین یگان‌های ویژه وضعیتی ابلاغ شد که مثلا گردان در زمانی معین به محل از پیش تعیین شده برسد.»

سخن گفتن از آمادگی یگان ویژه و به رخ کشیدن قدرت این یگان البته شاید هشداری از سوی فرمانده نیروی انتظامی به مردم ناراضی از وضعیت اقتصادی باشد تا هوس اعتراض را در سر نپرورانند.

درباره تعداد نیروهای یگان ویژه آمار دقیقی دردسترس نیست.اسماعیل احمدی مقدم تعداد این نیروها را ۶۰ هزار نفر ذکر کرده و این یگان البته همچنان درحال جذب نیروهای جدید است.

ساختار یگان ویژه و حتی لباس‌های این یگان گویا به صورتی طراحی شده که ایجاد رعب و وحشت کند؛ لباس‌های تیره که این یگان را به سیاه جامگان مشهور کرده است. فرمانده نیروی انتظامی نیز گفته که «یگان ویژه اقتدارگرا است.»

چندی پیش حسن کرمی، فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی، از برنامه ریزی برای تشکیل واحد زنان در یگان ویژه خبر داده بود. به گفته فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی واحدهای زیادی دراین یگان فعالند از واحد شترسوار و چترباز گرفته تا واحدهای واحد دریایی و واحد « سپکا» (واحد سگ‌های پلیس کارآگاهان ایران و سگ‌های پلیس کنترل اجتماعات.)

خودکفایی شعاری است که مسئولان جمهوری اسلامی در بسیاری از حوزه‌ها تکرار می‌کنند و اینک فرماندهان نیروی انتظامی مدعی هستند که درتولید ابزار سرکوب به خودکفایی رسیده‌اند. اسدالله هادی‌نژاد، جانشین فرمانده یگان ویژه نیروی انتظامی گفته بود که «تمامی امکانات یگان‌های ویژه تولید داخل و قابل رقابت با نمونه خارجی است.»

صحت ادعای این فرمانده نیروی انتظامی چندان مشخص نیست اما برخوردهای سال ۸۸ گویا به اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده نیروی انتظامی، این اعتماد به نفس را داده که به جای واردات ابزار و شیوه سرکوب به فکر صادرات شیوه سرکوب به کشورهای مشابه ایران باشد.

شاید از همین رو او می‌گوید: «در سوریه اگر پلیسی با کفایت و یگان ویژه وجود داشت، می‌توانستند مشکلات را در ابتدا حل و فصل کنند و دیگر نیازی به حضور ارتش در ماجرا نبود.»

نمودهای بیرونی شکاف حکومت- ملت

politics — Wed, 06 Mar 2013 07:30:08 +0000

مجید محمدی (جامعه شناس)

مجید محمدی - مخالفان و منتقدان جمهوری اسلامی معتقدند که شکافی عمیق میان حکومت و ملت وجود دارد و این شکاف در حال گسترش بوده است. مهم‌ترین وجوه این شکاف امتیازات قشر حاکم، فساد گسترده و نهادینه به دلیل عدم شفافیت، خویشاوندسالاری، و تبعیض‌های حقوقی و ساختاری علیه زنان، اقلیت‌های قومی و جنسیتی و مذهبی، دگراندیشان و دگرباشان است.

اما فراتر از این وجوه ساختاری و حقوقی، قائلان به شکاف میان حکومت و ملت به چه شواهدی متمسک می‌شوند یا می توانند متمسک شوند؟ این شکاف در چه اموری بهتر قابل مشاهده است؟

برپاکردن چوبه‌های دار در پارک‌ها و ورزشگاه‌ها

اعدام افراد در ملاء عام (فراتر از جرم ارتکابی یا درستی و نادرستی مجازات اعدام) و بالاخص در ورزشگاه‌ها (اعدام یک تن در استادیوم ورزشی در شهر سبزوار) و پارک‌ها (اعدام دو جوان که صرفا برای اخذ ۷۰ هزار تومان از خنجر استفاده کرده بودند) که افراد برای تفریح به آنجا می روند و قطع انگشتان دست در انظار عمومی (با ماشینی که اخیرا به نمایش درآمد)، حکایت از تلاش بی سابقه‌ حکومت برای ارعاب عمومی دارد.

اعدام در مکان‌های تفریحی موجب افزایش امنیت جامعه یا بازدارندگی از ارتکاب جرم نبوده و نیست، بلکه امنیت قدرتمندان را با ارعاب معترضان بالقوه و بالفعل فراهم می‌کند. با نزدیک شدن به انتخابات ۱۳۹۲ این اعدام‌ها شتاب گرفته‌اند. تنها حکومتی که رابطه‌ای اندام‌وار با جامعه ندارد، به چنین اقداماتی برای ارعاب عمومی دست می‌زند.

عادی شدن فساد

فساد در همه‌ حکومت‌ها وجود دارد اما میزان آن و نحوه‌ برخورد با آن در سیستم‌های سیاسی مختلف متفاوت است. فساد در حکومت‌های استبدادی و مبتنی بر تبعیض و امتیاز، گسترده، پر حجم و عادی می‌شود تا حدی که دستگاه قضایی نیز آن را امری عادی دانسته و با آن برخورد نمی‌کند.

ناصر تقویان، یکی از روحانیان نزدیک به خامنه‌ای، در سخنانی در دانشگاه تربیت مدرس می‌گوید: «یکی از دوستان بنده برای این که پروژه‌ای را در وزارت نفت انجام دهد، مجبور شد به یکی از معاونان یا مدیران کل آن وزارتخانه، مبلغ یک میلیارد و دویست میلیون تومان رشوه بدهد و من وقتی کپی چک مربوط به آن رشوه را به آقای پورمحمدی، رئیس سازمان بازرسی کل کشور نشان دادم و ایشان را در جریان آن موضوع قرار دادم، در پاسخ گفتند ‌ای بابا! اینجور چیز‌ها که در مملکت بسیار است.» (فارس، ۱۳ دی ۱۳۹۱)

این نوع برخورد نمایانگر عمیق شدن شکاف میان حکومت و مردم تا حدی است که دیگر مقامات حتی تلاشی برای پرده پوشی یا توجیه آن نمی‌کنند.

فساد در همه‌ حکومت‌ها وجود دارد اما میزان آن و نحوه‌ برخورد با آن در سیستم‌های سیاسی مختلف متفاوت است. فساد در حکومت‌های استبدادی و مبتنی بر تبعیض و امتیاز، گسترده، پر حجم و عادی می‌شود تا حدی که دستگاه قضایی نیز آن را امری عادی دانسته و با آن برخورد نمی‌کند.

خامنه‌ای نیز پی‌گیری و کاهش فساد در کشور را عملا بیهوده دانسته است: «چند سال قبل درباره مبارزه با فساد اقتصادی، نامه‌ای به رؤسای قوا نوشتم مکرر می‌گویند فساد اقتصادی اما این کار به زبان گفتن تمام نمی‌شود بلکه نیازمند مبارزه عملی است، در عمل چه کار شد؟ در عمل چه کار کردید؟»

حکم ارتداد و کفر مخالفان

عزیزالله خوشوقت از روحانیان نزدیک به بیت خامنه‌ای و از خویشاوندان وی- از صادر کنندگان فتواهای قتل‌های زنجیره‌ای که معلم اخلاق لباس شخصی‌ها و بسیجیان نیز بود- در باب مخالفان حکومت چنین گفته بود: «بايد بر روی فتنه‌گران خط قرمز كشيد. فتنه ۸۸ تطهير نمی‌‌شود. فتنه‌گران كافر و مرتد هستند و تطهير نمی‌شوند... هركسي سابقا و لاحقا در فتنه، خاموش يا آرام بود، بايد بر روی اسم آنها نيز خط بطلان كشيد.» (کیهان، ۱۳ دی ۱۳۹۱) خوشوقت بعدا خبری را که سایت فرارو منتشر کرد و دیگر نشریات از آن نقل کردند، تکذیب کرد.

صادر کنندگان فتاوای قتل مخالفان با عناوینی مثل کفر و ارتداد معمولا این گونه فتاوا را به طور پنهانی و برای لباس شخصی‌ها، تیم‌های ترور وزارت اطلاعات و فرماندهان سپاه در دوره‌های اعتراض عمومی صادر می‌کنند اما گهگاه در حوزه‌ عمومی نیز چنین چیزهایی می‌گویند و در صورت مخالفت، آنها را تعدیل می‌کنند.

خوشوقت در گفت‌وگوی دوباره با "فرارو" در خصوص کافر و مرتد دانستن فتنه‌گران اظهار داشت: «منظور از کفر، کفران نعمت انقلاب و نظام و مقصود از ارتداد آنان، بازگشت از مسیر درست انقلاب و رهبری است و نه کفر و ارتداد فقهی.» (۱۶ دی ۱۳۹۱) اگر فتوای کفر و ارتداد محمد مختاری، جعفر پوینده و فروهرها به همین ترتیب تفسیر شده بود یا قرار بود چنین تفسیر شود، آنها الان در کنار ما بودند.

کافر و مرتد تلقی کردن مخالفان حکومت در میان نظامی‌ها و امنیتی‌های نزدیک به بیت غلبه دارد. حکومتی که میلیون‌ها مخالف خود را کافر و مرتد می‌داند و حتی افرادی را که دربرابر سرکوب‌ها سکوت می‌کنند (ده‌ها میلیون نفر) غیرخودی به حساب میاورد، با این عمل خود به صراحت اعلام می‌کند که پایگاه اجتماعی ندارد.

هشدار به ایرانیان یا "خودی‌ها"

سخنگوی وزارت خارجه‌ جمهوری اسلامی هنگامی در باب سفر ایرانیان به ایالات متحده هشدار می‌دهد (مهر ۴ دی ۱۳۹۱) که مشکلی برای یکی از اعضای کاست حکومتی یا نیروهای امنیتی رژیم یا قاچاقچیان اسلحه و مواد و ابزارهایی با کاربرد دوگانه مشکلی در ایالات متحده پیدا می‌شود. شهروندان ایرانی زندانی در ایالات متحده نه به دلیل آرا و عقایدشان بلکه به دلیل فعالیت‌های خلاف قانون بازداشت شده یا از ورود مجدد به این کشور بازداشته می‌شوند. در سوی دیگر این داستان کسانی که نسبتی با حکومت ندارند این اخطارها را همیشه نادیده می‌گیرند.

اگر وزارت خارجه به شهروندان ایرانی هشدار می دهد که به لیبی سفر نکنند (باشگاه خبرنگاران، ۲۶ بهمن ۱۳۹۱) در واقع پاسداران، امنیتی‌ها، بسیجیان و دلالان اسلحه را مد نظر دارد چون شرایط لیبی برای این آتش افرزوان و تروریست‌ها امن نیست.

کافر و مرتد تلقی کردن مخالفان حکومت در میان نظامی‌ها و امنیتی‌های نزدیک به بیت غلبه دارد. حکومتی که میلیون‌ها مخالف خود را کافر و مرتد می‌داند و حتی افرادی را که دربرابر سرکوب‌ها سکوت می‌کنند، غیرخودی به حساب میاورد، با این عمل خود به صراحت اعلام می‌کند که پایگاه اجتماعی ندارد.

اگر میلیون‌ها ایرانی مشکلی با دولت‌های دیگر کشورها حتی دولت‌های هم‌پیمان و نزدیک مثل روسیه و چین و کره‌ شمالی و سوریه و سودان پیدا کنند، صدایی از مقامات وزارت خارجه‌ جمهوری اسلامی شنیده نمی‌شود یا اگر ایرانیان غیرخودی مشکلی با هر دولت خارجی پیدا کنند کمکی از دولت خود دریافت نمی‌کنند. دولت جمهوری اسلامی صرفا در خدمت اقلیت کوچکی در جامعه است.

منفور بودن مظاهر و ایدئولوژی رژیم

به گفته‌ باورمندان به رژیم "اگر روند فیلمسازی و سریال‌سازی به همین منوال ادامه یابد به جایی می‌رسیم که محجبه‌های ما در خیابان‌ها، سنگسار می‌شوند. طبق آمار مجلس تنها سه درصد از سینماگران به جمهوری اسلامی معتقدند." (فرج‌الله سلحشور، الف، ۷ دی ۱۳۹۱)

شبیه به همین سخنان را مصباح یزدی در مورد جوانان و قشر دانشگاهی گفته است: "نسل آينده در معرض خطر است که نه آداب قديمی و سنتی و نه ارزش‌های اسلامي بر تربيت آنها حاکم است و با اين فرهنگ غربی و تلويزيون و دروس دانشگاهی تربيت شدند و در کلاس دانشجويان غير از بدگويی به نظام و بعضا به اسلام چيز ديگری ياد نمی‌گيرند." (مرکز خبر حوزه، ۳۱ فروردین ۱۳۸۷)؛ "ببينيد امروز دانشگاه ها به چه انحرافاتی مبتلا هستند، چيزی كه هيچ تناسبي با اهداف انقلاب و جمهوری اسلامي ندارد... اگر كسی بگويد ما در اين عرصه تنزل كرديم سخن بی جايی نگفته است." (کیهان، ۷ بهمن ۱۳۸۸)

این گونه سخنان به خوبی حکایت دارند از آگاهی باورمندان جدی به نظام نسبت به عدم باور اکثریت جامعه به ایدئولوژی رژیم و اعتراض آنها به اِعمال احکام این ایدئولوژی در عرصه‌ عمومی.

تنبیه با اجبار به انجام فرائض دینی

بیش از هر کس دیگر، مقامات جمهوری اسلامی می‌دانند که انجام اجباری دستورات دینی که به بخشی از ایدئولوژی حکومتی تبدیل شده نوعی مجازات است. مراسم مذهبی در ایران دولتی شده و در برابر، مردم مراسم و گردهمایی‌های عرفی خود را در خانه‌ها برگزار می‌کنند. به همین دلیل شرکت در نماز جماعت برای کسانی که آن طرف شکاف حکومت و مردم ایستاده‌اند به عنوان مجازات بدل از زندان در نظر گرفته می‌شود.

به این حکم دادگاه در ایران نگاه کنید: "نوجوان ۱۷ ساله به علت رانندگی بدون گواهينامه و بي احتياطی منجر به ايراد صدمه بدنی به عابر پیاده مجرم شناخته شده است. اين فرد با عنايت به گزارش مرجع انتظامی، اقرار خود، شکايت شاکيه، نظريه پزشکی قانونی به استناد مواد ۷۱۷ و۷۱۸ قانون مجازات اسلامی، به پنج ماه حبس تعزيری محکوم شده است...با توجه به نوجوان بودن متهم و به استناد ماده ۲۰ قانون مجازات اسلامي حبس نامبرده به مدت سه سال تعليق و مجازات جايگزين در نظر گرفته شده است.

بر اساس مجازات تعيين شده «محمد.ن» بايد به مدت يکسال از تاريخ قطعیت دادنامه هر هفته چهار روز در نماز مغرب و عشاء مسجد محل سکونت خود شرکت و هر سه ماه يک‌بار گواهي حضور از امام جماعت مسجد به اجرای احکام کيفری ارائه كند و تازمان گرفتن گواهينامه موتور سيکلت از رانندگی با آن خوداری کند... با استفاده از اين گونه جايگزين‌های حبس علاوه بر کاهش جمعيت زندان‌ها، از آثار ونتايج مثبت اخلاقي واجتماعی برخوردار خواهیم بود." (رييس شعبه ۱۰۱ دادگاه جزايي کرمان، ایسنا، ۲۸ خرداد ۱۳۹۱)

تنها در کشوری که مردم از دین دولتی و رسمی فاصله گرفته باشند، افراد با انجام اجباری مراسم دینی مجازات می شوند.

چهار افسانه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی

politics — Sun, 10 Feb 2013 20:38:05 +0000

مجید محمدی

مجید محمدی - کسانی که نمی‌دانند فرایند تصمیم‌گیری و اجرای سیاست‌های جمهوری اسلامی در عرصه‌ روابط میان دولت‌ها چگونه صورت می‌گیرد، نکاتی را به جمهوری اسلامی نسبت می‌دهند که اصولا تخیل و توهم خود آنهاست.

همین افراد ممکن است مدعای خامنه‌ای در باب "صریح، صادقانه و قاطعانه" سخن گفتن در سیاست خارجی و "عزت، حکمت و مصلحت" به عنوان مبانی سیاست خارجی جمهوری اسلامی را باور کنند.

البته دیپلماتیک نبودن رفتار جمهوری اسلامی ("دیپلمات نیستم") و خلاف عرف روابط بین‌الملل عمل کردن ("انقلابی‌ام" به تعبیر خامنه‌ای) جمهوری اسلامی را می‌توان از آنها پذیرفت.

استخوان‌بندی سیاست خارجی جمهوری اسلامی دشمنی با دمکراسی و آزادی، قلدری در منطقه، و فراهم کردن نیروهای هم‌پیمان عملیاتی با پرداخت دلارهای نفتی است. بقیه، انبوهی از شعار و تصمیماتی است که تحت شرایط خاص و بر اساس جلسات اتفاقی در بیت رهبر و ملاقات‌های سران نظامی و امنیتی در محافل مذهبی و هیئت‌ها گرفته می‌شود.

مجریان این سیاست‌ها نیز اکثرا از روحانیون و آقازاده‌های نزدیک به دفتر رهبر هستند و هیچ یک بر اساس شایستگی به این مقام نرسیده‌اند.

در این شرایط، با دشواری می‌توان سیاست‌های خردمندانه یا واکنش‌هایی معقول به تصمیمات یا پیشنهادهای دیگر دولت‌ها را به جمهوری اسلامی نسبت داد. در ذیل چهار افسانه را که برخی ناظران غربی یا مقامات جمهوری اسلامی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی نسبت داده‌اند، توضیح می‌دهم.

نقش غرب در روی کار آمدن تندروها

گفته می‌شود «واکنش‌های خصمانه آمريکا و غرب به آنچه که از نظر رهبران ايران سياستی ميانه‌رو تلقی می‌شد در نهايت باعث شد که تندروها در سياست داخلی ايران برتری پيدا کرده و زمينه برای قدرت ‌جناح احمدی‌نژاد فراهم شود.»

سرکوب مخالفان و نقض حقوق بین‌الملل از ابتدا جزء پروتکل‌های اعلام شده جمهوری اسلامی بوده است. آنها حقوق بین‌الملل را با صراحت، قاطعیت، اما غیرصادقانه نقض می‌کنند.

اگر مقامات جمهوری اسلامی منتظر رفتار دیگران هستند تا واکنش نشان دهند چرا از رفتارهای معقول سیاستمداران غربی مثل استعفا در صورت رسوایی یا عدم کارایی پیروی نمی‌کنند؟ آنچه در این اظهارنظر فراموش شده، آن است که سیاست داخلی در ایران سازوکارهایی مستقل از عرف روابط بین‌الملل دارد.

‌سیاست خارجی در ایران از یک سو دنباله‌ی سیاست داخلی و از سوی دیگر توجیه کننده یا زمینه‌ساز اقدامات و تصمیمات در سیاست داخلی (مثل سرکوب افراد با متهم کردن آنها به وابستگی به خارج) است.

سرکوب مخالفان و نقض حقوق بین‌الملل از ابتدا جزء پروتکل‌های اعلام شده‌ جمهوری اسلامی بوده است. آنها حقوق بین‌الملل را با صراحت و قاطعیت، اما غیر صادقانه نقض می‌کنند.

مبارزه با امپریالیسم

امپریالیسم، غولی بی شاخ و دم است. ضد امپریالیست‌ها هیچگاه تعریف روشنی از این تعبیر به دست نداده و منظورشان را روشن نساخته‌اند. از مولفه‌هایی که تصریحا یا ضمنا در مطالب ضد امپریالیستی آمده نمی‌توان غول بی شاخ و دمی به نام امپریالیسم ساخت. امپریالیسم بدون اعمال سلطه محقق نمی‌شود، اما قدرت نظامی برتر ملاکی کافی برای این نیست که کشوری را امپریالیست بنامیم.

بنابر آنچه از فحوای سخنان و مواضع ضد امپریالیست‌ها بر می‌آید، کاربرد قدرت نظامی در خارج از چارچوب حقوق بین‌الملل، داشتن پایگاه نظامی در دیگر کشورها بدون رضایت آنها، و قدرت اقتصادی و فرهنگی نامتوازن و متعاقب آن سلطه و گسترش‌طلبی است که یک کشور را به قدرتی امپریالیستی (با توجه به مراتب این امر) تبدیل می‌کند.

به همین دلیل امپریالیسم به ایالات متحده محدود نمی‌شود. قدرت‌هایی که اعمال امپریالیستی دارند در همه‌ نقاط دنیا به چشم می‌خورند؛ از جمله در منطقه‌ خاورمیانه. برخی از کشورها نسبت به کشورهای دیگر قدرت بیشتری دارند و بنا براین قدرت بیشتری برای اِعمال در اختیار دارند. امروز هیچ کشور اشغال شده‌ای وجود ندارد اما کشورها در مناطق مختلف در چارچوب روابط خاصی عمل می‌کنند.

استخوان‌بندی سیاست خارجی جمهوری اسلامی، دشمنی با دمکراسی و آزادی، قلدری در منطقه و فراهم کردن نیروهای هم‌پیمان عملیاتی با پرداخت دلارهای نفتی است.

به عنوان مثال عربستان سعودی در حوزه‌ شبه جزیره‌ی عرب دارای قدرت اقتصادی و نظامی برتر است و طبعا دولت‌های دیگر این منطقه به قطب نمای آن می‌نگرند. در این مناطق برخی کشورها ضعیف‌ترند اما آیا همه‌ آنها که ضعیف‌ترند تحت فشار قوی‌ترها هستند؟ مردم نروژ یا سوئد کجا از اعمال قدرت فرانسوی‌ها یا امریکایی‌ها یا بریتانیایی‌ها شکایت کرده‌اند؟

امپریالیسم با برخی از معانی ذکر شده متعلق بود به قرن هجدهم تا نیمه‌های قرن بیستم. از همین جهت مبارزه‌ جمهوری اسلامی در سیاست خارجی خود با امپریالیسم اصولا تهی و بی‌معناست. مبارزه با استکبار یا دشمن در جمهوری اسلامی صرفا ابزاری برای سرکوب مخالفان داخلی و آتش افروزی در منطقه است.

کمک به ملل محروم

عنوان فوق در عرف جمهوری اسلامی یعنی لبیک گفتن به دراز شدن دست دیکتاتورها و گروه‌های اسلامگرا به سوی جمهوری اسلامی. حتی یک کشور یا جنبش دمکراتیک نیست که جمهوری اسلامی به آن کمکی کرده باشد.

پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی و از کف رفتن حامی جدی حکومت‌های دیکتاتوری در عالم، مقامات جمهوری اسلامی خلایی را مشاهده کردند که تصور می‌کردند با پر کردن آن می‌توان مدعای مدیریت جهانی خود و مقابله با ایالات متحده و غرب را دنبال کنند.

این کار با نفت بشکه‌ای ۱۵ تا ۲۵ دلار در دوران ریاست جمهوری رفسنجانی و خاتمی و ضرورت پرداختن به کمبودها و خسارات دوران جنگ امکان‌پذیر نبود. البته روسیه و چین نیز از کسب و کار حمایت از دیکتاتورها کاملا کناره نگرفته‌‌اند (مثل حمایت از رژیم بشار اسد در سوریه در اوج جنایاتش علیه بشریت).

با روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد هم زمینه‌ ایدئولوژیک (نظامی‌گرایی)، هم شاکله‌ی قشر حکم (نظامیان و امنیتی‌ها) و هم قیمت نفت (بالای ۵۰ دلار تا حدود ۱۴۰ دلار در بشکه) برای آن سیاست که از روز اول در ذهن مقامات رژیم جای داشت فراهم شد. در دهه‌ ۸۰ و بعد از آن، حمایت از دیکتاتوری‌های شکننده به بخشی از سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شد.

حمایت نظامی مثل حمایت نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی از رژیم بشار اسد در سوریه تا آن حد جدی و راهبردی است که اسد از سوی ایران دولت‌های غربی را تهدید می‌کند.

این حمایت در سه بعد انجام می‌شود: اقتصادی، نظامی/امنیتی و تبلیغاتی. حمایت اقتصادی مثل موافقت اصولی با وام ۴۰۰ میلیون دلاری به رژیم الکساندر لوکاشنکو در بلاروس یا وام شش میلیارد دلاری به رژیم بشار اسد در سوریه، یا وام‌هایی که در افریقا یا آمریکای لاتین داده شده عمدتا در جهت تقویت رژیم‌های دیکتاتوری، خرید هم‌پیمان علیه ایالات متحده یا دور زدن تحریم‌ها بوده است. وام‌های خارجی جمهوری اسلامی به هیچ وجه توجیه اقتصادی نداشته‌اند.

در شرایط تحریم نفتی سوریه از سوی اروپا، دولت جمهوری اسلامی به خرید نفت سوریه اقدام کرد (۵۸۶ هزار و ۴۰۰ بشکه، تابناک، ۲ آذر ۱۳۹۰) تا این رژیم از لحاظ منابع مالی دچار مشکل نشود.

همچنین جمهوری اسلامی با پیش فروش آینده نفت در تلاش است منابع درخواست شده توسط دیکتاتورها را تامین کند. فروش نفتی که در آینده استخراج می‌شود در بازار بورس و فروش آن به کارکنان وزارت نفت تحت عنوان اوراق سلف نفتی یکی از این اقدامات است. (الف، ۱ آذر ۱۳۹۰)

حمایت نظامی مثل حمایت نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی از رژیم بشار اسد در سوریه تا آن حد جدی و راهبردی است که اسد از سوی ایران دولت‌های غربی را تهدید می‌کند. حمایت تبلیغاتی مثل راه‌اندازی ده‌ها شبکه‌رادیویی و تلویزیونی به زبان‌های دیگر توسط رادیو تلویزیون دولتی جمهوری اسلامی هدفی غیر از تبلیغات علیه دشمنان فرضی و مخالفان و حمایت از همپیمانان این رژیم را دنبال نمی‌کند.

به دلیل مخالفت بنیادی مقامات جمهوری اسلامی با دمکراسی، این رژیم سه برنامه‌ موازی را در سیاست خارجی خویش دنبال می‌کند: ۱) حمایت از دیکتاتورها و دیکتاتوری‌ها در سطح جهان، ۲) حمایت از گروه‌های فاشیستی و ضد دمکراتیک در کشورهای غربی و عربی، و ۳) حمایت از گروه‌های تروریستی که هدفی غیر از تشکیل حکومت‌های دیکتاتوری در سر نمی‌پرورانند.

در عکس‌العمل به این سیاست‌هاست که پرچم جمهوری اسلامی در سوریه و بحرین به آتش کشیده می‌شود همان کاری که سال‌هاست دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی با پرچم ایالات متحده می‌کند.

استقلال و عدم‌تعهد

حتی پس از پایان جنگ سرد، جهان همچنان دو قطبی است. وتوی قطعنامه‌ پیشنهادی اتحادیه‌ عرب مبنی بر لزوم کناره گیری اسد در شورای امنیت توسط روسیه و چین و حمایت‌های این دو از دولت‌های اقتدارگرای جمهوری اسلامی، سودان، کوبا، کره‌ شمالی و لیبی (پیش از سقوط) بیانگر این نکته است که جهان بعد از دو دهه که از سقوط اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق می‌گذرد همچنان جهانی دو قطبی است.

روسیه هزاران نفر را در جمهوری‌های مسلمان‌نشین خود به قتل می‌رساند و احمدی‌نژاد و خامنه‌ای، پوتین را در آغوش می‌کشند، اما کشته شدن یک زن مسلمان به دست یک نژادپرست در آلمان، ماه‌ها در رسانه‌های ایران خوراک تبلیغات ضدغربی می‌شود.

اما قطب‌ بندی جدید مبتنی بر امپراتوری‌ها و ابر قدرت‌ها نیست، بلکه مبتنی است بر تقابل دمکراسی و لیبرالیسم سیاسی با اقتدارگرایی و تمامیت‌خواهی.

دیکتاتوری‌های چین و روسیه لیبرالیسم اقتصادی (مافیایی و ظاهری) را پذیرفته و آن را با فساد در خدمت خود قرار داده‌اند اما لیبرالیسم سیاسی و آزادی‌های ناشی از آن اموری نیست که کمونیست‌های چینی و تزاریست‌های روسی با آنها کنار بیایند.

قطب اقتدارگرایی و استبداد اقمار خود را نیز یافته و در کنار آنها عمل می‌کند. رژیم‌های بشار اسد، علی خامنه‌ای، رائول کاسترو، کیم جونگ اون و عمر بشیر و ده‌ها دیکتاتور دیگر در روز مبادا که معترضان به سراغ آنها می‌آیند؛ رو به قبله‌ چین و روسیه دارند.

در مقابل صدایی از این کشورها علیه سرکوب‌ها و جنایات روسیه و چین علیه مخالفان بیرون نمی‌آید.

روسیه هزاران نفر را در جمهوری‌های مسلمان نشین خود به قتل می‌رساند و احمدی‌نژاد و خامنه‌ای پوتین را در آغوش می‌کشند؛ اما کشته شدن یک زن مسلمان به دست یک نژاد پرست در آلمان ماه‌ها در رسانه‌های ایران خوراک تبلیغات ضد غربی می‌شود.

لیبرال دمکراسی نیز البته مرکز و اقمار خاص خود را دارد. اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا و ژاپن در مرکز این قطب هستند و کشورهایی در امریکای لاتین، آفریقا، آسیای جنوب شرقی و غرب آسیا (مثل ترکیه) با این قطب هم‌پیمان هستند.

برخی کشورهای آمریکای لاتین که قواعد دمکراسی را پذیرفته‌اند در حال گذار به لیبرالیسم سیاسی و برخی در حال تعلیق میان لیبرالیسم سیاسی و دمکراسی‌های سوسیالیستی هستند و برخی نیز همچنان دیکتاتوری‌های ظاهرا سوسیالیستی و دمکرات‌اند.

دعواهای جناحی، علت‌های ریشه‌ای

politics — Tue, 05 Feb 2013 21:39:18 +0000

نگاهی به عمق درگیری‌های جناح‌های درون نظام

کورش عرفانی

کورش عرفانی - از آن چه در جلسه‌ استیضاح عبدالرضا شیخ‌الاسلامی، وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی در مجلس گذشت، می‌شد حدس زد که خبرهای تازه‌تر و داغ تری در راه است. تنها یک روز بعد، قاضی مرتضوی بازداشت شد.

پس از بازداشت علی اکبر جوانفکر، رئیس موسسه خبری ایران، این نخستین اقدام عملی است که در ورای درگیری‌های لفظی و کلامی میان جناح‌ها روی داده است. اقدامی که بسیار جدی‌تر و مهم‌تر از مورد جوانفکر است. آیا از رویدادهای این دو روز می‌توانیم به نتیجه‌گیری در مورد آن چه در راه است بپردازیم؟ نوشتار زیر فرضیه‌هایی را در این مورد بررسی می‌کند.

بستر متشنج سیاسی و اجتماعی

به نظر می‌رسد که باند احمدی‌نژاد در حفظ قوه‌ مجریه زیر سلطه‌ خویش جدی است. برخلاف دو رئیس جمهور قبلی – رفسنجانی و خاتمی – که قوه‌ مجریه را به آرامی به فرد بعدی سپردند، این بار رئیس جمهور نظام، سر آن ندارد که این پست را به آسانی به دیگری تحویل دهد. او درصدد است قبل از پایان دوره‌ دوم خود از امکانات و ابزارهای موجود برای پیشبرد یک پروژه‌ جناحی بهره برد. گفته‌های مشایی مبنی بر این که ما نمی‌خواهیم این قوه را به دیگران واگذار کنیم و این که در این راه آماده «شهادت» هم هستیم به خوبی نشان می‌دهد که برای آنها موضوع می‌تواند تا چنین مرزی پیش رود.

مشکل نظام اما در اینجاست که اگر بخواهد به سوی کندن این تیم از بدنه‌ خود برود، نیاز به یک جراحی خونین دارد که شاید در شرایط فعلی مناسب‌ترین انتخاب برای تضمین آینده‌ آن نباشد. می‌دانیم که پزشکان برخی مواقع از دست زدن به یک جراحی لازم در قبال بیمار خودداری می‌کنند، زیرا وضعیت عمومی او را برای این کار مناسب تشخیص نمی‌دهند. اینک نیز نظام به سان بیماری است که از یک سو، جراحی برای وی به طور جدی ضروری است و از سوی دیگر، شرایط عمومیش بسیار وخیم است: تحریم ها، بحران اقتصادی حاد، انزوای بین‌المللی و خطر حمله‌ نظامی. اما شاید یک پارامتر دیگر از همه‌ این‌ها مهم‌تر باشد: شکنندگی نظم جامعه.

دست زدن به یک حرکت رادیکال در شرایطی که جامعه در التهاب شدید است می‌تواند به شدت تحریک کننده باشد، یعنی تمام فشارهای ناشی از خشم و محرومیت و نفرت را آزاد سازد. نظام خود از این واقعیت باخبر است و راهکارهای امنیتی را – مانند ایجاد «پلیس افتخاری» - پیش بینی کرده است، اما آن چه در این جا به عنوان احتمال انفجار اجتماعی از آن سخن می‌گوییم، نیرویی چنان قوی را در خود انباشته کرده است که آزاد شدنش جز با یک تغییر و دگرگونی عظیم آرام نخواهد شد.

سپاه که اینک در سیاست و اقتصاد و فرهنگ و همه چیز درگیر است، نمی‌تواند فقط به عنوان یک نیروی ناظر نقش آفرینی کند و باید از یک مرحله به بعد وارد عمل شود. باید انتظار داشت که سپاه، به سان فیلی که وارد بلورفروشی می‌شود، به صحنه‌ سیاسی پا بگذارد. برخورد سپاه نیز فقط می‌تواند، همانند نقش این نیرو در جریان جنبش سبز، در مسیر سرکوبگری و قلع و قمع باشد.

این خطری است که توانسته بود تا این جا نظام را وادار سازد به جدال‌های غیر مستقیم، مانند تهدید و محدودیت سازی قانونی و ممنوعیت طرح‌های دولت در مجلس و امثال آن، اکتفاء کند. اما روز یکشنبه در مجلس اتفاقی افتاد که دیوارهای حرمت ساختگی میان مدعیان قدرت را فرو ریخت و رویارویی را به شکل عریان و بی تعارف خود درآورد.

فازی جدید در نبردهای جناحی

در این موقعیت تازه که از روز دوشنبه شانزدهم بهمن آغاز شده، دیگر مقابله‌ با هم به حرف و سخن و انتقاد محدود نمی‌شود، بلکه دو طرف به طور فیزیکی به سراغ هم آمده‌اند. این شرایط جدید وارد یک منطق «کنش-واکنش» شده که به احتمال زیاد، تشدید خواهد شد و تا جایی ادامه می‌یابد که حداقل یکی از دو طرف یا کوتاه آمده و تسلیم شود یا از صحنه حذف شود.

این نیز به معنای درگیری‌هایی است که ویژگی‌هایی داشته باشد که موجب بروز انفجار اجتماعی نشود: ۱) بسیار قاطع و قوی باشد. ۲) سریع و با شتاب پیش رود. ۳) کار را به طور ریشه‌ای تمام کند. تامین این سه ویژگی بستگی مستقیم به توان عملیاتی طرفین دارد. اما چه نیرویی در درون نظام از چنین قابلیتی برخوردار است؟

به نظر می‌رسد که در رویارویی آغاز شده، یگانه جناحی که این توان عملیاتی را در اختیار دارد سپاه پاسداران باشد. این نیروی نظامی، که اینک در سیاست و اقتصاد و فرهنگ و همه چیز درگیر است، نمی‌تواند فقط به عنوان یک نیروی ناظر نقش آفرینی کند و باید از یک مرحله به بعد وارد عمل شود. سپاه برای این منظور نیز چاره‌ای ندارد جز این که از نقطه‌ قوت و برتری خود نسبت به سایر جناح‌ها یعنی قدرت نظامی خود استفاده کند. به این ترتیب باید انتظار داشت که سپاه، به سان فیلی که وارد بلورفروشی می‌شود، به صحنه‌ی سیاسی پا بگذارد.

برخورد سپاه نیز فقط می‌تواند، همانند نقش این نیرو در جریان جنبش سبز، در مسیر سرکوبگری و قلع و قمع باشد. در آن زمان ما شاهد بودیم که علاوه بر مردم عادی و معترضان، یک سری از «خودی»های سابق، به عنوان «جریان فتنه»، تار و مار شدند، یعنی اعضای شاخص جناح اصلاح‌طلب دستگیر و حبس و محاکمه شدند. این بار هم قرار بر این است که یک سری دیگر از «خودی»ها مورد حمله قرار گیرند، تحت عنوان «جریان انحرافی».

هدف این بار: «جریان انحرافی»

«جریان انحرافی» دربرگیرنده تیم احمدی‌نژاد - مشایی است که منطق‌اش برای ماندن در هرم قدرت این است: بقای نظام با ما یا نبود نظام بی ما. این نخستین باری است که یک جناح در درون نظام و از بطن رژیم این منطق سخت را مطرح و به طور جدی پای آن ایستاده است. وقتی این گرایش را در کنار گرایش اصلاح‌طلبان قرار می‌دهیم، می‌بینیم که باند احمدی‌نژاد اشکارا از اصلاح‌طلبان «خطر»ساز تر شده است. چندی پیش محمد رضا خاتمی، برادر رئیس جمهور سابق ایران، محمد خاتمی، اظهار کرده بود که اگر زمینه برای فعالیت اصلاح‌طلبان نباشد، آنها خانه‌نشین می‌شوند و هرگز تا مرز «براندازی» پیش نخواهند رفت.

یک خطای محاسباتی فاحش توسط خامنه‌ای در جریان انتخابات ۸۸ او را از جایگاه استراتژیک پایین کشید و به یک مهره‌ تاکتیکی در کنار یکی از جناح‌های نظام تبدیل کرد. سقوط خامنه‌ای به این سطح زمانی به یک فاجعه تبدیل شد که همین جناح، که خامنه‌ای اعتبار خود را به پای آن سوزانده بود، به او پشت کرد. احمدی نژاد تا اینجا موفق شده است کاری را که هیچ مهره‌ دیگری در نظام قادر به آن نبوده، عملی سازد: پایین کشیدن ولی‌فقیه از جایگاه تعیین کننده‌ سابق خویش.

اینک به وضوح می‌بینیم که تیم احمدی‌نژاد مسیری را در پیش گرفته است که اثرات و عوارض و نتایج آن را می‌توان به عنوان یک «براندازی ناخواسته»‌ نظام دید. این استراتژی شامل موارد زیر است:

۱) بی‌اعتبار سازی مقام رهبری در درون نظام: تا اینجا نظام جمهوری اسلامی تعادل ساختار قدرت را از طریق نقش خاص ولی‌فقیه به عنوان قدرتمندترین عنصر حکومتی تامین ‌کرده است. هم خمینی و هم خامنه‌ای این نقش را ایفا کرده و به این ترتیب نظام جمهوری اسلامی را با حفظ و تامین آرامش درونی نسبی آن به پیش برده بودند. اما یک خطای محاسباتی فاحش توسط خامنه‌ای در جریان انتخابات ۱۳۸۸، او را از چنین جایگاه استراتژیکی پایین کشید و وی را به یک مهره‌ تاکتیکی در کنار یکی از جناح‌های نظام تبدیل کرد. سقوط خامنه‌ای به این سطح زمانی به یک فاجعه تبدیل شد که همین جناح، که خامنه‌ای اعتبار خود را به پای آن سوزانده بود، به او پشت کرد و امروز به بلای جان وی تبدیل شده است.

این موضوع سبب شد که خامنه‌ای، به نوعی گروگان باند احمدی‌نژاد شود و امروز می‌بینیم که این باند دارد گروگان خود را در راستای درگیری‌های جناحی فدا می‌کند. کار به جایی رسیده است که خامنه‌ای در جلسات مخفیانه‌ خود با روسای دو قوه‌ مجریه و مقننه، به احمدی‌نژاد التماس کرده که دست از لجبازی بردارد و با مجلس همکاری کند.

رهبری که روزی با یک حرف به غائله‌ای مهم خاتمه می‌داد امروز مجبور است «دردمندانه» و با حواله دادن آنها به «روز قیامت» از ایشان درخواست همکاری با هم کند. پس، احمدی نژاد تا اینجا موفق شده است کاری را که هیچ مهره‌ی دیگری در نظام قادر به آن نبوده است صورت بخشد: پایین کشیدن ولی‌فقیه از جایگاه تعیین کننده‌ سابق خویش.

۲) قرار دادن کشور در موقعیت اجبار به تسلیم در مقابل فشارهای خارجی: در طول سه دهه، نظام جمهوری اسلامی منافع خویش را در آن ‌دیده است که با آمریکا رابطه‌ای مستقیم و علنی نداشته باشد؛ برای مقاومت در برابر فشارها در این زمینه دولت‌های پیوسته در ایران این هنر را داشته‌اند که با یک اقتصاد بسته و مبتنی بر درآمد نفت کشور را در ظاهر و در ورای نگرانی برای توسعه‌ آن در یک چرخه‌ بسته حفظ کنند. یعنی اقتصاد معیشتی را طوری مدیریت کنند که نیازی به سرمایه‌گذاری‌ آمریکایی یا حتی غربی در حوزه‌های غیر نفتی نداشته باشند.

اما احمدی‌نژاد که در طول هشت سال گذشته رقمی بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی داشته است با سوء‌مدیریت کشور را به روزی انداخته است که نظام در مقابل دو گزینه‌ رادیکال قرار گرفته است: یا تسلیم در مقابل غرب برای رفع تحریم‌ها و یا مقابله با سناریوی شورش‌های برانداز. هیچ دولتی تا این جا، حتی در بدترین شرایط جنگ هشت ساله، اقتصاد ایران را تا این حد در مرز ورشکستگی و حتی فروپاشی قرار نداده است.

۳) به کارگیری دستگاه اجرایی کشور برای باقی ماندن در قدرت: در طول چندین دوره‌ ریاست جمهوری، هیچ یک از روسای جمهوری به این فکر نیفتادند که از جایگاه خویش به عنوان «رئیس قوه‌ مجریه» برای منافع انتخاباتی به طور آشکار و علنی و برنامه ریزی شده استفاده کنند. احمدی‌نژاد و تیمش اما نه فقط چنین منظوری دارند، بلکه حتی آن را به شکلی مستقیم مطرح کرده‌اند.

با حذف اصلاح‌طلبان، که دارای یک عقبه‌ اجتماعی نسبی در میان طبقه‌ متوسط بودند، دیگر هیچ یک از جناح‌های نظام نمی‌تواند مدعی باشد که جز در میان اعوان و انصار خویش، پشتوانه‌ اجتماعی دارد. با کنار زده شدن اصلاح‌طلبان، اینک صف‌بندی روشنی میان یک جامعه سرشار از تنفر و خشم و یک نظام درگیر روابط مافیایی دیده می‌شود. باند احمدی‌نژاد با تقلب انتخاباتی سال ۸۸ و متعهد ساختن تمامی اصول‌گرایان برای دفاع از شرایط موجود در مقابل معترضان خیابانی، موفق شد این صف بندی آشکار و رادیکال را به نظام تحمیل سازد.

این بدعتی است که لرزه در چارچوب نظام انداخته است. در طول سه دهه‌ گذشته نوعی چرخش قدرت کنترل شده، بر مبنای مصلحت‌های نظام تنظیم و اجرا شده است، اما این بار یکی از جناح‌های درون نظام می‌خواهد این بازی سنتی را به هم بزند و برای این منظور از هیچ تاکتیک و روش «غیر معمول» صرف نظر نمی‌کند. نظام نمی‌داند که با این وضعیت چه کند.

۴) قرار دادن اکثریت جامعه در مقابل کل نظام: تا به این جا، در جنگ قدرت میان جناح‌ها، حداقل یکی از جناح‌ها، درظاهر هم که شده، خود را در کنار مردم نشان می‌داد؛ اما با حذف اصلاح‌طلبان، که دارای یک عقبه‌ اجتماعی نسبی در میان طبقه‌ متوسط بودند، دیگر هیچ یک از جناح‌های نظام نمی‌تواند مدعی باشد که جز در میان اعوان و انصار خویش، که وابستگان اقتصادی به نهادهای نظام هستند، پشتوانه‌ اجتماعی دارد.

با کنار زده شدن اصلاح‌طلبان، اینک صف‌بندی روشنی میان یک جامعه سرشار از تنفر و خشم و یک نظام درگیر روابط مافیایی دیده می‌شود. باند احمدی‌نژاد با تقلب انتخاباتی سال ۸۸ و متعهد ساختن تمامی اصول‌گرایان برای دفاع از شرایط موجود در مقابل معترضان خیابانی، موفق شد این صف بندی آشکار و رادیکال را به نظام تحمیل سازد.

در سایه این خصوصیت‌ها، می‌بینیم که آسیب‌های باند احمدی‌نژاد به نظام، اساسی، ساختاری و غیر قابل جبران بوده است. به همین دلیل نیز باید انتظار داشت که ادامه‌ حیات آن، نه فقط این خصوصیات را تشدید و تعمیق کند، بلکه دردسری‌های بنیادین دیگری را برای نظام به وجود آورد.

به همین دلیل نیز شاید ضرورت پایان بخشیدن به حیات نظام غیر قابل اجتناب جلوه کند. یعنی نظام به راستی انتخاب دیگری نداشته باشد. به عبارت دیگر، جنگ قدرت امروز دیگر نمی‌تواند با حضور تمامی اجزا و اعضای بدنه‌ نظام انجام شود، لزوم حذف یکی دو جناح به طور اضطراری مطرح است و این امر شاید حتی شکل کودتای کنترل شده را به خود بگیرد. یعنی سپاه پاسداران با حضور نظامی سازمان یافته‌ خود تلاش کند تمام مرزهای نگه دارنده و محدودساز خود را کنار گذاشته و با یگ گرایش تهاجمی به صحنه بیاید.

در چارچوب چنین سناریویی این سپاه است که می‌تواند درباره‌ حذف و بقای جناح‌های موجود در درون نظام تصمیم بگیرد: جناح خامنه‌ای (روحانیت محافظه کار)، جناح رفسنجانی (مافیای خاندان هاشمی)، حلقه‌ احمدی نژاد- مشایی، جناح بازار (موتلفه‌ای‌ها) و جناح اصلاح‌طلبان.

نتیجه‌گیری

نظام اسلامی حاکم بر ایران در مجموعه‌ بحران‌های چندگانه گرفتار است: بحران اتمی، فشار ناشی از تحریم‌ها، فروپاشی اقتصادی، خطر انفجار اجتماعی و جنگ قدرت میان جناح‌ها. هر یک از بحران‌ها به همدیگر پیوند دارند و یکدیگر را تقویت می‌کنند.

آن چه شاید زنگ خطر را برای نظام به طور جدی به صدا در می‌آورد، این است که حل این بحران‌ها به طور جداگانه و مجزا دیگر ناممکن است. یا نظام می‌تواند راهکاری را برای این مجموعه‌ چند بحرانی پیدا کند و یا کل آنها، حیات نظام را زیر سوال برده‌اند. تلاش این نوشتار نشان دادن این بود که حتی فقط یکی از بحران‌ها – جنگ قدرت -، چگونه می‌تواند کل ساختار نظام را به چالش بکشد.

این چشم‌انداز پیام روشنی برای تمامی ناظران و کنشگران دارد تا بدانند ایران وارد فاز جدیدی از تحول شده است که تغییر در ساختار قدرت حاکم در آن غیر قابل گریز شده است.

رهبری، مرتضوی، و بازخوانی نسبت آمر و عامل در جنایت

politics — Tue, 05 Feb 2013 11:20:15 +0000

علی اقشاری

علی افشاری - نطق روح‌الله حسینیان در مخالفت با استیضاح عبدالرضا شیخ‌الاسلامی وزیر سابق کار از جهتی حائز توجه بود. حمایت وی از مرتضوی و کم‌رنگ کردن نقش دادستان سابق تهران در فجایع بازداشتگاه کهریزک بار دیگر نسبت بین آمر و عامل در شکل‌گیری جرم را برجسته ساخت.

حسینیان از چهره‌های تندروی امنیتی سابق در نطق خود گفت : « مرتضوی یک قاضی انقلابی است که در زمانی جلوی روزنامه‌های زنجیره‌ای ایستاده است و در سال ۸۸ مقتدرانه با اخلال‌گران درگیر شده و در برابر آنها ایستادگی کرده است. مرتضوی هم باید مانند سوریه چوب مقاومت و ایستادگی خود در برابر بیگانگان را بخورد... در زمان دادستانی آقای مرتضوی، اتفاقاتی در کشور افتاد که یک طرف آن جوانان بسیجی عاشق رهبری و طرف دیگر آمریکا، غرب، بهائیان، لیبرالیست‌ها، توده‌ای‌ها و معارضان و ضدانقلاب قرار داشتند. عده‌ای از بسیجیان پاک ما کشته شدند بدون اینکه هیچ کس پیگیر خون ریخته شده آنها باشد.»

این اظهارات شباهت بسیاری با سخنان روح‌الله حسینیان در مراسم ختم سعید امامی دارد. در انجا هم حسینیان از دیانت، تقوی، هوش و کاردانی سعید امامی تعریف کرد و خدمات زیاد وی به نظام را متذکر شد.

سخنان حسینیان فارغ از نادرستی آنها روشنگر واقعیتی است که در فضای سیاسی ایران به عامل و مجری جنایت بیشتر از آمر و فرمانده توجه می‌شود. فضائلی که حسینیان برای مرتضوی قائل شد در اصل رذائل و خصائل منفی وی هستند. اما بحث اصلی اینجا است که سعید مرتضوی بر چه بستری رشد کرد؟ چه کسانی و چه امکاناتی باعث شدند تا وی از یک بازپرس ساده به دادستانی تهران و مرد اول برخورد‌های قضائی در مسائل سیاسی برای قریب به یک دهه تبدیل شود؟

مرتضوی با خوش خدمتی به رهبری و تعقیب دستورات و احکام مستقیم و غیرمستقیم او به اذیت و آزار و تعقیب کیفری کسانی پرداخت که دیدگاه‌های انتقادی داشته و یا خارج از محدود‌ه‌های مجاز حقوق شهروندی خود را طلب کرده بودند.

مرتضوی آلت فعل و مجری دستورات و دیدگاه‌های رهبری بود و با چراغ سبز وی قوانین، انصاف، عدالت و اصول اخلاقی را کنار گذاشت. بدون حمایت رهبری، مرتضوی همین شخصیت ضعیف کنونی است که توان دفاع از خود را ندارد. جو منفی مجالس هشتم و نهم علیه وی در مجلس ششم به مراتب بیشتر بود. اعمال و فجایعی که در دوره مسئولیت او در دوران اصلاحات رخ داد اگر چه به شدت بازداشتگاه کهریزک نبود اما فرق چندانی نیز به لحاظ محتوایی نداشت و دامنه فراخ‌تری را شامل می‌شد.

ولی در آن دوران حمایت پر رنگ آیت‌الله خامنه‌ای باعث شد تا وی علی‌رغم اعتراضات دولت، مجلس و جامعه مدنی، محکومیت در دادسرای انتظامی قضات و مخالفت آیت‌الله شاهرودی رئیس وقت قوه قضائیه در پست خود باقی بماند.

اعمال مرتضوی هر چقدر کراهت داشته باشند، قبح‌شان به مراتب کمتر از تخلف کسی است که جنایات به پشتگرمی و دستور او انجام شده‌اند. سعید امامی نیز هر انچه انجام داده بود برای خدمت وتثبیت دستگاه ولایت فقیه بود. همه فجایعی که در دوره مسئولیت وی در وزارت اطلاعات رخ داد اعمال خودسرانه نبودند بلکه تحقق دستور‌ها، برنامه سرکوب سیستماتیک و پاسخگویی به انتظارات رهبری برای دفع تهدید‌های امنیتی پیش‌ روی نظام بود. او سخنانی را در عمل مشق کرد که رهبری در تریبون‌های مختلف هشدار می‌داد. اما در آن ماجرا سعید امامی و همسرش به نحو فجیعی قربانی شدند تا نقش و دخالت رهبری در قتل‌های زنجیره‌ای و اساسا سرکوب ونقض مستمر حقوق بشر مخفی بماند.

اعمال مرتضوی هر چقدر کراهت داشته باشند، قبح‌شان به مراتب کمتر از تخلف کسی است که به پشتگرمی و دستور او جنایات انجام شده است. همین نسبت بر عملکرد سعید امامی نیز صادق است. او نیز هر انچه انجام داده بود برای خدمت وتثبیت دستگاه ولایت فقیه بود. او آنچنان امین رهبری بود، که ماموریت اعزام و درمان همسر رهبری در لندن به وی سپرده شد.

همه فجایعی که در دوره مسئولیت سعید امامی در وزارت اطلاعات رخ داد اعمال خودسرانه نبودند بلکه تحقق دستور‌العمل‌ها، برنامه سرکوب سیستماتیک و پاسخگویی به انتظارات رهبری برای دفع تهدید‌های امنیتی پیش‌ روی نظام بودند. او سخنانی را در عمل مشق کرد که رهبری در تریبون‌های مختلف هشدار می‌داد.

اما در آن ماجرا سعید امامی و همسرش به نحو فجیعی قربانی شدند تا نقش و دخالت رهبری در قتل‌های زنجیره‌ای و اساسا سرکوب ونقض مستمر حقوق بشر مخفی بماند.

باز می‌توان بحث کرد و نسبت‌های مشابهی بین اعمال اسدالله لاجوردی و محمد نیک ری‌شهری با حمایت‌ها و مسئولیت‌های مستقیم آیت‌الله بهشتی و خمینی بر قرار ساخت. سئوال کلیدی در این میان این است آمر بیشتر مقصر است یا عامل؟

در پارادایم فقه سنتی و مشهور مجازات عامل بیشتر از آمر است. در نظام قضایی جمهوری اسلامی نیز این نگرش حاکم است. بار‌ها بازجویان من هشدار می‌دادند که آگاه باشم که جزای عامل بودن بیش از آمر بودن است.

اما اگر به لحاظ منطقی واصولی نگاه کنیم مسئولیت آمر به مراتب بیشتر است. درست است که بدون عامل، حکم آمر بر زمین باقی می‌ماند. تا دستی نباشد، فرمان مغز معطل است. آمر‌ها، عامل ساز هستند و با سخنان و نظرات‌ و تشویق‌ها و بشارت‌هایشان و تطمیع و تهدیدشان، عامل‌ها و مجری‌ها را پرورش می‌دهند و یا تشجیع می‌کنند. عامل بدون آمر کاری را نمی‌تواند جلو ببرد. قدرت تصمیم‌گیری ندارد و همچنین اعتماد به نفس انجام عمل را نیز ندارد. ولی اگر عاملی کار را انجام نداد، آمر می‌تواند عمال دیگری پیدا کند.

بررسی واکنش‌ها نشان می‌دهد که حتی در میان اپوزیسیون و نیرو‌های جامعه مدنی و به خصوص

اصلاح‌طلبان نیز گویی عامل بیشتر در خور سرزنش است. انگار رد پای ضعیف‌کشی در اینجا نیز قابل مشاهده است. سعید مرتضوی باید به خاطر قانون‌شکنی‌ها، تخلفات و ظلم و ستمی که بر جمع زیادی روا داشته است، محاکمه و مجازات شود. اما کسانی که پشتوانه وی بودند و تیغ سرکوب را در دستش قرار دادند و وی را بر مرکب برخورد‌های خشونت آمیز نشاندند، به مراتب بیشتر مستحق مجازات هستند.

سعید امامی مرد اما اذیت و آزار دگراندیشان و آزادی‌خواهان در ایران متوقف نشد. سعید مرتضوی ماه‌ها است از منصب قضاوت تعلیق شده است اما هنوز که هنوز است از مجازات متخلفین فجایع کهریزک خبری نیست. حق‌کشی‌ها، داغ و درفش‌ها، زندان‌های سیاسی و دیگر نمود‌های سرکوب کماکان برقرار است.

یکی از دلایلی که آیت‌الله خامنه‌ای حکم حکومتی برای کنار رفتن مرتضوی از مدیریت سازمان تامین اجتماعی صادر نکرد، چه بسا به این مسئله بر می‌گشت که مرتضوی در خدمت فرامین وی بوده و به قول حسینیان شر کسانی را دفع کرده که آنها را فتنه‌گر و یا ابزار دشمن می‌دانسته است. اشراف به این قضیه و روابطی که بین مرتضوی و رهبری از گذشته برقرار بوده شاید نقشی مهم در برخورد محتاطانه رهبری با بحران درون حکومتی سازمان تامین اجتماعی ایفا کرده است.

ضرورت دارد فعالان اجتماعی و سیاسی منتقد و تحول‌خواه در ایران و به خصوص آنهائی که به اجرای عدالت پس از کشف حقیقت بها می‌دهند، به نقش آمر بیش از عامل توجه کنند و برتری مجازات کسی که دستور جنایت را می‌دهد و یا بستر تئوریک و ساختار سیاسی و حقوقی آن را فراهم می‌سازد بیش از کسی بدانند که حکم را مستقیم و یا غیر مستقیم اجرا می‌کند.

مرگ‌پرستی حکومت ایران

society — Wed, 16 Jan 2013 13:37:33 +0000

در گفت‌وگو با شهلا شفیق، جامعه‌شناس، پژوهشگر و فعال حقوق زنان

آیدا قجر

آیدا قجر - در ایران، شمار برنامه‌های مذهبی و عزاداری‌های سراسری از جشن‌های ملی بیشتر است. در چنین شرایطی، نسبت و نقش «شادی» و «عزاداری» در فرهنگ امروز ایران چیست؟ چرا زن‌ها حضور پررنگی در مجالس عزاداری دارند؟ مسئله «مرگ‌اندیشی» یا تقدس بخشیدن به مرگ در ایران از کجا آمده و بر چه مبنایی استوار است؟ نقش حکومت در ریشه‌ای کردن مذهب و باورهای مرگ و شهادت چیست؟ حکومت و فرهنگ مردسالار در تبدیل شادی به عزا و محرومیت زنان چه نقشی ایفا می‌کند؟

در این زمینه با شهلا شفیق، جامعه‌شناس، پژوهشگر و فعال حقوق زنان در فرانسه گفت‌وگویی کرده‌ایم. این گفت‌وگو بخشی از مجموعه‌ گفت‌وگوهایی است که رادیو زمانه تحت عنوان "حق شادی" تدارک دیده است.

گفت‌وگو با شهلا شفیق را با تدوین و اجرای فنی سارا روشن می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر گوش کنید:

نسبت و نقش «شادی» و «عزاداری» را در فرهنگ امروز ایران چگونه می‌بینید؟

شهلا شفیق - جمهوری اسلامی مقولات «شهادت‌طلبی» و «انتظار» را برای تبدیل مذهب به یک ایدئولوژی حکومتی به خدمت گرفته است و فرهنگ عزاداری که به‌طور وسیع تبلیغ و ترویج می‌شود از این مفاهیم بهره بسیار برده است.

شهلا شفیق: ایدئولوژی جمهوری اسلامی هم در خدمت پدرسالاری است، هم آن را تقویت می‌کند و هم از آن بهره می‌گیرد. برای آنکه نظم ولایت فقیه برقرار باشد و همه تابع امر رهبر قرار گیرند حکومت نیاز به سلسله مراتب پدرسالاری دارد. اینگونه در خانواده، سروری با مرد است، در جامعه ولایت با فقیه است. زنان تابع مردانند و خلاصه همه افراد تابع امر ولی.

اگر به گفتار حزب‌اللهی بنگریم، متوجه ارتباط فرهنگ عزاداری با دو مقوله پایه‌ای که ذکر کردم می‌شویم: امت (ملت) باید خود را در راه ایدئولوژی حاکم فدا کند و در‌‌ همان حال منتظر یک ناجی هم باشد. آن‌ها که شهید جمهوری اسلامی هستند، سربازان امام زمانند و مرگشان، راه آمدن او را هموار می‌کند؛ پس فرخنده است. حجله‌های شهیدان مفاهیم عزا و عروسی را در هم می‌آمیزد و به عزاداری رنگ شادی می‌زند.

از‌‌ همان ابتدای حکومت جمهوری اسلامی، در متن جنگ ایران و عراق، حاکمان مفاهیم متناقضی مثل تبریک و تسلیت را همزمان مطرح کردند؛ به طور مثال خانواده‌های شهدا باید هم عزاداری می‌کردند و هم این عزاداری باید به جشن تبدیل می‌شد. از ترکیب شادی و شهادت، معجون عجیبی به وجود آمد که در خدمت ترویج فرهنگ مرگ‌پرستی قرار گرفت.

با توجه به این مفاهیم و تناقض‌های آنها وقتی به مراسم‌ مذهبی نگاه می‌کنیم، متوجه حضور پررنگ زنان در آن‌ها می شویم. چرا زن‌ها با برگزاری این مجالس و شرکت‌ در آنها پذیرای این مفاهیم هستند؟

نمی‌دانم آیا می‌توان چنین برداشتی داشت یا خیر؟ مراسم عزاداری در ایران با مفاهیم سیاسی گره خورده، به نمایش تبدیل شده و از مفاهیم اصلی خود دور شده است. مردان هم در این مراسم نقش زیادی مثل زنجیر زدن و بر سینه کوفتن دارند که البته وقتی این حرکات با آهنگ‌های جدید مخلوط می‌شود، کنسرت تحیرانگیزی تشکیل می‌دهند.

شاید بتوان گفت نوع بسیج کردن زن‌ها متفاوت است. حکومت به دلیل نقشی که برای زنان به عنوان ناقل مفاهیم ایدئولوژیک قائل است، نمایش متفاوتی را برای آنان در نظر می‌گیرد. به حزب‌اللهی‌ها در زمینه شرکت زنان تاکید می‌کنند، زیرا معتقدند که زنان به دلیل مادر بودن بهتر می‌توانند فرهنگ شهادت و انتظار را منتقل کنند. البته در این میان باید به پوشش زنان هم اشاره کرد: چادر، حجاب و رنگ سیاه مجموعه‌ای از مفاهیم نمایشی از فرهنگ شهادت را منتقل می‌کند و از آن بسیار بهره گرفته می‌شود. این همه اصرار برای سیاهپوش کردن زنان در چنین متنی معنا می‌دهد.

جدا از فرهنگ عزاداری و مراسم مذهبی، مسئله «مرگ‌اندیشی» یا تقدس بخشیدن به مرگ در ایران از کجا آمده و بر چه مبنایی استوار است؟

حاکمان برای رواج فرهنگ مرگ‌اندیشی از ایدئولوژیک کردن مفاهیم صوفیانه سود می‌برند؛ مفاهیمی که در فرهنگ ما گسترده‌اند.

شهلا شفیق: وقتی با تحمیل حجاب و شدت دادن به سرکوب، برای حذف زن‌ها از فضای عمومی تلاش می‌شود، چنین حذفی تحرک و نشاط را در حیات اجتماعی کاهش می‌دهد. طبیعتا جوانی هم که در تقسیم شادی با زنی که دوست دارد آزاد نیست از حق انتخاب شادی محروم است؛ و البته اگر صحنه‌های کنترل خیابانی جوان‌ها و حجم نگرانی‌های پدر و مادر‌ها را برای مهمانی رفتن بچه‌هایشان در نظر بگیریم، آنوقت متوجه می‌شویم که مردم در چه فضای ناشاد اجتماعی زیست می‌کنند.

برای مثال وقتی شخصی می‌میرد از اصطلاحی نظیر «از قید حیات آزاد شد» استفاده می‌کنیم. گویی زندگی باری است سنگین و قیدی است بر دست و پا. گویی انسان به حیات بالا‌تر تعلق دارد و «آن دنیا» مهم‌تر است. اصطلاحات بسیاری داریم که زندگی را به زندان و قفس مانند می‌کنند. همین مفهوم اما وقتی ایدئولوژیک می‌شود به این شکل به کار می‌رود که «اگر جان خود را برای حکومت بدهید به بهشت می‌روید»؛ و دیدیم که جوانان را با کلید بهشت در گردن، راهی جبهه‌های جنگ کردند.

از سوی دیگر، برای رواج فرهنگ مرگ‌اندیشی و مرگ‌پرستی، زندگی این جهان تحقیر می‌شود؛ یعنی هرگونه شادی که در زندگی این جهان است نوعی ابتذال به حساب می‌آید. انگار خندیدن، رقصیدن، شادمانی و جشن به نوعی چسبیدن به این دنیاست و فدا کردن آن دنیای دیگر.

در مقابله با این فرهنگ و سیاست، شاهدیم که در ایران، شادی، به نوعی اعتراض هم تبدیل شده است و همه سعی می‌کنند نشان دهند به تبلیغات حاکمان وقعی نمی‌نهند و حق خود را شادی و شاد بودن می‌خواهند.

این مبارزه غیر مستقیم توسط مردم برای گرفتن حق شادی به چه شکل است؟

رواج بی‌اندازه جوک و لطیفه‌ها در ایران مثال شعری شده که می‌گوید «کارم از گریه گذشته ست از آن می‌خندم». واقعیت این است که بسیاری از لطیفه‌هایی که با ایمیل و اس‌ام اس دهان به دهان می‌چرخد به شکل دردناکی وضعیت موجود را مورد تمسخر قرار می‌دهند و در‌‌ همان حال مخالفت‌ها را بیان می‌کنند.

نوشته‌ای خواندم که از این وضعیت متناقض سخن می‌گفت. نویسنده می‌پرسید که آیا خوشحالی‌های ما واقعی است؟ آورده بود که مثلاً آمنه می‌خواهد فردی که به صورتش اسید پاشیده قصاص شود . بعد تغییر عقیده می‌دهد و این قرار لغو می‌شود و ما شاد می‌شویم. به فرودگاه می‌رویم و می‌بینیم ممنوع الخروج نیستیم و شاد می‌شویم. در پارتی کسی مزاحم‌مان نمی‌شود و خوشحال می‌شویم یا در رستوران کمی ودکا با نوشیدنی‌مان مخلوط می‌شود و خوشحال می‌شویم. فیلترشکن جدید خوشحال‌مان می‌کند. شایع شده است فلانی بازداشت شده است و زمانی که پیدا می‌شود خوشحال می‌شویم. نوشته می‌خواست بگوید که از بس آزادی‌های ما را گرفته‌اند کمترین مفری را شادی تلقی می‌کنیم.

فکر نمی‌کنم بتوان مردم را برای آنکه به هر چیزی می‌خندند سرزنش کرد. خنده در فضای تنگ پنجره‌ای برای نفس کشیدن می‌گشاید. این هم هست که وقتی شادی را از مردم بگیری، آن‌ها خود به هر وسیله و امکان به شادی نقب می‌زنند. در ایران جلوه‌های این خلاقیت را در لطیفه‌سازی‌ها می‌بینیم و جوان‌ها در هر فرصتی برای به‌دست آوردن حق شادی‌شان مقاومت می‌کنند. این خلاف تصویر بیرونی مردمی است که انگار همیشه مشغول عزاداری‌اند.

وصف حال این پدیده‌ها آن شعر حاقظ است که می‌گوید «اگر غم لشکر اندازد که خون عاشقان ریزد/ من و ساقی به هم سازیم و بنیادش براندازیم» و یا «بر سر آنم که گر ز دست بر آید/ دست به کاری زنم که غصه سر آید».

خنده در فضای تنگ پنجره‌ای برای نفس کشیدن می‌گشاید. این هم هست که وقتی شادی را از مردم بگیری، آن‌ها خود به هر وسیله و امکان به شادی نقب می‌زنند. در ایران جلوه‌های این خلاقیت را در لطیفه‌سازی‌ها می‌بینیم و جوان‌ها در هر فرصتی برای به‌دست آوردن حق شادی‌شان مقاومت می‌کنند. این خلاف تصویر بیرونی مردمی است که انگار همیشه مشغول عزاداری‌اند.

اینگونه شعر‌ها البته در نقطه مقابل آن نوع تفکر درویشی است که این جهان را هیچ می‌پندارد. شعر خیام اما راهی خلاف اینگونه درویشی می‌رود و بانگ برمی‌آورد که ما انسانی هستیم متعلق به این جهان و شادی و غم‌هایمان از همین جهان است.

نتیجه آنکه ما با مجموعه‌ای پیچیده‌ای روبه‌رو هستیم که نمی‌توانیم بگوییم که جامعه ما به لحاظ شادی در یک موقعیت ثابت است. همانطور که نمی‌توانیم ادعا کنیم که در یک جامعه غربی همه شاد هستند، اما می‌توانیم بر یک نکته تاکید کنیم: آنجا که آزادی هست، حق انتخاب شادی هست و شاد زیستن با آزاد زیستن رابطه دیالکتیکی دارد. همچنان که نبود آزادی بر ناشادی می‌افزاید.

در جامعه ایران شاهدیم که مردم برای حق شادی مقاومت می‌کنند، اما ادامه چنین وضعیتی در طولانی‌مدت آسیب‌های اجتماعی بسیاری ایجاد خواهد کرد. شاهد گستردگی افسردگی و غم و پرخاشجویی و خشونت هم هستیم.

شما به نقش حکومت اشاره دارید که سعی در ریشه‌ای کردن مذهب و باورهای مرگ و شهادت دارد. جامعه ما نه فقط مذهبی، بلکه سنتی نیز هست. به نظر شما سنت چقدر در گسترش این فرهنگ نقش دارد؟

حاکمان سنت‌هایی که وجود داشته است را به ایدئولوژی حکومتی تبدیل کرده‌اند. سنت‌ها متنوع هستند و نمی‌توان همه آن‌ها را به یکسان ارزشگذاری کرد. باید دید هریک این سنت‌ها چه محتوایی دارند و چه می‌پرورانند. به طور مثال در سنت ایرانی جشن و شادی فراوان داریم. پس نمی‌توان در رواج فرهنگ مرگ‌پرستی همه سنت‌ها را مقصر دانست.

در واقع حاکمان بخشی از سنت‌ها را برگزیده و تقویت کرده‌اند که در خدمت ایدئولوژی و اهداف خودشان بوده است. اسلام‌گرایان حاکم از‌‌ همان ابتدای به قدرت رسیدن نوعی از انسانی که مد نظرشان بود را تبلیغ کرده‌اند؛ انسانی که فرهنگ شهادت و انتظار را دارا باشد. امروز هم می‌گویند «نشاط در غصه و گریه است». به تازگی مطلبی خواندم که مدعی شده بود «شادی غربی غم‌افزاست»؛ یعنی اصولاً نباید شاد بود و هرگونه شادی مبتذل است، اما برعکس، آنچه حکومت تبلیغ می‌کند (یعنی فرهنگ عزاداری و مر گ‌پرستی) صفا و شادی روح را در برخواهد داشت.

شادی با بینش و نوع نگاه به انسان در ارتباط است. ادگار مورن، متفکر فرانسوی که در رابطه با مرگ تحقیق کرده بر این نکته تاکید می‌کند که که رابطه انسان‌ها با مرگ نشان‌دهنده نوع رابطه آن‌ها با زندگی است. بدین‌سان، مراسم عزاداری هم نشان دهنده نوع رابطه با زندگی است.

هر سنتی که زندگی و حقوق انسان را تحدید کند و به بند بکشد در جهت تخریب زندگی است و به نیروهای مرگ‌اندیش پا می‌دهد. توجه کنیم که مفهوم شادی پیچیده است و صرفاً به محیط اجتماعی رجوع نمی‌دهد. در جوامعی هم که به طور نسبی دمکراسی و آزادی وجود دارد نمی‌توان گفت که همه انسان‌ها شاد هستند. شادی دارای یک وجه درونی هم هست. تفاوت در این است که در اینجا آدم‌ها آزادند تا لحظات شاد خود را انتخاب کنند و بسازند، اما در ایران حق انتخاب شادی وجود ندارد. از سوی دیگر نبود آزادی بر غم‌ها و سرخوردگی‌ها می‌افزاید. از این نبود آزادی، نوعی ناکامی و سرخوردگی به وجود می‌آید که غم و غصه را بیشتر می‌کند، زیرا آزادی و شادی در پیوند با یکدیگر هستند. به همین دلیل گسترش خودکشی پیش می‌آید که البته در زنان به دلایل مشخصی این اتفاق بیشتر رخ می‌دهد.

چه دلایلی باعث رشد خودکشی و افسردگی در زنان می‌شود؟

نگاه حاکم به زنان که آزادی آنان و اختیارشان بر بدن خویش را عامل گناه و فساد تلقی می‌کند و قوانینی که این نگاه را تبلور می‌دهند و برای زنان حقوقی برابر قائل نیستند به فشار‌ها و خشونت‌های جنسیتی دامن می‌زند و زنان را در معرض افسردگی قرار می‌دهد.

خودسوزی به نوعی نمایش درد و رنج بی‌پایانی است که آین زنان متحمل می‌شوند. در زبان فارسی اصطلاحی هست که زن‌ها بیشتر به کار می‌برند: «می‌سوزم و می‌سازم». آنگاه که زنی دست به خودسوزی می‌زند، این کلام، گویی بدل می‌شود به «می‌سوزم اما دیگر نمی‌سازم». یعنی خود را می‌سوزانم تا شعله‌های آتش جهنمی را که بر من می‌گذرد نشان دهم.

به‌علاوه زنان در رده اولین قربانیان فقر و بی‌سوادی هستند. در این متن خطر خودکشی برای زنان بیشتر است. یکی از واقعیت‌های هشداردهنده در این زمینه گسترش غم‌انگیز خودسوزی در برخی از مناطق است که تحقیقات گویای آمار بیشتر زنانی است که اقدام به این کار می‌کنند. نتیجه پژوهش‌ها نشان می‌دهد که مجموعه عواملی همچون محرومیت و فقر و نگاه اطرافیان در قضاوت رفتار زنان و همچنین فشار‌ها و محدویت‌ها آن‌ها را به این اقدام سوق می‌دهد.

خودسوزی به نوعی نمایش درد و رنج بی‌پایانی است که آین زنان متحمل می‌شوند. در زبان فارسی اصطلاحی هست که زن‌ها بیشتر به کار می‌برند: «می‌سوزم و می‌سازم». آنگاه که زنی دست به خودسوزی می‌زند، این کلام، گویی بدل می‌شود به «می‌سوزم اما دیگر نمی‌سازم». یعنی خود را می‌سوزانم تا شعله‌های آتش جهنمی را که بر من می‌گذرد نشان دهم.

فراموش نکنیم که فشار‌ها و محدودیت‌های جنسیتی از دلایل اصلی خودسوزی زنان است. اجبار حجاب نماد مجموعه‌ای از این سنت‌هاست. در شهرهای بزرگ زنان از حاشیه بیشتری برای آزادی پوشش و رفتار برخوردارند، اما در شهرستان‌ها همین آزادی‌های حداقلی برای انتخاب حجاب یا رنگ را نیز ندارند. حجاب فقط یک تکه پارچه نیست، بلکه با خودش انواع تحمیل‌ها را می‌آورد؛ چطور راه بروید، چطور بخندید، چطور و با چه کسانی صحبت کنید. در نتیجه فشار کنترل اجتماعی بر زنان بیشتر است و تحرک و نشاطشان کمتر.

در شرایطی که از آن سخن رفت طبعاً زن‌ها بیشتر در معرض افسردگی هستند، اما این مسئله بیانگر آن نیست که مرد‌ها لزوماً از وضعیت موجود بهره می‌برند. وقتی با تحمیل حجاب و شدت دادن به سرکوب برای حذف زن‌ها از فضای عمومی تلاش می‌شود چنین حذفی تحرک و نشاط را در حیات اجتماعی کاهش می‌دهد. طبیعتا جوانی هم که در تقسیم شادی با زنی که دوست دارد آزاد نیست از حق انتخاب شادی محروم است؛ و البته اگر صحنه‌های کنترل خیابانی جوان‌ها و حجم نگرانی‌های پدر و مادر‌ها را برای مهمانی رفتن بچه‌هایشان در نظر بگیریم و آنوقت متوجه می‌شویم که مردم در چه فضای ناشاد اجتماعی زیست می‌کنند.

با توجه به اینکه جامعه ما مردسالار است، به نظر شما نظام و فرهنگ مردسالاری نیز نقشی در تبدیل شادی به عزا و محرومیت زنان ایفا می‌کند؟

مسلماً اینطور است. در واقع خانواده پدرسالار با سیستم استبدادی در رابطه است و این دو همدیگر را کامل می‌کنند.

هرگز نمی‌توانیم مرگ را نفی کنیم یا عزا را انکار کنیم، اما اگر در کشوری، عزاداری و گریستن برای مردگان به فرهنگ تبدیل شود، زندگی را مورد حمله قرار می‌دهد. این چیزی است که در ایران شاهد آن هستیم. ابزارسازی ازمفاهیم مرگ و عزا بر ضد زندگی و خلاقیت است. ناگزیریم این روابط را مورد بازنگری دهیم تا جانبدار زندگی باشیم.

.

ایدئولوژی جمهوری اسلامی هم در خدمت پدرسالاری است، هم آن را تقویت می‌کند و هم از آن بهره می‌گیرد. برای آنکه نظم ولایت فقیه برقرار باشد و همه تابع امر رهبر قرار گیرند حکومت نیاز به سلسله مراتب پدرسالاری دارد. اینگونه در خانواده، سروری با مرد است، در جامعه ولایت با فقیه است. زنان تابع مردانند و همه افراد تابع امر ولی.

در این مجموعه، اگرچه مردان بر زنان سروری دارند ولی شهروندان چه زنان و چه مردان به عنوان شهروند حق حیات ندارند و تابع ولی هستند. در چنین شرایطی چنان که سخن رفت حذف آزادی به تحدید حق انتخاب می‌انجامد و این خود حق انتخاب شادی از شهروندان می‌گیرد.

به عنوان یک فعال اجتماعی برای دوری از فرهنگ عزاداری و گسترش شادی چه باید کرد؟

زنده بودن آدمی در گرو خلاقیت و آزادگی است. به عبارت دیگر، رابطه ما با مرگ از رابطه ما با زندگی تاثیر می‌گیرد. برای من مرگ بخشی از زندگی است. عزا یک مفهوم جدی است. وقتی مرگ، عزیزی را از ما می‌رباید به عزا می‌نشینیم؛ وقتی عشقی از دست می‌رود به عزا می‌نشینیم، اما مهم این است که با این از دست دادن‌ها چطور رفتار می‌کنیم و اینکه سمت گیری‌مان به سوی مرگ است یا زندگی.

هرگز نمی‌توانیم مرگ را نفی کنیم یا عزا را انکار کنیم، اما اگر در کشوری، عزاداری و گریستن برای مردگان به فرهنگ تبدیل شود، زندگی را مورد حمله قرار می‌دهد. این چیزی است که در ایران شاهد آن هستیم. ابزارسازی از مفاهیم مرگ و عزا بر ضد زندگی و خلاقیت است. ناگزیریم این روابط را مورد بازنگری دهیم تا جانبدار زندگی باشیم.

در همین زمینه:

پرونده «حق شادی» در گروه جامعه زمانه، زیر نظر سپیده شایان و با مشارکت و همکاری اسماعیل جلیلوند (در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، حسن مکارمی، حسن یوسفی اشکوری، مژگان کاهن و بهروز شیدا)، آیدا قجر(در گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، شهلا شفیق و سعید پیوندی)، بهنام دارایی‌زاده (در گفت‌وگو با جلال ایجادی و مانا نیستانی)، نعیمه دوستدار (در گفت‌وگو با احمد علوی)، حسین نوش‌آذر (مقاله شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان)، سارا روشن (در گفت‌و گو با محمدرضا نیکفر) و اکبر فلاحیان (ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر) تهیه شده است.

گفت و گوهای حق شادی را می توانید از طریق لینک های زیر بخوانید:

ده پرسش اساسی در مورد حقوق بشر

حقوق بشر و افق دید ما- در گفت‌وگو با محمدرضا نیکفر، نویسنده و پژوهشگر- بخش نخست

حق شادی- در گفت‌وگوبا محمدرضا نیکفر، بخش دوم و پایانی

اندوهباری نظام آموزشی در ایران – گفت‌وگو با سعید پیوندی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه

شیللر: «به راه خود بروید، شادمانه، همچون یک قهرمان»

مرگ‌پرستی حکومت ایران – گفت‌وگو با شهلا شفیق، جامعه‌شناس، پژوهشگر و فعال حقوق زنان

پیوند شادی با محیط زیست سالم – گفت‌وگو با جلال ایجادی، استاد دانشگاه وکارشناس

محیط زیست

شادی در سکوت ممکن نیست- گفت‌وگو با بهروز شیدا، منتقد، نویسنده و پژوهشگر ادبی

حق شادی و زخم‌های تاریخی - در گفت‌وگو با ناصر مهاجر، پژوهشگر تاریخ ایران

سکس، شادی و حقوق بشر- گفت‌وگو با مژگان کاهن، روان‌شناس

حق شادی، حق انتقاد - در گفت‌وگو با مانا نیستانی، کاریکاتوریست ساکن فرانسه

جامعه ایران و زخم‌های روحی - در گفت‌وگو با حسن مکارمی، روانشناس، پژوهشگر و فعال اجتماعی

افسردگی، تورم و بحران اقتصادی - گفت‌وگو با احمد علوی، اقتصاد‌دان و پژوهشگر علوم اجتماعی

رقص، شادی و اعتراض- گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم، رقصنده باله

حق شادی، دین و دینداری- گفت‌وگو با حسن یوسفی اشکوری، پژوهشگر امور دینی و فعال ملی مذهبی

افزایش بازداشت بهاییان

society — Tue, 15 Jan 2013 12:39:35 +0000

شیلا مایر- بهجت

برگردان:

اکبر فلاح‌زاده

شیلا مایر- بهجت - سپهر عاطفی هرچند دور از ایران در برلین زندگی می‌کند، اما باز وقتی پای اینترنت می‌نشیند دست و دلش می‌لرزد. علت ترس سپهر این است که بهایی است و از حکومت ایران که بهاییان را مرتد می‌داند، واهمه دارد. او به علت نظارت حکومت، شبکه اجتماعی اسکایپ را خیلی خطرناک می‌داند، همینطور چت یاهو را. تلفن که دیگر جای خود دارد. چت با گوگل را تاحدی امکان‌پذیر می‌داند، با این حال باید حواسش جمع باشد در چت نامی از اسرائیل نبرد، چون همین یک کلمه ممکن است خانواده‌اش را در ایران به دردسر بیاندازد. خودش هم با وجود دوری از ایران ممکن است به هچل بیافتد.

بهاییان تقریبا ١٧٠ سال پیش از دل اسلام بیرون آمدند. آنان به قرآن احترام می‌گذارند، اما پیامبر اسلام را آخرین نمی‌دانند. جامعه بهایی در سراسر دنیا تقریباً هفت میلیون پیرو دارد، اما در ایران ممنوع است. به گفته اینگو هوفمان، نماینده جامعه بهایی در آلمان، مبانی اعتقادی بهاییان، مانند برابری زن و مرد، یا حق برخورداری از تحصیل را در ایران انگ غربی می‌زنند. به همین دلیل وضع بهاییان بعد از انقلاب ایران آشکارا به وخامت گراییده است.

به گزارش مرکز اسناد حقوق بشر ایران "هرچند دیانت بهایی از آغاز ظهور با آزار و اذیت موجه شده، اما اولین سرکوب شدید بهاییان در در دهه ١٣٣٠ در پی سخنرانی‌های حجت الاسلام فلسفی صورت گرفت. سال ١٣٣٤ مرکز ملی بهاییان (حضیره القدس) به دستور تیمور بختیار فرمانده نظامی تهران اشغال و گنبد آن تخریب شد. آزار و اذیت آنها در پی تاسیس انجمن حجتیه و به ویژه بعد از انقلاب سال ١٣٥٧ تشدید گردید".

با وجود آنکه بهاییان در سازمان ملل از موقعیت و مقام مشاوره‌ای برخوردارند، در خود ایران صاحب هیچ حقی نیستند و تقریباً نیم میلیون اعضای آنها را متهم به جاسوسی برای اسرائیل می‌کنند. این از آن اتهاماتی است که در ایران خیلی گران تمام می‌شود و عواقب وخیمی دارد.

بنا به گفته جامعه بین‌المللی بهایی، بین سال‌های ١٩٧٩ تا ١٩٩٨ حدود دویست بهایی در ایران اعدام شده و ١٥ تن به کلی ناپدید شده‌اند. فقط از سال ٢٠٠٤ تا٢٠١٠، ٣٣٤ بهایی زندانی شدند و در حال حاضر نیز زیر فشار زیادی قرار گرفته‌اند. یک سخنگوی دولت آلمان از وضع بهاییان در ایران اظهار نگرانی کرد.

بنا به گفته جامعه بین‌المللی بهایی، بین سال‌های ١٩٧٩ تا ١٩٩٨ حدود دویست بهایی در ایران اعدام شده و ١٥ تن به کلی ناپدید شده‌اند. فقط از سال ٢٠٠٤ تا٢٠١٠، ٣٣٤ بهایی زندانی شدند و در حال حاضر نیز زیر فشار زیادی قرار گرفته‌اند. یک سخنگوی دولت آلمان از وضع بهاییان در ایران اظهار نگرانی کرد.

عاطفی که اینک ٢٤ ساله است، در زادگاهش اصفهان در جامعه بهایی فعالیت می‌کرد و بابت همین فعالیت‌ها نیز گرفتار انواع مشکلات و محرومیت‌ها شد. با این حال او از پای ننشست و از طریق وبلاگ خودش و شبکه‌های اجتماعی و با نام واقعی خودش نامه‌های اعتراضی نسبت به نقض حقوق بشر به "کمیته گزارشگران حقوق بشر "نوشت. این نامه‌ها برایش دردسر درست کرد و داشت دستگیر می‌شد که با کمک یک قاچاقچی از کشور فرار کرد و به آلمان آمد. او از سال ٢٠٠٩ یکی از ٥٠ تن ایرانیانی است که تقاضای پناهندگی‌شان در پی انتخابات سال ٢٠٠٩، در آلمان پذیرفته شده است. سپهر می‌گوید: "تا زمانی که ایران آزاد نشود، نمی‌توانم برگردم."

یک خانم بهایی دیگر که خود را با نام مستعار "مونا سبدی" معرفی می‌کند از فشار به بهاییان در استان سمنان می‌گوید. وضع بهاییان در این استان به قدری وخیم است که مارکوس لونینگ، مسئول بخش حقوق بشر دولت آلمان "نگرانی شدید" خود را نسبت به آزار بهاییان در سمنان اظهار کرده است. مونا می‌گوید همه بهاییان این استان زیر فشار قرار گرفته‌اند و به تازگی زن و شوهرهای بهایی را هم دستگیر می‌کنند.

در همین زمینه بخش فارسی رادیو صدای آلمان از بازداشت دو مادر بهایی خبر داد که همراه نوزادان‌شان در سمنان زندانی شده‌اند. بچه‌ها در زندان به شدت ضعیف شده‌اند. بنا به بعضی منابع دیگر ازجمله "کمیته گزارشگران حقوق بشر"، پدر یکی از بچه‌ها نیز دستگیر شده است. به گزارش سازمان‌های مدافع حقوق بشر علت دستگیری آنها صرفا بهایی بودن‌شان هست.

به گفته مونا زندانی شدن عواقب گوناگونی در زمینه‌های مختلف در پی دارد. وقتی پدر و مادر زندانی می‌شوند معنی‌اش این است که خانواده دیگر نان‌آور ندارد. خانواده‌ها پس‌انداز هم ندارند که در مدت زندانی بودن والدین از آن ارتزاق کنند. با اتهامات ساختگی مجوز کسب بهایی‌ها را هم گرفته‌اند و مغازه‌هایشان را نیز بسته‌اند.

این نکات را مسئول حقوق بشر دولت آلمان نیز تایید می‌کند و "بستن مغازه و اخراج از دانشگاه" و اعمال دیگر محدودیت‌ها نسبت به بهاییان را محکوم می‌کند.

سال ٢٠٠٥ از طرف ارتش به نیروهای امنیتی فرمان داده شد بهاییان را شناسایی کنند. حکومت ایران بهاییان را به تحریک احساسات مردم، فعالیت‌های ضد انقلابی و از همه مهم‌تر جاسوسی برای اسرائیل متهم می‌کند. ظاهراً این اتهام‌ها فرافکنانه‌ هستند و بهاییان قربانی سیاست‌های حکومت‌اند. به گفته هوفمان از اعضای جامعه بهاییان در آلمان،" این اتهامات تازگی ندارد، اول بهاییان را به روس‌ها وابسته می‌دانستند، بعد به انگلیسی‌ها و حالا به اسرائیل".

در مواردی زیادی حتی دانش‌آموزان بهایی هم مورد آزار قرار می‌گیرند و بنا به گزارش گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در ایران، مغازه‌های بهاییان نیز آتش زده می‌شوند.

به گفته مونا سبدی گورهای خانوادگی‌شان نیز تخریب شده است. او افسوس می‌خورد که "هر وقت چیز خیلی خوبی درست می‌کنیم، سر و کله‌شان پیدا می‌شود و خرابش می‌کنند".

روزنامه‌های دولتی با پخش اخبار‌ی در مورد "فرقه ضاله"ای که ظاهراً بچه‌ها را قربانی می‌کند، موجب تحریک مردم می‌شوند. فقط در عرض شانزده ماه ٤٠٠ گزارش بر ضد بهاییان در روزنامه‌های بزرگ دولتی منتشر شده است. در یک سریال تلویزیونی هم بهاییان جاسوسان اسرائیل و انگلیس نشان داده می‌شوند.

بهاییان در همه زمینه زیر فشارند. قانون اساسی ایران در کنار اسلام تنها ادیان مسیحی، یهودی و زرتشتی را قبول دارد. از سال ١٩٨٣ جامعه بهایی حق برگزاری تجمع ندارد. در فوریه سال ٢٠٠٨ هفت نماینده منتخب‌ آنها دستگیر شدند. در سال‌های گذشته تعدادی از اعضای رهبری‌شان هم اعدام شده‌اند.

سال١٩٩٣ رینالدو گالیندوپل، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل تعقیب سیستماتیک بهاییان در ایران را افشا کرد. او در بازدید از ایران به یک سند رسمی دست یافت با نام به اصطلاح "یادواره گلپایگانی"، که مربوط به دو سال قبل از آن بود و امضای افرادی از جمله آیت‌الله خامنه‌ای هم پای آن بود. در آن از جمله می‌خوانیم که "باید جلوی پیشرفت بهاییان گرفته شود" و دستیابی آنها به آموزش یا راهیابی به دانشگاه را باید یا ممنوع، یا خیلی دشوار کرد. آنها حق فعالیت اقتصادی هم ندارند و"ریشه‌های فرهنگی‌شان در خارج از ایران" نیز باید خشکانده شود.

منع تحصیل بهاییان اما خیلی پیشتر از این سند آغاز شده بود. سال ١٩٨٧ یک مرکز آموزش عالی بهاییان به طور خصوصی و در خانه‌های خود بهاییان برپا شد که سال ١٩٩٨ توسط ماموران امنیتی کشف و از هم پاشیده شد.

سال ٢٠٠٦، ٨١ دانشگاه در ایران نامه‌هایی با مضمون ممنوعیت تحصیل بهاییان از وزارت علوم دریافت کردند. در این نامه‌ها به مصوبه سال ١٩٩١ شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر "شناسایی بهاییان" و اخراج آنها از دانشگاه استناد شده است. بر اساس این مصوبه، بهائیان علاوه بر محرومیت از اشتغال در اماکن دولتی، از تحصیلات دانشگاهی نیز محروم هستند. در بند سوم این مصوبه در تاریخ ششم اسفند ۱۳۶۹، آمده که باید از ثبت نام بهائیان در دانشگاهها جلوگیری به عمل آید و چنانچه هویت بهایی فردی هنگام تحصیل احراز شود باید از تحصیل محروم شود. همچنین در ۱۱ آبان سال ۱۳۸۵ نیز مجدداً به تصویب شورای انقلاب فرهنگی و وزارت اطلاعات رسیده‌ است که بهائیان نمی‌توانند در دانشگاه‌ها ثبت نام کنند و در صورت ثبت نام باید اخراج شوند.

همچنین سال ٢٠٠٥ از طرف ارتش به نیروهای امنیتی فرمان داده شد بهاییان را شناسایی کنند. حکومت ایران بهاییان را به تحریک احساسات مردم، فعالیت‌های ضد انقلابی و از همه مهم‌تر جاسوسی برای اسرائیل متهم می‌کند. ظاهراً این اتهام‌ها فرافکنانه‌ هستند و بهاییان قربانی سیاست‌های حکومت‌اند. به گفته هوفمان از اعضای جامعه بهاییان در آلمان،" این اتهامات تازگی ندارد، اول بهاییان را به روس‌ها وابسته می‌دانستند، بعد به انگلیسی‌ها و حالا به اسرائیل".

عبادتگاه مقدس بهاییان (بيت‌العدل اعظم الهی) در شهر حیفای اسراییل قرار دارد. گنبد طلایی این عبادتگاه محصور در میان باغی زیبا، از مناطق مورد علاقه توریست‌ها در اسراییل است.

البته علت بنای عبادتگاه در اسراییل هم تصمیم شاه به طرد آنها از کشور بود، اما در ایران دیگر کسی به این نکته توجه ندارد و وجود عبادتگاه در اسرائیل را دلیل وابستگی به آن کشور می‌دانند.

منبع: دی ولت آنلاین

بزهکاران؛ حاشیه‌نشینان رانده شده

society — Sun, 13 Jan 2013 17:24:32 +0000

حمید مافی

حمید مافی - «چراغ که قرمز شد، دو موتور سوار رسیدند، خونسرد قمه را زیر گلوی راننده گذاشتند و هرچه که داشت گرفتند، منتظر ماندند تا چراغ سبز شود و بعد هم راه‌شان را کشیدند و رفتند. نه کسی اعتراض کرد و نه پلیسی در کار بود. انگار همه می‌ترسیدند که دخالت کنند. شاید هم برای همه عادی شده است.»

این‌ها را مهرزاد از این روزهای تهران روایت می‌کند و می‌گوید: «انگار زورگیران خیالشان راحت است که برخوردی با آن‌ها صورت نمی‌گیرد. با اعتماد به نفس کار خودشان را انجام می‌دهند، بدون اینکه نگران دستگیر شدن باشند. شهروندان عادی هم در بهترین حالت تنها تماشاچی صحنه هستند و تلاش می‌کنند که خود گرفتار نشوند.»

پلیس اما همین هفته عکس‌هایی از بازداشت زورگیران در تهران را منتشر و دستگاه قضایی برای دو متهم زورگیری حکم اعدام صادر کرد تا دیگران بترسند. رئیس دستگاه قضائی از برخورد قاطع با زورگیران خبر داده است و فرمانده پلیس پایتخت هم اعلام کرده است: پلیس برای تامین امنیت شهروندان با برهم زنندگان نظم اجتماعی به شدت برخورد خواهد کرد.

زورگیر‌ها از کجا آمده‌اند؟

زور گیری در ایران پدیده تازه‌ای نیست، حکایت عیاران و طراران ریشه در گذشته تاریخی دارد. گاهی که دولت مرکزی مقتدر شده و امنیت را برقرار کرده است، طراران گوشه نشین شده‌اند و هر‌گاه که دولت مرکزی رو به ضعف نهاده، این راهزنان بوده‌اند که قد کشیده و نظم جامعه و امنیت شهروندان را تهدید کرده‌اند.

بر اساس گزارش‌های اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی، شاخص فلاکت در ایران هم افزایش یافته است. این شاخص که از افزودن نرخ بیکاری به نرخ بیکاری به دست می‌آید در یک سال گذشته ۲. ۷ درصد افزایش یافته است. نرخ بیکاری در تابستان امسال به ۳. ۱۲ درصد و نرخ تورم هم در آذر ماه به ۴. ۲۷ درصد رسیده که بیانگر شاخص فلاکت ۷. ۳۹ درصدی است. این در حالی است که ماهنامه اقتصاد ایران نرخ تورم را ۳۷ درصد و نرخ بیکاری را ۱۴ درصد برآورد کرده که نشان دهنده شاخص فلاکت ۵۱ درصدی است.

حالا دوباره راهزن‌ها برگشته‌اند، اما نه در گذرگاه‌های جاده‌ای و دور از چشم دیگران که عیان و در روز روشن شهروندان را عریان می‌کنند و بار خود را می‌بندند. آن هم در شرایطی که فضای جامعه بیش از هر زمان دیگری پلیسی و امنیتی است و مقام‌های اجرایی بر استقرار امنیت در جامعه تاکید دارند. چه اتفاقی افتاده است؟ زورگیران از کجا آمده‌اند و چرا به یک باره زورگیری این همه رونق گرفته است؟ آیا آنچه این روز‌ها در جامعه ایران رخ می‌دهد، پیامد بحران اقتصادی است که گریبانگیر جامعه ایران شده است؟

احمد علوی، اقتصاد‌دان و استاد دانشگاه در سوئد معتقد است که مسائل اقتصادی در افزایش زورگیری و بزهکاری در جامعه موثر است. به گفته او، «میان رفاه اقتصادی و بزهکاری یک رابطه منطقی وجود دارد. هر‌گاه سطح رفاه اجتماعی افزایش پیدا کند، میزان بزهکاری کاهش می‌یابد.»

او می‌گوید: «بزهکاران و افرادی که اقدام به زورگیری می‌کنند، معمولاً در یک شرایط فلاکت‌بار و زیر خط فقر مطلق قرار دارند. این افراد از تامین با ثبات و پایداری برخوردار نیستند. برای همین در مدل تصمیم‌گیری آن‌ها هزینه و ریسک بزهکاری کمتر از هزینه واقعی آن، احساس می‌شود. این افراد معمولا چیزی برای از دست دادن ندارند، برای همین اقدام به بزه، هزینه‌ای بر آن‌ها تحمیل نمی‌کند و حتی ممکن است که یک درآمد کوتاه مدت هم به دنبال داشته باشد.»

اگرچه دولت از اعلام خط رسمی خط فقر خودداری می‌کند و آمار دقیقی از جمعیت زیر خط فقر در ایران وجود ندارد، اما یک کار‌شناس اقتصاد در گفت‌و‌گو با تارنمای اقتصاد ایرانی، گفته است که «۲۰ تا ۲۵ میلیون نفر تهیدست شهری در ایران زندگی می‌کنند.» کمال اطهاری تعداد تهیدستان در استان تهران را نزدیک به سه میلیون نفر برآورد کرده و گفته است: «این افراد معمولاً از حق بیمه تامین اجتماعی و حداقل معاش برخوردار نیستند.»

بر اساس گزارش‌های اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران و بانک مرکزی، شاخص فلاکت در ایران هم افزایش یافته است. این شاخص که از افزودن نرخ بیکاری به نرخ بیکاری به دست می‌آید در یک سال گذشته ۲. ۷ درصد افزایش یافته است. نرخ بیکاری در تابستان امسال به ۳. ۱۲ درصد و نرخ تورم هم در آذر ماه به ۴. ۲۷ درصد رسیده که بیانگر شاخص فلاکت ۷. ۳۹ درصدی است. این در حالی است که ماهنامه اقتصاد ایران نرخ تورم را ۳۷ درصد و نرخ بیکاری را ۱۴ درصد برآورد کرده که نشان دهنده شاخص فلاکت ۵۱ درصدی است.

احمد علوی، معتقد است: «هرچه افراد بیشتر در ورطه فلاکت‌بار پیش بروند، هزینه ریسک بزهکاری برایشان پایین می‌آید و احتمال بزهکاری بالا می‌رود. بر همین اساس زورگیر‌ها و افرادی که مرتکب جرایم این چنینی می‌شوند، معمولاً چیزی برای از دست دادن ندارند و هزینه این گونه بزهکاری‌های برای آن‌ها سنگین نیست. این افراد در ‌‌نهایت ممکن است که دستگیر شوند و به زندان بروند که آنجا هم از غذا و جای گرم و امنیت نسبی بیشتری برخوردارند. از همین رو مشاهدات تجربی نشان می‌دهد که در فصل‌های سرد سال معمولاً ورودی بزهکاران به زندان افزایش می‌یابد.»

انتقام حاشیه‌نشینان

اگر چه دولت مدعی است که در سال‌های گذشته سیاست‌های حمایت از محرومان را به اجرا گذشته و شکاف طبقاتی در جامعه کاهش یافته است، اما بانک مرکزی ایران در گزارشی که تابستان امسال منتشر کرد، نسبت به افزایش شکاف طبقاتی در جامعه هشدار داد. این بانک اعلام کرد که افزایش نرخ تورم، اثرگذاری یارانه‌های نقدی را از بین برده است و با افزایش نرخ تورم، شکاف طبقاتی هم افزایش می‌یابد.

بانک مرکزی ایران در گزارشی که تابستان امسال منتشر کرد، نسبت به افزایش شکاف طبقاتی در جامعه هشدار داد. این بانک اعلام کرد که افزایش نرخ تورم، اثرگذاری یارانه‌های نقدی را از بین برده است و با افزایش نرخ تورم، شکاف طبقاتی هم افزایش می‌یابد.

احمد علوی می‌گوید: «افزایش شکاف اجتماعی به کاهش حس همبسته بودن و تقویت احساس پرت‌شدگی شهروندان می‌انجامد. شهروندان حاشیه‌نشین معمولاً به منابع رفاه همچون تخصص، سرمایه، قابلیت‌های فردی و شبکه‌های اجتماعی دسترسی ندارند و خارج از روابط عادی اجتماعی قرار دارند.»

او ادامه می‌دهد: «وقتی شکاف طبقاتی در جامعه آنقدر زیاد می‌شود که افرادی خارج از فرایند تولید و توزیع ثروت قرار می‌گیرند، حس همبستگی این افراد و جامعه از میان می‌رود و یک من و تو به وجود می‌آید که یک نفرت کور فردی را جایگزین نفرت طبقاتی می‌کند.»

به گفته این کار‌شناس مسائل اقتصاد اجتماعی، «عدم احساس همبسته بودن با جامعه به کاهش اعتماد متقابل می‌انجامد. نه فرد به جامعه احساس اعتماد و همبستگی دارد و نه جامعه یاریگر فرد است و به او اعتماد دارد. در نتیجه این فرایند به کاهش سرمایه اجتماعی می‌انجامد.»

او معتقد است: «هنگامی که فرد خود را در فلاکت می‌بیند، جامعه هم با برخوردهای خشن به کاهش اعتماد متقابل و سرمایه اجتماعی کمک می‌کند و همین زمینه را برای حس انتقامجویی و یا برخورد خشونت‌آمیز از سوی او فراهم می‌کند.»

بازتولید بزهکاری

دادگاه انقلاب جمهوری اسلامی ایران دو متهم به زورگیری را به محاربه و اعدام محکوم کرده است. رسانه‌های حکومتی ایران این اقدام قوه قضائیه را تحسین برانگیز خوانده‌اند. دادستان کل کشور گفته است که دستگاه قضائی در برخورد با زورگیران و اراذل و اوباش هیچگونه تساهلی نخواهد داشت.

مهناز پراکند: «محاکمه این افراد در دادگاه انقلاب خلاف قوانین و معاهدات بین‌المللی است که ایران هم آن‌ها را پذیرفته. همچنین خلاف قوانین جزایی ایران است. این افراد در بد‌ترین حالت اقدام به سرقت همراه با اذیت و آزار دیگران کرده‌اند که جزای آن در قوانین کاملاً مشخص است.»

مهناز پراکند، وکیل دادگستری می‌گوید: «این شیوه برخورد، نه تنها پاسخگو نیست، بلکه خلاف قوانین و مقررات قضائی و حقوقی در ایران است. چراکه اگر قرار بود با این شیوه برخورد، ناامنی‌های اجتماعی و بزهکاری کنترل شود، هر سال شاهد اجرای آنچه طرح برخورد با اراذل و اوباش خوانده می‌شود، نبودیم.»

او می‌گوید: «محاکمه این افراد در دادگاه انقلاب خلاف قوانین و معاهدات بین‌المللی است که ایران هم آن‌ها را پذیرفته. همچنین خلاف قوانین جزایی ایران است. این افراد در بد‌ترین حالت اقدام به سرقت همراه با اذیت و آزار دیگران کرده‌اند که جزای آن در قوانین کاملاً مشخص است.»

این حقوقدان معتقد است که «مجازات باید به جلوگیری و عدم تکرار جرم بیانجامد و زمینه جرم را از بین ببرد، اما با این شیوه برخورد نه تنها زمینه جرم از بین نمی‌رود، بلکه امکان بازتولید جرم و جنایت را بالا می‌برد و بزهکاران دوباره به چرخه بزهکاری باز می‌گردند.»

احمد علوی هم دیدگاهی همسان با مهناز پراکند دارد: «بزهکاران وقتی به زندان می‌روند، در چرخه بازآموزی و شبکه‌های اجتماعی بزهکاران قرار می‌گیرند و پس از خروج از زندان دوباره به چرخه بزهکاری باز می‌گردند.»

او می‌گوید: «میان افزایش رفاه اجتماعی و سطح درآمد افراد و کاهش جرایم و بزهکاری رابطه منطقی وجود دارد. هر‌گاه سطح درآمد‌ها افزایش پیدا کند، میزان بزهکاری کاهش پیدا می‌کند. به خاطر اینکه هزینه بزهکاری در سطح درآمدی مناسب بالا است و ریسک اقدام بزهکارانه هم بالا می‌رود.»

هراس از شورش کور

مجلس شورای اسلامی، اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه‌ها را به خاطر آنچه شرایط ویژه اقتصادی خوانده شده است، متوقف کرد. پیش از این فرماندهان نظامی از مسئولان اجرایی خواسته بودند که تدابیر ویژه‌ای برای کنترل ناآرامی‌های اقتصادی به کار بگیرند. بحران در واحدهای تولیدی ایران و افزایش نرخ تورم در جامعه، نگرانی از بروز شورش‌های کور را تقویت کرده است.

احمد علوی معتقد است از دل گروه‌های بزهکار، گرایش سیاسی علیه حکومت به وجود نمی‌آید. شبکه بزهکاران در بهترین شرایط یک حالت هرمی دارند که ستم از بالا به پایین صورت می‌گیرد و این افراد سایر شهروندان را مورد ستم قرار می‌دهند و توانایی درخواست مطالبات خود از حکومت را ندارند.

احمد علوی اما معتقد است از دل این گروه‌های بزهکار، گرایش سیاسی علیه حکومت به وجود نمی‌آید. شبکه بزهکاران در بهترین شرایط یک حالت هرمی دارند که ستم از بالا به پایین صورت می‌گیرد و این افراد سایر شهروندان را مورد ستم قرار می‌دهند و توانایی درخواست مطالبات خود از حکومت را ندارند.

او عدم قرار گرفتن در فرایند اجتماعی شدن، قرار نگرفتن در فرایند آموزش سیاسی، پایین بودن سرمایه اجتماعی، کمتر بودن مجازات جرایم عادی از جرایم سیاسی و فرار از مسئولیت را از عوامل موثر بر عدم شکل‌گیری گرایش سیاسی علیه حکومت در میان این گروه‌ها می‌داند و می‌گوید: «این افراد آنقدر تحقیر شده‌اند که ممکن است به عقبه حکومت تبدیل شوند. چرا که به نوعی لمپن هستند و در بسیاری از موارد با حکومتگران شباهت دارند. برای همین حکومت برخی موارد از این افراد به عنوان نیروی سرکوب استفاده می‌کند.»

احمد علوی می‌گوید: «این افراد در شرایط عادی به خاطر ناساخت یافتگی جامعه، رفتار سازمان یافته‌ای ندارند و به همین خاطر امکان جذب آن‌ها از سوی حاکمیت بیشتر است، اما چنانچه جنبش اجتماعی نیرومندی شکل بگیرد، امکان پیوستن آن‌ها به گروه‌های مخالف وجود دارد.»

وکلای تحت پیگرد؛ نام‌ها و برخی اطلاعات

society — Mon, 31 Dec 2012 10:14:59 +0000

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - جمهوری اسلامی از آغاز شکل‌گیری خود، وکلای مستقلی را که دلمشغولی‌های سیاسی- اجتماعی داشته‌اند، به انحای مختلف تحت فشارهای امنیتی قرار داده است.

احضار، تهدید، بازجویی، بازداشت، اخراج از دانشگاه، محاکمه‌های خودسرانه و در نهایت، محکومیت‌های طولانی ‌مدت یا تبعید، همه آن چیزهایی نیست که در طول این سال‌ها بر وکلای مستقل آوار شده است.

در دهه شصت، وکلای متعددی بازداشت، شکنجه یا حتی اعدام شده‌اند. اعمال شکنجه‌ بر وکیل دادگستری متهم یا محکوم، امروز نیز تکرار می‌شود. جدا از شرح روایت‌هایی که گاهی به طور خصوصی‌تر‌ شنیده می‌شود، رنج‌نامه‌ جاوید هوتن‌کیان از زندان تبریز که خبر از سوزاندن بیضه‌هایش با آتش سیگار می‌دهد، تنها بخشی از گستره واقعیت پیش روی ماست.

در سال‌های اخیر و به ویژه پس از آغاز اعتراض‌های سال ۱۳۸۸، به طور مشخص، شاهد موج تازه‌ای از فشارهای امنیتی و نظام‌مند بر وکلای مستقل یا وکلای حقوق بشری بوده‌ایم. آنها در چهارچوب همین قوانین یا مقررات آئین دادرسی حاکم در ایران، سعی داشته‌اند در برابر حاکمیتی تمامیت‌خواه، از حقوق موکلان خود دفاع کنند و در نهایت، قوت قلبی باشند برای موکلان و خانواده‌هایشان.

در سال‌های اخیر و به ویژه پس از آغاز اعتراض‌های سال ۱۳۸۸، به طور مشخص، شاهد موج تازه‌ای از فشارهای امنیتی و نظام‌مند بر وکلای مستقل یا وکلای حقوق بشری بوده‌ایم. آنها در چهارچوب همین قوانین یا مقررات آئین دادرسی حاکم در ایران، سعی داشته‌اند در برابر حاکمیتی تمامیت‌خواه، از حقوق موکلان خود دفاع کنند و در نهایت، قوت قلبی باشند برای موکلان و خانواده‌هایشان.

فهرستی که در پی می‌آید، نام، مشخصات و برخی از اطلاعات مربوط به پرونده‌ وکلایی را در برگرفته است که در فاصله‌ زمانی میان رویدادهای تابستان ۱۳۸۸ خورشیدی تا امروز، «بازداشت» یا «محکوم» شده‌‌اند. روشن است که وکلای دیگری نیز هستند که صرفاً به واسطه‌ دفاع از حقوق موکلان خود یا فعالیت‌های حقوق بشری‌شان، بازجویی و تهدید شده‌اند یا از دانشگاه اخراج‌شان کرده‌اند و نامی از آنها در این فهرست نیامده است.

این فهرست تنها بر موارد «بازداشت» یا «محکومیت» تمرکز یافته است و گزارشی از تمامی فشارهای امنیتی وارد شده بر وکلا یا ابعاد آن ارائه نمی‌دهد. نهادهای حقوق بشری، اسامی بسیاری از وکلای بازداشت شده را ثبت کرده‌اند. فهرست زیر، بر اساس یکی از فهرست‌های تهیه شده به زبان انگلیسی، آماده شده است. تلاش کرده‌ایم فهرست، در برگیرنده آخرین اطلاعات موثق باشد، اما خود واقفیم که این فهرست کامل نیست و ممکن است برخی اطلاعات آن دقیق نباشد. با تلاش جمعی می‌توان فهرست را کامل و دقیق‌تر کرد.

جدول "وکیلان زیر پیگرد" را در فرمت پی‌.دی‌.اف از اینجا می‌توانید دریافت کنید.

کاوه کرمانشاهی: فرار فعالان به علت حمله به جامعه مدنی

arezoo — Fri, 21 Dec 2012 04:06:03 +0000

سازمان دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی که در روز ۱۷ دسامبر منتشر کرد، می‌گوید از زمان سرکوب‎هائی که به دنبال انتخابات جنجال برانگیز ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۹ اتفاق افتاد، عرصه جامعه مدنی در ایران تنگ‌تر شده است. سه سال و نیم پس از آنکه نیروهای امنیتی تظاهرات ضد دولتی و اکثراً آرام مردم را به طرز وحشیانه‌ای سرکوب نمودند، صد‌ها تن از فعالان از ترس آزار و اذیت و بازداشت در وطن، در جستجوی پناهگاهی موقت در کشور همسایه، ترکیه و کردستان عراق برآمده‌اند.

منبع: دیدبان حقوق بشر

زندگی سیاسی با هویت مستعار

politics — Thu, 15 Nov 2012 12:43:32 +0000

حمید رضایی

حمید رضائی - از همان لحظه توافق برای انجام مصاحبه اسم مستعار خود را «محسن» می‌گذارد. سابقه فعالبت سیاسی خود را حدود «پانزده سال» عنوان می‌کند و البته وقتی سؤالی از یک فعال سیاسی داخل ایران می‌پرسید که با اسم مستعار می‌نویسد یا مصاحبه می‌کند، نباید انتظار جواب‌های دقیق داشته باشید.

می‌گوید ممکن است این رقم، یعنی "۱۵ سال" را کوچک یا بزرگ کرده باشد. این که یک اسم کوچک را به جای فامیلی به کار می‌برد، طبعاً روی تحلیلی که از متن می‌شود، اثر می‌گذارد.

تاکید می‌کند که «پول باد آورده نفت به جمهوری اسلامی ایران این امکان را داده است که برای پروژه‌‌های امنیتی و طرح‌‌های سرکوب خود هزینه‌‌های هنگفتی خرج کند. مطمئن باشید برنامه همه شبکه‌‌های ماهواره را ضبط می‌کنند و تک تک نوشته‌‌های روی سایت‌ها را ذخیره می‌کنند و روی آنها کار می‌کنند تا سر نخ و نکته‌‌‌ای به دست آورند. وقتی خود ما (فعالان سیاسی) با یک متن سیاسی روبرو می‌شویم که با اسم مستعار نوشته شده، با تقریب خیلی خوبی خط فکری و نام نویسنده متن را حدس می‌زنیم. دقت آنها بیشتر از ماست چون شنود موبایل‌ها، خط‌‌های تلفن و اینترنت را در اختیار دارند و از طریق تک‌نویسی‌ها در بازجوئی‌‌های مختلف به هویت واقعی پشت اسم‌های مستعار پی می‌برند. معمولاً کسی که در تک‌نویسی به هر دلیلی اطلاعاتی از فرد دیگری را لو می‌دهد، شجاعت و باید‌‌های اخلاقی لازم برای اطلاع دادن ماجرا به آن فرد را ندارد. فردی که درباره او تک‌نویسی شده تا مدت‌ها در تور نیروهای امنیتی قرار می‌گیرد و بی‌خبر از همه جا هر روز بر قطر پرونده خود می‌افزاید.»

***

فردی که با او به گفتگو می‌نشینم، یکی از فعالان سیاسی با سابقه در ایران است که در مقاطع زمانی مختلف، قسمتی از عمر خود را در زندان‌‌های جمهوری اسلامی گذرانده است. او با این‌که از ۱۲ سال پیش امکان خروج از ایران را داشته است، ترجیح می‌دهد همچنان در ایران زندگی کند و به فعالیت خود ادامه دهد.

«فعالان سیاسی ایران هر چه مسن‌تر می‌شوند نسبت به گذشته خود احساس عدم امنیت بیشتری می‌کنند. عده‌ای از اینکه در دیکتاتوری گذشته دارای منصب بودند خجالت زده هستند. عده‌‌‌ای به این خاطر که در زندان و بازجوئی بریده‌‌اند از کار خود حجالت می‌کشند. بعضی عقاید سیاسی خود را تغییر داده‌‌اند و نمی‌خواهند این تغییر بر سر آنان کوبیده شود. عده‌‌‌ای نمی‌خواهند مخالف نظر یک جمع بزرگ باشند، به طور مثال در جریان انتخابات افراد زیادی در ظاهر طرفدار موسوی بودند اما با اسم مستعار او را نقد می‌کردند یا می‌کوبیدند. شاید این موضوع خود ناشی از عامل امنیت باشد. یعنی اینکه در طول زمان زندگی کردن با یک شخصیت دوم - منظور هویت سیاسی مستعار- فعالان سیاسی را دو شخصیتی کرده است.»

- از چه زمانی تصمیم گرفتید از نام مستعار استفاده کنید؟

«به جز دو سه سال اول که میل به خودنمایی و شهوت شهره شدن روی تمام عرصه‌‌های فعالیت من سایه انداخته بود، در مراحل بعدی هر متنی را که احتمال می‌دادم هزینه سنگین داشته باشد به اسم مستعار منتشر می‌کردم. گاهی اوقات نیز بحثی را که مایل نبودم به پای خودم نوشته شود به اسم مستعار بیرون می‌دادم اما همیشه - حتی در خفقان فعلی - از نام واقعی نیز استفاده کرده‌ام.»

- چه بحث‌هایی هستند که مایل نیستید به پای خود شما نوشته شوند؟

«این بحث‌ها بعضاً منع امنیتی ندارند، اما جامعه سیاسی ایران قدرت هضم و پذیرش آنها را ندارد. این یک واقعیت است که در ایران مسائل سیاسی و مسائل شخصی به طور کامل به یکدیگر تنیده

شده‌اند. تو نمی‌توانی دوست خودت را، هم‌خط خودت را از نظر فکری یا سیاسی نقد کنی، چرا که دیر یا زود دوستی به پایان رسیده و یک دشمن به دشمنان شخصی و سیاسی شما اضافه می‌شود. وقتی پای نقد دوستان در میان است یا مسائلی که بُعد سیاسی و فکری خود را از دست داده و تبدیل به یک موضوع احساسی شده‌اند، برای رجوع دوباره به عقلانیت چاره‌‌‌ای نیست جز استفاده از اسم مستعار؛ چرا که مسائل احساسی امکان پرداختن منطقی به موضوع را نمی‌دهد.»

توهم تغییر ماهیت جمهوری اسلامی

بر خلاف فعالان سیاسی یا حتی هنرمندانی که سال‌ها از یک اسم مستعار استفاده می‌کردند و آن اسم مستعار را تا حد یک اسم واقعی، هویت بخشیده و تاریخ‌مند می‌کردند، فعالان سیاسی جوان (زیر ۳۰ سال) در ایران به دلایل مختلف تمایل چندانی به داشتن این‌گونه اسامی مستعار ندارند. این نسل از اسامی مستعار مختلفی استفاده می‌کند، اما این اسامی عمر کوتاهی دارند یا در بین دوستان نزدیک و آشنایان، هویت واقعی پنهان شده در پشت نام مستعار، مشخص و آشکار است.

بسیاری عقیده دارند که دلیل این رویکرد، رواج استفاده از اینترنت، ارتباط آسان از طریق چت، دگرگون شدن شرایط کشور نسبت به دهه ۶۰، باز شدن نسبی فضای جامعه، نشریات و دانشگاه در دوان اصلاحات و تزریق این توهم است که «ماهیت جمهوری اسلامی دچار تغییر شده است» و دیگر دست به برخورد‌‌های خشن و غیرانسانی نمی‌زند، تلاش روشنفکران لیبرال برای رد هر گونه فعالیت سیاسی منجر به پرداخت هزینه و مسائلی از این دست، عامل این تغییر رویکرد از "پنهان‌کاری و

پنهان‌پژوهی" به "کار علنی و فرار از پرداخت هرگونه هزینه" است.

محسن می‌گوید: وقتی فضا در دوران خاتمی باز شد یک لشگر عظیم از افرادی که با هویت واقعی خود می‌نوشتند، مصاحبه و سخنرانی می‌کردند یا فعالیت سیاسی انجام می‌دادند، وارد فضای عمومی کشور شدند. تعداد زیادی روزنامه دوم خردادی منتشر می‌شد و به پشتوانه هر روزنامه ۷۰۰ نفر ادعا می‌کردند روزنامه‌نگار یا خبرنگار هستند. هدف بسیاری از این افراد پیروزی در انتخابات بود. شرکت در انتخابات امری خلاف قانون نبود بنابراین هزینه‌ای متوجه آن نبود.

«من در طول این ۱۵ سال، بیش از ۱۰ اسم مستعار داشته‌ام. دو نمونه از این اسامی، نیمچه تاریخی برایشان درست شده و مابقی استفاده کوتاه مدت داشته‌اند. خلاف اخلاقیات من و البته مغایر یا رعایت مسائل امنیتی است، وگرنه نشانی‌‌های الکترونیکی که این سال‌های‌ نزدیک‌تر برای این اسم‌ها ساخته‌‌‌ام را باز می‌کردم و به شما نشان می‌دادم «ریاکاری» چقدر در بین فعالان سیاسی ایران گسترده شده است. روابط و مواضع سیاسی در دنیای واقعی یک چیز است و در زیر پوست آن و در خفا، روابط و مواضع دیگری جریان دارد. مسائلی که در منظر عموم تایید می‌شود، در خفا نکوهش می‌شود. از دوستی‌‌های دنیای بالایی در دنیایی زیرین خبری نیست و جز کینه و نفرت چیزی از پشت نقاب‌ها بیرون نمی‌زند.»

اسم‌ها واقعی بودند. حلقه اولیه خوانندگان هر نویسنده، دوستان، همکلاسی‌ها و همکاران او بودند که برای مطالب نوشته شده تبلیغ می‌کردند و باعث می‌شدند نویسنده مورد توجه قرار گیرد. مشخص بود در میان این همه اسامی واقعی، جایی برای بروز اسامی مستعار وجود نداشت و به فرض اگر مطلبی در نقد اصلاحات و اصلاح‌طلبان نوشته می‌شد، هجمه‌‌‌ای شکل می‌گرفت و نویسنده منتسب به سپاه، بسیج، کیهان و غیره می‌شد. اسم مستعار را در کسری از ثانیه ترور هویتی و شخصیتی می‌کردند و مطلب نوشته شده نیز با نویسنده‌اش دفن می‌شد و به آن پرداخته نمی‌شد. شاید به همین خاطر نیروهای سیاسی جوان، فعالان دانشجویی و منتقدان جریان اصلاحات احساس کردند که فعالیت با اسم مستعار جواب نمی‌دهد. وقتی رقبا بدون ترس از هزینه دادن با اسامی واقعی خود می‌نوشتند، مقابله با آنان با نقدها و مطالبی که بیان آنها به نوعی شنا کردن در خلاف جریان آب بود، جواب نمی‌داد. شاید بهتر است بگوئیم که شور و هیجان نیروهای جوان را ارضا نمی‌کرد. به همین خاطر عده‌‌‌ای از نیروها هم با اسم واقعی به میدان عمومی آمدند و این کار را خراب‌تر کرد چرا که به جای یک رقیب، دو رقیب در میدان بود. اسامی مستعار، یکبار مصرف شدند و بعد از مدتی از رونق افتادند.

«اسم مستعار یک هزارم اسم واقعی هم بُرد ندارد»

می‌گویند اسم مستعار به اندازه اسم واقعی قدرت نفوذ در اجتماع و تاثیر‌گذاری ندارد. بسیاری از افرادی که استفاده از اسامی مستعار را کنار گذاشته یا از ابتدا با اسامی واقعی نوشته‌‌اند و یا فعالیت سیاسی می‌کنند، دلیل اقدام خود را "نادیده گرفته شدن" مطالب و فعالیت با اسم مستعار از سوی مخاطب ایرانی عنوان می‌کنند.

چند سال پیش در میان یک جدل لفظی بین طیف‌های داخلی یک جریان فکری بر سر این موضوع ادعایی مطرح شد که « اسم مستعار یک هزارم اسم واقعی هم بُرد ندارد». درستی یا نادرستی این ادعا را با محسن در میان می‌گذارم. او می‌گوید: «این اشتباه است. البته این سبک بیان استعاری است و نه آماری و ریاضی. اسم مستعار فقط به اندازه تعداد کسانی که تو را می‌شناسد و به صورت اتفاقی مطلب تو را می‌خوانند تقسیم بر تعداد کسانی که تو را می‌شناسد و اگر اسم تو را ببینند حتما مطلب تو را می‌خوانند، بُرد دارد. اگر بخواهیم به فرض ضریبی برای آن تعیین کنیم.

به فرض که هزار نفر وجود دارند که مطالب مرا _اگر به اسم واقعی من باشد_ حتماً می‌خوانند و پیگیری می‌کنند (احتمالا منظور دنبال کردن بحث‌ها و کمک به انتشار و خوانده شدن مطالب است) اما وقتی مطلبی با اسم مستعار می‌نویسم تنها ۵۰ نفر از این هزار نفر به صورت اتفاقی مطلب را می‌خوانند یا جذب تیتر و عنوان می‌شوند. این یعنی قدرت نفوذ اسم مستعار تنها پنج درصد اسم واقعی برد دارد.»

آیا مسئله فقط «امنیت» است؟

اولین دلیل در جواب چرایی استفاده از اسامی مستعار، امنیت است. حکومت‌‌های دیکتاتوری در برابر مردم، خواست‌ها و انتقادات‌شان پاسخگو نیستند و افراد ناراضی به عناوین مختلف بازداشت، زندانی و مجازات می‌شوند. در کشوری مانند جمهوری اسلامی که حکومت هر از گاهی اعتراض و نقد را به صورت دسته جمعی یا فردی با مرگ پاسخ می‌دهد و "زندانی شدن" و محرومیت‌های اجتماعی حداقل مجازات برای داشتن عقاید مغایر با عقاید رسمی حکومت و بیان آنها است، نوشتن و فعالیت با اسم مستعار توجیه عقلی و امنیتی دارد. اما آیا حفظ «امنیت» در برابر سیستم سرکوب حکومتی تنها دلیل استفاده از اسم مستعار است؟

محسن می‌گوید: با اطمینان می‌گویم که نه. یک مثال ساده می‌زنم. چرا افرادی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند از اسم مستعار استفاده می‌کنند؟ شاید عده‌‌‌ای بگویند به دلیل ترس از اذیت و آزار خانواده آنها که در ایران باقی مانده‌‌اند. اما بعضی از افرادی که اتفاقاً بیش از دیگران عادت به استفاده از اسم مستعار دارند، حتی باغبان‌هایشان را هم از ایران برده‌اند. بعضی دیگر قبل از سال ۵۷ از ایران رفته‌اند. پس موضوع این افراد امنیت نیست.

«شناسنامه سیاسی و هویت سیاسی افراد به کلمات و نوشته‌ها معنا القا می‌کنند. روی متن تاثیر می‌گذارند، چون در تاثیر روی مخاطب موثر هستند. اسامی مستعار به‌ندرت این امکان را می‌یابند که جدی گرفته شوند. وقتی متنی خوانده می‌شود یک بُعد قضیه این است که مخاطب خود نویسنده را می‌خواند. وقتی از اسم مستعار استفاده می‌شود این هویت و شناسنامه از متن گرفته می‌شود. عده‌‌‌ای می‌گویند این خوب است که متن فارغ از تاثیر خالق آن خوانده و قضاوت می‌شود اما در سیاست این حرف بی‌معناست. اتفاقاً در سیاست باید اثر از خالق آن تاثیر بپذیرد. باید کلام با واقعیت گوینده آن تطبیق شود.»

در این سال‌ها نکته‌‌‌ای که متوجه شده‌‌‌ام این است که فعالان سیاسی ایران هر چه مسن‌تر می‌شوند نسبت به گذشته خود احساس عدم امنیت بیشتری می‌کنند. عده‌ای از اینکه در دیکتاتوری گذشته دارای منصب بودند خجالت زده هستند. عده‌‌‌ای به این خاطر که در زندان و بازجوئی بریده‌‌اند از کار خود حجالت می‌کشند. بعضی عقاید سیاسی خود را تغییر داده‌‌اند و نمی‌خواهند این تغییر بر سر آنان کوبیده شود. عده‌‌‌ای نمی‌خواهند مخالف نظر یک جمع بزرگ باشند، به طور مثال در جریان انتخابات افراد زیادی در ظاهر طرفدار موسوی بودند اما با اسم مستعار او را نقد می‌کردند یا می‌کوبیدند.

شاید این موضوع خود ناشی از عامل امنیت باشد. یعنی اینکه در طول زمان زندگی کردن با یک شخصیت دوم - منظور هویت سیاسی مستعار- فعالان سیاسی را دو شخصیتی کرده است. شاید موضوع ریشه دار است و باید به تاریخ و فرهنگ ایران رجوع کنیم. مردم ایران مدت زمان بسیار طولانی تحت استبداد داخلی زندگی کرده‌‌اند و یاد گرفته‌‌اند خود را آن چیزی نمایش دهند که نیستند. همچنین تابوهای دینی و فرهنگی، ایرانیان را از کودکی ریاکار تربیت می‌کند. به این معنی که تحت فشار قوانین دینی و فرهنگی بخشی از زندگی انسان‌ها پنهان می‌شود و صحبت کردن درباره مسائلی دشوار می‌شود. مثلاً در ایران اکثر مردم نمی‌توانند راحت درباره سکس صحبت کنند. به دختران یاد داده می‌شود مسائل خود را از مردان پنهان کنند. بچه‌‌ها در خانواده‌‌های ایرانی یاد می‌گیرند برای اینکه مثلاً شب را بیرون از خانه بگذرانند دروغ بگویند. طبیعی است این پنهان‌کاری و ریاکاری جبری در دیگر عرصه‌ها نیز به صورت آگاهانه و به عنوان یک راه حل انتخاب شود. سنت رو دربایستی در همه عرصه‌های زندگی ما ایرانیان که دیگر جای خودش».

پیچیدگی روابط

«داستان اسم مستعار داستان پیچیده‌‌‌ای است. خود من بارها به اسم مستعار مطلبی را نوشته‌‌‌ام و افرادی با مطلب موافق بوده‌‌اند و حتی آنرا منتشر کرده‌اند. در حالی که همان حرف‌ها را به صورت سر بسته و در لفافه وارد متنی کرده‌‌‌ام که به اسم واقعی منتشر کرده‌ام، اما همان افرادی که قبلاً با مطلب موافق بودند و آنرا منتشر کرده بودند، این‌بار مخالفت شدید کرده‌اند.

این اتفاق، به هر دلیلی می‌تواند باشد و این مورد نظر من نیست. شما فکر کنید به حجم اسم‌ها مستعاری که توسط فعالان سیاسی ایران استفاده می‌شود و بعد پیش خودتان حدس بزنید چه نمایشی بزرگی به راه افتاده است. نمایشی که بینندگان آن خود بازیگرانش هستند.

من در طول این ۱۵ سال بیش از ۱۰ اسم مستعار داشته‌ام. دو نمونه از این اسامی، نیمچه تاریخی برایشان درست شده است و مابقی استفاده کوتاه مدت داشته‌اند. خلاف اخلاقیات من و البته مغایر یا رعایت مسائل امنیتی است، وگرنه نشانی‌‌های الکترونیکی که این سال‌های‌ نزدیک‌تر برای این اسم‌ها ساخته‌‌‌ام را باز می‌کردم و به شما نشان می‌دادم ریاکاری چقدر در بین فعالان سیاسی ایران گسترده شده است.

روابط و مواضع سیاسی در دنیای واقعی یک چیز است و در زیر پوست آن و در خفا، روابط و مواضع دیگری جریان دارد. مسائلی که در منظر عموم تایید می‌شود، در خفا نکوهش می‌شود. از دوستی‌‌های دنیای بالایی در دنیایی زیرین خبری نیست و جز کینه و نفرت چیزی از پشت نقاب‌ها بیرون نمی‌زند.»

این جملات بخش‌های دیگری از حرف‌های محسن است. شاید اشاره او به فرهنگی است که صراحت لهجه در آن نوعی توهین محسوب می‌شود. فعالان سیاسی ایران جزئی از جامعه ایران هستند پس عجیب نیست اگر آنها نیز طاقت "نقد" و "انتقاد" را نداشته باشند و اندک اختلافی در بین افکار دو طرف در زمان کوتاهی به یک جنگ لفظی تمام عیار تبدیل شود. تجربه نشان داده است در این جنگ‌های لفظی خیلی زود به "بررسی گذشته طرف مقابل"، "اتهام زنی"، "تخریب از طریق بازگو کردن گذشته" و مسائل این‌ چنینی پرداخته خواهد شد و جبهه‌گیری،جای اندیشه‌‌ها و حول شخصیت‌ها شکل خواهد گرفت. طبیعی است در چنین فضایی افراد ترجیح بدهند نقش فرد روادار، خوش‌مشرب، به دور از هیاهو و درگیری و "تاییدکننده همه و مورد تایید همه" را بازی کنند و برای بیان حرف‌های واقعی خود به اسامی مستعار پناه ببرند.

آسیب‌‌های شخصی و اجتماعی استفاده از اسم مستعار

"سر در گمی نیروهای سیاسی"، "قطع ارتباط مردم و نیروهای سیاسی داخل کشور"، "ضعف فعالان سیاسی در زندگی شخصی " و "سست شدن ارتباطات اجتماعی در دنیای واقعی" از جمله تبعاتی است که فعالان سیاسی با استفاده از اسم مستعار به زندگی خصوصی خود و فضای سیاسی جامعه وارد می‌کنند.

فعالان داخل کشور صحنه سیاست را به حکومت و به نیروهای سیاسی خارج ایران واگذار کرده‌اند. کسانی که در کانون مسائل سیاسی و در معرض مستقیم داده‌ها و تحولات هستند، زبان‌شان بسته است و کسانی که خارج از کانون قرار گرفته‌اند، یا فاصله دورتری از منبع داده‌ها دارند، میدان را اشغال کرده‌اند؛ چرا که فعالان سیاسی داخل کشور با استفاده از اسامی مستعار یک بار مصرف یا کوتاه مدت (بدون تاریخ) دست به خودکشی هویتی زده‌اند.

«وقتی ارتباط یک فعال سیاسی با مردم جامعه قطع می‌شود، هویت خود را از دست می‌دهد. یا در یک کانون قدرت دیگر ذوب شده و مردم ستیز می‌شود و یا اسم مستعاری می‌سازد و در فضای محدود کوچکی که با آن اسم مستعار کار می‌کند دچار دگردیسی می‌شود. فرد در این حالت، چون تبعات قانونی، دیگر چندان او را تهدید نمی‌کند در کلام تند می‌شود، اما در عمل محافظه کار می‌ماند. درباره فعالان سیاسی می‌بینید که به پشت کیبورد‌ها و مونیتور‌ها می‌خزند و در آنجا مثل یک سنگر احساس امنیت می‌کنند. چون دنیای کوچک مجازی تفاوت اساسی با دنیای واقعی دارد به این توهم دچار می‌شوند که مردم آنها را نمی‌فهمند یا از آن بدتر مردم اصولا هیچ چیز را نمی‌فهمند. جنگ‌طلبی از دل همین توهم و این مردم ستیزی و جامعه ستیزی بیرون می‌آید.»

محسن می‌گوید: «شناسنامه سیاسی و هویت سیاسی افراد به کلمات و نوشته‌ها معنا القا می‌کنند. روی متن تاثیر می‌گذارند، چون در تاثیر روی مخاطب موثر هستند. اسامی مستعار به‌ندرت این امکان را می‌یابند که جدی گرفته شوند. وقتی متنی خوانده می‌شود یک بُعد قضیه این است که مخاطب خود نویسنده را می‌خواند. وقتی از اسم مستعار استفاده می‌شود این هویت و شناسنامه از متن گرفته می‌شود. عده‌‌‌ای می‌گویند این خوب است که متن فارغ از تاثیر خالق آن خوانده و قضاوت می‌شود اما در سیاست این حرف بی‌معناست. اتفاقاً در سیاست باید اثر از خالق آن تاثیر بپذیرد. باید کلام با واقعیت گوینده آن تطبیق شود.»

محسن ادامه می‌دهد: «صدایی از درون ایران شنیده نمی‌شود و اگر هم به گوش می‌رسد با واسطه رسانه هایی است که کنترل بر آنها در خارج ایران رقم می‌خورد. فعالان سیاسی داخل کشور با مردم بی‌ارتباط شده‌اند. نه به این معنی که کاملاً ایزوله شده‌اند. دیدارها، تماس‌ها و... هست اما این ارتباط گسترده نیست. وقتی ارتباط یک فعال سیاسی با مردم جامعه قطع می‌شود، هویت خود را از دست می‌دهد. یا در یک کانون قدرت دیگر ذوب شده و مردم ستیز می‌شود و یا اسم مستعاری می‌سازد و در فضای محدود کوچکی که با آن اسم مستعار کار می‌کند دچار دگردیسی می‌شود. فرد در این حالت، چون تبعات قانونی، دیگر چندان او را تهدید نمی‌کند در کلام تند می‌شود، اما در عمل محافظه کار می‌شود. درباره فعالان سیاسی می‌بینید که به پشت کیبورد‌ها و مونیتور‌ها می‌خزند و در آنجا مثل یک سنگر احساس امنیت می‌کنند. چون دنیای کوچک مجازی تفاوت اساسی با دنیای واقعی دارد به این توهم دچار می‌شوند که مردم آنها را نمی‌فهمند یا از آن بدتر مردم اصولا هیچ چیز را نمی‌فهمند. جنگ طلبی از دل همین توهم و این مردم ستیزی و جامعه ستیزی بیرون می‌آید.»

محسن از موضوع دیگری نیز می‌گوید: « اسم مستعار امکان سوءاستفاده سیاسی را افزایش می‌دهد!» او چند مورد مشخص را سراغ دارد و نام می‌برد که افرادی در خارج ایران از اسم مستعار استفاده کرده و خودشان را افرادی در داخل ایران معرفی کرده‌اند. این نکته را نیز نباید فراموش کرد که معمولاً اخبار و گزارش‌‌های جعلی نیز با نام‌‌های مستعار منتشر می‌شوند.

محسن همچنین گوید: «اسم‌های واقعی در خارج ایران به صورت جبری در محدوده تنگ و بسته یک دوگانگی جعلی (غرب /جمهوری اسلامی) اسیر می‌شوند. هر عملی را که از سوی کشورهای غربی صورت بگیرد باید بپذیرند و از ترس محکوم شدن به حمایت از جمهوری اسلامی حاضر به نقد این تصمیمات نیستند. اسامی مستعار هم چون برش هویت‌‌های واقعی را ندارند، کاری برای شکستن این دوگانگی جعلی نمی‌توانند انجام دهند.»

حرف‌های محسن غیرقابل چشم‌پوشی و تکان‌دهنده است: «ما حتی دیگر جرات نداریم به اسم واقعی خودمان زندگی کنیم یا خودمان باشیم.» وقتی فردی رانندگی را نیاموخته است از رانندگی می‌ترسد. فعالان سیاسی داخل ایران وقتی به اسم مستعار حرف‌هایی را می‌زنند که در دنیای واقعی و با اسم واقعی نمی‌توان آن حرف‌ها را به زبان آورد یا نوشت، نتیجه جز این نیست که مهارت و توانایی سخن گفتن، نوشتن و فعالیت با هویت واقعی را از دست می‌دهند. یک فعال سیاسی که باید در شرایط دیکتاتوری توانایی آنرا داشته باشد که عمیق‌ترین نقدها و اعتراضات را با کمترین هزینه و به گویاترین شکل ممکن به مردم منتقل کند، دیگر حتی در سطح یک فرد معمولی نیز قادر به تطابق خود با محیط و فضای فعالیت نیست.

محسن اعتقاد دارد که «استفاده از اسم مستعار فعالان سیاسی را ترسو می‌کند. در این حالت، شخصیت‌‌های واقعی به دلیل فقدان خوراک‌دهی مناسب به شاخصه‌‌های هویتی خود (برای یک فعال سیاسی شاخصه هویت، فعالیت سیاسی است.) دچار ضعف شخصیت، ناامیدی، استرس، نارضایتی و غیره می‌شوند.

به نظر او در این وضعیت، حداقل دو شخصیت شکل می‌گیرد. یکی شخصیت صریح، شجاع، بی‌مرز و بی‌قانون و یک شخصیت ساکت، منفعل، ترسو، ناشاد و به شدت تحت امر قانون! نتیجه این می‌شود که «وقتی این فرد از پشت کامپیوتر خود بلند می‌شود و در اتوبوس می‌نشیند، یا از پشت نوشته‌هایی که به اسم مستعار نوشته شده‌‌اند، می‌رود و پشت یک تریبون عمومی یا نیمه عمومی قرار می‌گیرد، تبدیل به یک آدم دیگر می‌شود و قدرت تاثیرگذاری خود را از دست می‌دهد. نمی‌تواند با تمرکز صحبت کند چرا که باید پیوستگی کلام و استدلال را قربانی امنیت کند. نمی‌تواند به همان روانی، تندی و پیوستگی هویت مستعار صحبت کند و مفاهم را انتقال دهد. این‌که می‌بینید افرادی بعد از مدت‌ها سکوت و بی‌خبری تن به مصاحبه می‌دهند و مطالب مطرح شده تعجب و اعتراض همگان را بر می‌انگیزد، یکی از دلایل‌اش همین است. پیوستگی و استدلال فدای امنیت می‌شود به این دلیل که فرد مورد نظر توانایی زیست سیاسی در دنیای واقعی را از دست داده است.»

زیگموند فروید

Tue, 20 Dec 2011 23:03:08 +0000

نظریه‌‌ برای پژوهش‌های دینی

ویلیام دیل و تیموتی بیل

برگردان:

حمید پرنیان

ویلیام دیل و تیموتی بیل − زیگموند فروید (۱۸۵۶ - ۱۹۳۹) در خانواده‌ای یهودی در فرایبورگ آلمان به دنیا آمد. وقتی زیگموند چهارساله بود خانواده‌اش به وین مهاجرت کردند. زیگموند دانش‌آموز برجسته‌ای بود و به دانشگاه وین رفت و در سال ۱۸۸۱ از دانشکده‌ی پزشکی فارغ‌التحصیل شد.

فروید در سال ۱۸۸۵ موفق به دریافت بورسیه‌ی پزشکی شد و به پاریس سفر کرد تا زیر نظر ژان مارتین شارکو (۱۸۲۵ - ۱۸۹۳) در بیمارستان سال‌پتریه مشغول به کار شود. شارکو روی هیستری کار می‌کرد و آن را یک ناخوشی می‌دانست و از هیپنوتیزم استفاده می‌کرد تا نشانه‌های هیستری را در بیمار کاهش دهد. فروید مجذوب این کار شارکو شد.

فروید در ۱۸۸۶ در وین به‌عنوان پزشک شروع به کار کرد و تمرکز کاری‌اش را روی اختلالات عصبی گذاشت. وی در وین ماند اما در سال ۱۹۳۸ مجبور شد در پی اشغال اتریش به دست نازی‌ها، به انگلستان بگریزد. فروید در لندن جان سپرد.

سه تعریف روان‌کاوی

فروید بنیان‌گذار روان‌کاوی است. وی در سال ۱۹۲۲ مقاله‌ای عمومی نوشت و در آن مقاله سه تعریف از روان‌کاوی پیش گذاشت:

۱) رشته‌ای که درباره‌ی ناخودآگاه تحقیق می‌کند،

۲) روشی درمانی برای بهبود اختلالات عصبی، و

۳) مجموعه‌ای از اطلاعات پژوهشی که به‌تدریج در حال توسعه‌یافتن است.

این سه تعریف به ما کمک می‌کنند تا گام‌ نخستین را به درون عرصه کار فروید بگذاریم.

فروید در تعریف اول، روان‌کاوی را رشته‌ای دانشگاهی می‌داند که هدف‌اش پژوهیدن و واکاویدن فرآیندهای ذهنی است، فرآیندهایی که در دسترس مستقیم [علم پزشکی] نیست. فروید این فرآیندهای ذهنی را سازوکارِ ناخودآگاه می‌داند.

اگر بخواهیم ساده بگوییم، ناخودآگاه همان بخش ناخودآگاهِ ذهن است. ناخودآگاه روی اندیشه و رفتار خودآگاه تاثیر می‌گذارد، اما مشاهده‌گر مستقیما به آن دسترسی ندارد. نوآوریِ فروید در روان‌شناسی، صِرف کشفِ ناخودآگاه نیست (چرا که برای مثال نیچه هم درباره‌ی ناخودآگاه نوشته بود). نوآوری فروید فراهم‌کردن ابزاری برای دست‌یابی به ناخودآگاه و تفسیر آن بود.

او تحلیل لغزش‌های زبانی، جوک‌ها، و - از همه مهم‌تر – رؤیاها را «شاه‌راه»هایی به ناخودآگاه می‌دانست. فروید می‌گفت رؤیاها، تحققِ آرزوها و تمایلاتِ ناخودآگاه را بازتاب می‌دهند. از آنجایی که این آرزوها و تمایلات چون تابوهایی اجتماعی هستند و یک‌پارچگیِ «خود» را تهدید می‌کنند، پس ذهن خودآگاه سانسورشان می‌کند.

محتوای ناخودآگاه همان رانه‌هایی هستند که از نظر خودِ خودآگاه ناپسندیده‌اند و بنابراین خودآگاه با توسل به مکانیسم سرکوب آن رانه‌ها را از خودآگاهی بیرون می‌راند. این رانه‌ها شاملِ رانه‌ها و خاطراتی می‌شوند که در پیوند با «حسِ اولیه» (یعنی همه‌ی آن خاطرات دوران کودکی از دیدنِ سکسِ والدین) و تمایلات تابو (که مرتبط به عقده‌ی اودیپ‌ اند) هستند. این رانه‌ها گرچه سرکوب‌ شده‌اند، اما در رؤیاها و لغزش‌ها و دیگر اشکالِ بیان، به سطح می‌آیند.

عقده‌ی اودیپ نقش مهمی در فهم فروید از خودآگاه انسان و ریشه‌ی اختلالات عصبی دارد. اسم این عقده، برگرفته از افسانه‌ی یونانی اودیپ است؛ اودیپ ناخواسته و نادانسته پدرش را می‌کشد و با مادرش ازدواج می‌کند، و وقتی می‌فهمد که این کارها را انجام داده، خودش را کور می‌کند.

عقده‌ی اودیپ، از نظر فروید، مربوط به کششِ کودک به والدِ غیرهمجنس خود و حسادت به والدِ همجنس خود است. گرچه دخترها و پسرها این کشش را به‌طور متفاوتی تجربه می‌کنند، اما در هر دو مورد هدف آن است که از این حسادت به والد همجنس به همسانی با آن والد گذر کنند. فروید باور دارد که این عقده‌ی اودیپ، جهان‌شمول است، و اگر دختر یا پسر نتواند با آن سر کند، دچار اختلالات عصبی می‌شود.

تعریف دوم فروید از روان‌کاوی این است که روشی درمانی برای درمان اختلالات عصبی است. این روش مستلزم برقراری ارتباطی آزاد و سانسورنشده با بیماری (یا فردی که مورد روان‌کاوی قرار می‌گیرد). بیمار روی تخت دراز می‌کشد و روان‌کاو کنارش می‌نشیند و به نمودهای دقیق و لطیف روند ناخودآگاه بیمار گوش می‌سپارد. این نمودهاست که سرچشمه‌ی اختلال عصبی هستند.

پس، رسانه‌ی اصلی در روان‌کاوی، گفتار است. یکی از اولین بیمارهای فروید گفته بود روان‌کاوی «علاجی گفتاری» است و چه‌قدر هم درست گفته است. گفتار به‌خودی خود اهمیتی ندارد؛ بل از زبان ذهنِ خودآگاه استفاده می‌شود تا ردپای ناخودآگاه گرفته شود. سوژه‌ی انسانِ سخن‌گو به‌عنوان سوژه‌ای جداشده در نظر گرفته می‌شود، یعنی به‌عنوان جایگاهِ ستیز بین رانه‌های خودآگاه و رانه‌های ناخودآگاه. این رانه‌ها در یک «خود» منفرد و یک‌پارچه و کامل جمع نمی‌شوند.

بر همین اساس، برخی گفته‌اند که رویکرد فروید متاثر از روش تفسیر خاخام‌هاست؛ خاخام‌ها متن مقدس را منبعِ نامحدودِ معنی می‌دانند، و به ریزترین جزئیات و ارتباطات لغوی بین متون توجه می‌کنند.

تعریف سوم روان‌کاوی این است که روان‌کاوی مجموعه‌ای از تحقیقات فعال علمی است که شامل مطالعات موردی، پژوهش داده‌های ذهنی و مغزی، و تفسیر جنبه‌های دیگر سازوکارِ فرهنگ می‌شود. فروید خودش را به تحلیل سوژه‌های فردی محدود نساخت، و از حوزه‌های دانشگاهی دیگر (علوم طبیعی و انسانی) غافل نماند. وی، در واقع، مفسرِ توانای فرهنگ بود، و با باستان‌شناسی و مردم‌شناسی و زبان‌شناسی و ادبیات به تحلیل فرهنگ می‌پرداخت.

فروید و دین

فروید توجه خاصی به دین داشت. او، گذشته از مقالات بسیاری که به کارکردهای شخصی و اجتماعی دین می‌پردازد، سه کتاب درباره این موضوع نوشته است. نخستین‌شان «توتم و تابو» است (که نخستین‌بار در آلمان و در ۱۹۱۳ منتشر شد). این کتاب خاستگاه‌های روان‌شناختیِ جوامعِ اولیه را بازسازی می‌کند و نظریه‌ی دین را پی می‌ریزد.

فروید، همانند دیگر دین‌شناسان زمانه‌ی خویش، به دو ممنوعیت یا تابو اشاره می‌کند که در میان فرهنگ‌های قبیله‌ای رایج بوده: زنای با محارم و خوردنِ توتمِ قبیله. فروید، برخلاف دیگر دین‌شناسان، تاکید می‌کند که این ممنوعیت‌ها اعمال نمی‌شدند اگر میلی برای انجام‌دادن آن تابوها وجود نداشت.

فروید این دو ممنوعیت را نمودهای عقده‌ی اودیپ می‌داند؛ پسرها همگی با هم پدرشان یا همان رئیس قبیله را می‌کشتند تا زنان او (و مادران خودشان) را تصاحب کنند. بعد دچار احساس گناه می‌شدند و پیکر یک توتم را در جایگاه پدر می‌نشاندند تا نمادِ مقدس قبیله شود. بدین گونه، پدرکشی به‌طور نمادین ممنوع شد. از این رو، این دو تابو وضع شد تا اعضای قبیله مرتکب گناه اودیپی نشوند: یعنی تمایل به زنای با مادر و پدرکشی.

فروید در کتاب دیگرش، «آینده‌ی یک وهم» (۱۹۲۷)، دوباره به دین می‌پردازد. درحالی که «توتم و تابو» گذشته‌ی پیشاتاریخی تمدن انسان را می‌کاود، «آینده‌ی یک وهم» به وضعیتِ کنونی دین می‌پردازد، از جمله به مسئله‌ی باور به خدا. این کتاب، در واقع، آینده‌ی دین در جوامع مدرن را تحلیل می‌کند.

فروید می‌گوید اگر وهم آن چیزی باشد که فرد آروزی حقیقی‌بودن‌اش را دارد، بنابراین باور به خدا یک وهم است. واقعیتِ زندگی در این جهان، وحشی و فانی است، و ما انسان‌ها در جستجوی چیزی هستیم که ما را یاری دهد تا به این واقعیت چیره شویم.

وقتی کودک هستیم، والدین‌مان در برابر این واقعیت از ما محافظت می‌کنند، و به ما کمک می‌کنند تا باور کنیم هیچ مشکلی وجود ندارد و همه‌چیز خوب است؛ ما این‌گونه در میانه‌ی توفان، احساسِ امنیت می‌کنیم. (البته، والدین ما می‌دانند که چنین امنیتی نهایتا وهمی است).

وقتی بزرگ می‌شویم، باز هم به این نوع وهم‌آلود از امنیت نیاز داریم، اما والدین‌مان دیگر این امنیت را فراهم نمی‌کنند. بنابراین، کارکرد دین می‌شود امنیت‌بخشیدن به ما. دین، فرافکنیِ همان‌چیزی است که ما می‌خواهیم حقیقت داشته باشد، فرافکنیِ خدایی که والدِ نهایی و آرمانی است.

دین، بیانِ تحققِ آرزوست. فروید می‌گوید رازِ نیروی دین «در نیروی این آرزوها نهفته است» (آینده‌ی یک وهم، ص ۳۰). از این لحاظ، از نظر فروید باور جامعه به خدا چیزی است شبیه اختلال عصبیِ جمعی‌ای است که از عقده‌ی اودیپ ناشی می‌شود.

همان‌گونه که جوامع انسانی تکامل می‌یابند و بالغ‌تر می‌شوند، پس آرزوها و تمایلات کودکی‌شان هم رشد می‌کند. فروید باور دارد که این جوامع نیازهایشان را متناسب با نماد پدر پیشرفت می‌دهند. خرد مدرن، وهم را جایگزین [خدا] می‌کند.

شناخته‌شده‌ترین و خلاقانه‌ترین اثر فروید درباره‌ی دین، «موسی و یکتاپرستی» است که بین سال‌های ۱۹۳۴ و ۱۹۳۸ نوشته شده است. فروید در این کتاب خاستگاه‌های دین کهن اسرائیلی را از طریق خوانشِ داستان خروج (در تورات) بازسازی می‌کند.

فروید، همان‌گونه که می‌توان انتظار داشت، اهمیتی به خود برداشتِ توراتی از موسی و خروج قوم‌اش نمی‌دهد، بل می‌کوشد تا رد پای داستانِ تقریبا فراموش‌شده‌ی خاستگاه حقیقی دینِ اسرائیلی را بیابد. فروید می‌گوید موسی اصالتا یهودی نبود. او شاهزاده‌ای مصری بود که از آموزه‌های فرعون اِخن‌آتون (اخناتون) پیروی می‌کرد. اخن‌آتون فرعونی بود که کوشید پرستش آتون، خدای یگانه، خدای عشق و فضیلت اخلاقی را جایگزین چندخداپرستی رایج در مصر کند.

اخن‌آتون درگذشت و آموزه‌های یکتاپرستی‌اش پایگاه‌های مردمی‌اش را از دست داد. مریدش، موسی، برده‌های یهودی را در سلک پیروان خود درآورد و با آنان به بیابان‌ها گریخت. اما زمانی شد که یهودیان از موسی و آموزه‌های یکتاپرستی‌اش سرخورده شدند.آنان موسی را کشتند و یهوه را (که پیشتر او را "خدای جنگ" می‌دانستند) خدای خویش ساختند، و موسی را پیام‌آور آن خدا نامیدند.

فروید می‌گوید قوانین و آیین‌های پیچیده‌ی قربانی‌کردن در تورات، بقایایِ قانونیِ این دوره از تاریخ دین اسرائیل است. سده‌ها بعد، پیامبرانی مانند عاموس و اشعیا برخاستند و آیین‌های خونینِ آن خدا را نپذیرفتند و قوم را به پرستش تک‌خدای عشق و اخلاق دعوت کردند، همان تک‌خدایی که موسی تبلیغش می‌کرد. مبلغان بعدی، یکتاپرستی یهودی و مسیحی را پدید آوردند.

ناگفته پیداست که برخی از تاریخ‌دانان دین کهن اسرائیلی، این بازسازی خلاقانه‌ی فروید از خاستگاه‌های یکتاپرستی یهودی را بسیار ستودند. هرچند، به‌رغم نتیجه‌گیری‌های فروید، رویکرد تفسیری وی به این ادبیات بود که روشی جذاب برای بررسی دین‌های یهودی و مسیحی با توجه به متون مقدس فراهم کرد.

فروید ادبیات کتاب مقدس را هم‌چون نمود ستیزی می‌داند که بین دو شکل بسیار متفاوتی از باور دینی و کنشِ دینی وجود دارد. فروید ادبیات کتاب مقدس را جایگاهی می‌داند که ستیز و دوسوگرایی (ambivalence)، شبیه رؤیاها و لغزش‌های زبانی بیمارهای وی، با هم می‌آیند و چیزی بیشتر از مرادهای خودآگاه‌شان افشا می‌کنند.

برای مطالعه بیشتر

• نوشته‌های فروید

The Interpretation of Dreams. First Part. In The Standard Edition. IV London: Hogarth Press, 1953–74

Obsessive Actions and Religious Practices. In The Standard Edition, IX. London: Hogarth Press, 1953–74

Totem and Taboo: Some Points of Agreement between the Mental Lives of Savages and Neurotics. In The Standard Edition. XIII. London: Hogarth Press, 1953–74

Introductory Lectures on Psycho-Analysis. In The Standard Edition. XV–XVI. London: Hogarth Press, 1953–74

“The Uncanny.” In The Standard Edition. XVII. London: Hogarth Press, 1953–74

*“Two Encyclopedia Articles.” In The Standard Edition, edited and translated by James Strachey in collaboration with Anna Freud. XVIII. London: Hogarth Press, 1953–74

*The Future of an Illusion. In The Standard Edition. XXI. London: Hogarth Press, 1953–74

Moses and Monotheism: Three Essays. In The Standard Edition. XXIII. London: Hogarth Press, 1953–74

• درباره فروید

Boyarin, Daniel. “An Imaginary and Desirable Converse: Moses and Monotheism as Family Romance.” In Reading Bibles, Writing Bodies: Identity and The Book, edited by Timothy K.Beal and David M.Gunn. London and New York: Roudedge, 1996

Capps, Donald, ed. Freud and Freudians on Religion: A Reader. New Haven: Yale University Press, 2001

Dicenso, James. The Other Freud: Religion, Culture, and Psychoanalysis. New York: Routledge, 1998

*Gay, Peter. Freud: A Life for Our Times. New York: W.W.Norton, 1988

Handelman, Susan A. The Slayers of Moses: The Emergence of Rabbinic Interpretation in Modern Literary Theory. Albany: State University of New York Press, 1982

*Pals, Daniel. “Religion and Personality: Sigmund Freud.” In Seven Theories of Religion. New York: Oxford University Press, 1996

Rashkow, Ilona N. Taboo or Not Taboo: Sexuality and Family in the Hebrew Bible. Philadelphia: Fortress Press, 2000

Ricoeur, Paul. Freud and Philosophy: An Essay on Interpretation. Translated by Denis Savage. New Haven: Yale University Press, 1970

◄توضیح مترجم:

آنچه خواندید فصلی از کتاب "نظریه برای پژوهش‌های دینی" بود.

این کتاب فصل به فصل به صورتی آزاد (آزاد با هدف فهم‌پذیری بیشتر) ترجمه شده و در سایت زمانه منتشر می‌شود.

فصل‌های این کتاب مستقل از هم هستند و در نتیجه لازم نیست برای مطالعه‌ی هر کدام از آنها فصل‌های پیشین را خوانده باشیم.

مشخصات متن اصلی کتاب چنین است:

William E. Deal & Timothy K. Beal: Theory for religious studies, New York 2004

بخش پیشین:

نظریه و اهمیت آن در دین‌پژوهی