یونان

یونان به مثابه قربانی

nikfar — Sat, 21 Jul 2012 09:19:06 +0000

پل کروگمن

برگردان:

محمد پورعبدالله

پل کروگمن − از زمان شروع بحران در یونان همواره در باب مشکلی که مسبب این بحران بوده بسیار سخن گفته شده است. برخی از متهم‌سازی‌ها درست و برخی از آنها نادرست هستند. اما هیچ کدامشان ربطی به مسئله ندارند. بله! مسلماً در اقتصاد، سیاست و جامعه‌ی یونان ایراد‌های زیادی وجود دارد. اما این عیوب مسبب بحرانی نیستند که اکنون در حال متلاشی کردن یونان و همچنین سرایت به کل اروپاست.

نه! منشاء فاجعه جای دیگری، در شمال دور، در بروکسل، فرانکفورت و برلین قرار دارد، جایی که مقامات، نظامی پولی، معیوب و شاید کشنده بنیان گذاشته‌اند و پس از آن مشکلات این نظام را با جایگزین کردن توجیه اخلاقی به جای تحلیل، بغرنج تر کرده‌اند. راه حل مشکلات را نیز − اگر راه حلی وجود داشته باشد − می‌باید درهمانجا جستجو کرد.

اما درباره عیوب یونان : مسلما یونان با فساد و فرار از مالیات فزاینده‌ای روبرو است . دولت یونان عادت داشته است بیش از اندازه‌ی دخل خود خرج کند. ورای همه این موارد، بازدهی نیروی کار در یونان در مقایسه با استانداردهای اروپا کم است (حدود۲۵% کمتر از میانگین اروپاست). ذکر این نکته حائز اهمیت است که بازدهی نیروی کار در می‌سی‌سی پی در قیاس با استاندارد‌های آمریکایی تقریباً به همان نسبت کم است.

از سوی دیگر، برخی سخنان که درباره یونان گفته می‌شود به هبچ عنوان صحیح نیستند. یونانی‌ها به هیچ وجه تنبل نیستند. آنها بیشتر از اکثر اروپایی‌ها و مشخصاً آلمانی‌ها کار می‌کنند. یونان از یک دولت رفاه پابرجا ، آنگونه که محافظه کاران تلاش می‌کنند القاء کنند، برخوردار نیست. نسبت هزینه‌ی اجتماعی به تولید ناخالص ملی-مقیاس استاندارد برای محاسبه اندازه‌ی دولت رفاه، به شکل چشمگیری کمتر از کشورهایی مانند سوئد یا آلمان است، کشورهایی که از بحران جان سالم به در برده‌اند.

پل کروگمن، برنده‌ی جایزه‌ی نوبل اقتصاد در سال ۲۰۰۸ میلادی و استاد اقتصاد و امور بین الملل در دانشگاه پرینستون آمریکا:
«تنها راهی که یورو شاید - و تنها شاید- بتواند از طریق آن نجات یابد این است که آلمانی‌ها و بانک مرکزی اروپا دریابند که آنها هستند که می‌بایست رفتارشان را تغییر دهند، بیشتر و بیشتر خرج کنند و البته تورم بیشتری را بپذیرند. در غیر اینصورت یونان در تاریخ به مثابه قربانی تکبر دیگران دفن خواهد شد.»

در این صورت یونان چگونه درگیر چنین بحرانی شد؟ یورو را مقصر بدانید.

پانزده سال قبل، یونان بهشت نبود، ولی درگیر بحران هم نبود. بیکاری زیاد بود ولی فاجعه بار نبود و ملت کمابیش خرجشان را در بازار جهانی در می‌آوردند و از طریق صادرات، توریسم، حمل و نقل و منابع دیگر می‌توانست کمی کمتر یا بیشتر از واردات خود در آمد کسب کند.

سپس یونان به حوزه‌ی یورو ملحق شد و اتفاقی وحشتناک افتاد: این تفکر بین مردم شیوع یافت که یونان جای امنی برای سرمایه گذاری است. پول خارجی به یونان سرازیر شد و بخشی از آن و نه تمام آن، صرف تامین کسری بودجه دولت شد. اقتصاد رشد کرد، تورم افزایش یافت و یونان هر روز توان رقابتی‌اش را بیشتر از دست داد. بدون شک یونان بخش عمده‌ای از پولی را که به کشور وارد شده بود، هدر داد. اما این کاری بود که همه‌ی کشورها، وقتی درگیر حباب یورو شدند، انجام دادند.

و سپس این حباب ترکید! آنجا بود که نقص‌های ساختاری نظام پولی یورو بر همه آشکار شد.

از خودتان بپرسید چرا منطقه‌ی مالی دلار− که ایالات متحده آمریکا خوانده می‌شود − کمابیش بدون مشکلات حادی که اکنون منطقه‌ی یورو با آنها مواجه است، کار می‌کند؟ پاسخ اینجاست که ما [آمریکایی‌ها] حکومت مرکزی قوی ای داریم و اقدامات این حکومت مرکزی، عملاً وامهایی را به صورت اتوماتیک برای ایالت‌هایی که با مشکل مواجه می‌شوند، فراهم می‌کند.

به عنوان مثال تصور کنید، چه اتفاقی برای فلوریدا می‌افتاد، اگر در نتیجه‌ی حباب مسکن عظیم فعلی‌اش، دولت تصمیم می‌گرفت تا پول صرف شده برای تامین اجتماعی و هزینه‌های بهداشتی را به ناگاه از آنجا بیرون کشیده و از در آمد‌های کاهش یافته اش کسر کند. خوشبختانه، واشنگتن بسیار بیشتر از تالاهاسی [مرکز ایالت فلوریدا] برای فلوریدا هزینه می‌کند. این بدان معناست که فلوریدا عملاً وامهایی در مقیاس‌هایی دریافت می‌کند که اروپایی‌ها نمی‌توانند در رویا ببینند.

مثالی قدیمی تر را در نظر بگیرید، بحران پس‌انداز و وام در دهه ۸۰ در آمریکا که عمدتا مسئله‌ای مربوط به ایالت تگزاس بود. مالیت دهندگان با پرداخت مبالغی هنگفت به این نابسامانی خاتمه دادند. ولی اکثریت قریب به اتفاق این مالیات دهندگان شهروندان ایالاتی دیگر بودند. بار دیگر ایالتی به صورت اتوماتیک وامی در مقیاسی دریافت کرد که برای اروپای مدرن قابل تصور نیست .

بنابراین یونان مسلماً بی گناه نیست، ولی درگیر دردسری است که آن را مدیون مقامات متکبر اروپایی و بیشتر از همه مقامات کشور‌های ثروتمندی است که یکدیگر را مجاب کرده‌اند می‌توان بدون یک حکومت واحد، واحد پولی یکسان داشت. همین مقامات، علیرغم تمامی شواهد موجود، بر این نکته تاکید کردند که تمام مشکلات یورو، نتیجه رفتار نادرست کشورهای اروپای جنوبی است و اینکه همه چیز زمانی درست می‌شود که مردم بپذیرند سختی بیشتری را تحمل کنند. آن‌ها با این رویکرد وضع را از آن چیزی که بود بدتر کردند.

این امر ما را به انتخابات اخیر یونان می‌رساند، انتخاباتی که نتیجه‌ای در بر نداشت. دولت ائتلافی ممکن است در قدرت بماند، اگرچه این امر نیز قطعی نیست چرا که متحد کوچک تر تهدید به شکستن این ائتلاف می‌کند، اما یونان نمی‌تواند این بحران را به هیچ شکلی حل کند.

تنها راهی که یورو شاید - و تنها شاید- بتواند از طریق آن نجات یابد این است که آلمانی‌ها و بانک مرکزی اروپا دریابند که آنها هستند که می‌بایست رفتارشان را تغییر دهند، بیشتر و بیشتر خرج کنند و البته تورم بیشتری را بپذیرند. در غیر اینصورت یونان در تاریخ به مثابه قربانی تکبر دیگران دفن خواهد شد.

منبع : نیویورک تایمز

انتخابات سرنوشت‌ساز یونان امروز برگزار می‌شود

zamaanehnews — Sun, 17 Jun 2012 10:08:51 +0000

يونانی‌ها برای دومين بار در شش هفته اخير پای صندوق‌های رأی رفتند تا يکی از حساس‌ترين انتخابات ۴۰ سال اخير در اين کشور رقم بخورد.

رسانه‌های جهانی گزارش داده‌اند انتخابات پارلمانی امروز، ۱۷ ژوئن (۲۸ خرداد) در يونان می‌تواند سرنوشت اين کشور را در اتحاديه اروپا تعيين کند.

اين نگرانی وجود دارد که در صورت پيروزی احزاب مخالف اقدامات اقتصادی رياضتی، يونان از حوزه يورو خارج شود.

آشفتگی سياسی در يونان حاصل دو سال بحران اقتصادی است که به بازارهای جهانی آسيب زده‌است.

اين نگرانی وجود دارد که در صورت پيروزی احزاب مخالف اقدامات اقتصادی رياضتی، يونان از حوزه يورو خارج شود

يونان در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ ناگزير از دريافت کمک‌های مالی بين‌المللی با اين شرط شد که اقدامات رياضتی را در راس سياست‌های اقتصادی خود قرار دهد.

اين موضوع اگرچه مانع از ورشکستگی اقتصاد يونان شد، اما نارضايتی‌هايی نيز را در ميان برخی احزاب يونان و مردم اين کشور به دنبال داشته‌است. از اين رو انتخابات پارلمانی يونان عرصه رويارويی موافقان و مخالفان برنامه‌های رياضتی اقتصادی است.

آسوشيتدپرس نوشته‌است بر اساس آخرين نظرسنجی‌ها حزب افراطی چپ‌‌گرای سيريزا به رهبری آلکسيس تسيپراس سايه به سايه حزب محافظه‌کار دموکراسی نو به رهبری آنتونيس ساماراس حرکت می‌کند.

بنابراين به نظر می‌رسد هيچ حزبی نتواند اکثريت پارلمان را به دست آورد تا به تنهايی تشکيل دولت دهد. چنين وضعی به معنای آن است که اگر احزاب سياسی يونان نخواهند بار ديگر انتخابات پارلمانی برگزار شود، ناگزير از تشکيل يک دولت ائتلافی خواهند بود.

يونان ماه گذشته نيز شاهد برگزاری انتخابات پارلمانی بود، اما از آنجا که هيچ حزبی نتوانست رأی کافی برای تشکيل دولت به دست آورد و نيز گفت‌وگوی احزاب مخالف با يکديگر بی‌نتيجه ماند، انتخابات دوباره برگزار شد.

در آن انتخابات حزب سوسياليست پاسوک که پيش از اين دولت را در اختيار داشت، شکست سختی خورد که اين امر نشان از نارضايتی مردم يونان از سياست‌های رياضتی اقتصادی داشت.

آلکسيس تسيپراس ۳۷ ساله که از فعالان پيشين جنبش دانشجويی يونان محسوب می‌شود تعهد داده‌است که در صورت پيروزی توافق‌های يونان مبنی بر اقدامات رياضتی اقتصادی را لغو کند.

اقدامات رياضتی باعث شده‌است که دولت همه هزينه‌ها از آموزش و پرورش گرفته تا بهداشت و درمان را کاهش دهد.

يونان در ميان کشورهای حوزه يورو يکی از بالاترين آمارهای بی‌کاری را با بيش از ۲۲ درصد دارد.

آیا دموکراسی یونان تحمل خواهد شد؟

Fri, 15 Jun 2012 11:05:20 +0000

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - یکشنبه هفته آینده، ۱۷ ژوئن (۲۸ خردادماه) قرار است که در یونان بار دیگر انتخابات پارلمانی برگزار شود. در پی برگزاری انتخابات ششم ماه می ( ۱۷ اردیبهشت)، هیچ‌یک از احزاب اصلی این کشور موفق نشدند دولت ائتلافی تشکیل دهند.

برابر قانون اساسی یونان، چنانچه هیچ حزبی نتواند به طور مستقل، اکثریت لازم برای تشکیل دولت را به‌دست آورد، به سه حزبی که بیشترین میزان آرا را کسب کرده‌اند، فرصت داده می‌شود تا به طور جداگانه از طریق رایزنی با سایر گروه‌ها، دولت ائتلافی تشکیل دهند. چنانچه هیچ‌یک از این سه حزب، قادر به تشکیل دولت نشدند، انتخابات باید دوباره برگزار شود.

در انتخابات ماه مه‌، آرای هیچ‌یک از این احزاب حتی به ۲۰ درصد نیز نرسید. حزب دست‌راستی «دموکراسی نوین»، هرچند توانست با کسب نزدک به ۱۹ درصد آرا، نخستین حزبی باشد که بختش را برای تشکیل دولت ائتلافی بیازماید، اما واقعیت این است که نتایج انتخابات ماه مه‌، یک شکست بزرگ سیاسی برای این حزب بود.

حزب «دموکراسی نوین» در انتخابات سال ۲۰۰۹ موفق شده بود نظر مثبت ۳۳/۴ درصد رأی‌دهندگان یونانی را به سیاست‌ها و برنامه‌های خود جلب کند. با در نظرگرفتن این پیروزی، نتایج انتخابات ماه مه را باید یک ناکامی جدی سیاسی برای این حزب دانست. در ردیف دوم، حزب چپ‌ «سیریزا» به رهبری الکسیس سیپراس قرار دارد که توانست در نوبت اول انتخابات ۱۷ درصد آرا را به دست آورد. در ‌‌نهایت نیز حزب سوسیال دموکرات «پاسوک» در رقابت‌های انتخاباتی شرکت داشت که هرچند تنها ۱۳/۲ آرا را به دست آورد، اما با این حال در رده سوم جای گرفت و فرصت تشکیل دولت ائتلافی به آن نیز داده شد

بحران اقتصادی یا بحران سیاسی

به‌رغم همه این درگیر‌های و چانه‌زنی‌های به ظاهر سیاسی، به‌نظر می‌رسد که بحران اصلی یونان، کماکان اقتصادی است. بحران جدی که طبیعتاً بر جهت‌گیری‌های سیاسی و نظر رأی‌دهندگان یونانی نیز اثر می‌گذارد. نزدیک سه سال است که بحران بدهی‌های یونان، نه فقط زنگ خطر را برای سیاستمداران مستأصل این کشور به صدا درآورده، بلکه شبح بحران و نگرانی را بر تمامی اتحادیه اروپا، به‌ویژه کشورهای ضعیف‌تر حوزه مالی یورو، نظیر پرتغال، اسپانیا، ایرلند و حتی ایتالیا نیز کشیده است. واقعیت این است که بحران مالی یونان، فراتر از مرزهای این کشور تعریف می‌‌شود و نه تنها سیاست‌های اقتصادی، بلکه برنامه‌های سیاسی احزاب حاکم در سایر کشورهای حوزه یورو را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است.

وام‌های کلان بانک‌های اروپایی، یا در نظام اداری یونان به‌هدر رفته و یا اینکه در بازارهای مالی صرف تقویت سرمایه‌داری غیر تولیدی شده است.

برابر آخرین برآورد «کمیسیون اروپا» در اکتبر گذشته، پیش‌بینی می‌شود که میزان بدهی‌های یونان در سال ۲۰۱۳ به رغم باورنکردنی ۴۲۵ میلیارد یورو برسد. یونان از سال ۲۰۰۲ وارد حوزه مالی یورو شده است و با کنار گذاشتن پول قدیمی خود (دراخما) بیش از گذشته تحت تاثیر سیاست‌های بانک مرکزی اتحادیه اروپا و برنامه‌های تجویزی صندق بین‌المللی پول بوده است. نزدیک چهار سال است که رشد اقتصادی یونان آن هم به طور مداوم و بی‌وقفه منفی بوده است. (جدول شماره یک) در طول دهه گذشته، بخش صنایع یونان روز به روز ضعیف‌تر شده است تا جایی که در حال حاظر، سهم یونان از تولید ناخالص اتحادیه اروپا تنها دو درصد است.

وام‌هایی کلانی که بانک‌های اروپایی –به‌ویژه بانک‌های آلمانی و فرانسه- به یونان داده‌اند یا در بروکراسی بیمار، فربه و فاسد یونان به هدر رفته یا در بازارهای اعتباری صرف تقویت سرمایه‌داری مالی و غیر تولیدی شده است. سرمایه‌ای که در تولید نقش مشخصی ندارد و در مواقع بحرانی به سرعت هم می‌تواند فرار کند. گفته می‌شود که به دنبال کاهش سرمایه‌گزاری در بخش تولید و بی‌اعتباری بازارهای مالی، میلیاردهای یورو به طور قانونی یا غیرقانونی از این کشور خارج شده است. رشد حیرت‌آور بیکاری که به‌طور مستقیم در نتیجه کاهش سرمایه‌گزاری و اجرای برنامه‌های ریاضت اقتصادی، نتیجه تداوم چنین وضعیتی است. برابر آمارها، تقریباً چهار سال پیش (سپتامبر سال ۲۰۰۸) نرخ بیکاری عمومی در یونان ۷/۵ درصد بوده است. این آمار در نوامبر ۲۰۱۱ نزدیک به ۲۰ درصد می‌رسد. (نرخ بیکاری جوانان در این مقطع، به رقم قابل ملاحظه ۴۸/۱ درصد می‌رسد.)

در ماه مه سال ۲۰۱۰ کشورهای حوزه یورو با جلب نظر صندق بین‌المللی پول، موافقت کردند که برای حل بحران بدهی‌های یونان، یک وام ۱۱۰میلیاردی یورویی در ظرف سه سال در اختیار این کشور قرار دهند. در اکتبر گذشته نیز رهبران اروپایی با پرداخت یک وام ۱۳۰ میلیارد یورویی دیگر به یونان موافقت کردند. در این مدت صحبت از تسهیلات دیگری نیز بوده است. ولی روشن که همه این پرداخت‌ها و به اصطلاح همیاری‌های کشورهای اروپایی، مشروط و مقید به یک شرط است؛ پیگیری سرسختانه برنامه‌های موسوم به ریاضت اقتصادی (Economic Austerity) یا کاهش هزینه‌های عمومی دولت است.

این برنامه‌ها از همان ابتدا با افزایش مالیات‌های عمومی، کاهش حداقل میزان دستمزدها، بالارفتن سن بازنشستگی و کاهش بودجه‌های خدماتی دولت همراه بود. سیاست‌هایی که به طور طبیعی به خشم و نارضایتی گسترده‌ای در جامعه یونان دامن زد. اعتراض‌های خیابانی از همان سال ۲۰۱۰ آغاز و در پاره‌ای از مواقع به خشونت و در گیری با پلیس نیز انجامد. (برای نمونه در درگیری‌های ماه مه سال، ۲۰۱۰ سه نفر در آتن کشته شدند.)

تحمل دموکراسی

صورت مسئله روشن است؛ بانک‌ها و مراکز مالی که به یونان پول قرض داده بودند، حالا بازپرداخت وام‌هایشان را می‌خواهند. اگر یونان از منطقه یورو و یا حتی اتحادیه اروپا خارج شود، طبیعی است دسترسی و اعمال فشار بر سیاستمدارها و مردم یونان دشوارتر خواهد شد. در چنین وضعیتی، بانکداران و نمایندگان مالی در اروپا به دولت‌هایشان فشار می‌آورند تا هر طور شده، یونان را در حوزه مالی یورو نگاه دارند تا بلکه از این طریق بتوان با کنترل سیاست‌های مالی دولت، دست‌کم به اصل پولشان برسند.

الکسیس سیپراس رهبر ۳۷ ساله این حزب گفته است که در صورت موفقیت حزبش، موافق‌نامه‌های مالی پیشین با رهبران اتحادیه اروپا را لغو خواهد کرد. حداقل دستمزد را به ۷۵۰ یورو ارتقا خواهد داد و از فشارهای مالیاتی بر اقشار میانی و پایئنی جامعه خواهد کاست.

در این میان، خواست مردم یونان یا احترام به ارزش‌های «دموکراسی اروپایی» نیز ظاهراً هیچ محلی از اعراب ندارد. وقتی در پاییز سال گذشته، جورج پاپاندرئو نخست‌وزیر پیشین یونان از حزب سوسیالیست، طرح خود را برای برگزاری یک رفراندوم عمومی در قبول یا رد بسته‌های پیشنهادی اروپایی‌ها و‌ برنامه‌های ریاضتی دولت اعلام کرد، آنچنان با مخالفت سرسختانه و آشکار رهبران آلمان و فرانسه و احزاب دست‌راستی داخلی مواجه شد که در نهایت نه فقط از طرح و برنامه‌ اعلامیش عقب کشید، بلکه با از دست دادن اکثریت لازم در پارلمان، مجبور شد به ائتلاف با حزب «دموکراسی‌نوین» تن دهد و اندکی بعد نیز قدرت را واگذار کند.

اکنون چشم‌ها به نتایج انتخابات روز یکشنبه یونان است؛ بر پایه آخرین برآوردها، اتحاد چپ رادیکال «سیریزا» برنده این دور از انتخابات خواهد بود. الکسیس سیپراس رهبر ۳۷ ساله این حزب گفته است که در صورت موفقیت حزبش، موافق‌نامه‌های مالی پیشین با رهبران اتحادیه اروپا را لغو خواهد کرد. حداقل دستمزد را به ۷۵۰ یورو ارتقا خواهد داد و از فشارهای مالیاتی بر اقشار میانی و پایئنی جامعه خواهد کاست. البته سیپراس اخبار مربوط به خروج یونان از منطقه یورو را تکذیب کرده و گفته است که خواهان باقی ماندن یونان در اتحاد پولی یورو است. هرچند که در جریان دیدارش در برلین با برخی از سیساتمداران چپ آلمان به شدت به برنامه‌های ریاضت اقتصادی اروپایی‌ها حمله کرد و آنها را کاملاً بی‌فاید و ناکارآمد خواند.

به‌نظر می‌رسد که بهبود نسبی شرایط زندگی در یونان، به طور مستقیم در گرو همیار‌های بین‌المللی و طرح‌ها و برنامه‌هایی است که در درجه اول بر پایه منافع عینی مردم تعریف شده باشد و نه اقلیتی خاص.

حال پرسش محوری این است: در صورت پیروزی اتحاد چپ رادیکال در انتخابات روز یکشنبه، رهبران اتحادیه اروپا، سیاست‌گذاران صندق بین‌المللی پول و بانکداران و سایر مراکز تصمیم‌گیرنده مالی تا چه اندازه حاظرند به رأی مردم یونان احترام بگذارند و از دیکته سیاست‌ها و برنامه‌های خود اجتناب کنند؟

شهید یونان، نمادی از اعتراض‌های مردمی

arezoo — Mon, 09 Apr 2012 16:18:09 +0000

فرشاد آریا

فرشاد آریا - وقایعی که از هفته پیش در شهر آتن، پایتخت یونان در جریان است، یادآور خاطره "محمد بوعزیزی"، جوان تونسی است که با به آتش کشیدن خود در خیابان، انقلاب مردمی را در تونس شعله‌ور ساخت و سرآغاز جنبشی به نام "بهار عربی" شد.

در شلوغ‌ترین لحظه بامداد روز چهارشنبه، چهارم آوریل، در حالی که مردم در خیابان‌های آتن در رفت و آمد بودند، در مقابل مجلس کشور یونان، دیمیتریس کریستولاس Dimitris Christoulas یک داروساز بازنشسته یونانی، با شلیک گلوله‌ای به سر خود به زندگی‌اش پایان داد.

روزنامه محافظه‌کار الفتروس Eleftheros این مرد را "شهید یونان" نام داد و نوشت: "این حادثه که درست پیش از انتخابات تعیین‌کننده مجلس یونان به وقوع پیوسته، دیمیتریس کریستولاس را به یک نماد عمیق سیاسی بدل کرده است که می‌تواند شوکی باشد برای جامعه یونانی و سیاست جهانی تا وجدان آنها را بیدار کند."

۵۰ درصد از جوانان در یونان بیکار هستند. میزان خودکشی در این کشور سیر صعودی پیدا کرده است و مردم کوچه و بازار حس را می‌کنند که مجبور شده‌اند تاوان بحرانی را بدهند که هیچ نقشی در شکل‌گیری آن نداشته‌اند. کاهش مکرر دستمزدها و حقوق بازنشستگی و درد ناشی از رکود اقتصادی که از سال ۲۰۰۸ تاکنون به یک پنجم رسیده، خشم روزافزون مردم را بیش از پیش تحریک کرده است.

حال جای این پرسش وجود دارد که پیامد خودکشی دیمیتریس کریستولاس در یونان، تا چه حد به پیامدهای خودسوزی محمد بوعزیزی در تونس شبیه خواهد بود؟

آفتاب یونان قرض‌هایش را می‌دهد

Babak M — Wed, 16 Nov 2011 16:54:55 +0000

گاردین

برگردان:

درسا.ب

یونان فرورفته زیر بار قرض، در حال مذاکره برای بازپرداخت بدهی‌هایش از طریق تامین انرژی خورشیدی برای کشورهای عضو اتحادیه اروپاست.

گون‌تر آتینگر عضو کمیسیون انرژی اتحادیه اروپا، فلیپ لو مدیر کل انرژی و هورست ریچن‌باخ مسئول گروه کاری آتن در اتحادیه، روی امکان بازپرداخت بخشی از بدهی‌های یونان به کشورهای عضو مانند آلمان از راه تولید برق با به‌کارگیری انرژی خورشیدی کار کرده‌اند.

سایت خبری یوراکتیو (EurActiv) نوشته است که هیئت مدیره انرژی اتحادیه اروپا، ماموریت یافته است تا امکان‌ اجرایی شدن این پیشنهاد را مورد بررسی قرار دهد. این پیشنهاد تاکنون مورد استقبال کشورهای عضو اتحادیه قرارنگرفته است.

یک منبع عالیرتبه به یوراکتیو گفته است: «شمار زیادی از شرکت‌های آلمانی به این موضوع علاقه‌مندند، با این حال اگر تعداد زیادی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا مایل باشند، به‌طور قطع این طرح با استقبال بیشتری نیز روبه‌رو خواهد شد.»

مارلین هولزنر سخنگوی «گون‌تر آتینگر»، تائید کرد که مذاکرات در این خصوص در جریان است: «یک گروه کاری مشخص در کمیسیون اروپا، متشکل از کار‌شناسان انرژی در حال بررسی امکان بهره‌گیری از انرژی، برای کمک به رشد اقتصادی یونان شده است. انرژی خورشیدی یکی از موضوعات بحث و بالابردن کارآیی انرژی نیز از دیگر مباحث است.»

قابلیت‌های موجود

مطالعات وزارت انرژی یونان نشان می‌دهد که این کشور نسبت به آلمان ۵۰ درصد تابش خورشیدی بیشتر دارد، اما با این وجود، ۸۰ درصد کمتر از آلمان، از این انرژی بهره‌ می‌گیرد.

اواسط اکتبر ۲۰۱۱ یک مقام بلندپایه اتحادیه اروپا که در یک نشست سیاستگذاری در بروکسل شرکت کرده بود به «یوراکتیو» گفت: «دلیلی ندارد که یونان نتواند از سرمایه‌گذاری درون‌مرزی روی انرژی خورشیدی یا صدور آن به سایر کشور‌ها استفاده کند.»

او در ادامه گفت: «اما این مسئله بستگی به این دارد که نخست کشورهای مورد نظر راغب باشند و یونانی‌ها نیز برنامه‌های ملیشان را در راستای استفاده از انرژی‌های تجدید شونده به کار بندند.»

این مقام بلندپایه در بخش دیگری از صحبت‌هایش گفته است: «در آلمان، تقاضای زیادی برای انرژی وجود دارد. شاید با همکاری برخی از کشور‌ها، این طرح عملی شود. ما در این‌باره در حال گفت‌وگو با گروه کاری آتن هستیم. آن‌ها نیز کاملاً به این بحث علاقه‌مندند.

در اوایل ماه اکتبر، آنگلا مرکل صدراعظم آلمان اعلام کرد که سوبسید‌های بخش انرژی خورشیدی در آلمان باید کاهش یابد و به جای آن، ‌باید از کشورهایی نظیر یونان، انرژی پاک وارد کرد.

این تصمیم می‌تواند به سیاست کلی آلمان در جهت توقف استفاده از انرژی هسته‌ای کمک کند که به دنبال حادثه در نیروگاه اتمی فوکوشیما ژاپن، در پیش گرفته شد. به دنبال این پیشنهاد، وزیر اقتصاد آلمان فیلیپ راسلر همراه با ۶۰ تن از رهبران تجاری این کشور، با سفر به آتن به بررسی فرصت‌های سرما‌یه‌گذاری در یونان پرداختند.

وزیر اقتصاد آلمان به خبرگزاریZDF گفته است:» این وظیفه همه اروپایی‌هاست که به یونان کمک کنند تا این کشور بتواند از لحاظ اقتصادی روی پای خود بایستد. این امر برای ابراز همبستگی است. «او همچنین اضافه کرد:» ما می‌خواهیم که شرکت‌های آلمانی را به یونان ببریم.

بحران اقتصادی و نیاز به سرمایه‌ خارجی

یونان از سال ۲۰۱۰ دچار بحران اقتصادی است. بحرانی که کمک‌های چند میلیارد یورویی نیز نتوانسته هنوز رضایت سیستم بانکداری جهانی را تامین کند.

در اوایل ماه اکتبر، آنگلا مرکل صدراعظم آلمان اعلام کرد که سوبسید‌های بخش انرژی خورشیدی در آلمان باید کاهش یابد و به جای آن، ‌باید از کشورهایی نظیر یونان، انرژی پاک وارد کرد.این تصمیم می‌تواند به سیاست کلی آلمان در جهت توقف استفاده از انرژی هسته‌ای کمک کند که به دنبال حادثه در نیروگاه اتمی فوکوشیما ژاپن، در پیش گرفته شد.

در ماه سپتامبر گذشته، آتن پروژه هلیوس (Project Helios) را معرفی کرد؛ پروژه‌ای خوش‌بینانه به منظور رشد پرشتاب تولید الکتریسته با استفاده از انرژی خورشیدی (از ۲۰۶ مگا وات به ۲. ۲ گیگا وات تا سال ۲۰۲۰ و سپس به ۱۰ گیگا وات تا سال ۲۰۵۰).

آتن امیدوار است این طرح بتواند تا سقف ۲۰ میلیارد یورو در کشور سرمایه جذب کند و بین ۳۰ تا ۶۰ هزار فرصت شغلی را فراهم آورد، اما نخست به نظر می‌رسد لازم باشد بر آنچه روزنامه یونانی «Ekathimerini» موانع بوروکراسی و قانونی می‌نامد، فایق آید.

پل ونسان که ریاست شرکتDesertec Foundation را برعهده دارد معتقد است که این طرح، مشکلات احتمالی دیگری نیز دارد. او به یوراکتیو می‌گوید:« یونان خیلی تپه ماهوری است. از سویی دیگر زیرساخت‌های لازم برای اجرای این طرح، بسیار پرهزینه است و میزان اشعه خورشیدی در یونان، از جنوب اسپانیا کمتر است. »

او اضافه می‌کند که مکان اجرای این طرح در یونان نیز هنوز مشخص نشده است:« جایی که شرایط به حد کافی برای تجاری کردن پروژه، اتصال به شبکه برق و انتقال برق از نقطه A به نقطه B مناسب باشد.»

ونسان از پاسخ به این پرسش که آیا شرکت او در حال مذاکره با دولت یونان در زمینه سرمایه‌گذاری است یا خیر خودداری می‌کند. با این حال، شرکت یونانی« ترنر انرژی»به تازگی سهام این شرکت را که بیشتر در شمال آفریقا فعال شده خریداری کرده است.

یکی دیگر از شرکت‌های آمریکایی پیشرو در زمینه انرژی خورشیدی و فتوولتیک به نام First Solar می‌گوید در فکر سرمایه‌گذاری در یونان است. کریستوفر برگهارت، نایب رئیس این شرکت در گفت‌وگو با یوراکتیو می‌افزاید که دلیل این امر تا اندازه‌ای برمی‌گردد به این مسئله طرح» هلیوس «، آماده اجرا شدن است. »

او می‌افزود:« مسئله اینجاست که یونان، مشکل مالی جدی دارد. بنابراین درخواست من از دولت‌های اروپایی این است که برای سرمایه‌گذاران، تضمین مالی فراهم کنند. چراکه این تضمین،‌‌ همان چیزی است که ما به آن نیاز داریم.»

بنابراین…

nikfar — Thu, 03 Nov 2011 22:42:19 +0000

گفت‌وگو با ژان لوک گدار

برگردان:

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده − "فیلم سوسیالیسم" آخرین فیلم ژان لوک گدار بهترین فیلم او نیست، اما بهترین مثال است برای آنکه نشان دهد گدار در هشتاد سالگی هم هنوز زنده و سر حال است. در کنار تحسین دوستداران گدار، انتقادات زیادی نیزبه این فیلم وارد شده: عده‌ای آنرا بی سرو ته، و عده‌ای مجموعه‌ای فیلم‌های بریده بریده و پر از شعارها سطحی سیاسی دانسته‌اند. با این حال حتی سخت گیرترین منتقدان هم فیلم را دیدنی یافته‌اند. همه می‌دانند که آنچه گدار می‌سازد به دیدنش می‌ارزد. نو آوری‌های گداردر سینمای موج نو، بعلاوه مبارزه پر شورش با سرمایه داری ومقاومتش در جنبش دانشجویی سال ۱۹۶۸، به حد کافی برایش اعتبار دست و پا کرده که با این یا آن فیلم ضعیف بی اعتبار نشود.

گدار پرکار، اما کم حرف است. از یک پروفسور نقل می‌کنند که یک هفته پشت خانه او منتظر گفت‌وگو مانده، اما گدار که خودش را در گاراژ خانه اش در شهرکی در سوئیس حبس کرده، از خانه بیرون نیامده. او به ندرت وقتی برای مصاحبه می‌دهد و خیلی از قرار‌های مصاحبه را هم معمولا در همان ساعتهای آخر لغو می‌کند. او هر چند کم حرف می‌زند، اما وقتی حرف می‌زند، از همه جا حرف می‌زند و همه هم از او حرف می‌زنند. تاکنون ده‌ها جلد کتاب در موردش نوشته‌اند.

نظرات او غالبا انقلابی و در مواردی افراطی، اما در همه حال جالب و شنیدنی است، چون از دهان آدمی جالب و دوست داشتنی در می‌آیند. گدار چنانکه بارها گفته، این بار هم در گفت‌وگوی تازه اش در مورد "فیلم سوسیالیسم"، بر بی حقی مؤلف تاکید می‌کند. او حق مؤلف را کشک می‌داند و معتقد است که مؤلف فقط وظیفه دارد. این نظر هر چند جالب است، اما در عمل معلوم نیست چگونه قابل اجرا خواهد بود. چون اقتصاد فیلم بخش کوچکی از اقتصاد است و حذف حق مالکیت از آن، در حالی که مالکیت در کل اقتصاد دست نخورده باقی بماند، بی معنی خواهد بود. با این حال خود گدار به حرفش پای بند است و اجازه استفاده از فیلمهایش را حتی بدون اجازه از خودش به همه می‌دهد. گدار این بار در تازه‌ترین مصاحبه اش یک پله هم بالاتر می‌رود و پول را هم یک چیز همگانی اعلام می‌کند.

ژان لوک گدار: ما امروز منطق را مدیون یونانیانیم. از این نظر به آنها بدهکاریم. این ارسطو بود که ’بنا براین‘ را به کار انداخت: تو مرا دوست نداری، پس بنابر این.. یا مچت را با دیگری گرفتم، بنا بر این...ما این کلمه را میلیون‌ها بار موقع تصمیم گیری‌هایمان بکار می‌بریم. حالا وقتش است که حسابمان را صاف کنیم. اگر هر بار که این کلمه را به کار می‌بریم ده یورو به حساب یونان واریز کنیم، مشکل یک روزه حل می‌شود و یونانی‌های بینوا لازم نیست دیگر معبد پانتئون (Pantheon) را به آلمان‌ها بفروشند تا نجات یابند.

گدار بعد از سالها مطالعه و فیلم‌سازی نوآورانه و فعالیت‌های گسترده سیاسی، در هشتاد سالگی سرش پر است و مانند همه کسانی که سرشان پر است، دلش پر است از کسانی که به قول او چیزی سرشان نمی‌شود. او از فیلمسازانی که بلد نیستند با دوربین کار کنند و به قول او اصلادوربین را نمی‌فهمند، دلگیر است. همچنین از بعضی فیلسوفان، از جمله اسلاوی ژیژک(Slavoj Žižek) که اظهاراتش در مورد سینما به قول گدار "سطحی" است.

گدار در مورد بحران بدهی‌های یونان هم از کیسه خلیفه می‌بخشد. می‌گوید: ما امروزاز نظر فرهنگی مدیون یونانیانیم و حالا که یونان گرفتار است، باید ادای دین کنیم .در حالی که دولتمردان و اقتصاددانان اروپا دربدر دنبال نجات یورو و راه حلی برای بحران مالی یونان می‌گردند، گدار خیلی ساده و راحت مسئله را حل می‌کند. می‌گوید: "ما امروز منطق را مدیون یونانیانیم. از این نظر به آنها بدهکاریم. این ارسطو بود که ’بنا براین‘ را به کار انداخت: تو مرا دوست نداری، پس بنابر این.." یا "مچت را با دیگری گرفتم، بنا بر این...". ما این کلمه را میلیونها بار موقع تصمیم گیری هایمان بکار می‌بریم. حالا وقتش است که حسابمان را صاف کنیم. اگر هر بار که این کلمه را به کار می‌بریم ده یورو به حساب یونان واریز کنیم، مشکل یک روزه حل می‌شود و یونانی‌های بینوا لازم نیست دیگر معبد پانتئون (Pantheon) را به آلمان‌ها بفروشند تا نجات یابند. با کمک گوگل و امکانات تکنیکی می‌شود همه این ’بنابر این‘ها را پیگیری کرد و از طریق آی فون هم می‌شود صورت حساب‌ها را فرستاد".

ما که گدار را با نو آوری‌هایش می‌شناسیم، هنگام این گفت‌وگو شاید تعجب کنیم که گدار تا حدی به گذشته بر می‌گردد. او از وسایل مدرن ارتباطی خوسشش نمی‌آید و معتقد است در جوامع بدوی مردم خوشبخت تر از ما در جوامع مدرن زندگی می‌کردند.

بخشهایی از گفت‌وگوی گداربا "دی سایت" را می‌خوانیم :

• گفت‌وگو با ژان لوک گدار

دی سایت : آقای گدار، میانه تان با پول چطور است؟

ژان لوک گدار: پول برای من هدف نیست، بلکه وسیله رسیدن به هدف است. در کتابی که مبارزان نهضت مقاومت فرانسه علیه نازی‌ها نوشته‌اند، گفته شده که پول تا سال ۱۹۴۳ در نهضت مقاومت یک وسیله مبادلاتی صرف بوده، وسیله‌ای برای زنده ماندن، برای اسلحه خریدن. اما نه وسیله‌ای برای کسب درآمد و سود. مشکل من این است که همیشه با پولی که برای فیلمی که دارم می‌سازم، سر می‌کنم. از همین رو باید پیوسته فیلم بسازم.

در کار جدیدتان "فیلم سوسیالیسم" آمده: "پول یک چیز همگانی است، مانند آب".

معلوم است که پول یک چیزهمگانی است. یعنی باید این‌طور باشد. یک وسیله تبادل. در سیستم ما این‌طور به نظر می‌رسد، که بعضی از پول استفاده می‌کنند وسر دیگران بی کلاه می‌ماند. مسئله این نیست که عده‌ای بیشتر و عده‌ای کمتر دارند، بلکه این است که بعضی اصلا نمی‌توانند وارد این سیستم مبادلاتی بشوند.

شما هم با پولی که از حق تألیف هایتان می‌گیرد، زندگی می‌کنید...

این بخشی از درآمد من است. اما بی آن هم می‌توانم سر کنم. مالکیت معنوی وجود ندارد. مؤلفان حق ندارند، فقط وظیفه دارند. من مخالفم با این که حق مؤلف یک جور مالکیت خصوصی باشد، که طبق آن بشود تصمیم گرفت که فیلمی اجازه نمایش بگیرد. به این ترتیب مثلا نوه هنری ماتیس، نقاش فرانسوی می‌تواند تصمیم بگیرد که آیا یک تابلو بتواند دیده شود یا نشود.

چرا نام فیلم شما "فیلم سوسیالیسم" است؟

اگر نام فیلم فقط "سوسیالیسم" می‌بود، نسبتش با سوسیالیسم واقعی و تاریخ خیلی زیاد می‌بود. آن وقت فیلم مانند یک بیانیه سیاسی یا نظامی تعبیر می‌شد. اما عنوان " فیلم سوسیالیسم" چیز دیگری است.

دقیقا چه چیزی؟

یک پیشنهاد، یک سؤال، یک ترکیب غریب هنری.

سفر دریائی شما با کشتی به‌‌ جاهای مهم تاریخ فرهنگی اروپا می‌‌رسد. آیا آین کشتی هم استعاره شناور اروپاست؟

اروپایی که در تاریخش ‌گم شده.

آیا اروپای شما صرفا یک ساختار مالی است؟ سفر کشتی شما به‌‌ یونان هم می‌‌رسد…

توریسم از یونان خیلی‌ به‌‌ جیب زده. همه به‌‌ یونان سفر کرده‌اند. آلمانی ها، فرانسوی ها، بریتانیایی‌ها یونان را خراب کرده اند، همچنان که تونس و کشورهای دیگر را. به‌‌ همین دلیل باید دینمان را به‌‌ یونان ادا کنیم. یک راه ساده برای حل مشکل مالی یونان وجود دارد: هربار که در حرف زدن از منطق یونانی استفاده می‌‌کنیم باید ده‌‌‌ یورو بپردازیم. کسی‌ هم که دارد، اما نمی‌خواهد سر کیسه را شل کند، دیگر حق ندارد از این منطق یونانی استفاده کند .

یک جور چتر نجات یورو به‌‌ شیوهٔ ارسطویی؟

بله. چرا که نه‌؟ همیشه فراموش می‌‌کنیم که دمکراسی یونانی به‌‌ عنوان یک سیستم اجتماعی و سیاسی در همان زمانی پدید آمد که تراژدی یونانی. امروزه هر وقت واژه تراژدی را به‌‌ زبان جاری می‌‌کنیم باید درهمان حال دمکراسی را هم ٔبه زبان بیاوریم، و بر عکس. دلیل رابطه بین دمکراسی و تراژدی همین وضع امروز یونان است: از تراژدی قرض‌های یونان یونان شکوه می‌کننم اما غافلیم از این که از همان بدو امر یک چیز تراژیک در کشف دمکراسی وجود داشت، همچنان که یک چیز دمکراتیک در پیدایش تراژدی.

چه چیز دمکراسی تراژیک است؟

یک نگاهی به برنامه‌های پخش خبر بیاندازید تا بفمید.

آن وقت از اروپای فرهنگی چه باقی می‌ماند؟

این را از همان ابتدا کنار گذاشتند. اروپا از فولاد وزغال سنگ ساخته شد و بعد از پول. چون اروپای مدرن پیامد جنگ است، درست مانند عواقب یک بیماری. یاد عبارتی افتادم از ترومن در کنفرانس پوتسدام که بعد از جنگ جهانی دوم برگزار شده بود. او بدون آنکه متوجه بشود چه می گوید، یا اینکه شاید هم ملتفت بود، گفت: "ما درست همانطور که جنگکرده ایم، صلح می‌کنیم."

یک بار گفته اید، یک تاریخ یک آغاز، یک میانه و یک پایان، لازم دارد، که لزوما به این ترتیب دنبال هم نمی‌آیند. به نظر شما تاریخ سرمایه‌داری ما در کدام از یک از این مراحل است؟

در مرحله پایانی نیست و از نو هم شروع نمی‌شود. همین‌طور پیش می‌رود! اما یک جور دیگر.

چی در این میان عوض شده؟

ما بد جوری تحت سلطه آن چیزی قرار گرفته‌ایم که به آن خیلی ساده تکنولوژی می‌شود گفت. من تلفن همراه ندارم. مردم فکر می‌کنند دکمه و صفحه تلفن همراهشان را زیر کنترل خودشان دارند. غافل از این که این دکمه‌ها هستند که بر ما مسلط‌اند. (با انگشت روی تلفن قدیمی اش می‌زند) وقتی‌ با این دستگاه تلفن قدیمی شماره می‌گیرم، این احساس را ندارم که او بر من سلطه دارد. شاید خیلی کم. این تقریبا همان رابطه‌ای است که سگ با صاحبش دارد. بندی بین‌شان است و در این حالت ما دو صاحب داریم و دو برده.سگ همان قدر بر صاحبش سلطه دارد، که صاحبش بر او. همین رابطه را با هواپیما و اتومبیل هم داریم. گاهی تکنیک در نظرم کریه جلوه می‌کند.

چطور؟

راستش من خوشم نمی‌آید که مردم با تلفن همراه هر موقع در دسترس‌اند. بدم می‌آید از اینکه برای ایجادرابطه با کسی هیچ زحمتی لازم نیست. یک دستگاه کوچک با یک زنگ کوچولو موی دماغم شود که: "زود باش رابطه برقرار کن"!

آیا مرحله کنونی سرمایه دری برای شما صرفا یک مسئله فنی است؟ مسئله‌ای فراتر از ورشکستگی‌ها و بحرانهای اقتصادی؟

اسوالد اشپنگلر یک فیلسوف نسبتا مرتجع آلمانی سال۱۹۱۸ از"افول غرب" سخن گفته. واژه آلمانی غرب به معنی جایی که خورشید غروب می‌کند به نظرم از معادل فرانسوی آن زیباتر است. باری؛ اشپنگلر زمانی از دیکتاتوری تکنیک سخن به میان آورد ، که تصورش را هم نمی‌شد کرد که حرفش چه معنی دارد. من فقط می‌دانم که یک جور انزجاراز سلطه تکنولوژی وجود دارد. بی خود نیست که آنطور که در "فیلم سوسیالسم" می‌بینیم، مردم به یک چنین سفرهای دریایی مبادرت می‌کنند، چون خسته و منزجرند از این چیزها. و می‌خواهند در هنگام تعطیلات فکرشان راحت باشد. اما تعطیلات هم دیگرتعطیلات نیست، به قول معروف تعطیلات هم تعطیلات قدیم. کلمه فرانسوی تعطیلات از"Vakanz"به معنی خلاء آمده. اما امروزه تعطیلات بیش از حد پر بودن است.

یعنی انسانها هنوز نتوانسته‌اند خود را از قید و بند تکنیک رها کنند.

شاید می‌توانسته اند، اما نخواسته‌اند. همین جا درنزدیکی شهر ژنو دستگاه عظیم شتاب دهنده به ذرات ریز هست که سالی چند میلیون فرانک آب می‌خورد. بهتر نیست عجالتا این پول را جای دیگری سرمایه گذاری کنید. می‌توان این کار را کرد. جمله‌ای از داستایوسکی در سرم می‌چرخد: هر کاری می‌توان کرد، وقتی خدا نیست. اما همه دست روی دست گذشته‌اند و کاری نمی‌کنند.

شما با سینمایتان همیشه سعی کرده اید، کاری کنید. فیلم "آلمان سال ۹۰ نه صفر"

(Allemagne année 90 neuf zéro)

که سال ۱۹۹۱ در مورد اتحاد دو آلمان ساختید، هشدار به ایجاد یک سرمایداری بی درو پیکر بود که دیگر دشمنی هم ندارد.

سرمایه داری فقط دشمنش را عوض کرده. آمریکای شمالی به یک جور جنگ داخلی مالی یا نبرد فرهنگها یا چیز شبیه آن نیاز دارد. سیستمی که با خودش کنار نیاید، همیشه برای خودش دشمنی در بیرون دست وپا می‌کند.

آیا کمونیسم ماننند قل و زنجیر برای مهار سرمایداری لازم بود؟

فکر نمی‌کنم که اصلا از کمونیسم بشود حرف زد. ما از چیزی که کشورهای معینی به نام کمونیسم انجام دادند، می‌توانیم حرف بزنیم. این در مورد اصطلاح سرمایه داری هم صدق می‌کند. خود مارکس هم در بحث سرمایه به این که چطور سرمایه شکل می‌گیرد یا از شکل می‌افتد، پرداخت. من می‌توانم به شما پول قرض بدهم، اما اینکه با پول قرض دادن و نزول خوری زندگی ام را بچرخانم، حرف دیگری است. من می‌توانم برادرانه به شما پول قرض بدهم .

(به شوخی) چه قدر؟

چی‌ فرمودید؟ آخ، زیاد که نه‌، یک مختصری. اما برایم جالب است بدانم بانک‌های بزرگ سوئیس چطور با ایده تا می‌‌کنند.

ناراحت نمی‌شوید از اینکه سرمایه داری نه از نظر فرهنگی، بلکه صرفا از لحاظ اقتصادی مورد انتقاد قرار می‌گیرد؟

نقد فرهنگی سرمایه داری هم داریم، اما فقط درحد نوشته و ادبیات. جملاتی پشت سر هم قطارمی شوند، اما از آنها دید تازه‌ای شکل نمی‌گیرد. نقد از طریق تصویر هم شامل نقد فرهنگی سرمایه داری می‌شود. متعلق است.

هنگام دریافت جایزه آدورنو گفتید: "در‌ مبارزه بزرگ بین چشم‌ها و زبان، نگاه قدرت تحلیلی بزرگتری دارد. "

همین طور است. و این یعنی مونتاژ.

چه چیز دقیقا از سرهم بندی بریده‌های فیلم حاصل می‌‌شود؟

وقتی‌ دو تصویر به‌‌ هم وصل شوند، یک تصویر سوم درست می‌‌شود. شکل دیگری از دیدن.

آیا مونتاژ وسیله بهتری برای تحلیل تاریخ است، تا زبان؟

بله. چون مونتاژ تصاویر می‌‌تواند پیوند خطی‌ تاریخ، خطی بودن اندیشه و نوشتار را به‌‌ هم بریزد.

در فیلم تازه تان مدام تکه‌هایی از دریا مونتاژ می‌شود. اثر این کار این جور است که گویی در این کابوس مصرفی شناور پنجره‌ای باز می‌شود.

نمی‌دانم که آیا این خیال، یا نقد یا خیلی ساده نگاهی از روی نرده‌های کشتی است. خوبی مونتاژ در این است که عکس سوم از دو عکس به هم چسبیده را شمای بیننده ایجاد می‌کنید.

شما در فیلمهایتان مدام سرمایه داری را باز می‌تابانید. مثلا در فیلم "تحقیر" آن را در شکل وابستگی مؤلف به تهیه کننده نشان می‌دهید.

به نظرم منطقی می‌آمد که در فیلمی که یاد کردید، قولی از برشت از زبان فریتز لانگ در نقش کارگردان نقل کنم: "هروز به بازاری می‌روم که دروغ می‌فروشند".

آیا هنوز به تصویر به معنی واقعی کلمه نیاز وجود دارد؟

نمایشگاه‌های نقاشان معروف انبوه انبوه بازدید کننده دارند. معنی اش این است که مردمی که به این نمایشگاها می‌روند، تصاویر کانالهای تلویزیونی بسشان نیست و چیزی کم دارند. آنها نیاز دارند چیزی ببینند که با زبان در رابطه نباشد. آنها می‌خواهند تصویر ببینند. اما این تصاویر را در ساختمانهایی مانند موزه یا کلیسا نشان می‌دهند، گویی آدم به معبد می‌رود، به معبد منفعت. از این نظر من طرفدار یک رفتار سوسیالیستی با هنر هستم.

سینما هم برای خودش معبد دارد.

بله مولتی پلکس‌ها (مجموعه‌های سینمایی). معبدهای پاپ کورن که سینما در آنها یک چیز خنزر پنزری است. با خودم می‌اندیشم چطور نقد فرهنگی سرمایه داری می‌تواند وجود داشته باشد، در حالی که فرهنگ خودش دیری است که سرمایه دارانه شده است .

اسلاوی ژیژک فیلسوف، نئولیبرالیسم را با فیلم کارتن کمدی "خرس کونگ‌فو کار" قیاس می‌کند. می‌گوید: مضحک بودن ایدئولوژی حاکم اظهر من الشمس است. با این حال این ایدئولوژی همچنان می‌پاید.

راستش من نظر خوشی نسبت به این جور فلاسفه ندارم. گاهی بعضی ایده شان را جالب می‌بینم، اما مثال‌هایی که سینما می‌زنند، سطحی است. از سینما که حرف می‌زنند، از نظرگاه ادبی در مورد آن حرف می‌زنند. فیلمهای بد را مسخره می‌کنند، اما نمی‌دانند فیلم خوب چیست. این جورفیلسوفان قلمشان هم خوب نیست. فروید و برگسون کجا و این بابا ...اسمش چه بود؟ سلوردیجک یا نمی‌دانم چه، کجا... او اصلا بلد نیست بنویسد، اما پشت سرهم کتاب بیرون می‌دهد.

در مورد کسانی که آینده سینما را در اینترنت می‌دانند، چه حرفی دارید؟

آدم اگر اهل گشتن باشد، تصاویری در اینترنت پیدا می‌کند. در همین "فیلم سوسیالیسم" نمایی هست که من از اینترنت کپی کرده ام.: دو تا گربه که خرخرکنان با هم حرف می‌زنند. کسانی که فیلم این گربه‌ها را گرفته اند، کار جالبی کرده‌اند. اما این جور تصاویر در همین حد می‌مانند و فراتر نمی‌رود. از میان صد هزار شاید فقط دوسه تا دیدنی باشند.

پس شما قضایا را در اینترنت دنبال می‌کنید؟

نه. من اصلا اینترنت ندارم. اما وقتی کسی چیزی تعریف می‌کند، پا می‌شوم می‌روم خانه دوستم تا او در اینترنت نشانم بدهد. اینترنت پر از چیزهای پراکنده است. بیشتر برای ارضای حس خود خواهی، اما بدون آنکه چندان به درد بخورند. شبکه اینترنت یک جور دمکراسی است، انباشته از انبوه اطلاعاتی که چندان به کار نمی‌آیند. اینترنت زیر سلطه کشیشان اعظمی است که به آنها سرور می‌گویند، و همین‌ها نیز به نوبه خود زیر دست کنسرن‌ها هستند.

تلویزیون تماشا می‌کنید؟

به ندرت. گاهی فیلم‌های مربوط به حیوانات در بی بی سی را تماشا می‌کنم، که در آنها انسانها چند ماهی وقت صرف می‌کنند تا یک سوسک یا موش را شکار کنند.

نقطه امیدی در فیلمتان هست: امید به شکلی از سوسیالسم، نه در قالب یک سیستم سیاسی، بلکه یه شکل فرهنگی.

بله، می‌شود به آن مجموعه‌ای از ایده‌ها گفت، که که به یک چیز بدوی اشارت دارند. ۳۰۰۰ سال تاریخ فرهنگی اروپا چندان زیاد نیست. هوس بازگشت به آغاز این تاریخ در فیلم وجود دارد. هوس در جوانان مجسم می‌شود. جوانی در فیلم من بدویت است. یک جامعه جمع و جور بدوی. من فکر می‌کنم جوامع ابتدایی خوشبخت تر از ما بودند.

اما این که اصلا بدوی نیست که مانند آن دختر در نمایی از "فیلم سوسیالیسم" به یک ستون در پمپبنزین تکیه بدهیم و کتاب رویاهای از دست رفته بالزاک را بخوانیم.

هر چه هست، این منم. من این نما (یک دختر در حال کتاب خواندن کنار یک لاما در پمپ بنزین)را به این شکل چیده ام، تا استعاره‌ای را مصور کنم.

اینکه یک چیز ابتدایی را خوشبختی بدانیم، آیا کمی مرتجعانه نیست؟

ابتدایی که می‌گویم منظورم این نیست که من مخالف دمکراسی و پیشرفت هستم. من فقط رفتارمان با این مفاهیم را مورد انتقاد قرار می‌دهم. من دوربینم رااز همین فروشگاههای معمولی ارزان قیمت می‌خرم. اما بشر آنقدر چیز کشف کرده که نمی‌تواند جمع و جورشان کند. فقط هم مسئله بر سر تکنیک نیست، همین جاسیگاری روی میز را ملاحظه کنید، که ظاهرش کاملا عادی است و کم و کسر ندارد. اما چه نیازی داریم به هزاران مدل دیگر از همین جاسیگاری؟ قبل‌ها اتومبیل کارخانه‌های مختلف باهم فرق داشتند، اما حالا همه شبیه هم‌اند. یک کارخانه کافی است. هرکس می‌خواهد یک چیزی سر هم کند و به این ترتیب هزاران جور آت و آشغال درست می‌کنندتا هوس شان را فروبنشانند.

این نکته در مورد سینما هم صادق است؟

سه چهارم کسانی که کار فیلم می‌کنند، دوربین لازم ندارند تا چیزی راببینند. آنها از دوربین استفاده می‌کنند تا فیلمهایی بگیرند کم و بیش مانندفیلمهایی که مادر از بچه اش می‌گیرد یا یک زن و شوهر از سگشان، که بعد همهرا در اینترنت می‌گذارند. این جماعت فیلم نمی‌گیرند، می‌نویسند.تازههمین‌ها را هم از روی هم دیگر رونویسی می‌کنند. آنها از دوربین استفاده نمی‌کنند تا چیزی را ببینند که بدون دوربین دیده نمی‌شود. چیزهایی هست که که اگر با چشم دوربین دیده نشوند، پدیدار نمی‌شوند.

فکر می‌کنید این نگاه دوربینی به شکلی برگشت ناپذیر از بین می‌رود؟

بیشتر این جماعت فیلمسازان اصلا به چنین نگاهی نیاز ندارند. آنها مانند این ماهی‌هایی هستند که از میلیونها سال پیش ته دریا زندگی می‌کنند و چشم هم ندارند.

شما خودتان چه جور ماهی بوده اید؟

)دستهایش را بالا می‌برد) یک ماهی بینا؟ امیدوارم.

روز و روزگاری شما به جنبش فرهنگ انتقادی موج نو متعلق بودید.

بله، آن‌وقت‌ها جوان بودیم، جویا و پویا و پر شر و شور بودیم. اما این را هم بگویم که خیلی خیلی در کارمان جدی بودیم. چنان جدی که امروزگاهی از ماجراجویی آن زمانم خنده ام می‌گیرد، هر چند که پای قضایایی تراژیک هم درمیان بود.

شاید اینطور بهتر باشد تا اینکه آدم از خودش قهرمان بسازد.

من از فعالان آن زمان از دانیل کوهن بندیت - Daniel Cohn-Bendit) فعال سیاسی آلمانی-فرانسوی که در زمان دانشجویی از رهبرانجنبش دانشجویی-کارگری مه ۱۹۶۸ فرانسه و به "دنیِ سرخ" معروف بود) در شگفتم. واقعا شگفت آور و غریب است دیدن امروز او به عنوان نماینده سبزها در پارلمان اروپا به خودم می‌گویم عجیب است که از پا نیفتاده. شاید او هم به من به همین چشم نگاه کند: منی که در هشتاد سالگی اینجا در این شهر کوچک سوئیس دارم روی فیلم تازه ام کار می‌کنم.

چه فیلمی؟

روی داستان زوجی کار می‌کنم که چندان باهم کنار نمی‌آیند. اما به واسطه یک سگ میانه‌شان خوب می‌شود. (پا می‌شود از پله‌ها به طبقه بالا می‌آورد و فیلمنامه‌ای همراه می‌آورد) برش دارید، ببینید چه کارش می‌توانید بکنید. اسمش خداحافظی با زبان است … خودم هم سگ دارم و بواسطه او با زنم رابطه خوبی دارم. همان طور که ملاحظه می‌کنید، برای رابطه به تلفن همراه نیاز ندارم.

منبع