وان

زندگی در برزخ

behnam — Mon, 26 Mar 2012 16:40:27 +0000

نگاهی به زندگی پناهجویان ایرانی در ترکیه - بخش دوم

بهنام امینی

بهنام امینی - در بخش اول گزارش زندگی در برزخ* پس ازمقدمه‌ای درباره مقوله پناهندگی در ترکیه، از خلال گفت‌وگو با چند تن از پناهجویان ایرانی در ترکیه، وجوهی از تجربه پناهجویی در ترکیه، نوع نگاه دولت و پلیس ترکیه به پناهنده‌ها و فرایند رسیدگی به درخواست‌های پناهندگی از سوی سازمان ملل بررسی شد. در بخش دوم و پایانی این گزارش، ضمن گفت‌وگو با چند تن دیگر از پناهجویان ایرانی، به مسائل خاص پناهندگان زن، اقلیت‌های قومی و مذهبی و همجنسگرا‌ها در ترکیه پرداخته شده است.

"پناهنده‌ها نه به لحاظ قانونی و نه به لحاظ اجتماعی، قدرتی ندارند که از صاحبکاران خود شکایت کنند و حق خود را بگیرند."" فواد، پناهجوی ایرانی در ترکیه

برای پی بردن به بی‌قاعدگی و بی‌نظمی عملکرد کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل پای صحبت‌های شلر و همسرش فواد نشستیم. آن‌ها بیش از چهارسال است که به‌طور غیر قانونی و مخفیانه از ایران خارج شده‌اند. فواد اواسط سال ۲۰۰۷ درخواست پناهندگی خود را ارائه داده است و بدون ارائه دلیل مشخص یک سال و سه ماه طول می‌کشد تا ازکمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل جواب قبولی دریافت کند.

شلر نیز در سال ۲۰۰۸ از ایران خارج می‌شود و درخواست پناهندگی خود را ارائه می‌کند که پس از یک سال، درخواست او از سویکمیساریای عالی پناهندگان سازمان مللرد می‌شود، اما در ‌‌نهایت یک سال بعد، درخواستش پذیرفته می‌شود.

در طول این مدت با فواد آشنا می‌شوند و ازدواج می‌کنند. پرونده آن‌ها به سفارت کانادا ارجاع داده می‌شود و پس ازگذشت ماه‌ها از انجام مصاحبه در سفارت کانادا، دولت کانادا از پذیرفتن آن‌ها به عنوان پناهنده سرباز می‌زند، دلیل این مسئله عضویت فواد در "حزب دمکرات کردستان ایران" عنوان می‌شود که سابقه مبارزه مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی دارد.

این در حالی است که این حزب بیش از پانزده سال است که به طور رسمی از فعالیت مسلحانه دست کشیده و به مبارزه سیاسی روی آورده است. علاوه بر این، فواد در همین مدت به هواداری از این حزب پرداخته و هیچ‌گاه نیز شخصاً فعالیت مسلحانه نداشته است.

شلر با اظهار تعجب از اینکه فرایند رسیدگی به درخواستش تا به این اندازه طولانی بوده است می‌گوید: "به‌طور معمول، درخواست پناهندگی زنان تنها و مجرد، در اولویت قرار می‌گیرد، ولی تاریخی که برای مصاحبه به من دادند ۱۱ ماه پس از ورودم به ترکیه بود و پس از اعتراض من به هشت ماه کاهش یافت که بازهم خیلی زیاد بود. دو ماه و نیم پس از انجام مصاحبه، درخواست مرا را رد کردند و پس از اینکه درخواست استیناف خود را به صورت کتبی ارائه دادم، پس ازگذشت یک سال، دوباره مصاحبه شدم و این بار، بدون آنکه در محتوای پرونده من تغییری صورت گرفته باشد، پذیرفته شدم. واقعاً نمی‌دانم وکلایکمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل بر چه مبنایی پرونده‌ها را بررسی می‌کنند؟"

فواد بنا به تجربه خود و نیز مشاهداتی که از دیگران داشته، یک قدم فرا‌تر رفته است و تا حدودی عامل شانس را نیز در چگونگی پیش رفتن فرایند پناهندگی و سرعت آن دخیل می‌داند. نه تنها شلر و فواد، بلکه بسیاری دیگر از پناهندگانی که در شهر آن‌ها زندگی می‌کنند همچون آن‌ها مدت زمان اقامت‌شان در ترکیه به درازا می‌انجامد. این شهر غیر از این ویژگی، خصوصیات تقریباً منحصربه فرد دیگری نیز دارد.

وان، شهر پناهندگان

وان در نزدیکی مرز ایران قرار گرفته است و غالباً پناهندگانی که به طور "قاچاق" وارد ترکیه می‌شوند در این شهر سکنی می‌گزینند. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل غیر از دفتر آنکارا، دفتر دیگری نیز در ترکیه دارد که در این شهر فعال است. چندی پیش نام این شهر در صدر اخبار جهان قرار گرفت. چندین و چند زلزله پیاپی در ماه اکتبر و نوامبر این شهر و شهرهای اطرافش را لرزاند و موجب آوارگی دوباره هزاران پناهنده افغان و ایرانی ساکن در آنجا شد. تا جایی که تقریباً تمامی پناهندگان ایرانی این شهر را برای همیشه ترک گفتند و به شهرهای دیگر نقل مکان کردند. خروج از وان، حتی برای چند روز برای پناهنده‌ها در حد یک رویا بود، اما زلزله این امکان را فراهم کرد.

فواد درباره مشقت اخذ اجازه خروج از پلیس شهر وان می‌گوید: "این مسئله مثل مرگ و زندگی بود. پلیس حساسیت زیادی روی این مسئله داشت و برای کسب اجازه می‌بایست دلیل بسیار محکمی ارائه می‌کردی. مثلاً خود من دوسال پیش برای مراجعه به سفارتخانه یکی از کشور‌ها می‌خواستم به آنکارا بروم. یک هفته با پلیس کلنجار رفتم و در ‌‌نهایت جواب منفی بود. خروج بدون اجازه پلیس هم عواقب سنگینی داشت از جمله می‌توانست منجر به لغو اجازه اقامت و اخراج از کشور شود. الان اما در شهری که پس از زلزله در آن سکنی گزیده‌ایم گرفتن اجازه خروج چندان دشوار نیست و حتی نیاز به ارائه دلیل خاصی هم ندارد."

با این اوصاف، چندان هم از پلیس شهر وان ناراضی نیستند، گرچه از دوستان‌شان درباره رفتار بد پلیس شنیده‌اند، اما در مجموع، دید مثبتی نسبت به عملکرد پلیس وان دارند. پلیس شهر وان سختگیری زیادی برای گرفتن "پول خاک" به خرج نمی‌دهد و کسانی که عدم توانایی مالی خود را اعلام می‌کنند از پرداخت پول معاف می‌شوند. فواد اشاره می‌کند که با وجود محدودیت‌های فراوانی که پناهندگان برای کارکردن دارند، ولی پلیس مزاحمت چندانی برای اشتغال پناهندگان ایجاد نمی‌کند.

فواد توضیح بیشتری درباره وضعیت کاری پناهندگان می‌دهد و می‌گوید: "پناهجویان به دلیل مشکلات پیدا کردن کار و شرایط نامطمئن کاری، معمولاً به مقدار کمی پول که حاصل پس‌انداز شخصی است یا از سوی خانواده و دوستان به دستشان می‌رسد بسنده می‌کنند و کار نمی‌کنند.

در خوشبینانه‌ترین حالت، پناهندگان یک سوم یا نصف شهروند ترکیه دستمزد می‌گیرند. تازه این در صورتی است که صاحب‌کار منصفی داشته باشند که دستمزدشان را همیشه و به موقع بدهد."

در واقع کار کردن برای پناهنده‌ها ممنوع است. غالباً تنها کسانی که کار فیزیکی می‌کنند یا مهارت‌های عملی مثل کار ساختمانی، لوله کشی، نجاری و... دارند کار پیدا می‌کنند. در خوشبینانه‌ترین حالت یک سوم یا نصف شهروند ترکیه دستمزد می‌گیرند. تازه این در صورتی است که صاحب‌کار منصفی داشته باشند که دستمزدشان را همیشه و به موقع بدهد."

علاوه بر این، هیچگونه خدمات بیمه هم شامل کارگران پناهنده نمی‌شود. فواد به تجربه تلخی که خود شاهدش بوده است اشاره می‌کند: "یک پناهنده افغان بر اثر افتادن جسم سنگین به رویش هنگام کار ساختمانی دچار خونریزی داخلی شد، اما صاحبکارش حاضر نشد مخارج درمان او را بپردازد. پس از یک ماه، موافقت کرد که هزینه بستری شدن و درمان او را در بیمارستان را پرداخت کند ولی خیلی دیر شده بود. آن پناهنده‌‌ همان شب و در بیمارستان فوت کرد."

شلر هم با قاطعیت می‌گوید: "می‌توانم از طرف تمام پناهندگان وان بگویم که تمامی پناهندگانی که کار کرده‌اند، حتماً صاحبکار‌هایشان قسمتی از پولشان را خورده‌اند."

با توجه به خبر‌هایی که در مورد تجاوز به زنان سوری پناهنده توسط مسئولان کمپ پناهنده‌ها خوانده بودم به هیچ وجه احساس امنیت نمی‌کردم.

درسا؛ روایتی از زندگی یک زن بهایی

درسا، دختر جوان ایرانی شش ماه است که به عنوان پناهنده درشهری در جنوب ترکیه زندگی می‌کند. او در خانواده‌ای بهایی به دنیا آمده و مانند دیگر معتقدان آیین بهائیت، در ایران با فشار‌ها و محدودیت‌های بهائیان در ایران نه تنها از سوی حکومت شیعی، بلکه به لحاظ اجتماعی نیز تحت فشار هستند.

درسا درباره تجربه خود در این زمینه می‌گوید: "از‌‌ همان سال‌های اول ورودم به مدرسه متوجه شدم که برخورد‌ها با من به عنوان یک بهائی با بقیه متفاوت است. از همکلاسی‌هایی که به خانه من نمی‌آمدند یا خوردنی‌هایشان را با من قسمت نمی‌کردند گرفته (چون من را نجس می‌دانستند) تا مسئولان مدرسه که نه تنها خودشان به طور مستقیم مرا آزار و اذیت می‌کردند، بلکه همکلاسی‌هایم را هم علیه من تحریک می‌کردند."

درسا در کنکور ورودی دانشگاه نیز شرکت می‌کند، اما به جای نتیجه کنکور، برایش نامه نقص پرونده می‌آید. در واقع به دلیل بهائی بودن از ورودش به دانشگاه جلوگیری می‌کنند. پس از آن، به فعالیت‌های حقوق بشری می‌پردازد و در ‌‌نهایت نیز دستگیر می‌شود.

در زندان بازجویش به او می‌گوید: "چون تو بهائی هستی، هر نوع فعالیت اجتماعی قانونی تو برای ما تبلیغ علیه نظام است. تو حق نداری در هیچ فعالیت اجتماعی و یا فرهنگی گروهی شرکت کنی." یک سال پس از آزادی از زندان، دوباره از سوی اداره اطلاعات احضار می‌شود و این مسئله در نهایت منجر به فرارش از ایران می‌شود. پس از او، خانواده‌اش نیز بعد از مدتی به او در ترکیه می‌پیوندند: "اول من به تنهایی به ترکیه آمدم. بدون اینکه ترکی بدانم. نمایندگی امور پناهندگان سازمان ملل من را به شهری فرستاد که نه تنها کسی را در آنجا نمی‌شناختم، بلکه پیدا کردن کسی که زبان من را بفهمد هم برایم ممکن نبود. زیرا شهر تازه برای پناهندگان باز شده بود و ایرانیان زیادی در آنجا زندگی نمی‌کردند.

من حتی برای مراجعه به پلیس هم مشکل داشتم. زیرا هنوز پلیس شهر ما مترجم استخدام نکرده بود و ماموران هم به نحوه رسیدگی به امور پناهندگان آشنایی نداشتند. یادم می‌آید که هفته اول تقریباً هر روز پنج تا شش ساعت را در اداره پلیس می‌گذراندم، بدون آنکه کار‌هایم انجام شود و دوباره مجبور بودم روز بعد مراجعه کنم."

از بخت درسا، شماری از بهائی‌های ترک که در آن شهر زندگی می‌کنند، گرچه زبان مشترکی با او ندارند، ولی به او در پیدا کردن خانه و تأمین نیازمندی‌هایش کمک می‌کنند. حال او و دیگر اعضای خانواده‌اش موفق شده‌اند کار پیدا کنند. ولی یک بار ۳۴۰ لیر – تقریباً معادل۲۰۰ دلار- آن‌ها را نداده‌اند و در نهایت هم نتوانستند که پول خود را بگیرند: "باید نسبت به پناهنده‌ها، مسئولیت‌پذیری بیشتری باشد.

هنوز پلیس شهر ما مترجم استخدام نکرده بود و مامورین هم به نحوه رسیدگی به امور پناهندگان آشنایی نداشتند. یادم می‌آید که هفته اول تقریبا هر روز پنج تا شش ساعت را در اداره پلیس می‌گذراندم؛ بدون آنکه کار‌هایم انجام شود و دوباره مجبور بودم روز بعد مراجعه کنم.

اداره پلیس و دفتر سازمان ملل برای امور پناهندگان، ساعت‌ها و روز‌ها پناهنده‌ها را معطل می‌کنند. از گذراندن ساعت‌های طولانی انتظار برای انجام کارهای اداری در دفتر‌های این دو اداره گرفته تا روزهایی که فقط برای انجام یک مصاحبه دو ساعته یا مشخص شدن کشور مقصد باید در انتظار بمانی. بی‌آنکه مرجعی برای جواب دادن به سوالات تو وجود داشته باشد. طولانی بودن روند پناهندگی و فرستادن پناهنده‌ها به کشور سوم، فشار روحی و مادی زیادی را به پناهندگان وارد می‌کند. به ویژه که در بسیاری از موارد پناهندگان در ترکیه احساس امنیت هم ندارند."

این تأکید بر مسئله" امنیت"، از سوی درسا که تنها به ترکیه آمده است، پیشتر نیز از سوی شلر با همین میزان از حساسیت بیان شده بود. شلر در ضمن توصیف زندگی پناهجویی در ترکیه گفته بود: "به عنوان یک زن تنها در این جامعه، «احساس امنیت» نداشتم. اگر کسی حتی به قصد کمک به من نزدیک می‌شد، حتماً نیت دیگری داشت."

نیاز به امنیت و آرامش در محیط اجتماعی، دغدغه گروه دیگری از پناهجویان ایرانی در ترکیه نیز است: همجنسگرایان

پناهجویان همجنسگرا

"با مردم ترکیه از‌‌ همان ابتدا میانه خوبی نداشتم. چون مردمی هوموفوب و همجنسگرا‌ستیزند."

دنی، جوان همجنسگرای ۲۴ ساله ایرانی است که یک سال است در ترکیه به عنوان پناهنده زندگی می‌کند و منتظر انجام مراحل اداری برای رفتن به آمریکا است. او در ابتدا به شهر اسپارتا فرستاده می‌شود و هشت ماه را در آنجا می‌گذراند. به گفته او، اسپارتا در میان پناهجویان به "پایتخت همجنسگرایان" معروف است؛ چراکه از گذشته کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل معمولا پناهجویان همجنسگرا را به آن شهر می‌فرستد.

حضور حدود ۲۰ پناهجوی همجنسگرا در هنگامی که دنی در اسپارتا بوده، تا اندازه‌ای زندگی را برایش قابل تحمل می‌کرده است، اما این تمام داستان نیست؛ "اسپارتایی‌ها، کم ایراد نداشتند؛ آنها هرجا که گی‌های ایرانی را می‌دیدند شروع می‌کردند به مسخره کردن و گفتن الفاظ رکیک. هیچ وقت یادم نمی‌رود که چندین بار به بهانه‌های مختلف از اهالی اسپارتا کتک خوردم. نیمه شب شنبه‌ای را یادم می‌آید که از خانه دوستم بیرون می‌آمدم و از چند نفر که مست بودند سیلی خوردم و مجبور شدم که فرار کنم."

پس از مدتی دنی وارد یک رابطه عاطفی با یک همجنسگرای ایرانی در شهر کایسری می‌شود و به همین دلیل نیز اسپارتا را ترک می‌کند. در این شهر، پناهجویان ایرانی زیادی زندگی می‌کنند، اما گویا این مسئله برای دنی اصلاً موضوع خوشایندی نیست: "چشم‌مان به ایرانی‌ها که می‌افتاد، رنگ از رخسارمان می‌پرید. متاسفانه ایرانی‌های دیگر یعنی‌‌ همان پناهندگان مذهبی و سیاسی، چشم دیدن ما را نداشتند، چرا که اکثرا فکر می‌کردند که ما به قول آنها کیس طلایی‌ها، هم سریع قبول می‌شویم و هم آبروی ایران را برده‌ایم."

دنی در ادامه صحبت‌هایش توضیح می‌دهد که معمولاً همجنسگرا‌ها در "مصاحبه مالی" باکمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به خاطر اینکه با مشکلات زیادی درگیر هستند موفق می‌شوند که "کمک مالی" دریافت کنند، اما در بسیاری از موارد این کمک‌ها برایشان کافی نیست: "بسیاری از دوستان همجنسگرای من نیاز به عمل جراحی فوری دارند. عمل‌هایی نظیر باد فتق. آنها به خاطر همین مشکلات، روزانه مجبور به تحمل درد زیادی هستند. در یکی از موارد، در نهایت هزار لیر (معادل ۵۰۰ یورو) برای هزینه عمل جراحی از سوی دوستان دگرباش جمع شد و درمان پزشکی آن دوست انجام شد.

برای افراد تغییر جنسیت یافته (دوجنسی‌ها)، بیمه درمانی امری ضروری است. به دلیل اینکه بدن آن‌ها به هیچ وجه هورمون‌های لازم ترشح نمی‌کند. آنها باید سه یا چهار مرتبه در ماه هورمون‌درمانی شوند. در بسیاری از کشورهای جهان به این افراد هورمون رایگان ارائه می‌شود، اما در ترکیه با توجه به نبود بیمه و نپذیرفتن هزینه‌های درمانی از جانب کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، این افراد نیازمند سایر ایرانی‌ها یا خانواده‌های خود هستند؛ که با توجه با باورها و اعتقادات موجود در میان بسیاری از خانواده‌های ایرانی، تهیه پول برای این جور هزینه‌ها کار آسانی نیست.

در همین زمینه:

*زندگی در برزخ – بخش نخست

بی توجهی به حل بحران (گفتار نخست)
زندگی سگی پناهندگان (گفتار دوم)
پناهندگان جهان در آینه آمار (گفتار سوم)

رویاهایم را می‌خواهم (گفتار چهارم)

بلاتکلیفی کشنده (گفتار پنجم)

کابوس‌های پناهندگی (گفتار ششم)
مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد
راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران
پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ
مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

شليک افراد مسلح به اتوبوس مسافران ايرانی در ترکيه

Tue, 15 Nov 2011 08:59:52 +0000

بر اثر حمله مسلحانه به يک اتوبوس حامل مسافران ايرانی در وان ترکيه چند نفر زخمی شدند.

به گزارش خبرگزاری کار ايران (ايلنا)، يک اتوبوس حامل مسافران ايرانی در شهر وان بامداد امروز مورد حمله مسلحانه قرار گرفت.

بنا به اين گزارش افراد مسلح از يک خودروی سواری به‌سوی اتوبوس مسافران ايرانی شليک کردند که در نتيجه اين حمله هشت نفر زخمی شدند.

در اين حمله بر اثر شليک گلوله يک مسافر زن از ناحيه سينه زخمی شد و همچنين هفت نفر ديگر از جمله راننده اتوبوس که يک ايرانی بود مجروح شدند.

تارنمای روزنامه حريت، چاپ ترکيه در گزارش خود نوشته است اتوبوس ايرانی با چهل مسافر از مرز گوربولاک در خاک ترکيه، عازم سوريه بود که نيمه‌شب گذشته در منطقه چلبی‌باغ از توابع شهرستان زلزله‌زده ارجيش که در استان وان واقع است، مورد هجوم مسلحانه دو شخص ناشناس قرار گرفت.

اگر چه در ماه‌های اخير شهرهای مهم و توريستی ترکيه همچون استانبول و آنتاليا مورد هدف گروه‌های شبه‌نظامی کرد قرار گرفته است اما هيچ‌گاه اين حمله‌ها بر روی توريست‌ها و افراد خارجی متمرکز نبوده است

اين گزارش می‌افزايد، مهاجمان برای متوقف ساختن اتوبوس اقدام به شليک گلوله کردند اما راننده اتوبوس با وجودی که از ناحيه سر زخمی شده بود با سرعت بسيار اتوبوس را از محل حادثه دور کرد و پس از سپری کردن ۱۰ کيلومتر به يکی از پاسگاه‌های بين راهی رساند.

حريت در مورد زخمی‌شدگان اين رويداد می‌نويسد: علی دين‌پرور، راننده اتوبوس و فاطمه واحدی (۲۵ ساله) به بيمارستان بيتليس؛ گوهر علی‌پور به بيمارستان وان؛ سکينه بوداغی، عبدالوهاب عموغا و نورالهو علی‌آبادی به بيمارستان صحرايی ارجيش و دو تن ديگر که نام‌ آن‌ها روشن نشده است به بيمارستان عادل جواز منتقل شده‌اند.

حريت حال زخمی‌شدگان را خوب توصيف کرده است.

وان بزرگ‌ترين شهر در شرق ترکيه و در نزديکی مرز با ايران است که مرکز استانی به همين نام می‌باشد. اکثريت اهالی اين استان را کردها تشکيل می‌دهند.

شهر وان که در روزهای اخير با زلزله‌ها و صدمات ناشی از آن دست و پنجه نرم می‌کند، يکی از مناطقی است که نيروهای حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) در آن فعال هستند.

حزب کارگران کردستان گروهی چپ‌گرا و مسلح در کردستان ترکيه است که خواستار دولتی مستقل و کردنشين در جنوب شرقی ترکيه است.

در ماه‌های گذشته در استان وان و همچنين مناطق مرزی ايران چند عمليات خرابکارانه بر روی لوله‌های انتقال گاز ايران به ترکيه صورت گرفته است.

در مردادماه گذشته دو بار خط لوله انتقال گاز ايران به ترکيه، منفجر شد. بار نخست در روز جمعه هفتم مردادماه در حوالی روستای دنالو شهرستان ماکو، و بار دوم در روز ۲۱ مردادماه و در خاک ترکيه انفجاری رخ داد.

خطوط لوله صادرات گاز ايران به ترکيه اغلب مورد هدف خرابکاری قرار می‌گيرد.

همچنين در ماه‌های اخير در اين استان چندين درگيری نظامی ميان نيروهای ارتش ترکيه و چريک‌های پ‌ک‌ک رخ داده است که منجر به مرگ چندين نفر از نيروهای دو طرف شده است.

با اين حال اگر چه در ماه‌های اخير شهرهای مهم و توريستی ترکيه همچون استانبول و آنتاليا مورد هدف گروه‌های شبه‌نظامی کرد قرار گرفته است اما هيچ‌گاه اين حمله‌ها بر روی توريست‌ها و افراد خارجی متمرکز نبوده است.

افزايش شمار کشته‌شدگان زلزله ترکيه

zamaanehnews — Sat, 12 Nov 2011 05:27:55 +0000

شمار تلفات زلزله‌ ۵. ۶ ريشتری که چهارشنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۰ بخش‌هايی از استان وان در تريکه را لرزاند به ۲۲ نفر افزايش يافت.

به گزارش يورونيوز، افراد بسياری در مناطق زلزله‌زده ترجيح می‌دهند به‌جای بازگشت به خانه‌های خود در چادرهای برپا شده بمانند. مرکز این زلزه شهر ادرمیت گزارش شده است.

از چهارشنبه تاکنون ۳۰ نفر از زيرآوارماندگان نجات يافته‌اند. ساختمان چهار طبقه‌ای هتل "بايرام" که در موقع زمين‌لرزه حدود ۷۰ نفر و از جمله خبرنگارن و نمايندگان سازمان صليب سرخ ترکيه در آن اقامت داشتند و ویران شد، بیشترین تلفات را داشته است.

يکی از قربانيان اين واقعه يک امدادگر ژاپنی بوده است.

شبکه تی‌آر‌تی ترکيه نيز گزارش داد از وضعيت جم امير و صلاح‌الدين ييلماز دو خبرنگار آژانس خبری "دوغان" هنوز اطلاعی در دست نيست.

ساختمان چهار طبقه‌ای هتل "بايرام" که در موقع زمين لرزه حدود ۷۰ نفر و از جمله خبرنگارن و نمايندگان سازمان صليب سرخ ترکيه در آن اقامت داشتند و ویران شد، بیشترین تلفات را داشته است

تاکنون ۸۱۵ امدادگر، ۱۴ سگ آموزش ديده، تعدادی ماشين‌آلات سنگين، شش هزار و ۴۵۷ چادر، ۴۳ هزار و ۷۶۰ تخته پتو و ۶۰۰ دست رختخواب به منطقه زلزله‌زده فرستاده شده است.

در همین حال۳۰ هواپيما از جمله ۲۲ هواپيمای نظامی پل ارتباطی منطقه را تشکيل داده و علاوه بر گروه‌های تجسس و نجات، پرسنل پزشکی نيز به منطقه اعزام شده‌اند.

اما "وضعيت آشفته" مناطق زلزله‌زده، عده‌ای را نيز به اعتراض خيابانی عليه مقمات محلی واداشته است.

رجب طيب اردوغان، نخست وزير ترکيه ضمن وعده‌دادن کمک‌های بيشتر برای منطقه زلزله زده، در موضع‌گيری خود نسبت به تظاهرات معترضان گفت: "آن‌ها بازماندگان و آسيب‌ديدگان زلزله نيستند. افرادی هستند که برای تحريک و خرابکاری در روند عمليات امدادی آمده‌اند."

در کنار اين موضع‌گيری از سوی نخست وزير ترکيه، پليس اين کشور در برخورد با تظاهرات‌کنندگان شهر وان از گاز اشک‌آور و باتوک استفاده کرد.

پيشتر نيز زمين لرزه‌ای به شدت ۷.۲ درجه ريشتر روز ۲۳ اکتبر سال جاری در وان رخ داد که در نتيجه آن بيش از ۶۰۰ نفر کشته شدند.

مشکلات پناهندگان ایرانی در شهر زلزله‌‌زده وان

arezoo — Fri, 11 Nov 2011 14:07:51 +0000

سارا روشن

روز چهارشنبه نهم نوامبر، شهر وان، در جنوب شرقی ترکیه دوباره با زمین لرزه‌ای ۵. ۶ ریشتری به لرزه درآمد. در این زلزله، ۲۵ ساختمان فرو ریخته شد و تاکنون چندین کشته و زخمی بر جای گذاشته است. این زلزله در پی زلزله ۷. ۲ ریشتری که روز ۲۳ اکتبر امسال اتفاق افتاد، صدمات بیشتری به شهر زده است و مردم شهر را به گفته ساکنانش پریشان کرده است.

شهر وان به خاطر هم‌مرز بودن با ایران، محل سکونت بسیاری از پناهجویان ایرانی است. با رضا قاضی‌نوری، فعال دانشجویی و دانشجوی اخراجی دانشگاه تهران، یکی از پناهجویان ایرانی ساکن شهر وان و مسئول پناهندگان سازمان ملل بخش ترکیه، برای روشن شدن شرایط این شهر و پناهجویانش گفت‌وگویی کرده‌ام.

رضا قاضی‌نوری: در کل از زلزله دفعه قبل خیلی‌ها برنگشته بودند. تازه بعد از سه هفته مردم داشتند چادر‌ها را جمع می‌کردند و با آرامش، خوبی و خوشی می‌رفتند به خانه‌های‌شان که زندگی کنند، که یکباره این زلزله آمد و دوباره همه چیز به‌هم ریخت. خیلی از خانه‌ها خراب شد. یعنی حداقل آماری که من شنیدم این است که ۲۵ خانه خراب شده. هتل بایرام هم که محل سکونت خبرنگار‌ها بود خراب شده است. دوستانم که به مرکز شهر رفته بودند این خبر را آوردند که درگیری‌هایی هم در سطح شهر هست.

رضا قاضی‌نوری: ما نه زبان بلدیم و نه اگر جایی امکاناتی بدهد باخبر می‌شویم. اصلاً این چادر‌ها که دولت ترکیه توزیع می‌کند، تا جایی که من می‌دانم، به پناهجویان نمی‌دهند. یعنی من پناهجویی را نمی‌شناسم که تا حالا چادر امداد گرفته باشد. کلاً هم آنچنان رسیدگی‌ای که شما تصور می‌کنید، به کل شهر وان نشده است.

گویا مردم یکسری اعتراض‌هایی می‌کنند و درگیری‌هایی هم با پلیس به‌وجود آمده است. دیشب که اصلاً برق هم نبود و سرمای عجیبی بود. کسی در خانه هم نمی‌توانست بخوابد. ما که اصلاً چادری هم نداشتیم، دیوار حیاط خانه‌مان هم که خراب شده بود. بنابراین رسماً توی کوچه خوابیدیم.

دوستانم که برای خرید بلیت رفته بودند، تقریباً برای هیچ شهری نه بلیت هواپیما و نه بلیت اتوبوس نبوده است. هیچ چیزی نیست و اینکه فعلاً وضعیت شهر خیلی بحرانی است. مغازه‌ها بسته است و امکان خرید ملزومات زندگی هم وجود ندارد.

شما اشاره کردید که بلیت وجود ندارد. آیا اتوبوس‌ها و هواپیما‌ها حرکت نمی‌کنند یا چون همه می‌خواهند شهر را ترک کنند، بلیت گیر نمی‌آید؟

من دقیقاً نمی‌دانم. صبح که من هواپیما‌ها را شمردم، حدود هفت، هشت تا هواپیما توی فرودگاه نشسته بود. حالا این‌ها صرفاً برای امدادند یا مثلا برای مسافر؟ نمی‌دانم. به‌هرحال هرچه هست، می‌گویند بلیت هواپیما وجود ندارد. اتوبوس‌ها هم شاید به خاطر وضعیت شهر به اینجا نمی‌آیند یا پر هستند یا خیلی از این مراکز فروش بلیت اصلاً خودشان بسته‌اند.

شما دفعه قبل که زلزله‌ای در شهر وان روی داد، چه امکاناتی دریافت کردید؟

رسماً هیچ چیز.

چون پناهجو هستید این امکانات در اختیارتان گذاشته نشد یا اینکه شرایط عمومی شهر وان اینگونه بود؟

راستش چیز زیادی نمی‌توانم بگویم. بخش مهم‌اش به خاطر این است که ما نه زبان بلدیم و نه اگر جایی امکاناتی بدهد باخبر می‌شویم. اصلاً این چادر‌ها که دولت ترکیه توزیع می‌کند، تا جایی که من می‌دانم، به پناهجویان نمی‌دهند. یعنی من پناهجویی را نمی‌شناسم که تا حالا چادر امداد گرفته باشد. کلاً هم آنچنان رسیدگی‌ای که شما تصور می‌کنید، به کل شهر وان نشده است. البته خب درباره دولت ترکیه باید گفت در مقایسه با شرایط مشابه که در ایران اتفاق می‌افتد، وضعیت رسیدگی شاید بهتر باشد.

دفعه پیش که زلزله آمد، به پناهجویان و پناهندگان اجازه داده شد که از شهر خارج شوند. آیا همه آن افراد دوباره به این شهر برگشتند؟

خیلی‌هاشان برگشته‌اند. من و چند نفر دیگر چندروزی خارج شدیم، ولی خب جای دیگری را برای سکونت نداشتیم. نه خانه‌ای نه جایی. خب اینجا که کشور خود آدم نیست که دوست و فامیل زیادی داشته باشد. بنابراین بالاخره مجبور بودیم که برگردیم. مؤثر‌ترین کمکی که به ما شد، از سوی تعدادی از دوستان بود. ایرانی‌هایی که خارج از وان بودند سازماندهی کردند و پناهجویان ایرانی شهر وان توانستند مدتی در خانه برخی از بچه‌ها اسکان پیدا کنند. اگر این امکان نبود، شاید اصلاً امکان خروج ما از وان وجود نداشت. این نکته واقعاً جای تقدیر و سپاس دارد از ایرانی‌هایی که خارج از شهر وان زندگی می‌کردند و به‌هرحال توانستد تا حدی به ما کمک کنند.

رضا قاضی‌نوری: سازمان ملل دست‌اندرکار خارج کردن کلیه پناهندگان و پناهجویان از شهر وان و اسکان دادن آنها در بقیه شهرهاست. حالا اینکه این امر به تمامی صورت گیرد و اصلاً چقدر برای خود پناهنده‌ها این امکان وجود داشته باشد، نمی‌دانم. سازمان ملل یک دور اینجا هزینه کرده‌اند و خانه و زندگی برای آنها تشکیل دادند. نمی‌دانم حالا دوباره بتوانند این کار را در یک شهر دیگری انجام دهند یا خیر؟

خیلی از ایرانی‌های خارج از ایران تلاش کردند از طریق یکسری کمپین‌‌ها کمک‌های مالی و کمک‌های غیر مالی به پناهجویان ایرانی در ترکیه در منطقه‌ وان، برسانند. آیا شما کمک‌هایی از این قبیل را دریافت کردید یا از آن‌ها مطلع هستید؟

کمک‌هایی که شده خیلی شخصی و خیلی ناکافی بوده برای پناهجویان و اکثراً به‌هیچ وجه نتوانست حتی درصدی از خساراتی را که به آن‌ها وارد شده است جبران کند. اگر یک انجمن سراسری وجود می‌داشت که به مشکلات پناهجویان ایرانی رسیدگی می‌کرد، به نظر من خیلی عالی بود. یعنی این سردرگمی دیگر نبود که حالا یک انجمنی توسط کسی تشکیل شود و عده‌ای گرفتار این باشند که آیا این آدم را قبول دارند یا ندارند. حالا برای اتفاق‌های آتی اگر گروهی وجود می‌داشت، گروه معتبری که همه او را می‌شناختند و او می‌توانست به مسائل پناهنده‌ها رسیدگی کند خیلی عالی می‌شد.

دیگر اینکه یک گروه اینجا بودند که وضع‌شان از پناهجوهای ایرانی خراب‌تر بود و واقعاً اگر کسی می‌تواند، باید به آ‌ن‌ها رسیدگی کند. پناهجویان افغان را می‌گویم. باز شرایط اجتماعی ایرانی‌ها بهتر از شرایط اجتماعی دوستان افغانی‌مان است که اینجا هستند. این‌ها عملاً بی‌پناه بودند.

زلزلهٔ دوباره اتفاق افتاده و شهر خراب‌تر از قبل شده است. شرایط و آینده شما در این شهر به چه شکل پیش خواهد رفت؟

راستش تا جایی که می‌دانم سازمان ملل دست‌اندرکار خارج کردن کلیه پناهندگان و پناهجویان از شهر وان و اسکان دادن آنها در بقیه شهرهاست. حالا اینکه این امر به تمامی صورت گیرد و اصلاً چقدر برای خود پناهنده‌ها این امکان وجود داشته باشد، نمی‌دانم. سازمان ملل یک دور اینجا هزینه کرده‌اند و خانه و زندگی برای آنها تشکیل دادند. نمی‌دانم حالا دوباره بتوانند این کار را در یک شهر دیگری انجام دهند یا خیر؟ واقعاً نمی‌دانم تا چه حد ممکن خواهد بود.

کسانی که شهر را ترک می‌کنند، کمکی نمی‌گیرند

متین چورا تاتش: در ترکیه قانونی وجود دارد که پناهجویان نمی‌توانند خودشان شهر محل سکونت‌شان را انتخاب کنند بلکه دولت برای‌شان انتخاب می‌کند. بعد از زلزله ما با وزارت خارجه ترکیه برای انتقال پناهجویان به شهرهای دیگر تماس گرفتیم و دولت ترکیه با این ایده با دو شرط، انتقال داوطلبانه و برنامه‌ریزی شده، موافقت کرده است.

در پی گفت‌وگو با رضا قاضی‌نوری، با بخش پناهجویان سازمان ترکیه تماس گرفتیم و از متین چورا تاتش، سخنگوی این بخش درباره شرایط پناهجویان ایرانی و افغانی وان پرسیدیم.

متین چورا تاتش: وقتی دو هفته پیش اولین زمین لرزه اتفاق افتاد، ۲۰۴۱ پناهجو در وان پیش ما ثبت نام کرده بودند. در این زلزله بسیاری از خانه‌های این افراد نابود شدند. آن‌ها می‌ترسیدند در خانه‌های‌شان بمانند و از ما درخواست چادر و بقیه وسایل زندگی کردند. بیشتر این افراد ایرانی و افغانی هستند. بعد از زلزله بسیاری از پناهجویان از طریق دفتر ما در شهر وان خواستار انتقال به شهر دیگری شدند. در ترکیه قانونی وجود دارد که پناهجویان نمی‌توانند خودشان شهر محل سکونت‌شان را انتخاب کنند بلکه دولت برای‌شان انتخاب می‌کند. بعد از زلزله ما با وزارت خارجه ترکیه برای انتقال پناهجویان به شهرهای دیگر تماس گرفتیم و دولت ترکیه با این ایده با دو شرط، انتقال داوطلبانه و برنامه‌ریزی شده، موافقت کرده است. تا آخر هفته گذشته ۹۰۰ نفر خودشان را برای انتقال معرفی کرده‌اند. امیدواریم تا آخر این هفته، بقیه علاقه‌مندان هم خودشان را معرفی کنند، ولی دولت ترکیه و صلیب سرخ اعلام کرده‌اند که به پناهندگان هم‌‌ همان کمک‌هایی را خواهند کرد که به دیگران می‌کنند.

شما چطوری متوجه می‌شوید که پناهجویان کمک‌های شما و بقیه سازمان‌ها را دریافت کرده‌اند؟ بسیاری از پناهجویان ایرانی می‌گویند که کمکی دریافت نکرده‌اند.

بعد از زلزله، تیمی را برای کمک و هماهنگی به وان فرستادیم. ولی خیلی زود متوجه شدیم که پناهجویان و ساکنان وان از روند توزیع کمک‌ها شکایت دارند. این چیزی بود که هم دولت ترکیه و هم صلیب سرخ متوجه آن شده بودند. مشکل پناهجویان بیشتر است، چرا که زبان ترکی را نمی‌دانند و به همین دلیل از بسیاری حمایت‌های اجتماعی هم برخوردار نمی‌شوند. با شما موافق هستم که در این چند هفته سازماندهی بسیار خوبی نداشتیم، ولی با کمک رسانه‌های جهانی، شرایط دارد تغییر می‌کند و توزیع وسایل با نظم و برنامه‌ریزی بیشتری انجام می‌گیرد.

شما به انتقال پناهندگان به شهرهای دیگر اشاره کردید. بسیاری از این پناهندگان همه زندگی‌شان را از دست داده‌اند. آیا شما آن‌ها را برای ساخت زندگی جدید در شهر جدید حمایت می‌کنید؟

این مشکل بزرگی است. از طرفی اگر پناهجویان در شهر وان بمانند از کمک‌های سازمان‌های مختلف و دولت ترکیه برخوردار خواهند بود و از طرف دیگر بسیاری از پناهجویان از نظر روحی صدمات زیادی دیده‌اند؛ هم از فرار و مهاجرت اجباری و هم از شرایط بعد از زلزله.

انتقال به یک شهر دیگر یک انتخاب شخصی است. آنها می‌توانند انتخاب کنند که بمانند یا به شهر دیگری بروند. از طرف دیگر، در سیاست مهاجرت ترکیه امکانات اجتماعی در نظر گرفته نشده است. کسانی که شهر را ترک می‌کنند، کمکی دریافت نخواهند کرد. در این صورت آن‌ها از کمک‌هایی که مردم شهر وان از آن برخوردار خواهند بود. محروم می‌مانند.

تصاویر: وضعیت پناهندگان ایرانی در شهر زلزله‌زده وان ترکیه، منبع: سایت اشتراک.

شرايط دشوار پناهجويان ايرانی پس از دو زلزله اخير در وان

Fri, 11 Nov 2011 08:38:00 +0000

پناهجويان ايرانی پس از زلزله سه‌شنبه در وان ترکيه هيچ وسيله‌ای برای ترک اين منطقه ندارند.

کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران به نقل از علی نظری، فعال دانشجويی و يکی از پناهجويانی که اکنون در شهر وان ترکيه به‌سر می‌برد از شرايط دشوار زندگی پناهجويان ايرانی پس از زلزله شامگاه سه‌شنبه ۱۷ آبان‌ماه در شهر وان ترکيه نوشته است.

سه‌شنبه ساعت ۲۱ و ۳۳ دقيقه زلزله پنج و شش دهم ريشتری شهر وان را لرزاند و دست‌کم جان هفت نفر را گرفت.

در نتيجه اين زمين‌لرزه ۲۵ ساختمان از جمله دو هتل ويران و ۲۲ ساختمان خالی و بدون سکنه شدند.

کمتر از سه هفته پيش، در روز يکشنبه يکم آبان‌ماه جاری، زمين لرزه‌ ديگری به شدت هفت و دو دهم ريشتر در همين منطقه رخ داده بود که در نتيجه آن بيش از ۶۰۰ نفر جان خود را از دست دادند.

علی نظری، فعال دانشجويی و پناهجوی ايرانی در وان: هيچ نهادی، حتی سازمان ملل برای اسکان موقت به پناهنده‌ها کمک نمی‌کند

علی نظری پس از زلزله سه‌شنبه به کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران گفت: "برای خروج از شهر وان هيچ وسيله نقيله‌ای وجود ندارد، مانده‌ايم که چه کنيم."

وی افزود: "هيچ اتوبوسی نيست حتی بليت هواپيما هم گير نمی‌آيد. ما پناهنده‌ها هيچ‌کدام ماشين هم نداريم، همين‌طور با وسايل‌مان مانده‌ايم که چه کنيم."

به گفته اين فعال دانشجويی هنوز اجازه خروج پناهجويان به‌دست پليس شهر وان نرسيده است و پناهجويان ايرانی مجبور هستند تا دريافت اجازه‌نامه خروج صبر کنند.

پيش از اين هژير شريفی که خود يکی از پناهجويان شهر وان است به زمانه گفته بود: "پليس به پناهنده‏‌ها اعلام کرده است که به مدت ۱۰ روز می‏‌توانند از شهر بيرون بروند و بعد از ۱۰ روز بايد به شهر وان برگردند. تنها امکانی که برای حل مشکل پناهندگان ايرانی، افغانی و ساير کشورها داده شده است، همين ترک ۱۰ روزه وان است."

علی نظری در ادامه سخنان خود به کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران گفت پس از زلزله نخست "بعد از آن‌که دولت احتمال زلزله بعدی را داد و خواست تا مردم شهر را دو هفته ترک کنند ما هم به جای ديگری رفتيم. تازه برگشته بوديم که دوباره زلزله آمد و حالا وسايل‌مان را جمع کرديم که دوباره برويم."

اين فعال دانشجويی می‌گويد هيچ نهادی، حتی سازمان ملل برای اسکان موقت به پناهنده‌ها کمک نمی‌کند؛ برگه خروج برای ترک شهر و رفتن نزد دوست يا يک عضو خانواده داده می‌شود اما بسياری از پناهجويان آشنايی در ترکيه ندارند و نمی‌دانند کجا بروند.

اين پناهجوی ايرانی همچنين اعلام کرد تا جايی که خبر دارد کسی از پناهجويان ايرانی در زلزله‌های اخير آسيبی نديده است.

شهر وان، با ۳۸۰ هزار نفر جمعيت، در نزديکی مرز ايران و در جنوب شرقی ترکيه، يکی از مراکز مهم اين کشور برای نگهداری پناهندگان و پناهجويان به‌شمار می‌رود. پناهندگان و پناهجويان ايرانی و افغانی بيشترين شمار اين طيف را تشکيل می‌دهند.

آمار دقيقی از شمار اين پناهندگان موجود نيست، اما سازمان ملل در گزارشی از ۵۰۰ تا هزار پناهجوی ايرانی و حدود چهار هزار پناه‌جوی افغانی خبر داده است.

زلزله بار ديگر استان وان در ترکیه را لرزاند

zamaanehnews — Thu, 10 Nov 2011 07:40:37 +0000

زلزله ۵.۶ دهم ريشتری بار ديگر استان وان در جنوب شرقی ترکيه را لرزاند.

زمان اين زلزله ساعت ۲۱ و ۳۳ دقيقه روز چهارشنبه نهم نوامبر (۱۸ آبان ۱۳۹۰) اعلام شده است.
به گزارش ريانووستی، تاکنون هفت نفر در اين زلزله کشته شده‌اند.

در نتيجه زمين لرزه ۲۵ ساختمان از جمله دو هتل ويران شده است. ۲۲ ساختمان خالی و بدون سکنه بوده است.

کار پاکسازی آوارها تمام شب ادامه داشت. در نتيجه کارهای امدادرسانی با شرکت حدود ۸۰۰ امدادگر، ۲۳ نفر زنده از زير آوارها بيرون کشيده شده‌اند.

سازمان ملل در گزارشی از ۵۰۰ تا هزار پناهجوی ايرانی و حدود چهارهزار پناهجوی افغانی در شهر وان خبر داده است

ريانوستی می‌گويد در نتيجه وقوع زمين‌لرزه در استان وان در مجموع بيش از ۵۰ نفر کشته شده‌اند.

پيشتر نيز زمين لرزه‌ای به شدت ۷.۲ درجه ريشتر روز ۲۳ اکتبر سال جاری در وان رخ داده بود که در نتيجه آن بيش از ۶۰۰ نفر کشته شده بودند.

حدود هزار پناهجوی ايرانی در شهر وان

شهر وان، با ۳۸۰هزار نفر جمعيت، در نزديکی مرز ايران، يکی از مراکز مهم ترکيه برای نگهداری پناهندگان و پناهجويان محسوب می‌شود. پناهندگان و پناهجويان ايرانی و افغانی بيشترين شمار اين طيف را تشکيل می‌دهند.

آمار دقيقی از شمار این پناهندگان موجود نيست، اما سازمان ملل در گزارشی از ۵۰۰ تا هزار پناهجوی ايرانی و حدود چهارهزار پناهجوی افغانی خبر داده است.

هژير شريفی که خود يکی از اين پناهجويان است به زمانه می‌گويد: "پناهندگان ايرانی و افغانی و ساير کشورهای ديگر امروز متوجه شدند می‌‏توانند شهر وان را تا وقتی وضعيت عادی شود، ترک کنند. پليس به پناهنده‏‌ها اعلام کرده است که به مدت ۱۰ روز می‏‌توانند از شهر بيرون بروند و بعد از ۱۰ روز بايد به شهر وان برگردند. تنها امکانی که برای حل مشکل پناهندگان ايرانی، افغانی و ساير کشورها داده شده است، همين ترک ۱۰ روزه وان است."

اخلاق و ضد اخلاق در فاجعه

nikfar — Wed, 02 Nov 2011 12:07:19 +0000

سامان شجاعی

سامان شجاعی − این مقاله تأملی است بر معانی اخلاقیِ مرگ در زلزله وان.

زمین لرزه، سیل، آتشفشان رویدادهایی طبیعی هستند و از این زاویه هیچ تفاوتی با گردش زمین، تغییرات جوی و پدیده هایی چون برف و باران ندارند، اما آنگاه کە پای انسان در میان است همین رویدادهای طبیعی ممکن است با مفهوم "فاجعه" بازشناسی شوند، چیزی کە قادر است از یک رویداد طبیعی همچون زلزله، فاجعە بیافریند؛ امکان مرگ است.

رنج و مرگ انسان همیشە پرسش انگیز بودە، اما هنگامی کە در اثنای فاجعه روی دادە بە واسطه ی کنش و واکنش‌های اجتماعی و سیاسی، پرسش بر انگیزتر شدە است. مفهوم رنج، همدردی و امداد بە فاجعە زده گان را در پی دارد و همان ها پای مفاهیم دیگری را پیش می کشند کە اگر ادامە دادە شوند بە پرسش های بنیادینی می‌رسیم کە برای پاسخ دادن به آنها بە مسائل بنیادینی در حوزه اندیشه و اخلاق ارجاع‌ دادە می شویم:

اخلاق و ضد اخلاق در فاجعه چە هستند؟

نسبت فاشیسم و نژادپرستی با فاجعه چیست؟

مسئولیت اخلاقی دولت‌ها در هنگام بروز فجایع کدامند؟

و اینکه ظرفیت انتقادی این فاجعه در کجاست؟

پرسش‌ها

شر وجود دارد، ای حقایق اندوهبار!

ای مخلوط شگفت انگیز از تناقضات!

خدا به دلداری نژاد ماتم زده ما آمد

او زمین را بازدید کرد و چیزی در آن تغییر نداد!

(ولتر، مرثیە زلزله لیسبون)

اول نوامبر ۱۷۵۵ میلادی، زلزلەای شهر لیسبون را به لرزە درآورد. براثر این زمین لرزە ۷۰ هزار انسان جان خود را از دست دادند. اغلب ساختمان‌ها، کلیساها و قصرهای دولتی نابود شد و آن بخش از خانه‌های چوبی نیز که از زلزلە جان به در برده بودند، در یک آتش سوزی مهیب سوختند و به خاکستر تبدیل شدند. لیسبون در آن روزگار پس از لندن و پاریس و ناپل، بزرگ‌ترین شهر اروپا به شمار می‌رفت و از همین رو، نادیدە گرفتن این حادثه امکان پذیر نبود، بنابر این افزون بر حوزه شعر و ادبیات که عمیقاً از این حادثه تاثیر پذیرفت، بحث‌های داغی نیز در قلمرو مذهب و فلسفه و علم بر سر موضوع زلزله لیسبون در سرتاسر اروپا به راه افتاد.

بحث جدی‌تر اما بین متفکران عصر روشنگری صورت گرفت. ولتر حادثه را دستمایه ضرورت نقد جهان‌بینی کلیسایی قرار داد و روسو با او از در بحث و مجادله درآمد. بحث به نسل‌های بعد نیز کشیده شد. کانت و لایبنیتس در عصر خود به تفسیر و تبیین زلزلە لیسبون ادامه دادند و مفاهیم پیچیده‌ای همچون اراده خداوند، پدیدە شر، پیشرفت و خوش بینی، مورد کنکاش‌های ریز بینانه و دقیق قرار گرفت.آنچه مسلم است، زلزله لیسبون به عنوان نخستین «فاجعه مدرن» بر جهت گیری فکری و فلسفی اروپا تاثیر شایانی گذاشت به گونه‌ای که آن حادثە را نقطه عطفی در تاریخ تکوین مدرنیته دانسته‌اند.[1]

تحولات فکری پس از زلزله لیسبون نشان داد کە در دوران مدرن فجایع طبیعی را نمی‌توان صرفا بە طبیعت یا مشت الهی تقلیل داد. رویدادهایی از این دست شکاف‌هایی را برملا می‌سازند کە می‌تواند تا مدت‌ها ابژه نقد و اندیشه شود، دریافتن معانی و نقد اجتماعی فاجعه، واکنش مردم، همدردی و فراتر از همە مسئله رنج و خاطره همگی مسائلی هستند کە فاجعه می‌تواند سرآغازی برای اندیشیدن بە آن‌ها باشد.

در شهر وان کردستان ترکیه زلزله‌ای مهیب رخدادە کە تلفات انسانی آن را بیش از هزار نفر برآورد می‌کنند، مردمان بسیاری اعم از کرد و ترک در برابر این حادثه هولناک دچار بهت و حیرت شده‌اند، افزون بر همدردی و کمک رسانی درصد بسیار بالایی از مردم ترکیه نیز مستقیما و یا بە صورت غیر مستقیم خود را درگیر آن کرده‌اند، مسئله اما بعد دیگری نیز بە خود گرفته، پس از آنکه برخی از لایه‌های فاشیستی جامعه و دولت ترکیه در تلویزیون، روزنامەها و همچنین شبکه‌های اجتماعی از مرگ جمعی مردم کردستان به نوعی ابراز شادمانی کردەاند زلزله شهر وان بە مسئله ای بغرنج‌تر از یک فاجعه طبیعی تبدیل شده است.

در گزارش‌هاهای روزنامه "رادیکال" آمدە بسیاری از بسته‌های ارسالی از مناطق شمالی ترکیه بە جای آنکە حاوی غذا و لباس و دیگر مایحتاج باشند، عامدانە چوب و سنگ و حتی پرچم در آن‌ها قرار دادە شدە است. افزون بر این تعلل دولت در امدادرسانی و امتناع ابتدایی آن برای کمک طلبیدن از کشورهای خارجی را بسیاری بە «غرور ملی ترک‌ها» نسبت داده‌اند، خواه ناخواه این پرسش‌ها مطرح شده:

صدها نفری کە در همان ساعات ابتدایی یا بە قول کارشناسان «ساعات طلایی» می‌توانستند نجات یابند قربانی چە چیزی شدند؟

برخورد نژادپرستانه تعداد زیادی از مردم با فاجعە دیدگان چە معنایی دارد؟

فراتر از تمام این‌ها یورش کماندوهای ارتش ترکیه بە مواضع حزب کارگران کردستان در همان دو شبانه روز اولی که افکار عمومی بە شدت درگیر موضوع زلزله بود با کدامین توجیه صورت پذیرفته؟

آیا دولت اردوغان نمی‌توانست حتی در صورت رد کمک‌های خارجی همین تعداد نیرو را بە جای بە جای گسترش دامنه مرگ، بە نجات صدها تنی بگمارد کە زیر آوارها هنوز زنده بودند؟

سؤالات بی‌شمار دیگری می‌توان مطرح ساخت اما همگی این‌ها بە چند پرسش بنیادین در حوزه اندیشه قابل ارجاعند:

اخلاق و ضد اخلاق در فاجعه چە هستند؟

نسبت فاشیسم و نژادپرستی با فاجعه چیست؟
مسئولیت اخلاقی دولت‌ها در هنگام بروز فجایع کدامند؟

و اینکه ظرفیت انتقادی این فاجعه در کجاست؟

فجایع طبیعی و طبیعت فاجعه بار اجتماعی

روزنامه نگار ترک احمد آلتان می‌نویسد:

«این سیلی بی وجدانی و بی انصافی بود کە در زلزله وان نثارمان شد»[2]

دیگر روزنامە نگار ترک "احمد هاکان" است کە در اولین روزهای پس از فاجعه یادداشت تکان دهنده‌ای در روزنامه "حریت" چاپ آنکارا، نگاشت با این عنوان " ابتدا زلزله وان را لرزاند و بعد فاشیسم!"

هاکان نوشت: "بعد از زلزله وان، در شبکه‌های اجتماعی جستجوی کوتاهی کردم. کاش اصلا شبکه‌های اجتماعی را دنبال نمی‌کردم، پیام‌ها و نظرها را نگاه کردم، بعضی از آن‌ها، از ته دل خوشحال بودند. بعضی‌ها در کمال پررویی می‌گفتند: «آن‌هایی که از ترور حمایت کنند، چنین بلایی سرشان خواهد آمد». بعضی‌ها می‌خواستند از آب گل آلود ماهی بگیرند و میخشان را بر پیکر حکومت وارد کنند. و در این میان نفعی ببرند. بعضی‌ها پرونده «چراغ دریایی» را دوباره طرح کردند. بعضی‌ها می‌گفتند: اکنون نوبت آن‌هاست که اشک بریزند. بعضی‌ها می‌خواستند کمی خود را باوجدان‌تر نشان دهند و می‌گفتند: بیایید به وان کمک کنیم تا آن‌ها ببینند که ترک‌ها چه ملتی هستند! بعضی‌هایشان هم نوشته بودند: کاری که حکومت نتوانست بکند، خدا کرد." هاکان ادامە می‌دهد: اگر جلوی این روند گرفته نشود و این درد درمان نشود، نه حمله برون مرزی و نه عملیات‌های داخلی، نه مرگ‌ها و نه ماندن‌ها، نه پیشگیری از ترور و نه پایین آوردن انسان‌ها از کوه‌ها، نه اشک و نه مادران گریان. اگر جلویش را نگرفتیم و درمانش نکردیم بالاخره توانستیم پرچم خشک مغزی، بی وجدانی، بی رحمی و عدم آگاهی را بربلندای همه آن‌ها برافرازیم! از چیزی نترسید. بیشتر از هر چیزی اما از این مسئله بترسید؛ فاشیسم!" هاکان تاکید می‌کند در آینده بحرانی بزرگ‌تر از تمامی این‌ها را شاهد خواهیم بود.[3]

هاکان خود نوشته "برای اینکە در انسانیت خود شک نکنم از شبکه‌های اجتماعی فرار کردم”؛ اما اگر او فرار کرد، یادداشت کوتاهش ما را در شبکه‌ای از معانی و مفاهیم گرفتار می‌سازد کە پرداختن اظطراری بە آن‌ها اجتناب ناپذیر شده است.

شاید گفته شود که برخوردهای فاشیستی محدود بە فاجعه وان بودە و نژادپرستی در ترکیه مسئله ای حاشیه‌ای است، هر چند با شواهدی کە در دست است نژادپرستی در این کشور از اقبالی نسبی برخوردار است اما حتی با فرض محدود بودنش باز هیچ چیز از اهمیت اجتماعی آن کاسته نمی‌شود. زلزله در "وان" اتفاق افتاد اما سونامی ضد اخلاق، آنکارا و استانبول را بیشتر ویران کرد. اگر ویرانی زلزله را می‌توان بە لفظ فاجعه تخفیف داد و با هر سختی‌ای کە شده زندگی مجدد را آغاز کرد، برای دریافتن امواج این سونمی فاشیستی، تداوم اجتماعی فاجعە را باید بە نقد نشست. طبیعت جامعەای کە فاشیسم یکی از ارکان آن است همیشه فجایع را از سرحدات خود جلوتر بردە و آن را بە مثابه امری اجتماعی در تمام ارکان زندگی انتشار می‌دهد، یک فاجعه طبیعی بە واسطە چیزی همچون نژادپرستی، فراتر از اصولی کە دولت جهت جلوگیری از مرگ انسان‌ها در ساختمان سازی و تاسیسات باید مراعات می‌کرد یا خیر بە جامعەای ارجاع می‌دهد کە حداقل یکی از مبانی تاریخی خود را بر سوء تفاهمی عمیق از توانایی و واقعیت‌های خود بە عنوان خشت کج بنا گذارده است.

تورگوت اوزال رئیس جمهور فقید ترکیه کە بە خاطر اعمال سیاست‌های مسالمت آمیز در مورد مسئله کرد مورد خشم نژادپرستان قرار داشت همیشە نسبت بە بروز یک "زلزله اجتماعی" در ترکیه هشدار می‌داد، او دریافته بود مسئله فاشیسم و دوگانگی ساختار سیاسی می‌تواند یکپارچگی این کشور را تهدید کند، اوزال شاید نمی‌دانست پس از مرگش زمانی خواهد رسید کە یک زلزله طبیعی، زنگ خطر وقوع این زلزله اجتماعی را رساتر از همیشە بە صدا در آورده است، فراتر از این، فاجعە وان و ابراز شادمانی فاشیست‌های ترک از رخ دادنش ممکن است لحظەای تلخ باشد از زلزله اجتماعی در حال وقوعی کە جامعە ترکیه را دیر یا زود از هم می‌پاشد، هر کدام از این دو شق را کە در نظر آوریم برای فهم ویرانی‌های ناشی از امواج فاشیسم باید بە صورت بندی اجتماعی مسئله نژادپرستی در ترکیه دست یافت و برای این منظور بە پیش از وقوع زلزله وان باید برگشت.

فاشیسم اجتماعی شدە در ترکیه و مسئله کرد

کارل یاسپرس بعد از جنگ جهانی دوم مفهوم «معصیت همگانی» یا « حس گناه مشترک » را پیش کشید تا مانع شود که آلمانی‌ها جنایات جنگ را به پای هیتلر بنویسند و بعد با شستن دستان و مهم‌تر از آن دل خود به کمک آبی که آمریکایی‌ها در طرح مارشال در حال ریختن آن بودند، فاجعه‌ای را به دست فراموشی بسپارند که خود مسبب آن بودند. یورگن هابرماس بعدها این مفهوم را در جریان مناقشه خود با مورخان نو محافظه کار آلمانی که در صدد پاک کردن دستان آلمانی‌ها از فاجعه جنگ بودند از نو پیش کشید. از نظر او آلمانی‌های زمان حاضر نیز باید «معصیت » فجایع جنگ جهانی دوم را به دوش کشند. فقط این حس است که می‌تواند بارقه‌ای از انسانیت را در آن‌ها زنده نگه دارد و آنان را مهیا سازد که فاجعه دیگری را تدارک نبینند و در ساختن جهانی انسانی شرکت جویند."[4]

از این منظر نمی‌توان هیچ نوع تخفیفی در نقد اجتماعی فاشیسم وارد ساخت، فاشیسم یک معصیت همگانی است کە تا زمانی کە سپری نشده همگان باید مسولیتش را به دوش کشند، حتی کسانی که مستقیما در تداوم آن دخالت ندارند.

آنتونیو نگری در تحلیل درخشانی بر فاشیسمِ اجتماعی شده می‌نویسد: کسانی هستند که می‌گویند فاشیسم فرمی است که در انبوه خلق می‌تواند چارچوب آن، سازمان یابد. به نظر من این غلط است. زمانی که انبوه خلق فاشیست شود به دوران توده‌ها، تک‌بودگی و واحد بودن برگشته است. انبوه خلق تنها زمانی می‌تواند فاشیست شود که از خصوصیتش ، یعنی تجمع تک‌ها و واحدها و از گوناگونی تقلیل ناپذیر فعالیت‌ها، خالی شود". فاشیسم در ضدت با گوناگونی اجتماعی و در نتیجە وجە آنتاگونیستی آن است کە تعین می‌یابد اما هر نوع ضدتی با این تنوع فاشیستی نیست، دشمنی بنیادین و غیرقابل تخفیف و همچنین ترغیب بە نابودی کامل این دشمن برساختە بە نام یک نژاد، دین و یا هر باور دیگری هم هست.

لاکلائو و موفه معتقدند آنتاگونیسم‌های اجتماعی هنگامی شکل می‌گیرند که هویت‌ها مورد تهدید قرار می‌گیرند، برخلاف نظر مارکسیست‌های کلاسیک که طبق آن وقتی هویت‌ها کاملا شکل می‌گیرند، آنتاگونیسم به وجود می‌آید، یعنی بین بورژوازی و پرولتاریا در جامعه سرمایه‌داری پیشرفته. این دو فهم مارکسیستی از آنتاگونیسم را

در قالب «تضاد» نقد کردند.

لاکلائو در کتاب «رهایی» به وجه دیگری از آنتاگونیسم نیز اشاره دارد. او می‌گوید اگر دو سنگ به هم برخورد کنند و به دو نیم تقسیم شوند، در این صورت نمی‌توان از شکاف واقعی (real chasm) بین دو چیز سخن گفت چراکه این دو سنگ از یک جنسند و دارای یک هویتند. این همان چیزی است که در لیبرالیسم به «تفاوت» شهرت دارد. در واقع این تفاوت‌ها، شکاف واقعی به‌حساب نمی‌آیند، بنابراین نمی‌توان از آنتاگونیسم سخن گفت.

آنتاگونیسم با هویت‌هایی که کاملا دارای شکاف واقعی هستند، شکل می‌گیرد، اما آیا می‌توان از آنتاگونیسم بی‌حد و حصر حرف زد؟ چنین آنتاگونیسمی یقینا به حذف کامل هویت‌های دیگر می‌انجامد. شانتال موفه به آنتاگونیسم بی‌حد و حصر آگاه است و مثال کشتارهای جمعی بوسنی و هرزگوین و صرب‌ها را پیش می‌کشد. از سوی دیگر ماهیت پیشروی «اراده جمعی» یعنی مبارزه هژمونی، نمی‌تواند صرفا با یک عامل تنها صورت گیرد. لاکلائو و موفه به «کثرت» عوامل جامعه اعتقاد دارند؛ یعنی ماهیت پیشروی باید پلورالیستی باشد. هر جزئی در تقابل با کل قرار می‌گیرد که می‌خواهد ماهیت آن را تغییر دهد. پس هژمونی باید چندگانه باشد. معیار عام برای «پیشرو بودن» هژمونی وسیع است که تنها هویت‌هایی نظیر فاشیسم را کنار می‌زند.

حضور “کرد” در هر کدام از بخش‌های کردستان، عرصەی واقعی و نمادین متفاوتی را تجربە کردە است. اگر در ایران کردها همزمان مورد حذف و ادغام قرار گرفته‌اند، رژیم بعث عراق آنان را بە ابژە محض کشتار مبدل کرد، ترکیە و سوریە اما در قالب اطلاق “ترک کوهی” و بە رسمیت نشناختن موجودیتش، انسان کرد را برهنە کردند، آن را از حیات سیاسی (جمهوری) بە کلی بیرون راندە و بر مبنای طرد آنان از مشارکت در سرنوشت سیاسی خود کلتی فاشیستی برقرار ساختند. این طرد اما یک طرد مکانیکی نیست، طرد شدن بە درون ساختارهای جامعه کردستان هم راه پیدا کرده و این جامعه را از درون با فروپاشی هویت زبانی و فرهنگی مواجه کردە است.

مبارزات کردها در ترکیه متقابلا آمیزە ای است از مبارزات مسلحانە و مدنی، این مبارزه بە چنان درجه‌ای رسیده است کە می‌توان آن را به عنوان چهره دوم ترکیه بازشناخت، مبنای اجتماعی مبارزات کردها بخشا بە عدم پذیرش اجتماعی آن‌ها در جامعە ترکیه اشارە دارد، این عدم پذیرش بە چنان قطعیتی رسیدە است کە موضوع و مسئله کردها در ترکیه را از سطوحی همچون تفاوت فراتر برده است و یک شکاف واقعی ترسیم کردە کە قطعی و غیرقابل تقلیل است، می‌توان فراتر از این هم رفت؛ بە واسطە وجود نهادهای تصلب یافته اجتماعی در ترکیه و دگماهای نژادگرایانه حاکم بر آن این جامعە با یک آنتاگونیسم افراطی مواجه است کە حذف کامل هویت کرد را همواره در برنامه عمل خود دارد. این حذف در عمل طیف وسیعی از سرکوب‌های گسترده همچون ممنوع ساختن کامل زبان کردی و اعلام وضعیت اضطراری دائمی تا دهه ۹۰ و پس از آن ایجاد مانع کسب ۱۰ درصد آرا برای حضور در نهاد قانونگذاری این کشور و... را دربرمیگیرد، با این وصف ترکیه دو راه پیش روی خود دارد یا تداوم فاشیسم و ضدت با هر تنوع اجتماعی یا پذیرش آنتاگونیسم و حل مسئله کرد در این کشور، امری کە گذار قطعی از فاشیسم را با مشارکت خود ترک‌ها می‌طلبد، چرا کە با وجود مقبولیت فاشیسم حتی اگر نسبی هم باشد انسان‌ها در چنین جامعەای دیگر نمی‌توانند در «پلورالیسم آنتاگونیستی» با یکدیگر زندگی کنند.

الهیات فاجعه و فاشیسم

چیزی کە فاشیسم را بە شر اجتماعی تبدیل می‌کند، ماهیت فاجعه بار و فاجعە ساز آن است، از همان اوان خیزشِ فاشیسم در قلب اروپا مسئله شر، ذاتی آن بودە است، بیهودە نیست کە هولوکاست بە عنوان تجسم هر شر ممکن را تنها فاشیسم بود کە می‌توانست به وجود آورد. از سوی دیگر فاجعه بە عنوان یکی از تجلیات مسئله شر، چیزی است که همواره ذهن بشر را به خود مشغول کرده و به رقیبی جدی و سرسخت برای خدای مورد اعتقاد او مبدل شده است. بشر خداباور همواره کوشیده تا اعتقاد راستین او به خدای کاملا مطلق از سوی شر نابود نشده و به شکاکت تبدیل نشود؛ چراکه این اعتقاد برای او مبدا و بنیاد تمامی باورها و اعتقاداتش است. به بیان بهتر، ستون و تکیه‌گاه زندگی او محسوب می‌شود. حال اگر این ستون به وسیله مسئله شر فرو ریزد خیمه زندگی انسان دینی نابود خواهد. بنابراین انسان معتقد به خدا همواره تلاش کرده است با تمام وجود و با استدلال و دلایل مختلف از اعتقاد بنیادین خود دفاع و مسئله شر را توجیه کند.

در عهد عتیق برای وجود شرور چهار علت عمده معرفی شده است:
گناه، امتحان، درخواست شیطان برای اتمام حجت بر او همراه با نتیجه خوب و اینکە ظاهر بعضی از شرور، شرّ است ولی در واقع، خیر فراوان در آن‌ها نهفته است.

آنچه از برخی متکلمان یهود نقل شده است، نشان می‌دهد که آن‌ها وجود شرور را به خداوند سبحان نسبت نداده‌اند: «شری پیدا نمی‌شود که از بالا نازل شده باشد»

آگوستین نیز بە صورت مبسوط بە مسئله شر پرداختە است، او شر را امری عدمی و در همان حال نسبی می‌داند، این نظریه را اوگوستین از سنت نوافلاطونیان به وام گرفته است. اوگوستین تاکید دارد که شر را خداوند به وجود نیاورده است، او معتقد است عالم مادی در ذات خود شر نیست، بلکه در قیاس با عوالم دیگر است که در مرتبه‌ای پایین‌تر و نازل‌تر قرار می‌گیرد و شر محسوب می‌گردد.

ولتر نیز تا پیش از وقوع فاجعە زلزله در لیسبون و تحت تاثیر لایبنیتس شر را مسالەای عدمی می‌پنداشت، او همچنین جهان موجود را بهترین جهان ممکن می‌پنداشت، با وقوع زلزلە اما مرثیەای خطاب بە فیلسوفانی نگاشت کە مدام "الخیر مافی وقع" میگویند. مرثیه ولتر برای برای تغییر دیدگاه نسبت بە جایگاه شر نقطە عطفی در تاریخ غرب بە شمار می‌آید. ولتر می‌نویسد:

«لایبنیتس به من نمی‌فهماند که با چه گره ای نامرئی

در منظم‌ترین دنیاهای ممکنه

یک آشفتگی جاویدان و یک در هم به رهمی از مصائب

دردهای حقیقی را با لذات پوچ ما مخلوط می‌کنند

من هیچ نمی‌فهمم که چطور همه چیز از روی خیر و مصلحت است.

... باید این حقیقت را اذعان کرد ، شر بر بسیط زمین حکمفرما است :

منشا پنهانی آن کاملا بر ما مجهول است.»

ولتر علنا با وجود تصدیق شر از تقدیرگرایی در وقوع فاجعە فاصله می‌گیرد و در این میان مسئله "ضرورت" را هم اینگونە بە چالش می‌گیرد: «خیر دیگر این قوانین لایتغیر ضرورت را به رخ من نکشید»

سوال از معنا و مفهوم شر، البته، در فلسفه غرب پیشینه‌ای طولانی و حالتی مقدس گونه داشته و خاطر فیلسوفان بسیاری را بە خود مشغول کرده؛ از سقراط و آگوستین گرفته تا لایبنیتس و کانت. بخش اعظم این تاریخ مفهوم شر متعلق به حوزه کلام و الاهیات بوده است، پس از کانت اما فلسفه عمده پیوندهای خود را با الاهیات از هم گسست و حساب خود را از علم کلام جدا کرد. و به تبع آن پرسش از شر را نیز کنار نهاد. این امر تا هنگامی کە فاشیسم بە عنوان یک شر انضمامی سربرآورد ادامە یافت، در دوران مدرن اساسی‌ترین مفهومی کە از خلال شر باید پی گرفت فاشیسم است، بە تبع کنترل انسان بر طبیعت فجایع دیگر از منزلت شر برخوردار نیستند و انسان می‌تواند تمهیداتی برقرار سازد تا مسئله مرگ در اثنای عصیان طبیعت را بە کنترل خود درآورد، بە تبع آن، اگر فجایعی همچون زلزله همچنان جان انسان‌ها را می‌ستانند، مسئله مربوط بە بروکراتها و مهندسان ناکارآمدی می‌شود کە کار خود را خوب انجام نمی‌دهند، این البته بسیار رنج آور است اما ارتباطی با مسئله فاشیسم ندارد، آنچە پیوندهای شر با فاشیسم را همچنان پایدار نگاه داشتە توانایی این ایدئولوژی در پدید آوردن شرانضمامی از هر موقعیت اجتماعی است. فاشیسم پایان قطعی فضیلت وهر بصیرت فاضلانەای همانند برادری و برابری ملت‌هاست، این پیوندهای انضمامی است کە فرد و جامعە فاشیستی را قادر می‌سازد تا یک فاجعە طبیعی را هم بە عنوان منشا شر برنهد، او قادر است میان مرگ انسان‌ها و مشت الهی در راستای اعتلای نژاد خود بهرە گیرد، پیوند میان الهیات فاجعه و فاشیسم در موقعیت‌هایی همچون زلزله شهر وان را می‌توان به روشنی از اظهار نظرهایی کە "احمد هاکان" از فاشیست_اسلامیست های طرفدار اردوغان نقل کرده دریافت، کسانی کە تنها فرقشان با فاشیست‌های خالص نژادگرا در این است کە ضمن برگرداندن منشا فاجعه بە نژاد، همانند کاتولیک‌های زمان ولتر آنرا بە انتقام گیری خدای خود از پروتستان‌ها هم نسبت می‌دهند.

پس از وقوع زلزله لیسبون پروتستان‌ها، آن را عبرتی برای کاتولیک‌ها دانستند، چرا که جمعیت لیسبون کاتولیک بود. کاتولیک‌ها نیز به نوبه خود، آن را نتیجه گناه و فساد مردم لیسبون برشمردند، در حالی که مردم آن شهر به مراتب مذهبی‌تر از شهرهای پاریس و لندن بودند.

.این امر موجب شد ولتر بە شدت بە این فرافکنی بتازد، ولتر در مرثیه‌ای کە برای زلزله لیسبون سرود مشخصا از این امر برآشفته می‌شود و در پاسخ می‌گوید:

«لابد خواهید گفت که این نتیجه قوانین ابدی است

که یک خدای مختار و نیکو کار آن‌ها را برگزیده است ؟

به مشاهده این توده قربانی‌ها ، لابد خواهید گفت

که خدا انتقام خود را گرفته و مرگ آن‌ها سزای جنایاتشان بوده است!

آخر چه جنایتی ، چه گناهی این کودکان ؟

له شده و خون آلود بروی سینه مادران خود مرتکب شده‌اند؟

آیا لیسبون که دیگر بر صفحه زمین نیست ، بیشتر گناه و جنایت کرده

یا لندن و پاریس که در لجه لذات و شهوات غوطه ور شده‌اند؟»

اخلاق و ضد اخلاق

فجایع از هم گسستن موقت امر اجتماعی را با خود بە همراه دارند، در پس تمام فریادها و ناله‌هایی کە ممکن است روزها بە طول بینجامند، مناسبات معمول اجتماعی دچار وقفه می‌شود و همچنانکە می‌توان پارەهای انسانی را در کوی و برزن دید، پارەپارە شدن روابط سمبلیک و نهادینه شده اجتماعی را هم می‌توان مشاهده کرد، پرسش این است کە در چنین وضعیتی آیا می‌توان قائل بە اخلاق بود؟ روابط اخلاقی را بیشتر باید در جایی جست کە از فاجعە تاثیر نپذیرفتە، تناقض اخلاق فاجعە نیز همینجاست کە رخ می‌دهد، چگونە ممکن است از کسی کە کم‌ترین تاثیر فاجعە را نیز دریافت نداشتە است انتظار داشت بە فهم فاجعە برسد و بە یاری فاجعە دیدگان بشتابد؟ ممکن است کسی نخواهد با رنج دیگری رودرو شود، ممکن است کس دیگری اساسا بە رنج دیگران وقعی ننهد، توجیهات ممکن است متفاوت باشند، از نژادپرستی تا عدم شهامت، همچون تابلویی کە ولتر از این امر ترسیم کردە است ممکن است در چنین شرایطی افراد حتی بە نفرین کردن و توهین بە زلزله زدگان روی آورند:

«ای فلاسفه فریب خورده که فریاد می‌زنید "الخیر فی ما وقع!"

بشتابید و این ویرانه‌های وحشت انگیز را

این تکه پاره‌های شکسته و این خاکسترهای مصیبت زده را

این زن‌ها و این کودکانی را که بروی هم ریخته‌اند

و این اعضا و جوارح پراکنده را در زیر این مرمرهای از هم پاشیده بنگرید.

...خدا شما را با همان چشمی می‌نگرد که کرم‌های کثیف را

که شما در قعر گورهای خود ، خوراکشان خواهید بود می‌نگرد !

راستی این چه بیان نفرت انگیزی است برای تیره روزان.

ای بیرحمها ، به آلام من دیگر توهین را نیافزائید.

... وقتی شما هم از سرنوشت، ضرباتی نوش جان کنید

شما هم ، مثل ما خواهید گریست»

ولتر کە اخلاق فاجعە را بە سرانجام خود می‌رساند و می‌گوید «بگذارید زلزله لیسبون درسی باشد برای انسان تا دیگر انسان‌ها را شکنجه نکند» در این بیت‌ها بە آنانی می‌تازد کە اخلاق فاجعە را زیر پا می‌گذارند او ضمن سرزنش شدید آن‌ها همچنین زبان نیش آلودش خطاب بە "فیلسوفان خیراندیش" است، آنان کە در روزگار معاصر ما البتە باید کسانی باشند کە خطر فاشیسم را همچنان غیر جدی می‌گیرند و بر این تصورند کە عصر فاشیسم بە پایان رسیده است، تحلیل گران و جامعە شناسانی کە موقعیت‌های فاشیستی را نە بە عنوان موقعیت‌های تثبیت شده اجتماعی کە بە مثابه مواضعی نسبی و موقتی می‌نگرند، موضع گرایی در نقد فاشیسم از آن جهت کە نمی‌تواند آنرا بە عنوان یک خط مشی موجود بازشناسد خطرناک است.

طوفان کاترینا و اینک زلزله شهر وان از رویدادهایی هستند کە نشان می‌دهند در برخی موقعیت‌ها، واکنش دیگری پس از وقوع فاجعە نە تنها قادر بە کاستن از رنج‌های فاجعە زدە نیست، کە برعکس ممکن است خود فاجعە را بە امکانی برای زبانە کشیدن هر چە بیشتر تنفرات فاشیستی تبدیل کند، امکانی کە با وجود تمام همدردی‌ها بر بی پناهی انسان‌های رنج کشیدەی وان استیلا یافت و این زلزله را بە نمونەای دیگر از بروز مرگبارِ ضداخلاقِ فاجعە در جهان معاصر تبدیل کرد.

فاجعە امکانی برای اخلاق پدید می‌آورد تا بتوانیم در رنج بە هم نزدیکتر شویم و امکانی برای تفکر تا بە رنج یکدیگر بیندیشیم و اعتلا یابیم، مبنای اخلاق در فاجعه، فهم رنج و اندیشیدن بە رنج‌های دیگری است، در این اخلاق ما خود را با دیگری در یک موقعیت می‌گذاریم و کمک می‌کنیم تا با هم بە نوعی فراموشی رهایی بخش برسیم.

در فاجعە این تنها امتداد رنج توسط ما است کە می‌تواند از شدت آن بکاهد، اعتلای اخلاقی در رویدادهایی همانند زلزلە، ادامەدادن بە رنجی است کە ممکن است به دوا رنج من نباشد، این اخلاق، مسولیت پذیری در قبال همان رنج‌هایی است کە در وضعیت کلی ما بە مثابه انسان جاریست.

ضد اخلاقِ فاجعە اما نادیدە انگاشتن مرگ و رنج است در کلت خود، دیدار با دیگری فاجعە زدە هر چە قدر هم هولناک باشد، اخلاق فاجعە می‌تواند آن را ممکن کند. برعکس، ضدِاخلاق فاجعە سلب بنیادین این امکان است. در این میان فاشیسم بە مثابە بزرگ‌ترین شر معاصر نە تنها اخلاق فاجعە را از میان برمیدارد کە باعث می‌شود تا کلت اخلاق نیز بە فاجعە مبدل شود.

زلزله وان نشان داد در یک وضعیت فاشیستی، فجایع طبیعی هم بە واسطەی تشدید رنج می‌توانند بە منطق کشتارهای نژادی نزدیک شوند. پس از این رویداد بیش از همیشە بە اخلاق فاجعە نیاز داریم تا از فاجعەی اخلاقی در امان باشیم.

ایده ابتدایی نگارش این یادداشت را مدیون "امین بزرگیان" و خواندن مقاله اوهستم:

امر نیندیشیده زلزله

پانویس‌ها

[1] احمد زیدآبادی اینجا

[2] منبع

[3] منبع.

در ضمن نگاه کنید به این ویدئو و نیز به این لینک.

[4]از متن سخنرانی دکتر یوسف اباذری با عنوان ما و زلزله بم

پناهجویان ایرانی در حال ترک شهر وان

nikfar — Wed, 26 Oct 2011 11:28:13 +0000

فرشاد آریا

یکشنبه‏ گذشته زلزله‌ای به قدرت ۲ / ۷ ریشتر، زمین را زیر پای ساکنان استان مرزی وان به لرزه درآورد. این زلزله موجب فرو ریختن ده‌ها ساختمان شد و صد‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.

با گذشت سه روز از وقوع این زلزله، همچنان بر شمار قربانیان افزوده می‌شود و هیچکس آمار دقیقی از شمار افرادی ندارد که زیر آوار مانده‌اند، اما به گفته‏ "آتالای"، معاون اول رئیس‌جمهور و سازمان‌دهنده کمک‌رسانی به مکان‏های آسیب دیده، تاکنون ۲۳۹ نفر کشته و بیش از هزار و ۳۰۰ نفر زخمی شده‌اند.

بسیاری از قربانیان این زلزله در روستاها و مناطق دوردست هستند؛ مناطقی که از دید رسانه‌ها خارج مانده‌اند، ارتباط تلفنی با آنان قطع شده است و نیروهای کمکی هنوز به آنجا نرسیده‌اند.

مؤسسسه زمین‌شناسی ترکیه پیش‏بینی می‌کند که شمار کشته‌شدگان بین ۵۰۰ تا هزار نفر خواهند بود و بیشتر کسانی خواهند بود که در مناطق دوردست زندگی می‌کنند. به‌ویژه که خانه‌ها و ساختمان‌ها در این مناطق گلی هستند و استحکام آجر و سنگ را ندارند.

ایرانیان پناهجو در شهر وان

زمین لرزه روز یکشنبه دراستان وان، درهمسایگی ایران، چنان شدتی داشت که لرزه‌های آن حتی در مناطق مرز‏ی ایران و ارمنستان نیز حس شد. پس‏لرزه‌های این زمین‌لرزه ساکنان منطقه را به‌شدت ترسانده است و همین عملیات نجات را نیز مشکل می‌سازد. شب گذشته، پس‌لرزه‌ای قوی‌تر منطقه را دوباره لرزاند.

هژیر شریفی، روزنامه‏نگار ایرانی ساکن شهر وان می‌گوید: "بدتر از همه آن است که مردم نمی‏توانند به خانه‏های‏شان بروند. چون به آن‏ها گفته شده که احتمال پس‏لرزه‏های شدید‏تری در چند ساعت آینده پیش‏بینی شده است. هوا بسیار سرد و مرطوب است و لباس‏ها و لحاف‏ها در بیرون خیس می‏شوند. در کل غذا و جایی نیست که مردم بتوانند از آن‏جا خرید کنند. در خانه‏ها هم نمی‏توانند پخت و پز کنند. مردم با نان خشک سر می‏کنند. امروز تمام نانوایی‏ها هم بسته بود و مردم برای تهیه مواد غذایی با مشکل مواجه هستند."

بهزاد بازرگانی، پناهنده سیاسی در وان نیز ادامه می‌دهد: "ما هم که ایرانی هستیم و چند خانواده هستیم باهم جمع شدیم. دیشب مجبور شدیم خانه بمانیم، ولی درها را باز گذاشتیم که بتوانیم در صورت وقوع زلزله با بچه‌ها سریع خانه‌ را ترک کنیم و به حیاط برویم. نوبتی هم بیدار ماندیم، کشیک دادیم تا بقیه را موقع زلزله آگاه کنیم."

مردم وان به کمک بیشتری نیاز دارند

به گفته وزیر کشور، فقط در شهر "ارچین" با ۷۵ هزار نفر جمعیت، بیش از ۸۰ ساختمان بلند فرو ریخته است. عده‌ای از قربانیان زلزله در این شهر، شب‌ها را در چادرهایی به‌سر می‌برند که در کمپ‏های کمک‏رسانی در استادیوم ورزشی برپا شده‌اند. تاکنون حدود ۱۱هزار پتو بین قربانیان تقسیم شده است، اما این از سختی شرایط کم نمی‌کند. یک آسیب‌دیده در کمپ به شبکه خبر تلویزیون هلند گفته است: "دیشب خیلی سرد بود. بدن‌مان از سرما بی‌حس شده بود. نمی‌دانیم باید چه کنیم."

بسیاری از قربانیان هنوز از هرگونه کمکی محرومند و شب‌ها را به سختی و بدون هیچ سرپناهی سر می‌کنند. گفتنی است به گفته شماری از ساکنان شهر وان، در این شهر طی روزهای گذشته هیچ نشانی از حضور نیروهای امدادگر نبوده است.

هژیر شریفی، در این زمینه به رادیو زمانه می‌گوید: "من شخصاً هیچ‏گونه پشتیبانی‌ای از هیچ‏گونه سازمانی ندیده‏ام. دو روز است که در خیابان، جلوی در خانه‏ام می‏خوابم و هیچ ... هیچ سازمانی نبوده که چادری به مردم بدهد و یک‏سری مواد خیلی اساسی مانند آب و لباس را در اختیار مردم بگذارد. مردم یا خانه‏های‏شان فروریخته است و یا از ترس ریزش‏های بعدی به خانه‏های‏شان نمی‏روند."

او بازهم تاکید می‌کند: "تا این دقیقه‏ای که من با شما صحبت می‏کنم، هیچ‏گونه کمک‏رسانی‏ای از طریق هیچ سازمان و گروه خاصی مشاهده نکرده‏ام."

روند کمک‌رسانی فعال است

بهزاد بازرگانی، پناهجوی سیاسی در وان اما دیدگاهی کاملاً متفاوت در این زمینه دارد. او در گفت‌وگو با همکارم پژمان اکبرزاده می‌گوید: "دولت خیلی سریع اقدام کرد. همان روز نخست وزیر وارد اینجا شد و وزرا هم آمدند و امکانات آوردند. شش، هفت هواپیما به اینجا اختصاص دادند و هلیکوپترها مرتب در حال پرواز هستند. از همان شب زلزله هواپیماها به‌طور مرتب هر یک‌ساعت در اینجا پرواز می‌کنند. من دیروز هواپیمای اکسترای آذربایجان را دیدم که آمده بود اینجا و اولین کشوری بود که هواپیماهایش اینجا نشستند و به مردم کمک رساندند. چندتا هواپیما هم خود دولت اختصاص داده‌اند برای اینجا. فکر می‌کنم شش هواپیما دولت ترکیه برای شهر وان اختصاص داده، برای کمک‌رسانی. برای آمبولانس و ترابری. تنها چیزی که می‌شود گفت شامل پناهنده‌ها شده و کمکی است که دولت کرده، این است که تلفن‌ها را صد دقیقه شارژ کرده‌اند برای همه به طور رایگان تا ما از این طریق بتوانیم با دوستان خود تماس بگیریم."

در ۲۴ ساعت گذشته، در بعضی از شبکه‌های فارسی‌زبان ویدئوهایی پخش شده از بعضی شبکه‌های تلویزیونی ترکیه که واکنش‌های خیلی زیادی را دربرداشته است. بعضی ازکاربرها معتقد بودند که بعضی مجریان تلویزیونی ترکیه واکنش خصومت‌آمیزی گرفته‌اند نسبت به آنچه در مناطق زلزله‌زده‌ی اتفاق افتاده است. شما چه بازتابی از این گزارش‌ها در شهر وان دیده‌اید؟

اولاً اقدام دولت واقعاً مثبت بود. خیلی سریع اقدام کردند. من نمی‌خواهم اینجا به آن صورت وارد بحث شوم، اما اگرچه مردم اینجا خودشان را قلباً جزو کشور ترکیه نمی‌دانند و من خودم شنیدم که حتی به پرچم ترکیه یا به جمهوری ترکیه باوری به آن صورت ندارند، اما دولت ترکیه خیلی اقدام مؤثری اینجا انجام داده و خیلی کمک فرستاده است. ولی از این بابت آن‌ها چنین حسی را نداشتند. حالا شاید مردم واکنش‌هایی نشان داده باشند، اما دولت کار خودش را کرده است. امیدوارم که این نگرش در شهرهای کردنشین در ترکیه تغییر کند.

حدود هزار پناهجوی ایرانی در شهر وان

شهر وان، با ۳۸۰هزار نفر جمعیت، در نزدیکی مرز ایران، یکی از مراکز مهم ترکیه برای نگهداری پناهندگان و پناهجویان محسوب می‌شود. پناهندگان و پناهجویان ایرانی و افغانی بیشترین شمار آین طیف را تشکیل می‌دهند. آمار دقیقی از شمار آنها موجود نیست، اما سازمان ملل در گزارشی از ۵۰۰ تا هزار پناهجوی ایرانی و حدود چهارهزار پناهجوی افغانی خبر داده است. این پناهندگان و پناهجویان مجاز به خروج از شهر وان نیستند، اما به گفته شماری از آنها، پلیس در موقعیت ویژه این روزها، استثنایی در این زمینه قائل شده است.

هژیر شریفی که خود یکی از این پناهجویان است می‌گوید: "پناهندگان ایرانی و افغانی و سایر کشورهای دیگر امروز متوجه شدند می‏توانند شهر وان را تا وقتی وضعیت عادی شود، ترک کنند. پلیس به پناهنده‏ها اعلام کرده است که به مدت ۱۰ روز می‏توانند از شهر بیرون بروند و بعد از ۱۰ روز باید به شهر وان برگردند. تنها امکانی که برای حل مشکل پناهندگان ایرانی، افغانی و سایر کشورها داده شده است، همین ترک ۱۰ روزه وان است."

بهزاد بازرگانی نیز می‌گوید: "برای خیلی‌ها اصلاً امکانش نیست که اینجا را ترک کنند. خب ما خانواده‌ درجه یک نداریم و دوستان‌مان هستند که منتظرند ما پیش آنها برویم. از طرفی برای ترک اینجا بلیت اتوبوس خیلی سخت پیدا می‌شود. پروازها هم پر است. دیشب مسئول بنیاد نوروز در آمریکا زنگ زدند و گفتند که نماینده‌شان را از استانبول دارند می‌فرستند اینجا و فردا می‌رسند اینجا و قرار است اتوبوس کرایه کنند برای پناهنده‌هایی که می‌خواهند وان را ترک کنند و برای‌شان می‌خواهند جایی را در نظر بگیرند؛ شهری دورتر از شهر وان تا این شرایط اضطراری در اینجا تمام شود و بعد دوباره به شهر وان برگردند."