تحریم اقتصادی

"گم شدن يک هزار و ۳۰۰ ميليارد تومان از عيدی بازنشستگان"

news-zamaneh — Fri, 08 Mar 2013 11:51:51 +0000

از مبلغ دو هزار ميليارد تومانی که سازمان تأمين اجتماعی مدعی شده به‌عنوان عيدی بازنشستگان در اختيار بانک‌ها قرار داده، تنها ۷۰۰ ميليارد تومان آن به بازنشستگان پرداخت شده و از سرنوشت يک هزار و ۳۰۰ ميليارد تومان باقی مانده خبری در دست نيست.

خبرگزاری کار ايران (ايلنا) بامداد امروز جمعه، ۱۸ اسفندماه، با انتشار گزارشی درباره "عيدی بازنشستگان و مستمری‌بگيران تأمين‌اجتماعی" که پس از يک ماه تأخير، روز سه‌شنبه از سوی سازمان تأمين اجتماعی پرداخت شد، مدعی شده است که تنها رقمی نزديک به ۷۰۰ ميليارد تومان برای پرداخت عيدی تمامی بازنشستگان مورد نياز است و محل هزينه‌کرد يک هزار و ۳۰۰ ميليارد تومان اضافه پرداخت شده، نامشخص است.

ايلنا، تعداد بازنشسته‌ها و مستمری‌بگيران سازمان تأمين اجتماعی را در حدود "يک ميليون و ۷۰۰ هزار نفر" اعلام کرده و از آن‌جا که به هر نفر به‌طور ثابت در نهايت "مبلغ ۴۰۲ هزار و ۵۰۰ تومان" به‌عنوان عيدی پرداخت می‌شود، بنابراين رقم مورد نياز برای پرداخت عيدی بازنشستگان اندکی کمتر از ۷۰۰ ميليارد تومان خواهد بود.

هرسال طبق روال جاری، عيدی مستمری‌بگيران سازمان تأمين اجتماعی در ماه بهمن پرداخت می‌شد اما امسال به دليل آن‌چه که مسئولان سازمان تأمين اجتماعی "کمبود نقدينگی" عنوان کردند، عيدی مستمری‌بگيران در تاريخ سه‌شنبه ۱۵ اسفندماه پرداخت شد

علی‌اکبر خبازها، رئيس کانون عالی بازنشستگان و مستمری‌بگيران تأمين اجتماعی در اين‌باره گفته است که "شايد يک هزار و ۳۰۰ ميليارد تومانی که مضاف بر ميزان لازم برای پرداخت عيدی بازنشستگان و مستمری‌بگيران تأمين‌اجتماعی به بانک‌ها پرداخت شده برای افزايش حقوق سال آينده در نظر گرفته شده است."

اما دبير کانون بازنشستگان مشهد اين موضوع را "شک‌برانگيز" دانسته و خواستار "توضيح مسئولان" در اين‌باره شده است.

هرسال طبق روال جاری، عيدی مستمری‌بگيران سازمان تأمين اجتماعی در ماه بهمن پرداخت می‌شد اما امسال به دليل آن‌چه که مسئولان سازمان تأمين اجتماعی "کمبود نقدينگی" عنوان کردند، عيدی مستمری‌بگيران در تاريخ سه‌شنبه ۱۵ اسفندماه پرداخت شد.

اوضاع آشفته اقتصادی ايران، که در پی تحريم‌های غرب عليه سياست‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی و کاهش چشمگير درآمدهای نفتی دولت پديد آمده، مشکلات بسياری را برای کارگران مراکز توليدی به‌همراه داشته است.

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی که پاييز سال جاری منتشر کرد، از افزايش ۶۰ درصدی متوسط هزينه خانوار خبر داد در حالی که افزايش تحريم‌ها دولت ايران را ناچار به تدوين بودجه انقباضی کرده و دولت برای تأمين منابع مالی خود در سال آينده با محدوديت روبه‌رو خواهد شد و توان اجرای تعهدات حمايتی خود را نخواهد داشت.

هفته گذشته حسن صادقی، معاون دبيرکل خانه کارگر با اشاره به وضعيت نامناسب معيشت کارگران و بازنشستگان گفته بود: "از سال ۱۳۸۴ تاکنون بيش از ۱۲۰ درصد قدرت خريد کارگران آن هم تنها در سبد حداقلی با ۱۷ قلم کالای اصلی کاهش پيدا کرده و ما از دولت و شورای عالی کار افزايش حقوق نمی‌خواهيم بلکه تنها می‌خواهيم قدرت خريد هفت سال قبل را به ما برگرداند."

رهبر در مرکز ثقل بحران هسته‌ای

Wed, 08 Feb 2012 03:25:52 +0000

مهدی تاجیک

سفر ۷۲ ساعته بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی به تهران که از روز یکشنبه ۸ بهمن تا چهارشنبه ۱۲ بهمن جریان داشت، بدون هیچ نتیجه مشخصی پایان یافت. هنوز معلوم نیست که مذاکرات و گفت‌وگوهای بعدی چه زمان و درباره چه موضوع‌هایی صورت خواهد گرفت.

بازرسان آژانس در سفر اخیر خود، به هیچ از یک از تاسیسات اتمی سرنزدند. آن‌ها آمده بودند تا در گفت‌وگوی رودر رو نسبت به نیت ایران برای مذاکرات آینده آگاه شوند.

مقام‌های جمهوری اسلامی در پایان سفر به ماموران آژانس اطلاع دادند که در صورت تمایل می‌توانند ماموریت خود را تمدید کنند اما آن‌ها رغبتی به این کار نشان ندادند. همین امر نشانه‌ای از شکست و بی‌نتیجه بودن گفت‌وگوهای تهران تفسیر شده است.

نشانه گیری در سیبل تحریمها

سفر بازرسان انرژی اتمی به ایران اگرچه دستاورد قابل ذکری به همراه نداشت اما این نتیجه را داشت که نشان داد مقام‌های ایران کماکان خود را نیازمند همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی می‌بینند.

همکاری آنان به ویژه از این جهت اهمیت دارد که تهران پس از آخرین گزارش آژانس درباره برنامه هسته‌ای جممهوری اسلامی بار‌ها بر کاهش روابط با این نهاد بین المللی تاکید کرده بود. در آخرین گزازش آژانس بین المللی انرژی اتمی در آبان ماه، برای نخستین بار اسناد و اطلاعاتی افشا شده بود که نشان از انحراف برنامه‌های هسته‌ای ایران به سمت ساخت سلاح اتمی داشت.

سفر بازرسان انرژی اتمی به ایران اگرچه دستاورد قابل ذکری به همراه نداشت اما این نتیجه را داشت که نشان داد مقام‌های ایران کماکان خود را نیازمند همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی می‌بینند

ایران همان زمان این اسناد را رد کرد و نادرست خواند، اما قدرت‌های غرب متعاقب انتشار این اسناد، تاوانی سخت برای تهران درنظر گرفتند.

موج بی‌سابقه تحریم‌ها در سه ماه گذشته یعنی تحریم بانک مرکزی توسط ایالات متحده و کشورهای غربی، تصویب تحریم خرید نفت ایران توسط کشورهای اروپایی و تحریم مجموعه‌ای از شرکت‌ها و بانک‌ها که در ارتباط مالی و بازرگانی با جمهوری اسلامی قرار دارند، نشان دهنده سطح بی‌سابقه تنش میان تهران و جامعه جهانی است.

قدرت‌های غربی انتظار دارند که با شدت دادن به تحریم‌ها سرانجام ایران را وادار به عقب نشینی در برنامه هسته‌ای و کنار گذاشتن بخش‌های حساس آن به ویژه غنی سازی اورانیوم کنند.

"باراک اوباما" رییس جمهوری ایالات متحده که اکنون از سوی رقیبان جمهوری خواهش به بی‌عملی و کم‌کاری در قبال برنامه هسته‌ای ایران متهم است روز چهارشنبه (۵ بهمن) در نطق سالیانه‌اش برای نمایندگان کنگره، تحریم‌های وضع شده علیه جمهوری اسلامی را موثر دانست و گفت: "این اقدامات چنان کارآمد بوده است که حتی مقامهای ایرانی هم تایید کرده‌اند که اقتصادشان به هم ریخته است."

در انتظار نتیجه

قدرت‌های غربی چشم انتظار این هستند که سیر صعودی تحریم‌ها سرانجام پایه‌های اقتصادی ایران را یکی یکی فروبریزد و تنگناهای اقتصادی ناشی از آن به عقب‌نشینی تهران در برنامه هسته‌ای بیانجامد.

"گیدو وستروله"، وزیر امور خارجه آلمان که کشورش از طرفین ایران در برنامه هسته‌ای است، هفته گذشته در اظهاراتی که روزنامه آلمانی "اشپیگل" آن را نقل کرد، با اشاره به اعمال تحریم‌های بی‌سابقه علیه جمهوری اسلامی گفت که "بدین ترتیب منابع مالی برنامه اتمی ایران خشک خواهد شد."

این اظهارات به خوبی بیانگر خوشبینی قدرت‌های غربی از اثرگذاری تحریم‌های تازه بر نظام تصمیم گیری ایران است. با این وجود این سوال کلیدی کماکان به قوت خود باقی است که آیا تحریم‌ها تهران را به عقب نشینی وادار می‌کند یا اراده مقام‌های ایرانی برای پیشروی در برنامه هسته‌ای را افزایش می‌دهد؟ رفتارهای متناقض‌نمای مسوولان جمهوری اسلامی مانع رسیدن به نتیجه‌ای مشخص در این باره شده است.

اراده به مقاومت

بانک مرکزی ایران طی دو ماه گذشته در مرکز ثقل تحریم‌های بین المللی قرار گرفته است و تاثیر تحریم این بانک بر بازار مبادلات ارز و سکه طی هفته‌های اخیر به خوبی نمایان بوده است.

اظهار نظر رهبر ایران مبنی بر این‌که ایران تهدیدهایی دارد که به وقت خود آن‌ها را اجرا کرد، به منزله ریختن آب پاکی روی دست کسانی است که در شرایط کنونی از ایده مذاکره با تهران در برنامه هسته‌ای دفاع می‌کنند

تدابیر مقام‌های ارشد بانکی برای مهار بازار نیز نتیجه‌ای به همراه نداشته و آن‌ها برخلاف وعده‌های مکرر برای بازگرداندن ثبات بازار به هیچ نتیجه امیدبخشی نرسیده‌اند. "محمود بهمنی" مدیرکل بانک مرکزی در ۲۰ آذرماه گذشته یعنی تنها ۴ روز قبل از تصویب طرح تحریم بانک مرکزی در کنگره آمریکا گفت که این تحریم‌ها، ایران را در شرایط شعب ابی طالب قرار می‌دهد.

این مهم‌ترین و صریح‌ترین اعتراف یک مقام ارشد ایرانی به تاثیرگذاری تحریم‌ها در اقتصاد بود. با این حال "آیت الله خامنه‌ای" رهبر جمهوری اسلامی که همواره از بی‌تاثیر بودن تحریم‌ها بر اقتصاد سخن می‌گوید، در سخنان روز دوشنبه (19 دی ماه) تاثیر تحریم بانک مرکزی بر اقتصاد را هم رد کرد و گفت که ایران در شرایط "شعب ابو طالب" قرار ندارد بلکه شرایط کنونی ایران مانند شرایط مسلمانان در زمان جنگ‌های "بدر و خیبر" است.

جنگ‌های بدر و خیبر دو جنگی بودند که مسلمانان در آن بر غیرمسلمانان پیروز شدند. این سخنان به معنای آن است که از دید رهبر جمهوری اسلامی دلیلی برای عقب‌نشینی در برنامه هسته‌ای وجود ندارد و ایران از دست بالا برای مقابله با تحریم‌های غرب برخوردار است.

اظهارات تازه او در خطبه‌های روز جمعه (۱۴ بهمن) هم تاکیدی دیگر بر دیدگاه رهبر ایران پیرامون حفظ موقعیت در برنامه هسته‌ای بود. او در این اظهارات با اشاره به بی‌اثر بودن تحریم‌ها گفت که تهران از برنامه‌های هسته‌ای خود عقب نشینی نخواهد کرد.

رهبر ایران همچنین پیامی صریح برای مخالفان برنامه‌های هسته‌ای ایران مخابره کرد و گفت ایران تهدیدهایی دارد که به وقت خود آن‌ها را اجرا کرد. چنین اظهار نظری به منزله ریختن آب پاکی روی دست کسانی است که در شرایط کنونی از ایده مذاکره با تهران برای دستیابی به نتایجی پایدار در برنامه هسته‌ای دفاع می‌کنند.

مسوولیت تصمیم گیری

تجربه چندین دوره مذاکره ناکام میان قدرت‌های غربی با نمایندگان ایران برای حل و فصل اختلاف‌ها درباره برنامه هسته‌ای ظاهرا آن‌ها را متقاعد کرده که تصمیم گیر اصلی درباره این برنامه کسی جز آیت الله خامنه‌ای نیست. سفر اخیر بازرسان آژانس به تهران نیز احتمالا مبتنی بر همین برداشت صورت گرفته تا در گفت‌وگو با مقام‌های ارشد ایران، نظر واقعی آنان را درباره مذاکرات بشنوند.

نمایندگان ایران در نشست‌های قبلی بدون پرداختن به مباحث مورد طرفین گفت‌وگو بر بحث‌های شعارگونه در زمینه عدالت جهانی، مدیریت اقتصاد بین‌المللی، حقوق مردم فلسطین، و حق ایران برای ادامه برنامه اتمی صلح‌آمیز اتمی تاکید می‌کردند. دیپلماتهای غربی به رسانه‌ها گفته‌اند که هدف از سفر اخیر بازرسان آژانس به ایران، پیشگیری از تکرار مذاکرات بی‌حاصل بوده است.

قدرت‌های غربی می‌گویند که ایران هرازگاهی با خوشامدگویی به مذاکرات هسته‌ای در صدد خرید زمان برمی آید اما نباید اجازه داد که این فرصت باری دیگر در اختیار آنان قرار گیرد

قدرت‌های غربی می‌گویند که ایران هرازگاهی با خوشامدگویی به مذاکرات هسته‌ای در صدد خرید زمان برمی آید اما نباید اجازه داد که این فرصت باری دیگر در اختیار آنان قرار گیرد.

با این وجود موضع کاملا روشن آیت الله خامنه‌ای مبنی بر استمرار برنامه هسته‌ای در خطبه‌های نمازجمعه هفته گذشته بار دیگر مرکز ثقل تصمیم گیری‌های سیاسی جمهوری اسلامی را به طرفین گفتگوی هسته‌ای گوشزد کرد.

اتفاق غیرقابل پیش بینی

ایالات متحده و سایر قدرت‌های غربی کماکان می‌گویند که باید با افزایش فشار‌ها ایران را به عقب‌نشینی واداشت و نظر رهبران ایران را تغییر داد اما در این میان متغیرهای غیرقابل پیش بینی وجود دارد که ممکن است کل معادلات موجود را بهم بزند. گزارشهای متعددی در هفته‌های اخیر به رسانه‌ها درز کرده که نشان از آمادگی و برنامه ریزی اسراییل برای حمله به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی دارد.

"موشه یعلون"، معاون نخست وزیر اسراییل روز جمعه (۱۴ بهمن) گفته بود که کشورش توان حمله به تمام مراکز هسته‌ای ایران را دارد. رونن برگمان، نویسنده آمریکایی، نیز در مقاله مفصل روز یک‌شنبه (9 بهمن) در مجله ضمیمه "نیویورک تایمز" حمله اسراییل علیه ایران را طی سال ۲۰۱۲ میلادی غیرقابل اجتناب معرفی کرده بود.

این تحلیل‌ها، طرفداران مذاکره و گفتگو در برنامه هسته‌ای ایران را مضطرب و ناخوشنود خواهد کرد اما ظاهرا کلید بازگشت به مذاکرات و کاستن از بحران در دست کسی جز آقای خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی نیست.

رهبری که خود در حلقه محاصره گروهی از مشاوران امنیتی- سیاسی قرار دارد که مصالحه بر سر برنامه هسته‌ای را به معنای عقب‌نشینی از سایر خاکریزهای نظام جمهوری اسلامی و ارسال پیامی حاکی از تسلیم به مخالفان می‌دانند.

امیدی به نوشیدن جام زهر نیست

Sun, 01 Jan 2012 16:45:19 +0000

گفت‌وگو با جمشید اسدی متخصص اقتصاد سیاسی

احسان عابدی

دسامبر ماه پایان جنگ درعراق بود. در این واپسین ماه سال ۲۰۱۱، آخرین نیروهای ارتش آمریکا نیز خاک عراق را ترک کردند و این نقطه پایانی بود بر نُه سال جنگ در همسایگی ما.

با این حال خطر از مرزهای ایران چندان دور نشده‌است، بلکه بسیاری از تحلیل‌گران نسبت به آینده کشمکش‌های بین‌المللی بر سر پرونده هسته‌ای ایران ابراز نگرانی می‌کنند. در این میانه هستند تحلیل‌گرانی هم که وقوع جنگی دیگر را با توجه به وضعیت ناگوار اقتصادی جهان ناممکن می‌دانند.

دکتر جمشید اسدی، متخصص در اقتصاد سیاسی، دیدگاه‌های خود را درباره جنگ آمریکا با عراق، تبعات اقتصادی آن و مورد ایران شرح می‌دهد.

در هفته‌های اخیر عاقبت نیروهای آمریکا، عراق را ترک کردند. درباره این جنگ و اشغال عراق اما مسائل بسیاری مطرح بود، از جمله انگیزه‌های اقتصادی آمریکا. این مسئله را چگونه توضیح می‌دهید؟

خروج نیروهای آمریکا از عراق بر مبنای برنامه‌ای بود که رئیس‌ جمهوری پیشین آمریکا، جورج بوش اعلام کرده بود. به‌عبارتی از ابتدا هم قرار بود که تا پایان سال ۲۰۱۱ نیروهای آمریکایی خاک عراق را ترک کنند و از این رو اوباما طرح جدیدی درنینداخت، جز آن‌ که‌‌ همان برنامه را به درستی عملی کرد.

اما آیا چنان‌چه برخی عقیده دارند، آمریکا و متحدانش این جنگ را به خاطر منافع اقتصادی خود به راه انداختند؟ من این‌طوری فکر نمی‌کنم. البته که آمریکایی‌ها در پی منافعی هم بوده‌اند، اما این منافع تنها اقتصادی نبود و آمریکا ـ درست یا نادرست ـ در پی دموکراسی سازی در خاورمیانه هم بود. اجازه دهید به چند دلیل اشاره کنم:

دلیل اول اینکه آمریکا در ارتباط با نفت عراق مشکل چندانی نداشت و می‌توانست با دولت عراق در این مورد به توافق برسد. در حقیقت، عراقی‌ها هیچ‌گاه نگفته بودند که نفت خود را در بازار جهانی نخواهند فروخت، بلکه این جامعه جهانی بود که نفت عراق را تحریم کرده بود و تنها در برابر غذا فروش آن را مجاز می‌دانست.

دوم اینکه دیدگاه کلانی در دولت بوش حاکم بود با این مضمون که گسترش دموکراسی در جهان، همسو با منافع آمریکا در جهان است، و این اندیشه همچنان به قوت خود باقی‌ست. این دیدگاه می‌تواند درست یا نادرست باشد و در هر حال نقدپذیر است، اما لزوما ماهیتی استعماری ندارد، بلکه به‌ طور کلی فرض بر این است که خواست و آرمان‌های ملت آمریکا گسترش دموکراسی در جهان را ایجاب می‌کند. یکی از دلایل عمده حمله به عراق هم این مسئله بود.

جامعه جهانی هنوز از امکان دیگری برای تحت فشار گذاشتن جمهوری اسلامی برخوردار است و آن تحریم سفت و سخت ایران است. به طور کلی سه مرحله تا وقوع یک جنگ وجود دارد. مرحله اول اخطار است، مرحله دوم تحریم و مرحله سوم، جنگ

در هر حال ما امروز خبر داریم که تهمت آمریکا به عراق مبنی بر ساخت و اختفای سلاح‌های کشتار جمعی بی‌پایه بوده‌است، چنان‌چه پس از اشغال عراق، هیچ نشانی از این سلاح‌ها پیدا نشد، اما این را هنوز نمی‌دانیم که آیا در ابتدا هم دولت آمریکا می‌دانست که چنین سلاح‌هایی وجود ندارد و به جهانیان دروغ گفت یا این‌که خود آن‌ها نیز در نتیجه تحقیقات ناکافی و اطلاعات ناقص به اشتباه افتادند و تصور کردند که عراقی‌ها این سلاح‌ها را مخفی کرده‌اند. با این وجود واقعیت این است که ادعاهای آمریکا در آن زمان با گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی نظیر آژانس انرژی اتمی همخوانی نداشت.

البته در این میان تنش‌هایی هم که صدام ایجاد می‌کرد، بی‌تاثیر در شروع جنگ نبود. اگرچه این توجیهی برای جنگ نمی‌تواند باشد، اما واقعیت این است که زمینه را برای این اتفاق فراهم آورد. این مسئله را به این خاطر می‌گویم که متوجه باشیم تنش‌آفرینی‌های امروز جمهوری اسلامی برای کشور ما خطرات بسیاری در پی دارد و ما باید از عاقبت عراق درس بگیریم.

آیا چنان‌چه رسانه‌های رسمی ایران اغلب بر آن اصرار دارند می‌توان ارتباطی هم میان بحران اخیر اقتصادی جهان با جنگ‌های افغانستان و عراق برقرار کرد یا این نوع تحلیل‌ها به بی‌راه می‌روند؟

نه، به نظر من ارتباط علت و معلولی یگانه‌ای وجود ندارد، البته در جهان درهم تنیده، این عوامل می‌تواند به نسبتی بر هم تاثیرگذار باشند. اما به باور من این بحران‌ها‌ زاده یک‌سری اشتباهات اقتصادی و بورس بازی‌هاست؛ به این شکل که هم در سطح دولت‌ها و هم در سطوح غیردولتی، یعنی بخش خصوصی، همیشه مخارج و هزینه‌ها بیشتر از درآمد‌ها بوده‌است. آن بحرانی که سال ۲۰۰۸ شدت گرفت و به بخش خصوصی ضربه شدیدی زد، بیشتر به این دلیل بود که بانک‌ها افزون بر اعتبارشان به مردم وام داده بودند.

در توضیح مسئله باید گفت، ‌ بانک‌ها گاهی تحت فشار دولت‌ و گاهی به خاطر سودجویی، وام‌های زیادی بدون توجیه اقتصادی به کسانی می‌‌دادند که اعتبار کافی برای آن وام نداشتند. آن‌ها هم این وام‌ها را به منظور سرمایه‌گذاری در بورس‌ها و بازارهای مالی جهان می‌فروختند. این مسائل باعث یک دور باطل خطرناک شد که در سال ۲۰۰۸ به شکل بحران مالی بروز پیدا کرد. پس از آن هم بحرانی که از حدود سال ۲۰۱۱ میلادی به ویژه کشورهای اروپایی را درنوردید، به طور کلی ناشی از هزینه‌های بیشتر از درآمد دولت‌های ملی بود.

چین حتی در جریان هیچ کدام از تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی نیز از حق وتوی خود استفاده نکرد. رشد اقتصادی چین کماکان در گروی بازار جهانی است. از این رو فکر نمی‌کنم علاقه‌ای داشته باشد به خاطر پشتیبانی از ایران، رابطه خود با جهان را خراب کند

بنابراین، من به هیچ عنوان فکر نمی‌کنم که بحران اخیر اقتصادی جهان تنها ناشی از جنگ در عراق بوده باشد. البته این جنگ فشارهایی بر اقتصاد آمریکا آورده و هزینه‌های مالی بسیاری برای آن داشته، اما اینکه علت بحران اقتصادی جهان را این جنگ بنامیم، اشتباه است چرا که این بحران بیشتر متوجه کشورهای اروپایی است و اروپا هم در جنگ عراق مشارکت چندانی نداشت.

تنها اسپانیا بود که در جنگ شرکت کرد و الان هم دچار بحران اقتصادی است، اما ارتش اسپانیا هم با تغییر نخست وزیر این کشور، بلافاصله از عراق فراخوانده شد. فقط همین یک مورد را می‌توان مثال زد، در حالی که این بحران بیشتر دامن کشورهایی را گرفته‌است که در جنگ حضور نداشتند، مثل یونان، پرتغال، ایتالیا.

اجازه بدهید به مورد ایران بپردازیم و زمزمه‌هایی که درباره جنگ شنیده می‌شود. اسرائیل، ایران را به حمله نظامی تهدید کرده‌است و نگرانی از جنگ احتمالی آمریکا با ایران نیز وجود دارد. برخی تحلیل‌گران اما احتمال جنگ را با توجه به وضعیت اقتصادی امروز جهان نفی می‌کنند. نظر شما چیست؟

به نظر من در حال حاضر جنگ گزینه نامحتملی است، اما نه به دلایل اقتصادی، بلکه به این خاطر که جامعه جهانی هنوز از امکان دیگری برای تحت فشار گذاشتن جمهوری اسلامی برخوردار است و آن تحریم سفت و سخت ایران است.

به طور کلی سه مرحله تا وقوع یک جنگ وجود دارد. مرحله اول اخطار است، مرحله دوم تحریم و مرحله سوم، جنگ. هنوز ایران به صورت گسترده تحریم نشده‌است، اما شوربختانه اکنون در آستانه آن قرار داریم. بانک مرکزی ایران را برخی کشور‌ها تحریم کرده‌اند و بحث تحریم نفت هم جدی است. آمریکایی‌ها در این مورد خیلی پیش رفته‌اند و این امکان وجود دارد که اروپا هم همین مسیر را پیش بگیرد، حتی اگر شورای امنیت هم موافق این تحریم‌ها نباشد.

اما اگر تحریم‌ها هم به نتیجه نرسید و جامعه جهانی تصور کرد که ایران در آستانه دستیابی به سلاح اتمی است، شاید آن زمان مسئله جنگ جدی‌تر بشود.

و این تحریم نفت چه تاثیری بر معیشت مردم ایران خواهد داشت؟

بدون شک شرایط را سخت‌تر از گذشته خواهد کرد. اقتصاد ما کاملا متکی به درآمدهای نفتی است و در صورت تحریم نفت، فشار همه جانبه‌ای به کشور و مردم ایران وارد می‌شود. حتی آن امکاناتی هم که آقای احمدی‌نژاد به طور معمول برای مریدپروری و راضی نگه داشتن برخی قشر‌ها در اختیار آن‌ها می‌گذارد، محدود و محدود‌تر خواهد شد. تصور کنید که قیمت‌ها در پی طرح هدفمندی یارانه‌ها به شدت افزایش پیدا کرده‌است، اما دولت دیگر پولی ندارد که به ازای آن به مردم پرداخت کند. به این خاطر شرایط را بسیار سخت‌تر از گذشته می‌بینم.

تاثیر تحریم نفت ایران را بر اقتصاد جهانی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

از دیدگاه نظری، تحریم نفت ایران می‌تواند منجر به افزایش بهای نفت شود و به این ترتیب بر اقتصاد جهانی نیز تاثیر بگذارد.اما در شرایط کنونی فکر می‌کنم که افزایش بهای نفت آن‌قدر‌ها هم چشمگیر و قابل ملاحظه نخواهد بود. دلیل اول اینکه کشورهای منطقه و خاصه عربستان سعودی، از برنامه‌های هسته‌ای ایران بسیار نگران هستند و همه کار خواهند کرد که بهای نفت بالا نرود. بدین ترتیب آمادگی لازم را هم دارند که تولید نفت خود را افزایش دهند، چنان‌چه بار‌ها هم بر آن تاکید کرده‌اند.

دوم اینکه عراق به طور مرتب تولید نفت خود را افزایش می‌دهد و لیبی هم به زودی وارد عرصه تولید می‌شود.

آخر هم اینکه بر اساس برآوردهای کار‌شناسان، اقتصاد جهانی در سال ۲۰۱۲ رشد چندانی نخواهد داشت و حتی برخی کشور‌ها در شش ماهه نخست سال با رکود مواجه خواهند بود. در نتیجه تقاضا هم برای نفت پایین می‌آید.

با توجه به همه این موارد، من گمان نمی‌کنم که تحریم نفت ایران تاثیر بسیار مهمی بر بازار جهانی داشته باشد.

تنش‌آفرینی لازمه ادامه حاکمیت ایشان در ایران است. آن‌ها از تنش‌های بین‌المللی استقبال می‌کنند چرا که همیشه به یک دشمن خارجی نیاز دارند تا به بهانه آن بتوانند آزادی‌خواهان و مخالفان داخلی را سرکوب کنند

کشورهایی مانند چین که بیشتر خریدار نفت ایران هستند، با این مسئله چگونه کنار می‌آیند؟

دقت کنید‌ که رابطه چین و ایران مدتی است که تنها در سطح داد و ستد باقی مانده. به عبارتی، از زمانی که فشارهای بین‌المللی بر ایران در پی تنش‌آفرینی‌های آقای احمدی‌نژاد افزایش پیدا کرده‌، چین نیز هیچ سرمایه‌گذاری‌ یا پروژه‌ عمرانی جدیدی در ایران نداشته‌است.

فقط نفت ایران را می‌خرد و در برابر نیز از ایران می‌خواهد که با درآمد نفت خود از چین خرید کند. چین حتی در جریان هیچ کدام از تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی نیز از حق وتوی خود استفاده نکرد. رشد اقتصادی چین کماکان در گروی بازار جهانی است. از این رو فکر نمی‌کنم علاقه‌ای داشته باشد به خاطر پشتیبانی از ایران، رابطه خود با جهان را خراب کند.

اگر تحریم نفت ایران قطعی شود، جامعه جهانی خواهد کوشید که تولیدکننده دیگری برای نفت مورد نیاز چین پیدا کند و چین نیز به احتمال زیاد از آن استقبال خواهد کرد.

آیا گمان می‌کنید که حکومت ایران تسلیم این فشار‌ها بشود و پروژه هسته‌ای خود را متوقف کند؟

هرگز به چنین چیزی تن در نخواهند داد. آن‌ها فکر می‌کنند که این شیشه عمرشان است و باید هر طوری که هست برنامه‌های اتمی خود را دنبال کنند. جمهوری اسلامی می‌داند اگر تسلیم این فشار‌ها بشود، هم در سطح بین‌المللی و هم در سطح داخلی انتظارات بیشتری از آن به وجود می‌آید که باید به آن‌ها تن بدهد. این مسئله برای سرسختانی که امروز در ایران قدرت را در دست دارند، بسیار ناگوار خواهد بود.

دوم این‌ که تنش‌آفرینی لازمه ادامه حاکمیت ایشان در ایران است. آن‌ها از تنش‌های بین‌المللی استقبال می‌کنند چرا که همیشه به یک دشمن خارجی نیاز دارند تا به بهانه آن بتوانند آزادی‌خواهان و مخالفان داخلی را سرکوب کنند.

به همین دلایل هیچ امیدی نمی‌توان داشت که جمهوری اسلامی در این مورد سازش کند و جام زهر را به موقع بنوشد و همین نیز احتمال جنگ را افزایش می‌دهد.

متاسفانه جغد جنگ بر فراز ایران در پرواز است، گرچه فکر نمی‌کنم که در کوتاه مدت چنین اتفاقی رخ بدهد، اما خطر آن جدی است. در حال حاضر جامعه جهانی می‌خواهد تاثیر این تحریم‌ها را بسنجد و بعد به تصمیم برسد.

تحریم بانک مرکزی، تحریم غیر مستقیم نفت و گاز ایران

Babak M — Tue, 25 Oct 2011 14:16:06 +0000

گفت‌وگو با دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد در پاریس

سراج‌الدین میردامادی

در پی کشف توطئه ترور سفیر عربستان در واشینگتن و احتمال مداخله عوامل سپاه قدس جمهوری اسلامی در این عملیات تروریستی، تلاش‌های بین‌المللی برای تشدید تحریم‌ها علیه حکومت ایران بالا گرفته است.

در این زمینه‌ بحث تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی هم کلید خورده است و جامعه جهانی به‌ویژه آمریکا در تلاش هستند از طریق شورای امنیت این تحریم را به تصویب برسانند. با دکتر جمشید اسدی، استاد اقتصاد بین‌الملل در پاریس در این زمینه گفت‌وگویی کرده‌ایم.

ارزیابی شمااز این تحریم چیست و در صورتی که این تحریم، تصویب و به اجرا گذاشته شود، چه صدماتی برای اقتصاد دولت ایران در پی خواهد داشت؟

دکترجمشید اسدی: با توجه به تحریم‌هایی که تاکنون شده است، ما می‌توانیم برآوردی کنیم از تأثیر تحریم‌های ملی مثلاً از سوی این یا آن کشور و یا در عرصه بین‌المللی به‌ویژه از سوی شورای امنیت روی اقتصاد ایران. این برآورد به ما نشان می‌دهد که شوربختانه تأثیر آن بر تولید و اشتغال بسیار منفی بوده است، به‌طوری که امروز تولید و اشتغال در یکی از بدترین دوره‌های جمهوری اسلامی است که حتی در بعضی موارد از دوران جنگ نیز کارنامه‌ بسیار زیان‌بارتری دارد.

مهم‌ترین گرفتاری ناشی از تحریم‌ها این بوده است که کشور ما نمی‌تواند در زمینه نفت و گاز که ستون فقرات اقتصاد ما است، جلب سرمایه مالی و فن‌آوری کند. حال، بانک مرکزی که به لحاظ مالی ستون فقرات اقتصاد کشور ما است، اگر مورد تحریم قرار گیرد، وضع به مراتب بدتر می‌شود.

یادآوری می‌کنم که بانک مرکزی جمهوری اسلامی دو کار اساسی می‌کند: یک، بخشی از پولی را که کشور در ازای فروش نفت دریافت می‌کند، باید بتواند از صندوق توسعه ملی و حساب ذخیره ملی پیشین وارد کشور کند و بعد سیاست‌های پولی را در درون کشور تنظیم کند. حال اگر با چنین نقش مهمی این بانک مورد تحریم قرار بگیرد، اولاً دیگر نمی‌تواند پولی از خریدار نفت وارد اقتصاد کشور کند چون مورد تحریم است.

از طرف دیگر اگر در درون کشور هم به شرکت‌هایی پول قرض دهد یا به آن‌ها کمک کند و یا به بانک‌هایی کمک کند و با آن‌ها داد و ستد داشته باشد، آن بانک‌ها و شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند در سطح بین‌المللی فعالیت داشته باشند به علت این که با بانک مرکزی که مورد تحریم است، فعالیت کرده‌اند. متأسفانه و شوربختانه باید منتظر دورنمای بسیار سیاهی باشیم، بیش از آن‌چه اقتصاد ما امروز دچار آن است.

اگر تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی حتی از سوی شورای امنیت هم تصویب نشود و از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا تصویب و به اجرا گذاشته شود، باز همان صدمات یادشده را در پی خواهد داشت؟

صددرصد. در حقیقت امور بانکی و مالی مهم‌ترین فعالیتی بوده‌اند که جهانی شدند و اصولاً این جهانی‌شدن دست کم امروز استوار بر داد و ستدهای مالی و بانکی است. پس بانک‌هایی که این کار را انجام می‌دهند، عمدتاً اروپایی و آمریکایی هستند. می‌گویید که آسیایی‌ها به‌ویژه ژاپنی‌ها هم در این زمینه بسیار قوی شده‌اند. درست است، اما کماکان اروپا و آمریکایی‌ها به اتفاق بسیار قوی‌ترند و حتی اگر آسیایی‌ها وارد این تحریم هم نشوند بازهم مسئله‌ساز خواهد بود. مسئله اینجاست و برای همین است که من به جهانی شدن اشاره می‌کنم. چون داد و ستدهاشان همه درهم آمیخته است، اگر یک بانک آسیایی هم بخواهد با بانک مرکزی ایران داد و ستد داشته باشد، حساب می‌کند که چه قدر بیشتر داد و ستد دارد با بانک‌های اروپایی و آمریکایی و باید اینجا تراز کند که به نفع‌اش است با چه کسی مراوده داشته باشد.

بسیاری از شرکت‌های جهانی که کشورشان ایران را تحریم نکرده بود، به این علت که مثلاً در بورس نیویورک بودند یا مثلاً به این علت که با بانک‌های اروپایی داد و ستد داشته‌اند، مجبور بودند در ایران فعالیت نکنند. مثلاً شرکت نفتی توتال قبل از این که اروپا به تحریم‌ها بپیوندد، رابطه‌اش را در زمینه سرمایه‌گذاری با ایران کم کرد. اگر اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها که بزرگ‌ترین مؤسسات بانکی و مالی دنیا را در اختیار دارند، بانک مرکزی را تحریم کنند همین اتفاق هم دوباره می‌افتد، حتی اگر این تحریم به شورای امنیت هم نرسد.

اگر جمهوری اسلامی بخواهد مثل دفعات گذشته تحریم‌ها را دور بزند، آیا در پیوند با تحریم بانک مرکزی هم می‌تواند این تحریم‌ها را دور بزند و از بانک‌های کشورهای دوست و متحدان سیاسی خودش در آسیا و در خاورمیانه استفاده کند؟

هرچه تحریم گسترده‌تر باشد، امکان تقلب یعنی دور زدن تحریم هم هست. این همیشه وجود دارد. این تئوری دزد و پاسبان همیشه وجود داشته است و از بین نمی‌رود. هیچ تحریمی نیست که بتواند به طور صددرصد انجام شود. البته ممکن است کسانی فکر کنند که به این ترتیب تحریم‌ها بی‌فایده است. خیر نیست! هزینه دور زدن این تحریم‌ها روز به روز بلکه ساعت به ساعت برای کشور ما گران‌تر تمام می‌شود.

همین الان هم اگرچه جمهوری اسلامی بعد از این چهار تحریم شورای امنیت، برخی از آن‌ها را دور می‌زند (که فرصت نیست توضیح دهم که به چه شکل)، اما هزینه‌های برایش چندبرابر می‌شود. یعنی مثلاً اگر بانکی در شرایط عادی، ۱۰ یورو از شما بگیرد برای این که داد و ستدی را انجام دهد، در شرایط تحریم‌ نمی‌کند و برای این که آن را انجام دهد، بسیار بیشتر پول می‌گیرد.

نکته دوم صدمه‌ای است که به اقتصاد ما می‌زند. این‌ها برای این که این تحریم را دور بزنند، باید یک داد و ستد را به چندین بخش تقسیم کنند. برای این که این کار انجام شود، یعنی مثلاً بخشی از درآمد نفت، وارد اقتصاد ما، وارد حساب ذخیره ارزی یا صندوق توسعه ملی ما شود، آن را باید تقسیم کنند به حساب‌های خیلی کوچک تا بتوانند. همانطور که گفتم، تنها بانک‌هایی حاضر به انجام این کار می‌شوند که نه بانک‌های دوست که بیشتر از آن که دوست باشند، بانک‌هایی هستند که حاضرند در ازای کارمزد بالاتر این کار را بکند. درواقع بانک‌های کوچک و بانک‌های محلی هستند. بانک محلی اما باید به اندازه توانش این کار را بکند. پس باید آن داد و ستد را بشکند تا این کار را انجام دهد. در نتیجه بازهم دستمزد و کارمزدی که می‌گیرد بسیار بالاتر می‌رود. پس در پاسخ به سئوال که آیا جمهوری اسلامی خواهد توانست بازهم این تحریم‌ها را دور بزند؟ باید بگویم بله تا ابدالدهر می‌تواند دور بزند، اما کماکان نمی‌شود کارهای بزرگ در کشور انجام داد. مثل تشکیل کنسرسیوم‌های مالی و جذب فن‌آوری‌ها برای راه انداختن و بازسازی نفت و گاز. دوم این که هزینه این دورزدن‌ها روز به روز و بلکه ساعت به ساعت برای کشور بیشتر می‌شود.

با توجه به اشاره‌ای که به نقش بانک مرکزی در مبادلات بانکی برای فروش نفت ایران داشتید،آیا این تحریم می‌تواند زمینه‌ساز تحریم نفتی جمهوری اسلامی هم باشد؟

امروز اگر این تحریم صورت بگیرد، از خودم سئوال می‌کنم دیگر چطور می‌توان درآمدهای ارزی فروش نفت را وارد کشور کرد؟ چون این کار عمدتاً به‌عهده بانک مرکزی جمهوری اسلامی بوده است. این در حقیقت قدم اول به طور غیرمستقیم برای تحریم‌ داد و ستدهای نفت و گاز ایران است. در حقیقت صدمه بسیار زیادی به فروش نفت و گاز از سوی ایران خواهد زد. یعنی ایران خواهد توانست بفروشد، مادامی که وارد تحریم نفتی نشود، اما درآمد حاصل از آن را چطور می‌تواند به حساب خود واریز کند، اگر بانک مرکزی تحریم شده باشد؟ در نتیجه این را من به نوعی تحریم غیر مستقیم فروش نفت و گاز از سوی ایران می‌بینم.