علی رهبری

کامیابی‌ها و ناکامی‌های علی رهبری

hosseinn — Wed, 27 Feb 2013 12:36:28 +0000

موسیقی پیشرو در ایران

محمود خوشنام

محمود خوشنام - در برنامه‌ هفته‌ پیش از نیروی جوان تازه‌نفسی صحبت کردیم که حضورش در سال‌های ۴۰ و ۵۰ در گسترش و استمرار موسیقی پیشرو مؤثر افتاد.در همانجا از لوریس چکناواریان گفتیم و حالا به علی رهبری رسیده‌ایم که در حال حاضر مقیم اتریش است و به رهبری ارکسترهای معتبر اروپایی می‌پردازد.

علی رهبری که آلکساندر اسم کوچک اروپایی اوست، در سال ۱۳۲۷ در خانواده‌ای فقیر در جنوب شهر تهران به‌دنیا آمد و نواختن ویلون و آکوردئون را در پنج‌ سالگی از یک مطرب دوره‌گرد به نام نوری فرا گرفت. نُه‌ساله بود که با شدت گرفتن فقر خانواده تصمیم گرفت شب‌ها را به طور مستمر به کار مطربی بپردازد و درآمد آن را صرف هزینه‌ تحصیل در هنرستان موسیقی کند.

تارخانیان، رحمت‌اله بدیعی و حسین دهلوی استادان او در هنرستان بودند. قریحه و استعداد سرشار سبب شد که دو سه سال بعد از یک بورس وزارت فرهنگ و هنر استفاده کند و برای ادامه‌ تحصیل به آکادمی موسیقی وین برود.

رهبری در بیست و چهارسالگی تحصیل را در آکادمی موسیقی وین به پایان برد، به ایران بازگشت و در مدت زمانی کوتاه به ریاست هنرستان موسیقی ملی برگزیده شد. او ارکستر هنرجویان هنرستان و پس از آن ارکستر سمفونیک جوانان را به‌وجود آورده است.

عمر این ارکسترهای جوان ولی دراز نپایید و با برخورد با مشکلات مالی و فنی به پایان رسید و رهبری سرخورده به اروپا مهاجرت کرد؛ مهاجرتی که تا امروز ادامه یافته است.

علی رهبری در این مهاجرت موفقیت‌هایی پی‌درپی به‌دست آورده است. در یک مسابقه‌ معتبر رهبری در بزانسون فرانسه برنده شده و در مسابقه‌ دیگری در ژنو که با حضور هربرت فون کارایان، رهبر معروف آلمانی برگزار می‌شد، توجه او را به سوی خود جلب کرد.

کارایان او را برای مدتی به برلین طلبید تا ارکستر فیلارمونیک این شهر را که معتبر‌ترین ارکس‌تر اروپایی‌ است رهبری کند. این شانس بزرگ گردونه‌ موفقیت‌های رهبری را شتاب بیشتری بخشید و از آن پس بیش از آهنگسازی به کار رهبری ارکستر پرداخته است.

ویدئو: علی (الکساندر) رهبری

Shostakovich

Symphony no. 10, op 93

او تاکنون بیش از ۱۲۰ ارکستر بین‌المللی را در جاهای مختلف دنیا و در اجرای آثار آهنگسازان مختلف رهبری کرده و شمار صفحات دیسک‌هایی که از اجراهای او به بازار آمده است از رقم ۱۵۰ درمی‌گذرد. گفتنی‌ است که رهبری در سال ۱۹۹۷ کوشید با گردهم‌ آوردن نوازندگان ایرانی پراکنده در اروپا یک ارکستر فیلارمونیک ایرانی به‌وجود آورد.

این ارکستر با زحمات بسیار شکل گرفت و یک سی‌دی دوبله نیز از اجرای آن تهیه شد، ولی با این‌همه به سبب دشواری‌های مالی از پای درآمد. رهبری این ارکستر را در نخستین و آخرین ضبط در اجرای آثاری از کورساکف، خاچاطوریان، سارازات، باخ، برامس، شهرودی و قطعه‌ای از آثار جوانی خود به‌نام «نوحه‌خوان» رهبری کرده است. «نوحه‌خوان» زیر تأثیر مراسم عزاداری عاشورا نوشته شده است.

رهبری قطعات دیگری نیز آفریده که از آن میان «خون ایرانی» روی سل شهرت بیشتری یافته است. او از آن گذشته اخیراً به نظریه‌ای تازه در مورد ریتم‌های مفقود در موسیقی سنتی ایران دست یافته که معتقد است موجب انقلابی در جامعه موسیقی ایران خواهد شد.

این برنامه را می‌توانید از طریق فایل زیر بشنوید:

مجموعه «موسیقی پیشرو در ایران» از محمود خوشنام در رادیو زمانه:

درآمدی بر موسیقی پیشرو ایران

جلوه‌‌های تازه در موسیقی ملی ایران

امین‌الله حسین و موسیقی رمانتیک ملی

روبیک گروگوریان و گردآوری ترانه‌های محلی

ثمین باغچه‌بان و پیوندش با ادبیات ایران

مرتضی حنانه و شهر مرجان

حسین ناصحی، بنیانگذار صداخانه ملی ایران

مرتضی حنانه و بازسازی ترانه‌های مورد پسند مردم

هوشنگ استوار و «سوئیت ایرانی»

حشمت سنجری و تابلوهای ایرانی‌اش

مصطفی کمال ‌پورتراب و آموزش موسیقی در ایران

هرمز فرهت و مفهوم «دستگاه» در موسیقی ایران

حسین دهلوی، از خردورزترین آهنگسازان معاصر ایران

محمد تقی مسعودیه، پایه‌گذار موسیقی اتنوموزیکولوژی در ایران

احمد پژمان و نئورمانتیسم در موسیقی ایران

آثار و اندیشه‌های امانوئل ملیک اصلانیان

فرهاد مشکات و نفی لطافت و ظرافت در موسیقی

درخشش‌‌های لوریس چکناواریان

«در ارکستر فیلارمونیک بلگراد همه یک هدف دارند»

Pejman — Fri, 21 Oct 2011 14:51:28 +0000

گفتگو با علی رهبری، رهبر ارکستر

پژمان اکبرزاده *

علی (الکساندر) رهبری، موسیقی‌دان ایرانی به تازگی به عنوان «رهبر میهمان دائمی» برای ارکستر فیلارمونیک بلگراد برگزیده شده است. او از دسامبر ۲۰۱۰، همکاری‌ها خود را به شکل پراکنده با این ارکستر آغاز کرده بود.

رهبری که سالها رهبری ارکستر فیلارمونیک رادیو تلویزیون بلژیک را نیز به عهده داشته است از موقعیت تازه در بلگراد بسیار راضی به نظر می‌رسد و از شوق نوازندگان جوان این ارکستر برای بهتر بودن سخن می‌گوید. او به «رادیو زمانه» می‌گوید:

"ماه دسامبر سال گذشته مرا دعوت کردند که تنها برای اجرای یک کنسرت به آن‏جا بروم و "میهن من" اثری از اسمتانا را رهبری کنم. البته من در رابطه با این ارکستر کنجکاو شده بودم چون از مدیر برنامه‏‏ام و بسیاری دیگر شنیده بودم که زوبین مهتا که یکی از بهترین رهبران ارکستر در دنیا است، رهبری این ارکستر را به به شکل افتخاری پذیرفته و موهای تانگ، رهبر معروف چینی هم به عنوان رهبر دائم آن مشغول به کار است. به همین دلیل من خیلی برای کار کردن با این ارکستر علاقه نشان دادم، هرچند پیش‌تر، چندان مشتاق نبودم..."

علی رهبری که در هنرستان موسیقی ملی در تهران و آکادمی موسیقی وین تحصیل کرده، تنها هنرمند ایرانی است که تا کنون، ارکسترهایی مانند ارکستر فیلارمونیک برلین، ارکستر ملی فرانسه و ارکستر سمفونیک تورنتو را رهبری کرده است. وی در سال ۱۹۷۹ با پشتیبانی وزارت فرهنگ و هنر ایران، سه صفحه از ساخته‌های آهنگسازان ایرانی را با ارکستر سمفونیک نورنبرگ رهبری و ضبط کرد که در آلبومی به نام «منظومه‌های سمفونیک از ایران» منتشر شده است. او در سال ۲۰۰۵ پس از حدود سی سال برای رهبری ارکستر سمفونیک تهران به ایران آمد ولی پس از مدت کوتاهی، روی صحنه از سمت خود استعفا داد.

رهبری همچنین نخستین تجربه خود با ارکستر فیلامونیک بلگراد را بسیار امیدوارکننده ارزیابی می‌کند و می‌گوید:

"زمانی که به آن‏جا رفتم، اولاً با یک رییس درجه‏ یک ارکستر که خود پیانیست است روبرو شدم و از آغاز تمرینات هم متوجه شدم که نوازندگان همه جوان هستند و از دیسیپلین و شوق بالایی برخوردارند. من همیشه اعتقاد داشته‏‌ام که وقتی مدیر اجرایی یک ارکستر درست باشد، او می‏‌تواند همه چیز را به‏ هم بریزد. این چیزی است که خیلی‏‌ها نمی‏‌فهمند. یعنی در ایران که اصلاً متوجه نمی‏‌شوند، برای این‏که اصلاً وارد نیستند. ولی در کشورهای دیگر هم اغلب متوجه این نقش مدیر اجرایی نیستند. تنها ارکسترهایی متوجه این نقش هستند که پول دولتی دریافت نمی‏‌کنند. این‏ها آدم‏‌هایی هستند که با عشق فراوان کار می‏‌کنند."

همکاری به عنوان رهبر میهمان دائمی با ارکستر فیلارمونیک بلگراد، دست‌کم شش کنسرت در سال را به همراه دارد. رهبری می‌گوید پس از پایان فعالیت با ارکستر فیلارمونیک رادیو و تلویزیون بلژیک، این تنها زمانی بوده که از کار با یک ارکستر، کاملاً راضی بوده است.

او می‌افزاید: "بزرگ‏ترین لذتی که به عنوان رهبر ارکستر می‏توانید ببرید، این است که جلوی ۱۰۰-۱۱۰ نفر بنشینید که تقریباً همه با جان و دل می‏خواهند گوش کنند شما چه می‏‌گویید و همان کار را انجام بدهند. حالا باید خوشبختانه بگویم که این ارکستر از ارکستر در بروکسل هم بهتر شده است.»

علی رهبری «هویت» ارکستر فیلارمونیک بلگراد را یکی از دلایل پیشرفت آن ‌می‌داند. او می‌گوید: « در بروکسل، ما ۵-۶ نوازنده خارجی از کشورهایی مانند رومانی، لهستان و… داشتم که این‏‏گونه افراد تنها به‏خاطر پول می‏آیند کار کنند و نه انگیزه‏ی بیشتر. یا در مالاگا، بیشتر نوازندگان خارجی بودند. یعنی انگیزه به آن صورت نیست که ارکستر، هویتی داشته باشد. در بلگراد بر حسب اتفاق، تقریباً همهء نوازندگان، صرب هستند و نکته‌ای وجود دارد که کم‏تر جایی می‏شود پیدا کرد؛ همه یک هدف دارند."

* ایمیل تهیه‌کننده:

pejman@radiozamaneh.com

پیوند مرتبط:

ویدئو: گفتگوی رادیو زمانه با علی رهبری در وین و براتیسلاوا