انقلاب سوریه

آسیب شناسی جنبش سوریه

behnam — Thu, 22 Dec 2011 14:02:11 +0000

علی تهرانی

بیش از ده‌ماه از آغاز تظاهرات در سوریه می‌گذرد، بیش از پنج‌هزار نفر در جریان این حرکات اعتراضی جان باخته‌اند و بیش از ۲۵ هزار نفر دستگیر شده‌اند، اما نشانه‌ای از لغزش و نرمش در دولت سوریه و در راس آن بشار اسد دیده نمی‌شود. چرا تظاهرات‌هایی که زین‌العابدین بن علی، حسنی مبارک و علی عبداالله صالح را به زیر کشید در سوریه عقیم مانده است؟

روند اجرایی شدن جابه‌جایی قدرت در کشورهای مختلف متفاوت است، اما چرا علی‌رغم پایداری مردم سوریه ادامه مبارزه‌های بی‌خشونت در سوریه به سرنگونی دیکتاتور نینجامیده است؟

برای روشن شدن وضعیت میدان مبارزه با پرسشی ساده شروع می‌کنیم:حکومت اقتدارگرا چه موقع سقوط می‌کند؟

زمانی که شهروندان‌ آن جامعه رضایت خود را به صورت موثری از آن دریغ کنند تا آنجا که حاکمیت بر شهروندان بلاموضوع شود، اما نکته اینجاست که نارضایتی همواره وجود دارد و تا زمانی که سطح آن از آستانه تحمل حاکم بالاتر نرود حکومت پابرجا می‌ماند. این سطح تحمل کجاست؟ جایی که اداره کشور برای حاکم غیر ممکن شود، وضعیت کشور غیر عادی شود و به موازات زایل شدن انسجام حکومت، حاکمیت حاکم غیر قابل اعمال شود. در این شرایط دیکتاتور چاره‌ای جز تسلیم در برابر قدرت نوظهور را ندارد و عقب نشانده می‌شود.

پرسش سوم این است که آیا امکان رسیدن به سطح فروپاشی تنها با تمرکز بر تظاهرات‌های خیابانی و سایر کنش‌های "غیراعتصابی" میسر است؟ پاسخ مثبت است. نمونه‌های مصر و تونس در سال گذشته و نمونه‌های استونی، انقلاب مخملی مردم چک‌اسلواکی و جنبش مدنی سیاهان آمریکا در گذشته دورتر، همه با محوریت تظاهرات و کنش‌های غیر "اعتصابی" به پیروزی رسیدند، اما همه این جنبش‌ها در این زمینه مشترک بودند که یا قوای سرکوبگر خونریز وجود نداشت، مانند جنبش حقوق مدنی سیاهان در آمریکا، و یا این که به سرعت مضمحل شد؛ آن‌هم به واسطه سقوط شوروی در مدل‌های چک اسلواکی و استونی و عدم فرمانبرداری قوای نظامی از دیکتاتور در مصر و تونس. در سایر جنبش‌های بی‌خشونت کنش‌های "عدم همکاری" نظیر اعتصاب راهِ ناگزیر فلج‌سازی حکومتِ دیکتاتوری است.

از میان این جنبش‌ها می‌توان به انقلاب اسلامی در ایران، جنبش‌های شیلی در میانه دهه هشتاد و آرژانتین در اواخر دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد، جنبش ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی و جنبش استقلال مصر از بریتانیا اشاره کرد، اما از همه بهتر، جنبش ۱۹۴۴ مردم السالوادور است که ظرف یک ماه دیکتاتور مارتینز را با حداقل تلفات به زیر کشید.

اگر اعتصاب چاره راه است، چرا جنبش‌ها در آن کند و کم انرژی ظاهر می‌شوند؟

در مبارزات بی‌خشونت عاملی تعیین‌کننده وجود دارد که می‌توانیم آن را "ضریب جهندگی" بخوانیم. این عامل به این صورت قابل تعریف است که کنشگران موفقیت و عدم موفقیت جنبش را در مشارکت فردی خود ببینند. یعنی به خود بگویند اگر من در آن سهیم باشم این جنبش پیروز می‌شود و اگر من در فعالیت‌ها و گردهمایی‌های آن شرکت نکنم جنبش شکست می‌خورد. بنابراین مشارکت من ضروری است و نمی‌توانم تنها تماشاگر کنش دیگران باشم.

این عامل در جنبش‌هایی نظیر سوریه بالاست به این سبب که کنشگران از به خیابان آمدن، زخمی شدن، دستگیر شدن و حتی جان باختن نمی‌هراسند و پیوند و هنجارهای اجتماعی در سوریه آن را تشویق می‌کند (که البته دلایل آن روشن است اما در حوصله این مقاله نمی‌گنجد). اگر چنین است پس چرا اعتصاب‌های عمومی شکل نمی‌گیرد که حکومت را فلج و آن را ناگزیر به سقوط کند؟ پاسخ این جاست که ضریب نفوذ جنبش بالا نیست. این به این معنی نیست که اکثریت مردم سوریه از حکومت اسد راضی‌اند بلکه بدین معنی است که اکثر مردم تصمیمی برای پیوستن به این مدل از "اعلام نارضایتی" نگرفته‌اند، یا آن را به اندازه کافی به آرزوهای‌شان نزدیک نمی‌بییند و یا به سرانجام آن خوشبین نیستند.

در مبارزات بی‌خشونت عاملی تعیین‌کننده وجود دارد که می‌توانیم آن را "ضریب جهندگی" بخوانیم. این عامل به این صورت قابل تعریف است که کنشگران موفقیت و عدم موفقیت جنبش را در مشارکت فردی خود ببینند.

به هر میزان که این ضریب نفوذ بالاتر باشد مشارکت‌ها کم هزینه‌تر است و خشونت کمتری را از سوی حاکم سرکوبگر برمی‌انگیزد چرا که مجال حضور خشونت‌آمیز به آن نمی‌دهد. به عبارت دیگر حرکتی مانند تظاهرات خیابانی سطح خطر بالاتری دارد، اما به تعداد کمتری از مشارکت‌کنندگان برای تاثیرگذاری نیاز دارد، در حالی که حرکتی مانند اعتصاب برای تاثیرگذاری به مشارکت‌کنندگانی با ضریب جهندگی بالا و به تعداد بسیار بسیار بیشتر نیازمند است.

مبارزه بی‌خشونت

استراتژیست‌های حکومت‌های سرکوبگر به خوبی می‌دانند اگر به دام اعتصاب فراگیر بیفتند میخ تابوت‌شان کوبیده شده است. چراکه ابزاری برای سرکوب آن وجود ندارد. بنابراین تمام تلاش خود را می‌کنند تا از وقوع فراگیر آن برای اولین‌بار جلوگیری کنند. اگر موفق باشند و بتوانند انسجام قوای سرکوبگر خود را برای سرکوب تظاهرات‌های خیابانی حفظ کنند می‌توانند جنبش را- حداقل به صورت موقتی- مهار کنند، در غیر این صورت طومارشان در هم پیچیده خواهد شد. حکومت بشار اسد هم یکی از آنهاست.

برای رهبرانِ جنبش‌های مقاومت قانع کردن اکثریت مردم برای اعتصاب به مراتب دشوارتر از قانع کردن عده اندکی برای تظاهرات‌های خیابانی است. به چهار دلیل عمده: اول این که حکومت‌هایی که ابزار تولید را در دست دارند به خوبی از قدرت آن آگاه‌ هستند و با فشار، تهدید و ارعاب اجازه شکل‌گیری آن را نمی‌دهند. دوم این که اعتصاب بر خلاف تظاهرات، نمود بیرونی ندارد.

در نتیجه تقریب دقیقی از مشارکت‌کنندکان آن نمی‌توان داشت. بنابراین دستگاه جنگ روانی حکومت‌های سرکوبگر در آن موثرتر عمل می‌کند. سوم این که برخلاف تظاهرات‌ خیابانی ردگیری مشارکت کنندگان اعتصاب با سادگی بیشتری امکان‌پذیر است و در صورت عدم اقبال عمومی مشارکت‌کنندگانی که طبیعتاً از ضریب جهندگی بالایی برخوردار هستند به سرعت شناسایی و پس از آن حذف یا کنترل می‌شوند. چهارم و از همه مهم‌تر آن که: نهادی که وظیفه سازمان‌دهی آن را به عهده دارد باید از پس برخی پیش شرط‌ها نظیر پرداخت وجهی برای گذران زندگی برای مدت کوتاهی را داشته باشد. دعوت به اعتصاب عمومی به قماری بزرگ می‌ماند که سرنوشت حکومت و جنبش را به سرعت روشن می‌کند. بنابراین رهبران جنبش- در صورت وجود رهبری متمرکز- معمولاً در دعوت به آن با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند.

از منظر دینامیک مبارزات بی‌خشونت اگر جنبش مردم سوریه به سرعت در ابعاد جغرافیایی و اجتماعی برای بسیج‌های عمومی وسیع در زمینه اقدامات عملی برای فلج‌سازی حکومت اسد آماده نشود (و جامعه جهانی نیز در حمایت عملی از آن همچنان مردد باقی بماند) احتمال سرکوب آن و یا حرکت آن به سوی مبارزات مسلحانه وجود دارد.

ای-میل نویسنده:

alitehrani@journalist.com

مرحله‌ای تازه از انقلاب سوریه

Babak M — Sun, 09 Oct 2011 13:56:28 +0000

محسن کاکارش

"پس از چند ماه گفت‌وگو و نشست‌های متعدد سرانجام شورای ملی سوریه آغاز به کار کرد. ما معتقدیم این شورا نتیجه انقلاب و فداکاری‌های جوانان سوریه است و برای سرنگونی رژیم، دفاع از حقوق شهروندان و بنیاد نهادن حکومتی مبتنی بر دمکراسی تلاش می‌کند که حقوق همه مردمان سوریه در آن رعایت شود."

این بخشی از آخرین نوشته‌های مشعل تمو، سخنگوی "جریان المستقبل الکردی" سوریه روی صفحه فیس‌بوک است. او روز جمعه ۱۵ مهرماه توسط چند فرد ناشناس کشته شد.

برادوست آزیزی، فعال مدنی کرد سوریه به زمانه می‌گوید: "مشعل تمو یکی از شخصیت‌های تاثیرگذار در شورای ملی سوریه بود و این امر باعث شد حکومت بشار اسد وی را ترور کند."

کشته شدن این فعال سیاسی منجر به واکنش‌های گسترده‌ای در شهرهای سوریه و در سطح بین‌الملل شده است. آمریکا، فرانسه و اتحادیه اروپا، کشته شدن این شخصیت سیاسی را محکوم کرده‌اند.

شلال گدو، تحلیل‌گر مسائل سیاسی سوریه به زمانه می‌گوید: "هزاران نفر در شهرهای مختلف سوریه در مراسم به خاکسپاری مشعل تمو شرکت کردند و این رویداد انقلاب سوریه را مخصوصاً در مناطق کردنشین وارد مرحله تازه‌ای کرده است."

خاکسپاری خونین تمو

مشعل تمو

مراسم خاکسپاری مشعل تمو روز ۱۶ مهرماه در شهرکردنشین قامشلی در شمال شرقی سوریه با تیراندازی نیروهای امنیتی روبه‌رو شد. هم‌زمان اعتراض‌هایی نیز در شهرهای عرب‌نشین این کشور صورت گرفت و ۱۵ تن از معترضان بر اثر تیراندازی نیروهای دولتی کشته شدند.

به گفته برادوست آزیزی، در شهر قامشلی، "بر اثر شلیک نیروهای امنیتی پنج نفر ازمعترضان کشته و ده‌ها تن دیگر زخمی شده‌اند".

فعالان سیاسی و اجتماعی کشور سوریه، لباس شخصی‌ها و نیروهای دولتی را مسئول کشته شدن مشعل تمو می‌دانند. آقای آزیزی می‌گوید: "وی پس از دوسال زندان با عفو بشار اسد از زندان آزاد شد و در جریان اعتراض‌ها به انقلابیون پیوست و در میان تجمع‌کنندگان چنین فریاد زد: بشار اسد باید محاکمه شود."

این فعال مدنی می‌افزاید: "در رویداد ترور تمو یکی از پسرانش همراه با یک فعال زن زخمی شده‌اند که هم اکنون در بیمارستان به‌سر می‌برند."

به گزارش العربیه، مشعل تمو فارغ‌التحصیل مهندسی کشاورزی و بیش از ۲۰ سال از رهبران اتحاد مردمی کرد در سوریه بود. او در سال ۱۹۹۹ کمیته‌های احیای جامعه مدنی را به همراه شماری دیگر از فعالان سوری از جمله میشل کیلو تاسیس کرد و بعد در سال۲۰۰۰ "جریان المستقبل کرد" را راه‌اندازی کرد. این جریان گروهی لیبرال است که خود را حزبی سیاسی نمی‌داند و کردها را بخشی جدایی‌ناپذیر از تار و پود سوریه می‌داند.

شلال گدو یکی از مسئولان حزب چپ کرد در سوریه در پیوند با فعالیت‌های تمو می‌گوید: "تمو فردی شناخته شده و فعالیت‌هایش صرفاً مدنی و سیاسی بود و هیچگونه فعالیت نظامی نداشت."

وی به اتهام تلاش برای راه‌اندازی جنگ داخلی و تشکیل گروه سری به سه سال و نیم زندان محکوم شده بود.

برادوست آزیزی

برادوست آزیزی می‌گوید: "این دومین‌باری بود که به وی حمله می‌شد. او پیشتر از یک ترور جان سالم بدر برده بود. پس از خیزش مردم سوریه، تمو از جمله شخصیت‌هایی بود که حکومت بعث وی را برای گفت‌وگو فراخواند، اما نپذیرفت و اعلام کرد از معترضان حمایت می‌کند."

سخنگوی جریان المستقبل یکی از شرکت‌کنندگان شورای ملی سوریه بود و در آخرین جملات خود در صفحه فیس‌بوک نوشته بود: "پس از چندماه گفت‌وگو و نشست‌های متعدد سرانجام شورای ملی سوریه آغاز به کار کرد. ما معتقدیم این شورا نتیجه انقلاب و فداکاری‌های جوانان سوریه است و برای سرنگونی رژیم، دفاع از حقوق شهروندان و بنیاد نهادن حکومتی مبتنی بر دمکراسی تلاش می‌کند که حقوق همه مردمان سوریه در آن رعایت شود."

رهبران مخالفان حکومت سوریه پس از یک‌ماه تلاش، طی نشستی دو روزه در استانبول ترکیه اعلام کردند "شورای ملی سوریه" آغاز به کار کرده و این شورا قصد دارد معرف سوریه‌ای دمکراتیک و جدید باشد و تمام شهروندان می‌توانند به آن بپیوندند.

نیم‌قرن محرومیت کردها

اتحادیه اروپا، آمریکا و فرانسه کشته شدن این فعال سیاسی مخالف دولت سوریه را به‌شدت محکوم کردند. وزارت خارجه فرانسه در بیانیه‌ای سرکوب معترضان و قتل مشعل تمو را شوک‌آور خوانده است.

آمریکا گفته است، کشته شدن این فعال کرد، نشان می‌دهد که دولت بشار اسد، در حال سوق دادن سوریه در مسیر خطرناکی است. آمریکا پس از این رویداد بار دیگر از بشار اسد خواسته است تا از قدرت کناره‌گیری کند. در بیانیه اتحادیه اروپا هم آمده است که کشته شدن مشعل تمو، یکی دیگر از موارد ترور فعالان سرشناس مخالف دولت سوریه بوده و غیر قابل قبول است.

شلال گدو

شلال گدو فعال سیاسی کرد سوریه ضمن اینکه واکنش کشورهای آمریکا، فرانسه و اتحادیه اورپا را امیدوار کننده توصیف می‌کند، می‌گوید: "کشته شدن تمو انقلاب سوریه را مخصوصا درمناطق کردنشین وارد مرحله تازه‌ای کرده است. همانطور که شاهد بودیم هزاران نفر در شهرهای کردنشین سوریه به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نسبت به رژیم بعث نشان دادند."

برادوست آزیزی هم می‌گوید: "بیش از ۴۸ سال است کردها در سوریه از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود محروم هستند. هزاران تن از شهروندان کرد حتی حق خرید و فروش مسکن را در سرزمین خود ندارند و دولت شناسنامه به آنان نمی‌دهد. بشار اسد همیشه سعی کرده توجه و رضایت آنان را جلب کند، ولی کردها به این حکومت و وعده‌هایش برای اصلاحات اعتمادی ندارند. اکنون کردها در سوریه نقش مهمی در سرنگونی حکومت بشار اسد ایفا می‌کنند و به نوعی می‌توان گفت کلید سقوط رژیم بعث کردها هستند."

ادامه واکنش‌ها

در طول ماه‌های گذشته تحولات و رویدادهای سوریه برای احزاب اپوزسیون کرد اهمیت قابل توجهی داشته است. حزب دمکرات کردستان، حزب دمکرات کردستان ایران و حزب کومله کردستان ایران در بیانیه‌های جداگانه ترور مشعل تمو را محکوم کرده‌اند.

از سوی دیگر، حکومت اقلیم کردستان نیز با صدور بیانیه‌ای ضمن محکوم کردن ترور مشعل تمو اعلام کرده است، ترور تمو بحران‌های بیشتری را برای سوریه به دنبال خواهد داشت.

در همان حال در کشورهای اروپایی، شهروندان سوری به سفارتخانه‌های سوریه در شهرهای لندن، بروکسل، برلین و وین حمله کرده‌اند. بنا به گزارش‌های منتشر شده، بیش از ده تن به اتهام ورود به ساختمان سفارتخانه‌های سوریه در این شهرها بازداشت شده‌اند.