بحران هسته‌ای

خامنه‌ای و روشنگری درباره منطق ضدیت با آمریکا

arezoo — Thu, 01 Nov 2012 14:44:38 +0000

علی افشاری

علی افشاری - سخنان رهبر جمهوری اسلامی در جمع دانشجویان و دانش‌آموزان در ۱۰ آبان بار دیگر منطق حکومت در ضدیت با آمریکا را برجسته ساخت. وی در این دیدار کوشید فلسفه و دلایل عدم رابطه و مواجهه خصمانه با غرب به رهبری آمریکا را تبیین کند و تزلزل‌ها و تردیدهای به‌ وجود آمده در اذهان برخی از پایگاه‌های اجتماعی حکومت و بخصوص جوانان را بر طرف سازد. مخاطب سخنان توضیحی وی می‌توانند بخش‌هایی از حاکمیت نیز باشند که نظر موافقی نسبت به مذاکره و عادی‌سازی رابطه با آمریکا دارند.

وی در حاشیه سخنانش که در آستانه بیست و سومین سالگرد اشغال سفارت آمریکا ایراد شد به مسئولان ارشد نظام و سران سه قوه هشدار داد که اختلافات را علنی نکنند و به صراحت گفت: «استفاده از احساسات مردم تا روز انتخابات جهت اختلافات خیانت به کشور است.» البته خامنه‌ای مسئولان کشور را زحمتکش و دلسوز خواند اما متذکر شد : «نامه نگاری‌های اخير و مطالب آن به هيچ وجه موضوع مهمی نيست اما اين اختلاف‌نظرها نبايد به ميان مردم كشیده و دست‌مايه‌ای برای جنجال و هياهوی رسانه‌های بيگانه و دشمنان شود. همه بايد متوجه مسئوليت خود و شرايط حساس كنونی باشند.»

به نظر می‌رسد مخاطب سخنان وی در درجه اول محمود احمدی‌نژاد است تا به سمت اقدامات تند و غیر متعارف پیش نرود. اما این سخنان در عین حال، دیگر سران قوا و کارگزاران ارشد نظام را نیز در بر می‌گیرد تا از تحریک افکار عمومی برای جلو بردن برنامه‌های سیاسی خود و کنار زدن رقبای درون حکومتی استفاده نکنند. از سخنان خامنه‌ای می‌توان نتیجه گرفت که وی کماکان سیاست مهار و کجدار و مریز با احمدی‌نژاد را دنبال می‌کند و از سوی دیگر از اختلاف میان روسای سه قوه به منظور توازن قوا بهره

می‌جوید.

خامنه‌ای مسئولیت روابط خصمانه را بر دوش مقامات دولت آمریکا می‌گذارد. وی همچنین به مساله، بعدی ملیگرایانه هم می‌دهد و مدعی می‌شود که آمریکا ایرانی ضعیف و وابسته می‌خواهد. این تصور بین برخی از نیرو‌های اپوزیسیون و مستقل نیز طرفدارانی دارد. آنها نیز می‌پندارند دولت آمریکا هم و غم خود را روی زمین‌گیر کردن حکومت ایران گذاشته است.

در این راستا علی لاریجانی با نوشتن نامه‌ای علنی به خامنه‌ای کوشید از فرصت استفاده کند و اظهارات وی را به نفع خود و به ضرر رقیب جلوه دهد.

سخنان خامنه‌ای در عین حال آشکار می‌سازد که حکومت حاضر به عقب نشینی و مصالحه بر سر بحران هسته‌ای نیست. بنابراین، می‌توان هدف استقبال از مذاکرات اتمی یا آنچه را که برخی منابع کاهش فعالیت‌های حساس اتمی می‌نامند، در چارچوب جلوگیری از گسترش تنش و افزایش تحریم‌ها ارزیابی نمود. به عبارت دیگر رهبر جمهوری اسلامی در صدد دفاع و تثبیت موقعیت کنونی در رویارویی هسته‌ای است و فعلا بنای پیشروی ندارد.

اما سخنان نسبتا مبسوط وی، به خوبی روشن می‌سازد که چرا جمهوری اسلامی خواهان حفظ روابط سرد با آمریکا است.

صرف‌نظر از موارد تحلیلی او در خصوص وضعیت آمریکا در سی و سه سال گذشته که در اکثر موارد نادرست است ، دو محور اساسی را در گفته‌های وی می‌توان یافت. نخست ذهنیت دشمن‌پنداری است. به باور خامنه‌ای مقامات آمریکایی دشمنان کمر بسته نظام جمهوری اسلامی هستند که در تمامی سی و سه سال گذشته لحظه‌ای از برنامه‌ریزی و توطئه علیه حکومت غافل نبوده‌اند. از این‌رو امکان هم‌زیستی بین آمریکا و جمهوری اسلامی وجود ندارد. مصالحه و عادی سازی روابط با آمریکا گام گذاشتن در مسیری است که پایان آن سقوط حکومت خواهد بود.

خامنه‌ای مسئولیت روابط خصمانه را بر دوش مقامات دولت آمریکا می‌گذارد. وی همچنین به مساله، بعدی ملی‌گرایانه هم می‌دهد و مدعی می‌شود که آمریکا ایرانی ضعیف و وابسته می‌خواهد. این تصور بین برخی از نیرو‌های اپوزیسیون ومستقل نیز طرفدارانی دارد. آنها نیز می‌پندارند دولت آمریکا هم و غم خود را روی زمین‌گیر کردن حکومت ایران گذاشته است.

خامنه‌ای شواهد مختلفی را مثال می‌آورد تا پایه‌ای عقلانی برای دفاع از عدم رابطه با آمریکا بسازد. اما در فراز دیگری از سخنان خود می‌کوشد تصویری رو به زوال از آمریکا ترسیم کند. اکثر مواردی که وی به عنوان مستند ارائه می‌دهد یا خلاف واقعیت هستند یا شدت درجه‌شان در آن حدی نیست که ادعا می‌کند.

خامنه‌ای با بزرگ‌نمایی، قدرت و اعتبار دولت آمریکا در دنیا را زیر سوال می‌برد و پیش‌بینی می‌کند که به زودی قدرت اول دنیا زمین می‌خورد. این مدعیات متوهمانه، از زاویه‌ای بی‌شباهت با سخنان محمد رضا پهلوی در دهه هفتاد میلادی نیست که در مصاحبه با رسانه‌ها گفت امریکا اکنون حالت یک غول افلیج را پیدا کرده است.

مطالب زیادی پیرامون انحطاط ابر‌قدرتی آمریکا در فضاهای روشنفکری و رسانه‌ای وجود دارد و انتقال آنها به رهبر جمهوری اسلامی بسیار محتمل است. طرح چنین نظراتی می‌تواند نشانگر آن باشد که تصمیم‌گیران اصلی جمهوری اسلامی واقعا فکر می‌کنند آمریکا نیز به زودی سرنوشتی مشابه شوروی سابق پیدا خواهد کرد! لذا پرداخت هزینه برای مقاومت و تسلیم‌ناپذیری و تحمل سختی‌ها، سرمایه‌ای ارزشمند برای فردا خواهد بود.

مطالب زیادی پیرامون انحطاط ابر‌قدرتی آمریکا در فضاهای روشنفکری و رسانه‌ای وجود دارد و انتقال آنها به رهبر جمهوری اسلامی بسیار محتمل است. طرح چنین نظراتی می‌تواند نشانگر آن باشد که تصمیم‌گیران اصلی جمهوری اسلامی واقعا فکر می‌کنند که آمریکا نیز به زودی سرنوشتی مشابه شوروی سابق پیدا خواهد کرد! لذا پرداخت هزینه برای مقاومت و تسلیم‌ناپذیری و تحمل سختی‌ها، سرمایه‌ای ارزشمند برای فردا خواهد بود.

حال با عنایت به مباحث فوق ، وقتی آمریکا‌ستیزی در بین بنیادگرایان اسلامی یک ارزش محسوب شود، چنین تصوری حکومت را تشویق می‌کند تا به سمت سرمایه‌گذاری بر روی ضدیت با آمریکا برود.

این رویکرد به‌خصوص هنگامی تشدید می‌شود که ایدئولوژی و سرشت تمامیت‌خواهانه‌ی نظام سیاسی و مبنای مشروعیت حکومت نیز تقویت کننده چنین تصوری باشد.

در عین حال ضدیت با آمریکا به حکومت کمک می‌کند با دشمن سازی و بسیج مرتب پایگاه اجتماعی خود علیه خصم قدرتمند توطئه‌گر ، شکاف‌های داخلی‌اش را تا حدی ترمیم کرده و پوششی برای توجیه ناکارآمدی‌ها فراهم سازد. هم‌چنین هر صدای مخالفی را نیز به هم‌سویی و آلت دست بودن آمریکا متهم سازد.

البته در خلال صحبت‌ها، می‌توان ترس و نوعی فقدان اعتماد به نفس در مواجهه با آمریکا را نیز مشاهده کرد. معمولا رهبران ضعیف که به صورت تصادفی جایگاه‌های مهم را قبضه کرده‌اند، از نوعی سوء‌ظن و فقدان قدرت برای تصمیم‌گیری در خصوص امور مهم رنج می‌برند.

خامنه ‌ای به شهادت عملکردش، سوء‌ظن شدیدی نسبت به تهدیدات داخلی و خارجی علیه خود دارد. وی نگران است که مصالحه با امریکا و باز شدن دست این کشور در عرصه سیاسی ایران ، بخش‌هایی از حکومت یا جامعه را علیه وی بشوراند. دقیقا بر اساس منطقی مشابه، به‌گونه‌ای عمل شد تا سفارت بریتانیا در ایران بسته شود.

بدین ترتیب عواملی چون ترس از مواجهه با آمریکا ، بهره‌برداری سیاسی از آمریکاستیزی، ناامیدی از امکان هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با آمریکا، مبانی ایدئولوژیک و ذهنیت دشمن‌ساز و خصومت‌محور ، رهبری جمهوری اسلامی را مصمم به تداوم سیاست تقابل با غرب کرده است .گویی وی هر نوع تفاهم و آشتی‌جوئی در مقطع کنونی را به ضرر نظام سیاسی می‌داند.

البته وخامت اوضاع اقتصادی کشور باعث شده که او آهنگ تهاجمی را کاهش داده و بیشتر در اندیشه تثبیت موقعیت کنونی در منازعه هسته‌ای باشد و در عین حال با فرا‌خواندن مردم به تحمل سختی‌ها و توسل به اقتصاد مقاومتی، تاثیرات تحریم‌ها را مهار کند.

معضل ابهام، در فوکوشیما فروکش نخواهد کرد

arezoo — Sun, 22 Jul 2012 16:50:16 +0000

جئوف برومفیل (Geoff Brumfiel)

برگردان:

احسان سنایی

جئوف برومفیل - بالغ بر یک سال از انفجارهای پی‌درپی ِ نیروگاه فوکوشیما–دائیچی ژاپن می‌گذرد؛ انفجارهایی که تأسف‌بارترین بحران هسته‌ایِ ۲۵ سال گذشته را رقم زدند – اما عجیب اینجاست که چقدر از تبعات این حادثه کم می‌دانیم.

من این موضوع را بعد از خواندن مقاله‌ای متوجه شدم که دیروز منتشر شده بود و در آن کوشش شده تا تبعات بهداشتی این حادثه با عدد و رقم بیان شود. این مقاله که توسط دو مهندس از دانشگاه استنفورد، به نام‌های تن هوو (Ten Hoeve) و مارک یاکوبسون (Mark Jacobson) به رشته تحریر درآمده، در همان نگاه اول به یک تحلیل جامع و کامل شباهت دارد. اما با دقیق‌تر شدن در ابهاماتی که حول این بحران وحود دارد، می‌شود فهمید که حتی امکان ارائه یک حدس کلی از آمار مرگ و میر ناشی از سرطان‌های حاصل از این حادثه نیز وجود ندارد. طبق پیش‌بینی این مقاله، در هرکجای ژاپن ممکن است حدود ۱۵ تا ۱۰۰۰ نفر مستقیماً در پی آلودگی‌های رادیواکتیو این نیروگاه از میان بروند. حدود ۲۴ تا ۱۸۰۰ نفر هم اگرچه نخواهند مرد، اما از تبعات ویرانگر سرطان امان نخواهند یافت.

احتمال بروز ۳۹ تا ۲۹۰۰ مورد سرطان در پی آلودگی‌های رادیواکتیو نیروگاه فوکوشیما–دائیچی، برای خیلی‌ها بازه‌ای از زمین تا آسمان است. آخر چرا علم، بهتر از این عمل نمی‌کند؟ مشکل اینجاست که این برآوردهایی، همه به فرضیات و مدل‌ها متکی‌اند. به عبارت دیگر، همه‌اش حدس و گمان است – آن‌هم حدس و گمان‌های بسیار حرفه‌ای، که خلاصه هرچه باشد، همان حدس و گمان است.

بهترین حدسیات موجود

اول از همه بایستی مشخص کرد که سطح پرتوزایی این نیروگاه چقدر است. تن هوو و یاکوبسون این مؤلفه را در حدود ۶.۵ در ۱۰ به توان ۱۶ بکرل پرتوِ از ایزوتوپ ید-۱۳۱، و ۱.۷ در ۱۰ به توان ۱۷ بکرل پرتو از ایزوتوپ سزیم-۱۳۷ تخمین زده‌اند. اینکه بکرل یعنی چه هیچ اهمیتی ندارد؛ آخر این‌ها همه‌اش حدس و گمان است. راستش را بخواهید، سونامی ویرانگری که نیروگاه را منهدم کرد، اکثر تأسیسات پرتوسنجی را هم با خودش برد. اما شبکه پرتوسنجی جهانی، جایی برای یک حدس تقریبی باقی گذاشت؛ حدسی که البته خطایش حول و حوش دو رقم اعشار است.

احتمال بروز ۳۹ تا ۲۹۰۰ مورد سرطان در پی آلودگی‌های رادیواکتیو نیروگاه فوکوشیما–دائیچی، برای خیلی‌ها بازه‌ای از زمین تا آسمان است. آخر چرا علم، بهتر از این عمل نمی‌کند؟ مشکل اینجاست که این برآوردهایی، همه به فرضیات و مدل‌ها متکی‌اند. به عبارت دیگر، همه‌اش حدس و گمان است – آن‌هم حدس و گمان‌های بسیار حرفه‌ای، که خلاصه هرچه باشد، همان حدس و گمان است.

سؤال دوم اینجاست که چه کسی، در چه زمانی به پرتوهای رادیواکتیو آلوده شده است. الگوهای جابجایی جوی (که مبتنی بر اطلاعات هواشناسی‌ هستند)، تا حدودی مسیر جابجایی آلودگی‌های رادیواکتیو، و همچنین موضع خروج‌شان از محیط جو را مشخص می‌کنند. اما در هرج و مرج پس از زمین‌لرزه و سونامی، چه کسی مدعی‌ست که کادر نیروگاه فوکوشیما واقعاً کجا بوده‌اند. مدلی که نویسندگان این مقاله به کار بسته‌اند، بر فرضیه‌هایی راجع به پرسنل مسئول تخلیه (که بر فرض مثال هرروزه حدود ۱۲ ساعت در آنجا پناه می‌گرفته‌اند) اتکا دارد و در خصوص جا و مکان‌شان هم فرض بر این رفته که آن‌ها به‌نحو کاملاً یکنواختی در محوطه نیروگاه پراکنده بودند. همین فرضیه‌ها، در گزارش مستقل دیگری که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) ارائه شده بود، اندکی فرق دارد؛ اما واقعاً هیچکس به یقین نمی‌داند که به‌هنگام وقوع حادثه، چه کسی کجا بوده است.

در نهایت اساسی‌ترین سؤال این است که تبعات آلودگی‌های خفیف رادیواکتیو بر بدن انسان چیست. محققان می‌دانند اگر فردی، بیش از ۱۰۰ میلی‌سیورت (mSv) پرتو دریافت کند، احتمال اندک، هرچند محسوس بروز سرطان وجود خواهد داشت؛ اما دانشمندان هیچ مدرکی مبنی بر اینکه در سطوح خفیف‌تر از این چه رخ خواهد داد، در اختیار ندارند. طبق بهترین برآوردهای WHO، تقریباً هیچ‌کدام از اهالی شهر فوکوشیما، بیش از ۵۰ میلی‌سیورت پرتو دریافت نکرده‌اند. پس هیچ راهی برای استنباط تجربی تبعات این حادثه پیش روی دانشمندان نیست. بهترین حدس علمی در این زمینه، چیزیست که «مدل خطی بی‌آستانه‌ی پرتوگیری انسان» نامیده می‌شود؛ مدلی که با سطح‌بندی مخاطراتی که بروز کرده، میزان پرتوگیری فرد را به‌شکل نسبی تعیین می‌کند. البته همه این مدل را قبول ندارند. بعضی معتقدند که تبعات پرتوهای خفیف رادیواکتیو، می‌تواند خطرنا‌ک‌تر از آن چیزی باشد که پیش‌بینی شده است؛ حال‌آنکه، عده‌ای دیگر بر این نظرند که خطر چندانی فرد را تهدید نمی‌کند. با داده‌هایی که فعلاً در اختیارمان هست، در این‌باره هیچ نمی‌شود گفت.

نادانسته‌هایی که می‌دانیم

سؤال اینجاست که چه کسی، در چه زمانی به پرتوهای رادیواکتیو آلوده شده است. الگوهای جابجایی جوی (که مبتنی بر اطلاعات هواشناسی‌ هستند)، تا حدودی مسیر جابجایی آلودگی‌های رادیواکتیو، و همچنین موضع خروج‌شان از محیط جو را مشخص می‌کنند.

حالا کل این‌ها را با هم جمع بزنید، تا بازه‌ وسیع احتمال بروز سرطان خودنمایی کند. از این‌ گذشته، هیچ راهی هم پیش روی‌تان نیست که بگویید کدامیک از این پژوهش‌ها «درست‌تر» است. نرخ ابتلا به به سرطان در کشورهایی نظیر ژاپن، به سرعت افزایش می‌یابد و حتی اگر هزاران نفر هم از تبعات این حادثهْ سرطان گرفته باشند، بعید است این نرخ، تفاوت چندانی در مقایسه با نرخ متوسط مبتلایان بکند (آن‌هم در شرایطی که پیش‌بینی می‌شود حدود ۴۰ درصد جمعیت این کشور، روزی به سرطان مبتلا خواهند شد). تازه اگر این اتفاق هم بیفتد، هیچکس قادر نیست بگوید آیا سرطان او، یا سرطان فلان فامیل نزدیکش، از تبعات حادثه اتمی سال گذشته بوده است یا نه.

وضع مأیوس‌کننده‌ای‌ست که چندان امیدی هم به تغییرش نمی‌رود. در حال حاضر، گویا خبری از آن مجموعه‌داده‌هایی نیست که می‌تواند سطح خطای مدل‌سازی‌ها را به‌شکل محسوسی کاهش بدهد. حتی هم اگر این داده‌ها وجود می‌داشت، ابهاماتی که حول همان مدل خطی بی‌آستانه وجود دارد حاکی از این است که به اعداد و رقم‌ها نمی‌شود اطمینان کرد (هرچند تلاش‌هایی برای ارتقای این مدل انجام پذیرفته، ولی بعید است که به همین زودی‌ها در آن تجدید نظر بشود). در خوشبینانه‌ترین حالت می‌شود گفت برآوردهایی که توسط WHO، پژوهش‌گران مستقل و همچنین دولت ژاپن انجام پذیرفته، با هم انطباق دارند.

هرچند حرف‌های بیشتری بود که می‌خواستم مطرح کنم، اما این را هم بگویم که من اصلاً نمی‌گویم این وضع، متأثر از ضعف علم است. هرچند ابهامات موجود حول چندین و چند برآورد مستقلی که در این‌زمینه صورت پذیرفته فراوان است، اما وقتی که روی‌هم‌رفته به این برآوردها نگاهی بیاندازیم، دیدگاه موافق و مطمئنی را می‌شود در خصوص مخاطرات نیروگاه فوکوشیما به دست آورد: اینکه مخاطرات ناشی از پرتوزایی، آنقدرها زیاد نیست و آمار سرطان‌های ناشی از آن هم احتمالاً هرگز از نرخ متوسط تجاوز نخواهد کرد. شاید این را نشود اطمینان‌بخش‌ترین پیام این پژوهش‌ها برشمرد؛ اما هرچه که هست، پیام صادقانه‌ایست.

منبع: nature

در همین زمینه:

خیمه‌ای بر فراز رآکتور آسیب‌دیده ژاپن

تصویر:

منبع، Reuters

حکم ارتداد، سیاسی است

Fri, 01 Jun 2012 16:23:43 +0000

گفت‌وگو با حسن یوسفی اشکوری

سراج‌الدین میردامادی - در پی صدور حکم ارتداد از سوی تعدادی از مراجع تقلید شیعه در مورد یک خواننده که گفته می‏شود از ترانه‏ی جدید او این برداشت می‏شود که به مقدسات شیعه اهانت کرده است، چهار تن از نواندیشان دینی طی نامه‏ای به مراجع تقلید، انتقاد خود را از صدور حکم ارتداد در این زمینه ابراز کردند.

در گفت‏وگویی با حسن یوسفی اشکوری، نواندیش دینی و پژوهش‏گر در مسائل دینی، ابتدا از او پرسیدم که هدف نگارندگان این نامه چه بوده است.

حسن یوسفی اشکوری: هدف نگارش و تنظیم و ارسال نامه برای عده‏ای از علما و مراجع تقلید، کم و بیش در همان متن منعکس است. با این توضیح که در این بلوایی که به وجود آمد و سروصدایی که پیدا شد و جنگ مغلوبه‏ای که راه افتاد، ما احساس کردیم از سوی نواندیشان دینی، باید اعتراضی صورت بگیرد و سخنی گفته شود.

مخاطبان ما هم در این نامه، از یک سو علما و مراجع بودند، از یک سو به‏طور غیرمستقیم حاکمیت جمهوری اسلامی و از جهت دیگر هم کسانی که دین‏ستیزی را، ظاهراً به نام مبارزه با استبداد یا به انگیزه‏ تابوشکنی و امثال آن، به عنوان یک برنامه و پروژه برای خودشان تعریف کرده‏اند.

در آن نامه که تقریباً به تفصیل هم نگارش یافته، این سه گروه مورد خطاب ما بوده‏اند، ولی بیشترین خطاب ما متوجه مراجع تقلید بود که هم‏زمان و یک‏صدا فتوای ارتداد داده‌اند. در واقع می‏شود گفت آنها حکم ترور را صادر کرده‏اند و این برای ما به عنوان مسلمان و به عنوان حامی و مدافع ارزش‏های دینی، از یک سو و از سوی دیگر، مدافع ارزش‏های مدرنی مانند آزادی، دموکراسی و حقوق بشر، بسیار سخت و ناگوار بود.

به این خاطر بود که خواستیم این علما و مراجع را مورد خطاب قرار بدهیم و به آنها بگوییم چنین فتواهایی با مبانی و ارزش‏های قرآنی و اصیل دینی سازگار نیست و حتی اگر هم دارای مبانی استواری فقهی باشد که نیست، باز صدور این‌گونه فتواهای سخت و خشن و به ویژه اجرای خودسرانه‏ آن در دنیای امروز نه ممکن است و نه مفید.

اما همان‏طور که خودتان بهتر می‏دانید، مبنا و منشأ صدور فتاوای مراجع تقلید، ارزش‏های دنیای مدرن نیست و قاعدتاً در پی چنین ترانه‏ها و چنین مطالبی که از آن برداشت اهانت می‏شود، جمعی از دین‏داران، مراجع تقلید را تحت فشار قرار می‏دهند. در برابر این موج فزاینده‏ای که وجود دارد، نواندیشان دینی چه راه‏حل جایگزینی برای مقابله با اهانت و توهین به مقدسات دارند؟

راه‏حل خیلی شسته‏ رفته‏ای شاید وجود نداشته باشد. به این معنا که نمی‏توانیم یک نسخه‏ عملی بپیچیم، هم برای مراجع، هم دین‏داران، هم برای حاکمیت جمهوری اسلامی و هم برای دین‏ستیزانی که به هر انگیزه‏ای در این عرصه فعال هستند. ولی آن‏چه به نظر من می‏رسد، این است که به این علما بگوییم چنین فتواها و چنین احکامی در وهله‏ اول با خود همان مبانی اصیل دینی و قرانی و حتی با قواعد فقهی سازگار نیست. درست است که شما می‏گویید این مراجع با دنیای مدرن کاری ندارند و اصولاً معیار و ملاک آنها دنیای مدرن نیست، ولی ما در آن نامه‏ به تفصیل گفته‌ایم که چنین فتواهایی از نظر قواعد دینی و فقهی هم قابل دفاع نیست.

برخی مراجع تقلید حکم به ارتداد شاهین نجفی در واکنش به یکی از ترانه‌های او داده‌اند، اما گروهی از نواندیشان دینی می‌گویند چنین فتواها و احکامی با مبانی اصیل دینی و قرآنی و حتی با قواعد فقهی سازگار نیست

بنابراین از یک طرف، باید با آنها گفت‏وگو کنیم چرا که در پی یک گفت‏وگوی دائمی و مستمر راه باز می‌شود و به این ترتیب تفکری که من و امثال من داریم و اکنون در اقلیت است، روزی به اکثریت تبدیل خواهد شد.

از سوی دیگر هم به حاکمیت جمهوری اسلامی باید هشدار داد که این مسئله فقط مسئله‏ فقهی و نظری نیست. در مورد علما و مراجع غیروابسته به حکومت می‌توان گفت انگیزه‏های دینی آن‏ها را وادار می‏کند که چنین فتواهایی بدهند، اما در مورد حکومت مسئله‏ی اساسی انگیزه‏های سیاسی است و به همین دلیل هم شواهد و قرائن نشان می‏دهد که برخی نهادهای قدرت در پی صدور چنین فتواهایی از سوی مراجع بوده‌اند؛ هرچند خود مراجع ممکن است که متوجه نباشند.

بنابراین باید به حاکمیت جمهوری اسلامی هم هشدار داد شما که وقتی فردی می‏آید ترانه‏ای می‏خواند یا کاریکاتوری می‏کشد، فریاد وااسلاما سر می‏دهید و حکم مرگ صادر می‏کنید، قبل از هرچیز باید به اعمال و کردار و رفتار خودتان توجه کنید.

از جهت سوم هم ما می‏توانیم با همین نیروهای دین‏ستیز یا منتقدی که دست به چنین واکنش‏هایی می‏زنند، باب گفت‏وگو را باز کنیم و با آنها هم با معیار و زبان حقوق بشر و آزادی که به‏هرحال بین ما نواندیشان دینی و این گروه مشترک است، صحبت کنیم. چون همان‏گونه که اخیراً در یک رسانه‏ی دیگر گفتم، نحله‏ی نواندیشان دینی از این ویژگی و امتیاز برخوردارند که هم با زبان دین می‏توانند با مراجع و علمای دینی و دین‏داران صحبت کنند و هم با معیارهای حقوق بشر و دموکراسی و ارزش‏های دنیای مدرن. به این دلیل که به این ارزش‏ها هم مقید هستند.

بنابراین، همان‏طور که گفتم، نسخه‏ی منظم و واضحی نداریم که بپیچیم و بگوییم حتماً این‏کار انجام شود، فردا مشکل حل می‏شود. مشکل، مشکل فرهنگی است و نیاز به یک کار درازمدت دارد. همه باید تلاش کنند، نه فقط من و یا چهار نفر مثل من، بلکه همه‏ نیروها، حتی آنهایی هم که مذهبی نیستند، اگر دل در گروی آزادی، دموکراسی و بهبود اوضاع ایران دارند و می‏خواهند روزی به آزادی و دموکراسی برسند، باید آنها هم به قواعد همین دنیای مدرن پایبند باشند.

درست است که دنیای مدرن، آزادی هنر و آزادی بیان و آزادی عقیده را به رسمیت شناخته شده است، اما در عین حال، در عرصه‏ی عمل ما نیاز به توافق‏هایی داریم که این توافق‏ها را همه باید رعایت کنند. از جمله‏ این توافق‏ها و از بدیهی‏ترین آنها، احترام به عقاید و افکار دیگران است و اگر این نقض شود، جنگ و خشونت درمی‌گیرد و جدال‏های سختی که راه رسیدن به دموکراسی را دشوار می‏کند.

در فرهنگ دینی معمولا می‏گویند که "تعیین مصداق" با مقلدین است و از این رو در فتواها تعیین مصداق صورت نمی‏گیرد. چطور شد که این بار مراجع به تعیین مصداق هم حتی رسیدند؟

ما دو اصطلاح در فقه داریم: یکی "فتوا" و دیگری "حکم". "فتوا" معمولاً "تعیین مصداق" ندارد. معمولاً پرسشی از یک فقیه و مرجع تقلید می‏شود و در آن پرسش هم می‏گویند: اگر و اگر و اگر… و آن مرجع هم با توجه به این اگرها فتوا می‏دهد و می‏گوید اگر مسئله به این شکلی است که شما گفته‏اید، حکم شرعی‏اش این است.

اما اصطلاح دیگری که داریم "حکم" است و "حکم" با توجه به تعیین مصداق است. یعنی حکم داده می‏شود ‏که مثلاً فلان آدم مرتد است یا مصداق "سب‏النبی" است و حکمش هم ارتداد است.

در فتاوای اخیر، بعضی از آقایان مانند آقای صافی گلپایگانی که به نظر می‏رسد فتوای ایشان اصلاً مربوط به شخص شاهین نجفی نبوده است (شاید بعداً مصداقش را بشود مشخص کرد، ولی چون مربوط به ایشان نبوده، اسم نبرده) و یا آقای جعفر سبحانی تبریزی از کسی نام نبرده‏‏اند و فقط در حد فتوا و عدم تعیین مصداق بسنده کرده‏اند. اما بعضی از این آقایان نام برده‏اند و با توجه به نام، در واقع "حکم فقهی" صادر کرده‏اند.

حکم فقهی را هم با توجه به شرایطی، می‏توانند تعیین مصداق کنند. ولی مهم این است که چنین تعیین مصداق‏هایی باید همراه با عمل باشد و عمل هم یعنی تشکیل دادن گروه‏های ترور برای کشتن افرادی که از نظر آقایان مجرم هستند و در خارج از کشور به سر می‏برند. اما آنجا ‏که چنین حکمی فقط در یک جامعه‏ اسلامی یا در حکومت اسلامی قابل اجرا است، پس در سرزمینی دیگر که سرزمینی اسلامی نیست، اجرای چنین احکامی هم بلاموضوع می‏شود،چرا که در آنجا نفوذی ندارند. یعنی امر مراجع تقلید تهران در جایی مثل آلمان که نافذ نیست. از نظر فقهی هم این مسئله روشن است، مگر این‏که بیایند گروه‏های مخفی ترور تشکیل بدهند و بگویند فلان‏کس را فلان‏جا بکشید یا برای این کار جایزه تعیین کنند، مثل این جایزه ۱۰۰هزار دلاری که خبرش منتشر شد.

نکته‏ای که می‏خواهم به آن اشاره کنم، این است که پشت سر چنین فتواهایی معمولاً انگیزه‏های سیاسی ارباب قدرت نهفته است. باید آن انگیزه را تشخیص داد، که آن هم دیگر از حوزه‏‏ فقه، فتوا، تعیین مصداق و حکم و امثال این‏ها خارج است، یک سوءاستفاده از ارزش‏ها و احکام دینی است که در طول تاریخ همواره اتفاق افتاده و در جمهوری اسلامی هم در طول این سی و سه سال، به کرات اتفاق افتاده و می‏افتد.

پشت سر چنین فتواهایی معمولاً انگیزه‏های سیاسی ارباب قدرت نهفته است. این کار یک سوءاستفاده از ارزش‏ها و احکام دینی است که در طول تاریخ همواره اتفاق افتاده‌است

نقش دولت را در این میان چگونه می‏بینید؟ آیا فکر می‏کنید حاکمیت جمهوری اسلامی هم به دنبال اجرای چنین فتواها یا به تعبیر شما "اعزام تیم‏های ترور" هست یا نه؟

با توجه به مجموعه‏ شرایط داخلی و خارجی و بحران‏هایی که حاکمیت فعلی نظام جمهوری اسلامی با آن مواجه است، بسیار بعید می‏دانم. بیش‏تر جنبه‏ تبلیغاتی دارد؛ همان‏گونه که مواضع مسئولان جمهوری اسلامی، از جمله محمود احمدی‏نژاد در این سال‏ها علیه اسراییل، قبل از آن‏که از یک عزم سیاسی برای اجرا و عمل حکایت بکند و مثلاً در فکر محو اسراییل از جغرافیای جهان باشند، بیشتر تبلیغات سیاسی است و به انگیزه‏های خاص سیاسی یا برای مصارف داخلی، یا برای جلب افکار عمومی در جهان عرب و جهان اسلام گفته می‏شود.

در این مورد هم به نظر من، عزم سیاسی در نهاد قدرت در جمهوری اسلامی، از عالی‏ترین تا پایین‏ترین مقاماتش، تا سپاه و نیروهای امنیتی برای چنین کاری وجود ندارد. این‏ها بیشتر به خاطر مصارف‏ سیاسی خاصی است.

بعضی از تحلیل‏گران نیز گفته‏اند و احتمال داده‏اند که ایجاد چنین بحرانی برای تحت‏الشعاع قرار دادن مذاکرات بغداد و مذاکرات هسته‏ای بوده است. چرا که اگر قرار است امتیاز بدهند و به توافقی برسند باید این قضیه با بحران دیگری حل بشود. چون جمهوری اسلامی عادت دارد و همیشه سعی می‏کند بحران را با بحران دیگری حل کند که البته هیچ‏وقت هم حل نخواهد شد و حل شدنی هم نیستند. اگر هم این مذاکرات شکست بخورد، باز هم باید به نوعی با سروصدا و بحران‏های دیگری مهار شود یا تحت‏الشعاع قرار بگیرد. من نمی‏گویم این‏طور است اما این تحلیل وجود دارد.

در هر حال، می‏خواهم بگویم که انگیزه، انگیزه‏های سیاسی و انگیزه‏ روزمره است. من بسیار بعید می‏دانم در این مورد تصمیمی وجود داشته باشد که مثلاً بیایند در آلمان و آقای شاهین نجفی را ترور کنند. بسیار بعید می‏دانم که چنین چیزی به واقعیت نزدیک بشود.

رهبر در مرکز ثقل بحران هسته‌ای

Wed, 08 Feb 2012 03:25:52 +0000

مهدی تاجیک

سفر ۷۲ ساعته بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی به تهران که از روز یکشنبه ۸ بهمن تا چهارشنبه ۱۲ بهمن جریان داشت، بدون هیچ نتیجه مشخصی پایان یافت. هنوز معلوم نیست که مذاکرات و گفت‌وگوهای بعدی چه زمان و درباره چه موضوع‌هایی صورت خواهد گرفت.

بازرسان آژانس در سفر اخیر خود، به هیچ از یک از تاسیسات اتمی سرنزدند. آن‌ها آمده بودند تا در گفت‌وگوی رودر رو نسبت به نیت ایران برای مذاکرات آینده آگاه شوند.

مقام‌های جمهوری اسلامی در پایان سفر به ماموران آژانس اطلاع دادند که در صورت تمایل می‌توانند ماموریت خود را تمدید کنند اما آن‌ها رغبتی به این کار نشان ندادند. همین امر نشانه‌ای از شکست و بی‌نتیجه بودن گفت‌وگوهای تهران تفسیر شده است.

نشانه گیری در سیبل تحریمها

سفر بازرسان انرژی اتمی به ایران اگرچه دستاورد قابل ذکری به همراه نداشت اما این نتیجه را داشت که نشان داد مقام‌های ایران کماکان خود را نیازمند همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی می‌بینند.

همکاری آنان به ویژه از این جهت اهمیت دارد که تهران پس از آخرین گزارش آژانس درباره برنامه هسته‌ای جممهوری اسلامی بار‌ها بر کاهش روابط با این نهاد بین المللی تاکید کرده بود. در آخرین گزازش آژانس بین المللی انرژی اتمی در آبان ماه، برای نخستین بار اسناد و اطلاعاتی افشا شده بود که نشان از انحراف برنامه‌های هسته‌ای ایران به سمت ساخت سلاح اتمی داشت.

سفر بازرسان انرژی اتمی به ایران اگرچه دستاورد قابل ذکری به همراه نداشت اما این نتیجه را داشت که نشان داد مقام‌های ایران کماکان خود را نیازمند همکاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی می‌بینند

ایران همان زمان این اسناد را رد کرد و نادرست خواند، اما قدرت‌های غرب متعاقب انتشار این اسناد، تاوانی سخت برای تهران درنظر گرفتند.

موج بی‌سابقه تحریم‌ها در سه ماه گذشته یعنی تحریم بانک مرکزی توسط ایالات متحده و کشورهای غربی، تصویب تحریم خرید نفت ایران توسط کشورهای اروپایی و تحریم مجموعه‌ای از شرکت‌ها و بانک‌ها که در ارتباط مالی و بازرگانی با جمهوری اسلامی قرار دارند، نشان دهنده سطح بی‌سابقه تنش میان تهران و جامعه جهانی است.

قدرت‌های غربی انتظار دارند که با شدت دادن به تحریم‌ها سرانجام ایران را وادار به عقب نشینی در برنامه هسته‌ای و کنار گذاشتن بخش‌های حساس آن به ویژه غنی سازی اورانیوم کنند.

"باراک اوباما" رییس جمهوری ایالات متحده که اکنون از سوی رقیبان جمهوری خواهش به بی‌عملی و کم‌کاری در قبال برنامه هسته‌ای ایران متهم است روز چهارشنبه (۵ بهمن) در نطق سالیانه‌اش برای نمایندگان کنگره، تحریم‌های وضع شده علیه جمهوری اسلامی را موثر دانست و گفت: "این اقدامات چنان کارآمد بوده است که حتی مقامهای ایرانی هم تایید کرده‌اند که اقتصادشان به هم ریخته است."

در انتظار نتیجه

قدرت‌های غربی چشم انتظار این هستند که سیر صعودی تحریم‌ها سرانجام پایه‌های اقتصادی ایران را یکی یکی فروبریزد و تنگناهای اقتصادی ناشی از آن به عقب‌نشینی تهران در برنامه هسته‌ای بیانجامد.

"گیدو وستروله"، وزیر امور خارجه آلمان که کشورش از طرفین ایران در برنامه هسته‌ای است، هفته گذشته در اظهاراتی که روزنامه آلمانی "اشپیگل" آن را نقل کرد، با اشاره به اعمال تحریم‌های بی‌سابقه علیه جمهوری اسلامی گفت که "بدین ترتیب منابع مالی برنامه اتمی ایران خشک خواهد شد."

این اظهارات به خوبی بیانگر خوشبینی قدرت‌های غربی از اثرگذاری تحریم‌های تازه بر نظام تصمیم گیری ایران است. با این وجود این سوال کلیدی کماکان به قوت خود باقی است که آیا تحریم‌ها تهران را به عقب نشینی وادار می‌کند یا اراده مقام‌های ایرانی برای پیشروی در برنامه هسته‌ای را افزایش می‌دهد؟ رفتارهای متناقض‌نمای مسوولان جمهوری اسلامی مانع رسیدن به نتیجه‌ای مشخص در این باره شده است.

اراده به مقاومت

بانک مرکزی ایران طی دو ماه گذشته در مرکز ثقل تحریم‌های بین المللی قرار گرفته است و تاثیر تحریم این بانک بر بازار مبادلات ارز و سکه طی هفته‌های اخیر به خوبی نمایان بوده است.

اظهار نظر رهبر ایران مبنی بر این‌که ایران تهدیدهایی دارد که به وقت خود آن‌ها را اجرا کرد، به منزله ریختن آب پاکی روی دست کسانی است که در شرایط کنونی از ایده مذاکره با تهران در برنامه هسته‌ای دفاع می‌کنند

تدابیر مقام‌های ارشد بانکی برای مهار بازار نیز نتیجه‌ای به همراه نداشته و آن‌ها برخلاف وعده‌های مکرر برای بازگرداندن ثبات بازار به هیچ نتیجه امیدبخشی نرسیده‌اند. "محمود بهمنی" مدیرکل بانک مرکزی در ۲۰ آذرماه گذشته یعنی تنها ۴ روز قبل از تصویب طرح تحریم بانک مرکزی در کنگره آمریکا گفت که این تحریم‌ها، ایران را در شرایط شعب ابی طالب قرار می‌دهد.

این مهم‌ترین و صریح‌ترین اعتراف یک مقام ارشد ایرانی به تاثیرگذاری تحریم‌ها در اقتصاد بود. با این حال "آیت الله خامنه‌ای" رهبر جمهوری اسلامی که همواره از بی‌تاثیر بودن تحریم‌ها بر اقتصاد سخن می‌گوید، در سخنان روز دوشنبه (19 دی ماه) تاثیر تحریم بانک مرکزی بر اقتصاد را هم رد کرد و گفت که ایران در شرایط "شعب ابو طالب" قرار ندارد بلکه شرایط کنونی ایران مانند شرایط مسلمانان در زمان جنگ‌های "بدر و خیبر" است.

جنگ‌های بدر و خیبر دو جنگی بودند که مسلمانان در آن بر غیرمسلمانان پیروز شدند. این سخنان به معنای آن است که از دید رهبر جمهوری اسلامی دلیلی برای عقب‌نشینی در برنامه هسته‌ای وجود ندارد و ایران از دست بالا برای مقابله با تحریم‌های غرب برخوردار است.

اظهارات تازه او در خطبه‌های روز جمعه (۱۴ بهمن) هم تاکیدی دیگر بر دیدگاه رهبر ایران پیرامون حفظ موقعیت در برنامه هسته‌ای بود. او در این اظهارات با اشاره به بی‌اثر بودن تحریم‌ها گفت که تهران از برنامه‌های هسته‌ای خود عقب نشینی نخواهد کرد.

رهبر ایران همچنین پیامی صریح برای مخالفان برنامه‌های هسته‌ای ایران مخابره کرد و گفت ایران تهدیدهایی دارد که به وقت خود آن‌ها را اجرا کرد. چنین اظهار نظری به منزله ریختن آب پاکی روی دست کسانی است که در شرایط کنونی از ایده مذاکره با تهران برای دستیابی به نتایجی پایدار در برنامه هسته‌ای دفاع می‌کنند.

مسوولیت تصمیم گیری

تجربه چندین دوره مذاکره ناکام میان قدرت‌های غربی با نمایندگان ایران برای حل و فصل اختلاف‌ها درباره برنامه هسته‌ای ظاهرا آن‌ها را متقاعد کرده که تصمیم گیر اصلی درباره این برنامه کسی جز آیت الله خامنه‌ای نیست. سفر اخیر بازرسان آژانس به تهران نیز احتمالا مبتنی بر همین برداشت صورت گرفته تا در گفت‌وگو با مقام‌های ارشد ایران، نظر واقعی آنان را درباره مذاکرات بشنوند.

نمایندگان ایران در نشست‌های قبلی بدون پرداختن به مباحث مورد طرفین گفت‌وگو بر بحث‌های شعارگونه در زمینه عدالت جهانی، مدیریت اقتصاد بین‌المللی، حقوق مردم فلسطین، و حق ایران برای ادامه برنامه اتمی صلح‌آمیز اتمی تاکید می‌کردند. دیپلماتهای غربی به رسانه‌ها گفته‌اند که هدف از سفر اخیر بازرسان آژانس به ایران، پیشگیری از تکرار مذاکرات بی‌حاصل بوده است.

قدرت‌های غربی می‌گویند که ایران هرازگاهی با خوشامدگویی به مذاکرات هسته‌ای در صدد خرید زمان برمی آید اما نباید اجازه داد که این فرصت باری دیگر در اختیار آنان قرار گیرد

قدرت‌های غربی می‌گویند که ایران هرازگاهی با خوشامدگویی به مذاکرات هسته‌ای در صدد خرید زمان برمی آید اما نباید اجازه داد که این فرصت باری دیگر در اختیار آنان قرار گیرد.

با این وجود موضع کاملا روشن آیت الله خامنه‌ای مبنی بر استمرار برنامه هسته‌ای در خطبه‌های نمازجمعه هفته گذشته بار دیگر مرکز ثقل تصمیم گیری‌های سیاسی جمهوری اسلامی را به طرفین گفتگوی هسته‌ای گوشزد کرد.

اتفاق غیرقابل پیش بینی

ایالات متحده و سایر قدرت‌های غربی کماکان می‌گویند که باید با افزایش فشار‌ها ایران را به عقب‌نشینی واداشت و نظر رهبران ایران را تغییر داد اما در این میان متغیرهای غیرقابل پیش بینی وجود دارد که ممکن است کل معادلات موجود را بهم بزند. گزارشهای متعددی در هفته‌های اخیر به رسانه‌ها درز کرده که نشان از آمادگی و برنامه ریزی اسراییل برای حمله به تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی دارد.

"موشه یعلون"، معاون نخست وزیر اسراییل روز جمعه (۱۴ بهمن) گفته بود که کشورش توان حمله به تمام مراکز هسته‌ای ایران را دارد. رونن برگمان، نویسنده آمریکایی، نیز در مقاله مفصل روز یک‌شنبه (9 بهمن) در مجله ضمیمه "نیویورک تایمز" حمله اسراییل علیه ایران را طی سال ۲۰۱۲ میلادی غیرقابل اجتناب معرفی کرده بود.

این تحلیل‌ها، طرفداران مذاکره و گفتگو در برنامه هسته‌ای ایران را مضطرب و ناخوشنود خواهد کرد اما ظاهرا کلید بازگشت به مذاکرات و کاستن از بحران در دست کسی جز آقای خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی نیست.

رهبری که خود در حلقه محاصره گروهی از مشاوران امنیتی- سیاسی قرار دارد که مصالحه بر سر برنامه هسته‌ای را به معنای عقب‌نشینی از سایر خاکریزهای نظام جمهوری اسلامی و ارسال پیامی حاکی از تسلیم به مخالفان می‌دانند.

به بهانه روز جهانی صلح

arezoo — Fri, 30 Sep 2011 17:35:15 +0000

خدیجه مقدم

خدیجه مقدم - سازمان ملل که از دستاوردهای جامعه بشری بعد از جنگ جهانی دوم است و بالاترین هدف آن ایجاد صلح جهانیتعریف شده، تاکنون قطعنامه‌های زیادی برای اسقرار صلح و امنیت در جهانصادر کرده است. از طرف این سازمان ۲۱ سپتامبر روز جهان صلح اعلام شده است. سی‌سال از تعیین چنین روزی برای اندیشیدن به ضرورت صلح می‌گذرد، اما جهانهمچنان به‌طور مستمر در معرض جنگ و خونریزی و حتی تهدید نابودی بوده است.

موضوع امسال این روز، "صلح و مردم‌سالاری" است. پیام آقای بانکی مون، دبیر کل سازمان ملل را می‌خوانم. در پیام او آمده است: "در شرایط صلح نه تنها باید جنگی در کار نباشد بلکه، عدالت و امنیت نیز به عنوان دو عنصر مهم باید مد نظر قرار بگیرد." در پایان پیام نیز روی "صلح جهانی، روزی که برای دیدن آن باید قوه تخیلی قوی داشت" تاکید شده است.

وقتی به رویدادهای دنیا نگاه می‌کنم با دبیرکل سازمان مللهم‌عقیده می‌شوم که دیدن چنین روزی شاید تنها رویایی باشد.

خبرها را در آستانه روز جهانی صلح مرور می‌کنم: "رئیس شورای عالی صلح افغانستان کشته شد"، "قتل و کشتار و بمبگذاری از خاورمیانه تا آفریقا"، "اعدام سی‌نفر در سی‌روز در ایران"، "زندانی شدن و شکنجه بسیاری از آزادیخواهان در کشورهای عربی و نیز در ایران" و ادامه مبارزات مردم برای دست یافتن به برابری و آزادی.

کابوس رادیواکتیو

به‌جز چند وبلاگ شخصی طرفداران محیط زیست و صلح در ایران و وب‌سایت مادران صلح هیچ خبری از روز جهانی صلح نیست. همه را می‌خوانم. مطالب بسیار زیبا و درست و به‌جا به نگارش درآمده‌اند ولی دریغ از هشدار خطر بزرگی که در کمین صلح جهانی است. حتی در پیام دبیر کل سازمان ملل اشاره‌ای به آن نشده است. امنیت و عدالت در جهان در سایه بمب‌های اتمی آن‌قدر دور از ذهن است که به واقع قدرت تخیلی قوی می‌خواهد که روزی صلح در جهان را ببینیم.

در حالی که مواد رادیواکتیو، دانشمندان هسته‌ای و هواداران صلح و محیط زیست را دچار کابوس وحشتناکی کرده است، رهبران سیاسی، با صلح‌آمیز خواندن انرژی هسته‌ای با منابع مالی مردم به جنگ با مردم آماده می‌شوند. در کشورهایی که دارای نیروگاه‌های هسته‌ای و مطبوعات آزاد هستند، هواداران صلح و محیط زیست، صلح‌آمیز نبودن این صنعت را حتی اگر هدف ساختن بمب اتم هم نباشد به مردم منعکس می‌کنند.

هشدار

همایون مهمنش، استاد فیزیک ساکن آلمان، در وبلاگ شخصی خود در 30 آذر1386 به مناسبت تحویل نخستین محموله سوخت نیروگاه بوشهر در مورد اثرات مخرب این صنعت نوشته است: "وجود مواد رادیواکتیو برای انسان غیر محسوس است. تابش بعضی از مواد رادیواکتیو میلیون‌ها سال ادامه دارد ... ابتلای کودکان به سرطان و سرطان خون بسیار مهم است."

مردم هیروشیما و ناکازاکی ژاپن که هدف دو بمب هسته‌ای آمریکا، در پایان جنگ دوم جهانی در اوت 1945بودند پس از نیم قرن، هنوز هم با عواقب این بمب‌ها دست و پنجه نرم می‌کنند. ساکنان خزر بعد از گذشت 20 سال از حادثه چرنوبیل با مشکل آلودگی دریای خزر، انقراض بسیاری از ماهیان و عدم کوچ بسیاری از پرندگان در سواحل دریای خزر و همچنین آلودگی بسیاری از محصولات کشاورزی در این منطقه روبه‌رو هستند.

وی همچنین درباره استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای که همواره مایه فخر دولتمردان ایران بوده است، می‌نویسد: "در حالی که بمب‌های هسته‌ای هیروشیما و ناکازاکی، قدرت انفجاری 13 کیلو تن داشتند، قدرت انفجاری بمب‌های هسته‌ای جدید بالغ بر 25 مگا تن یعنی دوهزار برابر آن است. یعنی امروزه چند بمب هسته‌ای برای نابودی کل بشریت کافی است. حتی استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای با خطراتی فاجعه‌بار روبه‌رو است."

خدیجه مقدم

زباله‌های اتمی

همانطور که از تلاش‌های هواداران محیط زیست در اخبار جهان منعکس می‌شود، تاکنون راه حلی برای بازیافت زباله‌های اتمی یا دفن بی‌خطر آن پیدا نشده است. این زباله‌ها هر کجا که باشند، در بیابان‌ها یا در قعر دریاها و اقیانوس‌ها، به شکل یک نیروگاه فعال اتمی عمل می‌کنند و اورانیوم فرسوده یک نام عوام‌فریبانه است که سودجویان هسته‌ای بر آن گذاشته‌اند.

اخبار حوادث هسته‌ای که تاکنون در مطبوعات آزاد جهان منتشر شده حاکی از این است که در اثر سوء مدیریت، سهل‌انگاری و خطای انسانی- هرچه که نامش را بگذاریم فرقی نمی‌کند- زندگی میلیون‌ها انسان و موجود زنده روی زمین نابود شده است. علاوه بر این حوادث طبیعی یا بلایای طبیعی نیز مانند سیل، رانش زمین، آتشفشان، زلزله و... که از کنترل انسان خارج‌اند (مثل زلزله‌ای که در مارس 2011 در ژاپن به وقوع پیوست و موجب آتش‌سوزی در یکی از مجهزترین نیروگاه‌های هسته‌ای جهان شد)، غیر قابل پیش‌بینی و ناعلاج‌اند.

مدیریت بحران هسته‌ای

سئوال اینجاست که آیا ایران به حدی از پیشرفت رسیده است که این همه خطرات را که پیشرفته‌ترین کشورها نتوانسته‌اند از بین ببرند، مدیریت کند؟

ایران کشوری با آفتابی تابان و طبیعتی چهارفصل را چه نیازی به سرمایه‌گذاری در انرژی هسته‌ای است؟ صنعت هسته‌ای با سرمایه‌گذاری‌های کلان، از توجه به سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک که میزان اشتغال‌زایی بالایی هم دارند کاسته است.

در پایان سخن، باید گفت هم‌اکنون در کشور فرانسه، ژاپن، هندوستان، روسیه، استرالیا مشغول ساختن نیروگاه‌هایی با استفاده از "توریوم" هستند.

دانشمندان این کشورها به این نتیجه رسیده‌اند که توریوم عنصری است که به مقدار فراوان در پوسته زمین وجود دارد و بیشتر از اورانیوم در دسترس است. منبع انرژی پاک هسته‌ای است. یک تن توریوم به اندازه 200 تن اورانیوم و 3/5 تن زغال سنگ انرژی تولید می‌کند و صاحب‌نظران علمی برجسته دنیا ازجمله رابیای ایتالیایی، برنده جایزه نوبل در رشته فیزیک اتمی 1984، ثابت می‌کند که توریوم در راکتورهای اتمی بسیار بی‌خطر‌تر از اورانیوم است. چون ضایعات آن بسیار کم‌خطرتر از اورانیوم است و راکتورهای توریوم، کوچک‌تر و کم‌هزینه‌ترند و احتیاج به نگهدارنده‌های آب فشار قوی ندارد. ایجاد سلاح هسته‌ای از توریوم نیز غیر ممکن است.

برای سرمایه‌گذاری حتی در انرژی هسته‌ای باید از جدیدترین پدیده‌های علمی استفاده کرد یا حداقل بررسی و مطالعه کرد و شتابزده در صنایع از رده خارج‌شده جهان اموال و دارایی‌های مردم و طبیعت را به باد نداد.