خدیجه مقدم

دومین جایزه حقوق بشری شهر بوخوم

society — Mon, 17 Dec 2012 08:10:05 +0000

بهنام دارایی‌زاده

فعالان حقوق بشر در خارج از کشور آیا می‌توانند به طور واقع کاری برای بهبود وضعیت عینی حقوق بشر در ایران انجام دهند؟

این پرسشی محوری و البته قدیمی است. معمولاً پاسخی هم که به آن داده می‌شود این است که باید با استفاده از فضای آزاد موجود در خارج از کشور، صدای اعتراض و مظلومیت مردم و فعالان مدنی- سیاسی را به گوش جهانیان رساند.

شاید به همین خاطر باشد که سازمان‌ها و نهادهای پرشماری با این هدف در خارج از کشور شکل گرفته‌اند. یکی از این سازمان‌های به نسبت تازه، "کانون ایران آزاد" در آلمان است که هر ساله با همراهی سازمان عفو بین‌الملل و شهرداری شهر بوخوم، جایزه‌ای را به یکی از فعالان حقوق بشری ایران اهدا می‌کند تا افکار عمومی را نسبت به نقض حقوق بشر در ایران حساس کند.

امسال جاوید هوتن کیان، وکیل مدافع و شاهرخ زمانی، فعال حقوق کارگری در ایران به عنوان دو نامزد دریافت جایزه حقوق بشر بوخوم در سال ۲۰۱۲ معرفی شدند. در مراسم اهدای این جایزه در روز ۱۵ دسامبر نیز از هردوی آنها قدردانی و سپس از شاهرخ زمانی به عنوان دومین دریافت کننده جایزه شهر بوخوم نام برده شد.

شاهرخ زمانی با ارسال پیامی از زندان گوهردشت به مناسبت دریافت این جایزه، تاکید کرده است که کوشندگان حقوق بشر لازم است به "حقوق طبقه کارگر" توجه کنند؛ چرا که بدون جلب حمایت طبقه کارگر در راه "مبارزه برای آزادی، عدالت و حقوق انسانی"، به "پیروزی پایدار" دست نخواهند یافت.

جاوید هوتن کیان، وکیل مدافع سکینه آشتیانی در سال ۲۰۱۰ بازداشت و به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» به شش سال حبس تعزیری و شاهرخ زمانی نیز به اتهام "تبلیغ علیه نظام و تشکیل دسته سوسیالیستی" به ۱۱ سال زندان محکوم شده اند.

در گفت‌وگویی با ندا فرخ، از دست‌اندرکاران جایزه حقوق بشری شهر بوخوم، درباره فعالیت‌های کانون ایران آزاد پرسیده‌ایم.

ندا فرخ: کانون ایران آزاد در شهر بوخوم ثبت شده و بیشتر در آلمان فعالیت دارد. کانون ایران آزاد در واقع مرکزی ا‌ست برای همکاری نیروهایی که برای دستیابی به حقوق بشر در ایران فعالیت می‌کنند. مجموعه‌ای است از کوشندگان حقوق بشر که فعلاً در این کانون جمع‌ شده‌اند. تلاش‌هایی هم می‌شود تا این شبکه هرچه بیشتر سراسری شود. شکل‌گیری این کانون از سال ۲۰۰۹ از آغاز جنبش اعتراضی مردم در ایران آغاز شد. بعد از آن تقلب انتخاباتی در ایران و اعتراض‌های پس از آن بود که هسته اصلی کانون شکل گرفت.

یکی از محوری‌ترین فعالیت‌های کانون، اهدای جوایز حقوق بشری در دسامبر هر سال، به مناسبت سالروز تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر و روز جهانی حقوق بشر است. ممکن است درباره این بخش از فعالیت‌های کانون توضیح دهید؟

ندا فرخ: کانون ما می‌خواست به بهترین نحو، صدای نقض حقوق بشر در ایران را به گوش افکار عمومی و به‌ ویژه افکار عمومی خارج از کشور برساند. به خاطر همین، ما ایده همه‌پرسی از «افکار عمومی» را پی گرفتیم. گفتیم که ما می‌خواهیم امسال، دو نفر از کوشندگان حقوق بشر را نامزد دریافت جایزه کنیم که «زندانی سیاسی» هستند، اما اخبار زیادی از آنها منتشر نمی‌شود. معیارمان شد انتخاب دو نفری که بیشترین فشارها به آن‌ها وارد می‌شود، اما کمترین اطلاعات از آنها در خارج از زندان در دسترس هست.

ما به‌عنوان یک کانون حقوق بشری که در خارج از ایران فعال است فکر کردیم مهم‌ترین وظیفه‌ ما چه هست؟ به این نتیجه رسیدیم که یکی از مفیدترین کارها این است که به بهترین نحو، افکار عمومی را به آنچه نقض گسترده‌ حقوق بشر در ایران شمرده می‌شود جلب کنیم.

ما این ایده‌ را از سال ۲۰۱۱ با اعلام اهدای جایزه‌ حقوق بشری در شهر بوخوم، با حمایت سازمان عفو بین‌الملل و شهرداری شهر بوخوم و کلیسای کریستوس در این شهر آغاز کردیم. اولین جایزه‌ حقوق بشری شهر بوخوم نیز به خانم خدیجه مقدم به خاطر فعالیت‌های چندین ساله‌‌شان برای حقوق بشر و به‌ ویژه محیط زیست و کودکان و زنان اهدا شد. این جایزه، جایزه‌ای نمادین است. البته یک کار هنری با ارزش نیز توسط هنرمند ایرانی، ناصر صوفیانی، همه‌ ساله برای فرد برگزیده همان سال ساخته و اهدا می‌شود.

امسال دو تن از فعالان حقوق بشریِ زندانی در ایران، شاهرخ زمانی و جاوید هوتن‌کیان، نامزد دریافت جایزه‌ حقوق بشری شهر بوخوم شدند و در نهایت نیز این جایزه به شاهرخ زمانی، فعال کارگری و سندیکایی اهدا شد. دلیل این انتخاب‌ها چه بود؟

کانون ما می‌خواست به بهترین نحو، صدای نقض حقوق بشر در ایران را به گوش افکار عمومی و به‌ ویژه افکار عمومی خارج از کشور برساند. به خاطر همین، ما ایده همه‌پرسی از «افکار عمومی» را پی گرفتیم. گفتیم که ما می‌خواهیم امسال، دو نفر از کوشندگان حقوق بشر را نامزد دریافت جایزه کنیم که «زندانی سیاسی» هستند، اما اخبار زیادی از آنها منتشر نمی‌شود. معیارمان شد انتخاب دو نفری که بیشترین فشارها به آن‌ها وارد می‌شود (البته تا آنجا که ما اطلاع داریم)، اما کمترین اطلاعات از آنها در خارج از زندان در دسترس هست... بعد از بررسی‌های زیاد، آقای شاهرخ زمانی از فعالان کارگری و آقای جاوید هوتن‌کیان، وکیل سکینه آشتیانی‌ که در زندان تبریز به‌ سر می‌برد را از طرف کانون نامزد این جایزه کردیم.

بعد از انتخاب این دو کوشنده، ما یک همه‌پرسی عمومی اینترنتی و آنلاین را آغاز کردیم و از همه فعالان حقوق بشر در داخل و خارج کشور خواستیم که اگر امکانش هست، روی صفحه‌ کانون ایران آزاد بیایند و رای و نظر خودشان را بدهند که به اعتقاد من حرکت موفقی نیز بود.

هدف اصلی هم این نبود که بگوییم یکی از نامزدها نسبت به دیگری ارجحیت دارد. همان طور که ما در شب اهدای جایزه، از هر دو این عزیزان قدردانی کردیم و جایزه یا تقدیرنامه به نمایندگان آنها آقای نقی محمودی ( وکیل جاوید هوتن‌کیان) که به تازگی و به همین منظور به آلمان آمده‌اند و آقای بهروز خباز که از سوئد برای شرکت در این برنامه آمده بودند اهدا شد.

تاثیر جوایز بر فعالان اجتماعی

خدیجه مقدم از فعالان حقوق کودک و زنان است که سال‌ها در ایران فعالیت داشته‌، به زندان افتاده و در نهایت نیز از کشور خارج شده است. از خدیجه مقدم، به عنوان یکی از دریافت‌کنندگان جوایز حقوق بشری در خارج از کشور، ازجمله نخستین جایزه حقوق بشری شهر بوخوم، نخست پرسیده‌ایم: دریافت این جوایز، به طور عینی چه تاثیری می‌تواند بر زندگی و چند و چون فعالیت فعالان اجتماعی داشته باشد؟

خدیجه مقدم: باید فعالان حقوق بشر، نسبت به فشار‌های اقتصادی که به مردم ایران در اثر ناکارآمدی دولت و تحریم‌های اقتصادی اعمال می‌شود حساس باشند. واقعیت این است که تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا بیش از دولت، مردم ایران را در تنگنا قرار داده است.

خدیجه مقدم: من فکر می‌کنم که اهدای این جوایز، از چند جنبه اهمیت دارد: یکی اینکه به‌هرحال، نوعی حمایت از فعالان جامعه مدنی را نشان می‌دهد که در این مورد مشخص، کانون ایران آزاد، سازمان عفو بین‌الملل و شهرداری شهر بوخوم بود. از طرف دیگر فرصتی‌ هست تا صدای فعالان جامعه مدنی، فعالان حقوق بشر، به‌خصوص کسانی که در بند هستند به گوش مردم برسد. در واقع، اهدای این جوایز را می‌توان پژواک صدای مردم ایران و فعالان جامعه مدنی‌ ایران به حساب آورد.

من البته خودم را در آن سطحی نمی‌بینم که بگوییم فعالیت‌هایم در ایران به نوعی تعیین‌کننده بوده است، ولی به طور کل، وقتی حرکت‌هایی که امروز در ایران صورت می‌گیرد را نگاه می‌کنم باید بگویم اینها، ادامه همان راهی ا‌ست که ما در ایران می‌رفتیم. به هر روی، همراهان ما، دوستان و پیشتازان ما الان در داخل ایران دارند کار می‌کنند. واقعیت امر این است که من به لحاظ احساسی، فشار زیادی احساس می‌کنم که دیگر در کنار مردم و در کنار دوستانم نیستم. وگرنه، نقش و کارکرد تعیین‌کننده‌ای برای خودم قائل نیستم؛ منتهی از سوی دیگر، «تجربه‌‌ مهاجرت»، به نظرم کمی اطلاعات آدم را گسترش می‌دهد و به نوعی نگاه‌ها را جهانی‌تر می‌کند. پارسال این موقع که داشتم جایزه را می‌گرفتم، واقعاً از صمیم قلب آرزو کردم که سال دیگر در شرایط بهتری این جایزه اهدا شود و ما هم خبر آن را از داخل ایران بشنویم. ولی متأسفانه در این یک سال گذشته، مردم ایران هم به لحاظ اجتماعی‌، سیاسی و فرهنگی و هم به لحاظ اقتصادی، در شرایط دشوارتری به سر می‌برند.

باید فعالان حقوق بشر، نسبت به فشار‌های اقتصادی که به مردم ایران در اثر ناکارآمدی دولت و تحریم‌های اقتصادی اعمال می‌شود حساس باشند. واقعیت این است که تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا بیش از دولت، مردم ایران را در تنگنا قرار داده است. درباره همه این‌ها باید صحبت شود، اما در داخل ایران خیلی از این صحبت‌ها را نمی‌شود مطرح کرد.

به‌‌هرحال اینجا فضا بازتر است. آدم امنیت دارد و می‌تواند راحت‌تر صحبت‌ کند. این جنبه‌ مثبت مهاجرت است، اما به لحاظ احساسی و شخصی، باید بگویم که من خیلی غمگینم که از ایران دورم. تجربه‌ مهاجرت برای من یک غم همیشگی را بر جا گذاشته است.

*تصویر اول: بهروز خباز فعال کارگری که به نمایندگی از شاهرخ زمانی، جایزه حقوق بشری شهر بوخوم را دریافت کرد.

ما خواهان یک انتخابات سالم و آزادیم

arezoo — Mon, 27 Feb 2012 16:38:43 +0000

گفت‌وگو با خدیجه مقدم، فعال حقوق زنان - از پرونده ویژه انتخابات

اختر قاسمی

اختر قاسمی - به انتخابات مجلس نهم در حالی نزدیک می‌شویم که بسیاری از فعالان حقوق زنان از ضرورت تحریم انتخابات می‌گویند و آن را «نمایشی و دروغین» می‌خوانند. آنها در عین حال با این پرسش اساسی روبه‌رو هستند: آیا زنان جامعه ایران در این انتخابات حضوری فعال خواهند داشت؟ در گفت‌وگو با خدیجه مقدم، فعال حقوق زنان به پاره‌ای از این نکات پرداخته‌ایم.

انتخابات مجلس نهم با دستگیری روزنامه‌نگاران و فعالان دو عرصه سیاسی‌ـ‌ اجتماعی و حقوق زنان آغاز شده است. این انتخابات به نظر شما چه ماهیتی دارد؟

خدیجه مقدم: این انتخابات یک انتخابات نمایشی است. در واقع یک انتخابات سالم و آزاد و عادلانه نیست. ما همیشه خواهان یک انتخابات سالم و آزاد بوده‌ایم، ولی متأسفانه هیچگاه در ایران نبوده است. مجلس هشتم در بدترین حالت ممکن از حیث شرایط انتخاباتی شکل می‌گیرد و کاملاً مشخص است، برای این که هیچ صدای متفاوتی نباشد حتی حاضر نیستند که تنور انتخابات را گرم نگه دارند و نوعی رقابت را به نمایش بگذارند.

در درجه نخست روزنامه‌نگاران را می‌گیرند، بعد همینطور به ترتیب فعالان مدنی و سیاسی بازداشت می‌شوند. درواقع می‌خواهند انتخابات را در نوعی سکوت برگزار کنند و آن نتیجه‌ای را بگیرند که خودشان می‌خواهند. اگر به هشت دوره‌ مجلس تاکنون نگاه کنیم، در دوره‌ اول مجلس، بعد از آن همه جانفشانی‌هایی که زن‌ها برای پیروزی انقلاب کردند و اگر زن‌ها نبودند انقلاب پیروز نمی‌شد، فقط چهار زن به مجلس راه پیدا کردند.

از همان دوره‌ اول مجلس، چه در آن دوره‌ای که فکر می‌کنم مجلس پنجم بود و بیشترین شمار زنان نماینده را داشت و ۱۴ نفر زن توانسته بودند به مجلس راه پیدا کنند، و چه در مجلس ششم در دوران اصلاحات که ۱۳ نماینده‌ زن در آن فعال بودند و بیشترین مطالبات و خواسته‌های زنان در آن مطرح شد، چه در مجلس هفتم، هیچ‌وقت به نفع زنان لایحه‌ و طرحی تصویب نشده و در واقع تصمیم‌گیری‌ها به صورت معناداری به نفع زنان نبوده است.

یکسری اتفاقات خیلی جزئی افتاده است. مثلاً طرح ارث‌بری زنان از زمین به‌هرحال تصویب شده است. حال وقتی این دوره‌های مجلس را باهم مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم در هیچ شرایطی نمایندگان مجلس نتوانستند (حتی اگر خودشان هم اراده می‌کردند و می‌خواستند)، لوایح یا طرح‌هایی را به تصویب برسانند که به نفع زندگی زنان باشد، مگر به دستور رهبری.

خاطراتی را که از فعالیت در ایران دارم و ارتباط‌هایی را که با مجلس و نمایندگان مجلس داشتم، می‌توانم برایتان به عنوان مثال مطرح کنم. نمایندگان مجلس به‌‌خصوص وقتی می‌خواستند پیرامون طرح‌هایی که مربوط به زنان می‌شد نکاتی را مطرح کنند، همیشه باید اجازه می‌گرفتند. یعنی حتی برای طرح آن باید اجازه می‌گرفتند. من یادم هست وقتی بحث ارث‌بری زنان از زمین مطرح بود و آن موقع "کمپین یک میلیون امضا" نیز فعال بود، خیلی جاها درباره حقوق زنان صحبت می‌کردیم و مطلب می‌دادیم و خواهان برابری ارث بودیم. برابری را به صورت کامل می‌خواستیم.

ولی به‌هرحال چون معتقدیم برای هر چیزی باید پله پله و قدم به قدم جلو رفت، خود من راجع به همین ارث‌بری زن از زمین و مقایسه‌اش مطالب زیادی گفته و نوشته بودم. روزی از رادیو سراسری ایران به من زنگ زدند. یک میزگرد رادیویی بود که از طرفی با زهرا صادقی، معاون خانم طبیب‌زاده، رئیس مرکز امور خانواده که معاون رئیس جمهور هم هستند در پشت خط حرف می‌زدند و از طرفی هم با من صحبت می‌کردند. من هم در جلسه‌ای بودم که اصلاً موبایل آنتن نمی‌داد و رفتم توی حیاط با آنها صحبت کردم.

من ایرادهای قانون ارث را گفتم. زهرا صادقی هم به من لطف کردند و کمی مرا معرفی کردند که سالهای سال است ایشان در حوزه زنان کار می‌کنند، ولی آنجا من خیلی ناراحت شدم که گفتند یک مژده به شما بدهم که مقام معظم رهبری هم دستور داده‌اند که قانون ارث تغییر کند و زن بتواند از زمین ارث ببرد. به‌هرحال صحبت‌هایی در آنجا مطرح شد که همه از رادیو پخش نشد.

خدیجه مقدم: علاوه براین که زنان فعال در این انتخابات شرکت نخواهند کرد، حتی بخش بزرگی از توده‌ زنان هم شرکت نخواهند کرد. وضعیتی که الان در ایران داریم خیلی ویژه است. از لحاظ اقتصادی، دولت درآمد نفت را صرف سرمایه‌گذاری برای ایجاد اشتغال و بهتر شدن زندگی مردم نمی‌کند. دولت درآمد نفت را صرف بیشتر کردن عمر خودش می‌کند.

می‌خواهم بگویم که قوانین خیلی روی اراده‌ نمایندگان مجلس تصویب نمی‌شود. از جای دیگری باید دستور بیاید. ساختار اساسی جمهوری اسلامی اجازه نمی‌دهد که نمایندگان مجلس خواسته‌های خودشان و خواسته‌های مردمی را که به آنها رأی داده‌اند مطرح کنند. نمونه‌ دیگر آن لایحه چندهمسری بود. ما در مرحله‌ اول پنج‌هزار نامه‌ اعتراضی جمع کردیم و به مجلس رفتیم. در آنجا زهره الهییان به من باز گفت که آقای خامنه‌ای، مخالف چندهمسری هستند.

می‌خواهم بگویم در این شرایط، در این وضعیتی که همه چیز به رهبری برمی‌گردد، دیگر مجلس چگونه مجلسی است. یعنی معنا و مفهومش را از دست داده است. به‌هرحال بازهم در یک دوره‌هایی شماری نماینده مستقل در مجلس بود که می‌شد رفت با آنها صحبت کرد و به‌هرحال می‌شد مسائلی را در مجلس مطرح کرد. الان با این شکلی که دارد انتخابات مجلس نهم صورت می‌گیرد، دیگر هیچ امیدی نیست حتی به نمایندگانی که خودش را مستقل می‌دانند و وارد مجلس می‌شوند. برای این که خیانت کرده‌اند و دارند به مردم خیانت می‌کنند. این اعلام برائت از جنبش سبز در واقع اعلام برائت از خواسته‌های مردم است و دارند به مردم از همین ابتدا خیانت می‌کنند. خب مشخص است که مجلس پیش رو چگونه مجلسی خواهد شد.

با توجه به این که شما یکی از فعالان مدنی در ایران بودید و همواره تلاش می‌کردید از طریق گفت‌وگو با نمایندگان مجلس، قوانین را با هدف رسیدن زنان به برابری حقوقی در سطح جامعه تغییر دهید، اگر در حال حاضر در ایران بودید در انتخابات شرکت می‌کردید؟

مسلماً در انتخابات شرکت نمی‌کردم. به خاطر این که این یک بازی است، یک نمایش است. ما هیچ وقت عروسک خیمه شب‌بازی آقایان نبوده‌ایم و نیستیم. مجلسی که بخواهد به این شکل کارش را شروع کند، با یکسری نمایندگانی که به این شکل دارند وارد آن می‌شوند، به هیچ‌وجه جایی نیست که ما بتوانیم با آنها وارد مذاکره شویم.

شما فکر می‌کنید زنان فعال سیاسی- اجتماعی، زنانی که شاهد جنبش اعتراضی اخیر بودند، در انتخابات شرکت خواهند کرد؟

من فکر می‌کنم علاوه براین که زنان فعال در این انتخابات شرکت نخواهند کرد، حتی بخش بزرگی از توده‌ زنان هم شرکت نخواهند کرد. وضعیتی که الان در ایران داریم خیلی ویژه است. از لحاظ اقتصادی، دولت درآمد نفت را صرف سرمایه‌گذاری برای ایجاد اشتغال و بهتر شدن زندگی مردم نمی‌کند. دولت درآمد نفت را صرف بیشتر کردن عمر خودش می‌کند. حالا می‌بینید که دیگر به چه طریقی این درآمد دارد مصرف می‌شود. از لحاظ اجتماعی به قدری تبعیض‌ها و فشارها بیشتر شده است که هیچ امنیتی برای مردم وجود ندارد. از لحاظ سیاسی هم می‌بینید که هیچ حزبی در ایران وجود ندارد تا مردم دل‌شان به این خوش باشد که بتوانند از طریق احزاب حرف‌شان را بزنند. در نتیجه هیچ امیدی به این انتخابات وجود ندارد که بخواهیم بگوییم توده‌ زنان در آن شرکت می‌کنند.

البته با توجه به شرایطی که در ایران هست و من درک می‌کنم زنانی را که فکر می‌کنند اگر در این انتخابات شرکت کنند، ممکن است تغییرات کوچکی صورت بگیرد که به نفع‌شان باشد. آنها هم زنانی هستند که فریب وعده وعیدها را می‌خورند. ۹ سال پیش طرح بیمه زنان خانه‌دار تصویب شد و ۹ سال است که این طرح اجرا نمی‌شود. این طرح مسکوت گذاشته شده است و هیچ‌وقت راجع به آن صحبت نمی‌شود، مگر در موقع انتخابات. الان دوباره شروع کرده‌اند به تبلیغات پیرامون طرح بیمه زنان خانه‌دار و خب توده‌ زنان شاید ندانند که ۹ سال پیش این تصویب شده است. کسی نمی‌پرسد چرا اجرا نشد؟ حالا واقعاً امیدی داریم به این که این طرح اجرا شود؟ در واقع با این فریب می‌خواهند فقط زنان را بکشانند پای صندوق‌های رأی. تکرار می‌کنم: من نمی‌توانم بگویم که مردم رأی بدهند یا ندهند. من فقط حدس خودم را می‌زنم.

در این دور تقریباً زنان شرکت‌کننده در انتخابات به عنوان نامزدهای انتخاباتی، به یک سوم دور قبل رسیده‌اند و در همین زمینه طرحی از طرف جامعه‌ زینب به مجلس ارائه شده است. نظر شما درباره این طرح چیست؟

آن طرح به‌هرحال اجرا نخواهد شد، ولی بحث من سر کمیت نیست. بحث‌ من سر کیفیت است. می‌توانند نمایندگان مردی در مجلس باشند که از حقوق زنان دفاع کنند. یعنی می‌تواند تعداد نمایندگان زن زیاد باشد ولی از حقوق زنان دفاع نشود. نمونه‌هایش را ما دیده‌ایم.

خدیجه مقدم: فشار زیادی روی زن‌ها با این تحریم خواهد آمد و این‌ها را بیشتر از همیشه وابسته به مردهاشان و به آن جامعه‌ی مردسالار خواهد کرد. در چنین شرایطی آن فرهنگ مردسالاری هم بیشتر رشد خواهد کرد.

می‌بینید شما که نمایندگان مجلس، مثلاً فاطمه عالیا از چندهمسری دفاع کردند و این دلیل نمی‌شود که ما بگوییم به خاطر ورود تعداد کم زنان به مجلس، ممکن است طرحی را به نفع زنان تصویب نکند یا دولت لایحه‌ای را به مجلس ندهد. البته حضور زنان در همه‌ جا و دوجنسی شدن همه‌ی نهادها و سازمان‌ها و مجالس به‌هرحال باعث می‌شود مسائل زنان بیشتر مطرح شود، ولی من می‌خواهم بگویم مهم این نیست که تعداد زنانی که وارد مجلس می‌شوند، چقدر است. برای این که آن تعداد زنانی هم که می‌خواهند وارد مجلس شوند باید از خواسته‌های مردم اعلام برائت کنند. خب مشخص است که وقتی اعلام برائت می‌کنند، یعنی خواسته‌های مردم را ندیده می‌گیرند. خواسته‌های زنان هم داخل خواسته‌های مردم است. فرقی نمی‌کند.

شما فکر می‌کنید امیدی به طرح اصلاح قانون انتخابات باشد تا زنان بتوانند شرکت فعال‌تری در آن داشته باشند؟

صحبت‌ام راجع به انتخابات آزاد و سالم است. آزاد، سالم و عادلانه. اگر براساس اصول انتخابات انتخاباتی صورت گیرد، زنان هم با تعداد بیشتری می‌توانند وارد مجلس شوند. با این طرح‌های فعلی اما نه. یعنی آن اصل مطلب، ریشه‌ مطلب در این است که انتخابات ما سالم و آزاد و عادلانه نیست. اگر انتخابات آن شرایط خودش را داشته باشد، مسلماً تعداد زنان بیشتری می‌توانند در انتخابات شرکت کنند و احتیاجی به این طرح‌ها نیست.

به نظر شما تحریم‌های اخیر تاثیر ویژه‌ای روی فعالیت زنان خواهد داشت؟

تحریم‌ها طبیعتاً روی زندگی زنان بیشتر تأثیر می‌گذارد. برای این که نمی‌توانیم فقر زنان را در دنیا و در ایران انکار کنیم. زنان فقیرترین قشر جامعه هستند. اکثریت‌شان زیر خط فقر زندگی می‌کنند. بیکاری حتی در بین زنان تحصیلکرده نیز به شدت وجود دارد. وقتی تحریم‌ها وجود دارند، اثر این تحریم‌ها در درجه‌ اول روی بچه‌ها خود را نشان می‌دهد.

یادم هست وقتی اولین تحریم‌ها در ایران صورت گرفت، شیرخشک هزاروهشتصد تومان بود و در عرض دو هفته به پنج هزار تومان رسید. وقتی مردم قدرت خریدشان پایین برود، طبیعتاً مشکلات تحریم روی اولین گروهی که بیشترین تأثیر را می‌گذارد بچه‌ها هستند؛ بعد زنها و بعد بقیه مردم. فشار زیادی روی زن‌ها با این تحریم خواهد آمد و این‌ها را بیشتر از همیشه وابسته به مردهاشان و به آن جامعه‌ی مردسالار خواهد کرد. در چنین شرایطی آن فرهنگ مردسالاری هم بیشتر رشد خواهد کرد.

راحله، نماد زنان خشونت‌دیده و خاموش

Maryam — Sun, 27 Nov 2011 07:59:17 +0000

خدیجه مقدم

خدیجه مقدم- راحله، یک زن فقیر بی‌سواد و ترک‌زبان بود. همین یک جمله کافی است تا ابعاد خشونت وحشتناک طبقاتی، ملیتی و جنسیتی که بر سر این زن آوار شد، روشن شود.

"راحله زمانی"، چهارسال پیش در چنین روز‌هایی که فمینیست‌های جهان و طرفداران حقوق بشر، به مناسبت ۲۵ نوامبر، روز "رفع خشونت علیه زنان" و ۱۰ دسامبر، "روز جهانی حقوق بشر"، برای کاهش خشونت علیه زنان و رعایت حقوق بشر تلاش‌های گسترده‌ای می‌کردند، در زندان اوین دوبار به پای چوبه دار رفت و بالاخره اعدام شد.

آخرین جمله‌های راحله را بعد از توقف حکم اول اعدام‌اش، وقتی که به زبان شیرین ترکی تشکر می‌کرد، هرگز فراموش نخواهم کرد. او گفت: "اگر نتوانستید موفق شوید و مرا اعدام کردند ناراحت نباشید. چون من خوشحالم که دوستانی چون شما دارم، تنها نیستم و تنها از این دنیا نمی‌روم. فقط، برای دخترم نگرانم که مبادا به سرنوشت من دچار شود."

راحله که بود؟

راحله زمانی، دختری اهل روستای "ایدلی"، یکی از روستاهای شهرستان "سراب" از استان "اردبیل" بود. روستایی به‌شدت فقیر که در حال حاضر هم نه مدرسه‌ای دارد، نه حمامی ونه حتی مسجدی.

در ۱۴ سالگی راحله را به دلیل فقر، به عقد علی محمودی، یکی از مردان روستا در‌آورده بودند. علی، مردی عصبی و پرخاشگر بوده و راحله را هر شب به بهانه‌ای به باد کتک می‌گرفته است. زن بار‌ها در اثر این ضربات بی‌هوش شده بوده است. یک‌بار هم در اثر ضرب و شتم به خونریزی می‌افتد و جنینی که در شکم داشته سقط می‌شود. راحله سه پرونده پزشکی در بیمارستان سراب داشت و قبل از اعدامش گفته بود: "شبی که از کتک‌های شوهرم عاصی شده بودم به خانه پدرم رفتم و گفتم که نمی‌توانم با همسرم زندگی کنم. پدرم مرا به باد کتک گرفت که: ما دختر دم بخت در خانه داریم و تو آبروی ما و خواهرت را حفظ کن و به سر زندگی‌ات برگرد. همه مرد‌ها زن‌شان را می‌زنند اینکه مشکلی نیست."

راحله هنگام بازگشت به خانه، چندین سیلی محکم هم از مادرشوهر نصیب‌اش می‌شود: "کجا رفته بودی این وقت شب؟" او از آن شب به بعد، تصمیم می‌گیرد در اوج بی‌پناهی، سکوت کند.

راحله و علی، بعد از تولد دخترشان به یکی از شهرک‌های حاشیه‌ای و فقیرنشین تهران به نام "اسلامشهر" نقل مکان و زندگی جدیدی را آغاز کردند. در این دوران توقعات مرد از راحله، با دیدن فیلم‌های پورنو، بیشتر و بیشتر می‌شود و بعد با زنان دیگری ارتباط جنسی برقرار می‌کند. یکی از روزها، بعد از تولد پسرشان، در حالی که راحله هنوز در دوران بحران جسمی بعد از زایمان بوده، همسرش، زنی را به خانه می‌آورد و در جواب اعتراض راحله، به او می‌گوید که تو دو شکم زاییده‌ای و دیگر به درد من نمی‌خوری.

آخرین جمله‌های راحله را بعد از توقف حکم اول اعدام‌اش، وقتی که به زبان شیرین ترکی تشکر می‌کرد، هرگز فراموش نخواهم کرد. او گفت: "اگر نتوانستید موفق شوید و مرا اعدام کردند ناراحت نباشید. چون من خوشحالم که تنها از این دنیا نمی‌روم. فقط، برای دخترم نگرانم که مبادا به سرنوشت من دچار شود"

راحله دو شب پیاپی قرصی را که همسرش برای آرام کردن‌اش به او می‌داده، می‌خورد و در نهایت مرتکب قتل مرد می‌شود. خود او درباره آن شب گفته بود: "با میله‌ای که هر روز مرا می‌زد به سرش کوبیدم، نفهمیدم مرد یا بی‌هوش شد. برای اینکه او را پنهان کنم قطعه قطعه‌اش کردم. هربار قسمتی از بدن‌اش را با چاقو می‌بریدم. انگار، دوباره بلند می‌شد و مرا کتک می‌زد. اصلاً حال عادی نداشتم و نمی‌دانم این همه زور و نیرو را از کجا آورده بودم."

راحله چون زبان فارسی نمی‌دانست در بازپرسی نتوانسته بود، توضیحات کافی بدهد و فقط گفته بود: "من شوهرم را کشتم."

هنگامی که پس از گذشت دو روز او را برای انجام معاینات پزشکی می‌برند، اثری از جنون آنی یا داروی روان‌گردان در او دیده نمی‌شود.

آشنایی با راحله و تلاش فعالان جنبش زنان و مادران صلح

هنگامی که محبوبه حسین‌زاده و ناهید کشاورز، دو تن از فعالان جنبش زنان و کمپین یک میلیون امضا، در بهار ۱۳۸۶ به خاطر جمع‌آوری امضا برای این کمپین، بازداشت و به زندان اوین منتقل می‌شوند، راحله را می‌بینند و پس از شنیدن داستان زندگی‌اش، تلاش برای اثبات بی‌گناهی او را آغاز می‌کنند.

در پی معرفی راحله به فعالان حقوق زنان، زهره ارزنی وکیل جنبش زنان، وکالت راحله را به عهده می‌گیرد. پیش از آن، راحله در داگاه بدوی، بدون وکیل و در یک محکمه فارسی زبان، اصلاً متوجه نشده بوده که درجلسه دادگاه حضور دارد. دادگاه تجدید نظر نیز با حضور وکیل تسخیری برگزار شده بوده و وکیل حتی یک‌بارهم به ملاقات راحله نرفته بوده. وقتی در دادگاه از راحله خواسته بودند که آخرین دفاع خود را انجام دهد، او، معنای کلمه "دفاع" را نمی‌دانسته و فقط تکرار می‌کرده: "من شوهرم را کشتم."

در پی این جلسات محاکمه بوده است که وی به به قصاص و اعدام محکوم می‌شود. تلاش فعالان جنبش زنان و مادران صلح، در ارتباط با خانواده قاتل و مقتول و تلاش برای جلب رضایت از خانواده مقتول، با نوشتن مطلب و مصاحبه و درخواست از مسئولان قضایی، باعث می‌شود که حکم اعدام راحله به مدت یک ماه به تعویق بیافتد.

در این فاصله برگه گواهی از چهار وکیل برجسته در تهران مبنی بر اینکه پرونده او دارای شبهه است و طبق قانون باید مورد رسیدگی مجدد قرار گیرد، آماده می‌شود. بعد از ۱۵ روز از توقف حکم اعدام اما راحله در سحرگاه ۱۲ دی ماه ۱۳۸۶ اعدام می‌شود.

بسیاری از فعالان کمپین یک میلیون امضا و مادران صلح، شب اعدام راحله، تا صبح پشت دیوارهای زندان اوین بودند تا شاید در لحظه‌های آخر بتوانند، رضایت خانواده مقتول را جلب کنند، اما می‌دانستند که، راحله، حتی ازطرف خانواده خودش نیز فراموش شده است و در مدت سه سال حضور در زندان حتی یک نفر واسطه نمی‌شود تا او با بچه‌هایش ملاقات کند.

همه آن‌ها که پشت در زندان بودند، می‌دانستند که راحله قربانی فقر و بی‌سوادی و تبعیض و نابرابری است و وقتی خشونت طبقاتی، ملیتی و جنسیتی در جامعه وجود دارد، بازتولید خشونت به شکل‌های مختلف چیز غریبی نیست. وقتی نیمی از جمعیت ایران، از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود محرومند و جامعه مردسالار و قوانین زن‌ستیز، زنان را اصلاً به حساب نمی‌آورد، وقتی خشونت در رسانه‎ها و بلندگوهای رسمی کشور تبلیغ و ترویج می‌شود، آیا انتظاری جز بازتولید خشونت و جامعه‌ای ناهنجار، باقی می‌ماند؟ طبیعی است که نه. در چنین جامعه‌ای است که مردم هم قربانی می‌شوند و هم شکنجه‌گر.

در همین زمینه:

گفت‌وگو با مهرداد درویش‌پور: خشونت یک پدیده مردانه است

کمپین‌های هلندی علیه خشونت خانگی و قتل‌های ناموسی

فشار روانی در مالزی، یعنی خشونت

مانع‌تراشی برای اشتغال زنان به بهانه احترام به زن و مادر

Maryam — Thu, 13 Oct 2011 11:06:22 +0000

خدیجه مقدم

خدیجه مقدم- دوسوم ساعت‌های کاری دنیا را زنان پر می‌کنند، ولی در مقابل، یک دهم درآمد جهان نصیب‌شان می‌شود. یعنی زنان در توسعه نقش مهمی دارند ولی از مواهب آن بی‌بهره‌اند.

این نقش جهانی، همراه با تبعیض و نابرابری و بی‌عدالتی در مورد زنان ایران نیز به‌شدت صدق می‌کند؛ به طوری که یکی از مشکلات و دشواری‌های دولت‌های وقت در ایران اشتغال به معنای مشارکت اقتصادی زنان بوده است و هست،ولی متاسفانه برای رفع یا کاهش آن به صورتی غیرکار‌شناسانه و غیرواقع‌بینانه عمل کرده‌اند و زمینه‌های بحرانی‌تر شدن اشتغال زنان را بیش از پیش فراهم کرده‌اند.

این بحران را می‌توان با مقایسه نرخ اشتغال زنان و میزان رشد سواد آنان، طی ۳۰ سال گذشته، ازسال ۱۳۵۵ تا ۱۳۸۵ به روشنی مشاهد کرد.

براساس گزارش مرکز آمار ایران در سال ۱۳۵۵شمار زنان باسواد چهارمیلیون و ۶۷۹ هزارنفر بوده است و تا سال ۱۳۸۵ به ۲۵ میلیون و ۲۴۷ هزارنفر افزایش پیدا کرده است. یعنی طی ۳۰ سال شمار زنان باسواد در کشور پنج برابر شده و به تعبیری عامیانه، میزان آن ۵۰۰ درصد بالا رفته است، در حالی‌که در سال ۱۳۵۵نرخ اشتغال زنان ۱۲درصد و در سال ۱۳۸۵ به ۱۶/۴ درصد رسیده و تنها ۴/۴ درصد افزایش پیدا کرده است.

بیکاری زنان،تفکر مرد‌سالار دینی و بی‌کفایتی دولت‌

عدم تناسب و توازن میان دو مولفه شمار زنان باسواد و نرخ اشتغال زنان، عمق فاجعه بیکاری زنان در ایران را نشان می‌دهد و در این شرایط است که زنان از بیکاری و فقر به بیگاری تن می‌دهند و بخش خصوصی از این آشفته بازار کار استفاده می‌کند و نیروی کار ارزان زنان، زمینه رونق کسب و کار آنان را فراهم آورده است.

بیکاری زنان در ایران ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی نیز دارد که بخشی از قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان از آن‌ها سرچشمه می‌گیرد، مانند قانون پرداخت نفقه به زن از طرف شوهر یا اجازه همسر برای اشتغال زن و... ولی بخش مهمی از بیکاری زنان، به دلیل تفکر مردسالار دینی حاکم و بی‌کفایتی دولت‌های وقت در ایران است که عدم دسترسی زنان به فرصت‌های شغلی را افزایش داده است. به‌طوری که حتی در دوران جنگ هشت ساله ایران و عراق که قاعدتاً باید نیاز به مشارکت اقتصادی زنان عیان و بیان می‌شد، دولت با تکیه بر درآمد نفت، بدون نیاز به مشارکت اقتصادی زنان، جنگ را پیش برد؛ به طوری که نرخ اشتغال زنان در دهه۶۰ پایین‌ترین نرخ را در ۴۰ساله اخیرایران داشته است. یعنی هشت درصد، در حالی که اگر تلاش‌های زنان در دوران جنگ نبود، خانواده و جامعه دچار آسیب‌های بیشتر و جبران‌ناپذیرتری می‌شد. به راستی کار و تلاش زنان در دوران جنگ، کجا محاسبه شد؟

طی ۳۰ سال شمار زنان باسواد در کشور پنج برابر شده و میزان آن ۵۰۰ درصد بالا رفته است، در حالی‌که نرخ اشتغال۱۲درصدی زنان در سال ۱۳۵۵ ، در سال ۱۳۸۵ به ۱۶/۴ درصد رسیده و تنها ۴/۴ درصد افزایش پیدا کرده است

روی آوردن به تحصیلات دانشگاهی در بین دختران، یکی دیگر از دلایل عدم دسترسی به فرصت‌های برابر شغلی برای زنان در سطوح مختلف است. به‌طوری که خانواده‌ها هزینه زیادی را متحمل می‌شوند تا شاید با تحصیلات بیشتر، دختران‌شان شغل مناسبی بیابند.

افزایش حضور زنان در مقاطع تحصیلی دانشگاهی، در چندین سال اخیر، میزانی بالا‌تر از ۶۰ درصد ورودی دانشگاه‌ها را به خود اختصاص داده است ولی آمار بالای زنان تحصیلکرده نیز، به جای فرصت، به عنوان یک تهدید از طرف حکومت تلقی می‌شود و دولت و مجلس شورای اسلامی به صورتی هماهنگ برای محدود ساختن دختران در تحصیلات دانشگاهی عمل می‌کنند.

از طرفی افزایش نرخ تحصیلات دانشگاهی زنان در ایران به‌عنوان یک گام مثبت درجمهوری اسلامی قلمداد و در مجامع بین‌المللی به آن مباهات می‌شود و از طرف دیگر ترس و هراس از اینکه زنان جای مردان را در مشاغل تخصصی اشغال کنند بی‌پرده بیان می‌شود. تا جایی که مرضیه دستجردی تنها وزیر زن دولت محمود احمدی‌نژاد، در بهمن ماه ۱۳۸۹ به مسئولان سازمان سنجش کشور هشدار می‌دهد که اگر روند گزینش دانشجو را کنترل نکنند نسبت دختران، به کل ورودی دانشگاه‌ها، به ۷۰ درصد هم خواهد رسید. اینگونه هراس‌ها، دولت و مجلس را بر آن می‌دارد که با تدوین قوانین و اعمال روش‌هایی در اجرا، ورود دختران را در دانشگاه‌ها محدود کنند.

هراس دولت از تاثیر زنان تحصیل‌کرده در جامعه

سهمیه‌بندی جنسیتی، حتی در انتخاب رشته‌ها که از اول انقلاب شروع شد همچنان ادامه دارد. جداسازی جنسیتی، بومی‌گزینی دانشجویان دختر و تاسیس دانشگاه‌های تک‌جنسیتی از جمله این تلاش‌هاست. علاوه بر این‌ها، دولت و مجلس، با ایجاد موانعی برای جلوگیری از تاثیر زنان تحصیل‌کرده در جامعه، مانع ورود آنان به بازار کاررسمی با رنگ و لعاب احترام به زن و مادر می‌شوند. مانند تصویب قانون کار نیمه‌وقت برای زنان، عدم استخدام زنان در بسیاری از رشته‌ها، تصویب طرح "دورکاری" و امثال آن. بدین‌سان است که نرخ بیکاری زنان ۱۵ تا ۲۴ ساله طبق سالنامه آماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵ به ۳۱/۸ درصد افزایش پیدا می‌کند.

دولت ایران به عنوان یکی از اعضای قدیمی سازمان جهانی کار موظف به تامین شرایط کار شایسته، بدون تبعیض برای همه مردم است و این امر در برنامه‌های پنج ساله دولت‌‌های وقت نیز مورد تصویب و تاکید قرار گرفته است.

حتی در دوران جنگ هشت ساله ایران و عراق که قاعدتاً باید نیاز به مشارکت اقتصادی زنان عیان و بیان می‌شد، دولت با تکیه بر درآمد نفت، بدون نیاز به مشارکت اقتصادی زنان، جنگ را پیش برد؛ به طوری که نرخ اشتغال زنان در دهه۶۰ پایین‌ترین نرخ را در ۴۰ساله اخیرایران داشته است

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، عبدالرضا شیخ‎الاسلامی در سخنرانی خود در یکصدمین اجلاس بین‌المللی کار در خرداد ۱۳۹۰ در ژنو می‌گوید: "جهان امروز شاهد طرح پرسش‌های نو و مسائل چندوجهی در حوزه‌های مختلف بود و نهاد‌های مدنی و مجامع بین‌المللی و دولت‌ها را ناگزیر از ورود متعهدانه به این موضوعات کرده است. موضوعاتی چون عدالت اجتماعی، عدم تبعیض در اشتغال و جهانی‌سازی منصفانه در عصر کنونی تعاریف متفاوتی یافته است... در جمهوری اسلامی ایران که با شعار تحقق عدالت اجتماعی و رفع تبعیض و محرومیت و ارتقاء کرامت انسانی و زدودن شکاف طبقاتی و تضمین زندگی شایسته برای تمام آحاد جامعه استقرار یافته، ایجاد فرصت‌های اشتغال و پایدار و گسترش حمایت‌های اجتماعی، همواره در اولویت اقدامات اجرایی بوده است."

آیا ایجاد فرصت‌های اشتغال پایدار همواره در اولویت اقدامات اجرایی بوده است؟لازم نیست به حافظه تاریخی‌مان فشار بیاوریم.به همین روزهای و ماه‌های اخیر نگاهی بیاندازیم، به سه‌هزارمیلیارد تومان اختلاس بانکی، به کمک‌های نقدی به کشورهای منطقه از جمله افغانستان و تایید رئیس جمهور آن در زمستان ۱۳۸۹(مبنی بر این که سالی دوبار در حدود ۵۰۰، ۶۰۰ و ۷۰۰ هزار یورو از طرف دولت ایران برای اداره کاخ ریاست جمهوری افغانستان کمک نقدی می‌شود). در این صورت متوجه می‌شویم، آب در کوزه و جوانان تشنه‌لب ما گرد جهان می‌گردند.

با توجه به اینکه در سال ۱۳۸۲ برای ایجاد اشتغال هر زن سرپرست خانوار و در ازایفهرست بیمه پرداختی به سازمان بیمه‌های اجتماعی، به تعاونی‌های زنان ۲/۵ میلیون تومان از طرف دولت وام داده می‌شد، حساب کنید برای ایجاد اشتغال هر جوان تحصیلکرده، اگر ۲۵ میلیون تومان مورد نیاز باشد، با مبالغ اختلاس شده و کمک‌های نقدی به کشور‌های منطقه، تنها در یک سال برای چه تعداد از بیکاران می‌شد ایجاد اشتغال کرد؟ حتی اگر کمک‌های نقدی به صورت کالا به کشورهای منطقه صادر می‌شد، چه تعداد از بیکاران برای تولید کالاهای کمکی، دارای شغل می‌شدند. می‌توان به راحتی نتیجه گرفت که در ایران بیکاری و عوارض ناشی از آن، اعتیاد، تن‌فروشی، جرم و جنایت، قابل درمان است.

دولت جمهوری اسلامی موظف است براساس ماده یک اصل ۴۳ قانون اساسی، شرایط و امکانات کار برای همه به منظور رسیدن به اشتغال کامل را تامین کند و "همه"، قاعدتاً باید همه زنان، مردان، اقلیت‌های جنسی با هر مذهب و گرایش و ملیتی را در بربگیرد تا جامعه با استفاده از تخصص و خلاقیت همه مردم به توسعه دست یابد و مردم نیزاز کار و زندگی شایسته بهره‌مند شوند.

در همین زمینه

زنان، کارگران ارزان

به بهانه روز جهانی صلح

arezoo — Fri, 30 Sep 2011 17:35:15 +0000

خدیجه مقدم

خدیجه مقدم - سازمان ملل که از دستاوردهای جامعه بشری بعد از جنگ جهانی دوم است و بالاترین هدف آن ایجاد صلح جهانیتعریف شده، تاکنون قطعنامه‌های زیادی برای اسقرار صلح و امنیت در جهانصادر کرده است. از طرف این سازمان ۲۱ سپتامبر روز جهان صلح اعلام شده است. سی‌سال از تعیین چنین روزی برای اندیشیدن به ضرورت صلح می‌گذرد، اما جهانهمچنان به‌طور مستمر در معرض جنگ و خونریزی و حتی تهدید نابودی بوده است.

موضوع امسال این روز، "صلح و مردم‌سالاری" است. پیام آقای بانکی مون، دبیر کل سازمان ملل را می‌خوانم. در پیام او آمده است: "در شرایط صلح نه تنها باید جنگی در کار نباشد بلکه، عدالت و امنیت نیز به عنوان دو عنصر مهم باید مد نظر قرار بگیرد." در پایان پیام نیز روی "صلح جهانی، روزی که برای دیدن آن باید قوه تخیلی قوی داشت" تاکید شده است.

وقتی به رویدادهای دنیا نگاه می‌کنم با دبیرکل سازمان مللهم‌عقیده می‌شوم که دیدن چنین روزی شاید تنها رویایی باشد.

خبرها را در آستانه روز جهانی صلح مرور می‌کنم: "رئیس شورای عالی صلح افغانستان کشته شد"، "قتل و کشتار و بمبگذاری از خاورمیانه تا آفریقا"، "اعدام سی‌نفر در سی‌روز در ایران"، "زندانی شدن و شکنجه بسیاری از آزادیخواهان در کشورهای عربی و نیز در ایران" و ادامه مبارزات مردم برای دست یافتن به برابری و آزادی.

کابوس رادیواکتیو

به‌جز چند وبلاگ شخصی طرفداران محیط زیست و صلح در ایران و وب‌سایت مادران صلح هیچ خبری از روز جهانی صلح نیست. همه را می‌خوانم. مطالب بسیار زیبا و درست و به‌جا به نگارش درآمده‌اند ولی دریغ از هشدار خطر بزرگی که در کمین صلح جهانی است. حتی در پیام دبیر کل سازمان ملل اشاره‌ای به آن نشده است. امنیت و عدالت در جهان در سایه بمب‌های اتمی آن‌قدر دور از ذهن است که به واقع قدرت تخیلی قوی می‌خواهد که روزی صلح در جهان را ببینیم.

در حالی که مواد رادیواکتیو، دانشمندان هسته‌ای و هواداران صلح و محیط زیست را دچار کابوس وحشتناکی کرده است، رهبران سیاسی، با صلح‌آمیز خواندن انرژی هسته‌ای با منابع مالی مردم به جنگ با مردم آماده می‌شوند. در کشورهایی که دارای نیروگاه‌های هسته‌ای و مطبوعات آزاد هستند، هواداران صلح و محیط زیست، صلح‌آمیز نبودن این صنعت را حتی اگر هدف ساختن بمب اتم هم نباشد به مردم منعکس می‌کنند.

هشدار

همایون مهمنش، استاد فیزیک ساکن آلمان، در وبلاگ شخصی خود در 30 آذر1386 به مناسبت تحویل نخستین محموله سوخت نیروگاه بوشهر در مورد اثرات مخرب این صنعت نوشته است: "وجود مواد رادیواکتیو برای انسان غیر محسوس است. تابش بعضی از مواد رادیواکتیو میلیون‌ها سال ادامه دارد ... ابتلای کودکان به سرطان و سرطان خون بسیار مهم است."

مردم هیروشیما و ناکازاکی ژاپن که هدف دو بمب هسته‌ای آمریکا، در پایان جنگ دوم جهانی در اوت 1945بودند پس از نیم قرن، هنوز هم با عواقب این بمب‌ها دست و پنجه نرم می‌کنند. ساکنان خزر بعد از گذشت 20 سال از حادثه چرنوبیل با مشکل آلودگی دریای خزر، انقراض بسیاری از ماهیان و عدم کوچ بسیاری از پرندگان در سواحل دریای خزر و همچنین آلودگی بسیاری از محصولات کشاورزی در این منطقه روبه‌رو هستند.

وی همچنین درباره استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای که همواره مایه فخر دولتمردان ایران بوده است، می‌نویسد: "در حالی که بمب‌های هسته‌ای هیروشیما و ناکازاکی، قدرت انفجاری 13 کیلو تن داشتند، قدرت انفجاری بمب‌های هسته‌ای جدید بالغ بر 25 مگا تن یعنی دوهزار برابر آن است. یعنی امروزه چند بمب هسته‌ای برای نابودی کل بشریت کافی است. حتی استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای با خطراتی فاجعه‌بار روبه‌رو است."

خدیجه مقدم

زباله‌های اتمی

همانطور که از تلاش‌های هواداران محیط زیست در اخبار جهان منعکس می‌شود، تاکنون راه حلی برای بازیافت زباله‌های اتمی یا دفن بی‌خطر آن پیدا نشده است. این زباله‌ها هر کجا که باشند، در بیابان‌ها یا در قعر دریاها و اقیانوس‌ها، به شکل یک نیروگاه فعال اتمی عمل می‌کنند و اورانیوم فرسوده یک نام عوام‌فریبانه است که سودجویان هسته‌ای بر آن گذاشته‌اند.

اخبار حوادث هسته‌ای که تاکنون در مطبوعات آزاد جهان منتشر شده حاکی از این است که در اثر سوء مدیریت، سهل‌انگاری و خطای انسانی- هرچه که نامش را بگذاریم فرقی نمی‌کند- زندگی میلیون‌ها انسان و موجود زنده روی زمین نابود شده است. علاوه بر این حوادث طبیعی یا بلایای طبیعی نیز مانند سیل، رانش زمین، آتشفشان، زلزله و... که از کنترل انسان خارج‌اند (مثل زلزله‌ای که در مارس 2011 در ژاپن به وقوع پیوست و موجب آتش‌سوزی در یکی از مجهزترین نیروگاه‌های هسته‌ای جهان شد)، غیر قابل پیش‌بینی و ناعلاج‌اند.

مدیریت بحران هسته‌ای

سئوال اینجاست که آیا ایران به حدی از پیشرفت رسیده است که این همه خطرات را که پیشرفته‌ترین کشورها نتوانسته‌اند از بین ببرند، مدیریت کند؟

ایران کشوری با آفتابی تابان و طبیعتی چهارفصل را چه نیازی به سرمایه‌گذاری در انرژی هسته‌ای است؟ صنعت هسته‌ای با سرمایه‌گذاری‌های کلان، از توجه به سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک که میزان اشتغال‌زایی بالایی هم دارند کاسته است.

در پایان سخن، باید گفت هم‌اکنون در کشور فرانسه، ژاپن، هندوستان، روسیه، استرالیا مشغول ساختن نیروگاه‌هایی با استفاده از "توریوم" هستند.

دانشمندان این کشورها به این نتیجه رسیده‌اند که توریوم عنصری است که به مقدار فراوان در پوسته زمین وجود دارد و بیشتر از اورانیوم در دسترس است. منبع انرژی پاک هسته‌ای است. یک تن توریوم به اندازه 200 تن اورانیوم و 3/5 تن زغال سنگ انرژی تولید می‌کند و صاحب‌نظران علمی برجسته دنیا ازجمله رابیای ایتالیایی، برنده جایزه نوبل در رشته فیزیک اتمی 1984، ثابت می‌کند که توریوم در راکتورهای اتمی بسیار بی‌خطر‌تر از اورانیوم است. چون ضایعات آن بسیار کم‌خطرتر از اورانیوم است و راکتورهای توریوم، کوچک‌تر و کم‌هزینه‌ترند و احتیاج به نگهدارنده‌های آب فشار قوی ندارد. ایجاد سلاح هسته‌ای از توریوم نیز غیر ممکن است.

برای سرمایه‌گذاری حتی در انرژی هسته‌ای باید از جدیدترین پدیده‌های علمی استفاده کرد یا حداقل بررسی و مطالعه کرد و شتابزده در صنایع از رده خارج‌شده جهان اموال و دارایی‌های مردم و طبیعت را به باد نداد.