ایران و آمریکا

سخنگوی فارسی‌زبان وزارت خارجه آمریکا: مذاکرات آلماآتی مثبت بود

politics — Fri, 01 Mar 2013 17:31:01 +0000

لیدا حسینی‌نژاد

لیدا حسینی‌نژاد − دور تازه مذاکرات بین ایران با گروه ۱+۵ شامل آمريکا، فرانسه، بريتانيا، روسيه چين و آلمان، هشتم و نهم اسفندماه در آلماآتی قزاقستان برگزار شد. مقامات ایران این گفت‌وگوها را در اظهارات رسمی خود مثبت ارزیابی کرده‌اند.

در پایان این دور از گفت‌وگوها دو طرف تصميم گرفته‌اند شانزدهم فروردین سال آینده باز هم به سر ميز مذاکره بازگردند.

● گفت‌وگو با آلن ایر

در مورد نتایج این مذاکرات و چشم انداز مذاکرات آینده با آلن ایر سخنگوی فارسی‌زبان وزارت امور خارجه آمریکا گفت‌وگو کردم. در آغاز مصاحبه از او خواستم برای اینکه برداشتش را از مذاکرات اتمی اخیر نشان دهد یکی از این گزاره‌ها را برگزیند:

۱. مذاکره بی‌محتوا بود و به نتیجه خاصی نرسید

۲. مذاکره مثبت بود، و دو طرف برخوردای سازنده و تفاهم‌آمیز داشتند،

۳. مذاکره فقط به این نتیجه رسید که باید به مذاکره ادامه داد. این نتیجه اصلی مذاکره بوده است.

آلن ایر، گزاره دوم را برگزید.

گفت‌وگو با سخنگوی فارسی‌زبان وزارت حارجه آمریکا را از طریق لینک زیر بشنوید.

رابطه ایران و آمریکا ار نگاه مردم

politics — Wed, 28 Nov 2012 10:25:28 +0000

ناصر کرامتی

ناصر کرامتی − علي‌اکبر صالحي، وزير امور خارجه ایران در تاریخ ۲۲/۸/۹۱ گفته است: «تصميم‌گيري درخصوص گفتگوي دوجانبه با امريکا که همه ابعاد سياسي دو کشور را در بر بگيرد، بر عهده مقام معظم رهبري است». چیزی که در این میان برای نظام حاکم مهم نیست، نظر مردم است.

اما مردم درباره موضوع رابطه ایران و آمریکا چه می‌گویند؟

تحقیق میدانی قابل اتکا در این باره غیرممکن نیست، اما امکانات و تدارکی جدی می‌طلبد. ثبت نظراتی که به طور اتفاقی شنیده شده، جای تحقیق روشمند را نمی‌گیرد، اما آنچه را که از این طریق می‌توان بازتاب داد، به عنوان نظرات مطرح در میان مردم، قابل تأمل هستند.

آنچه در زیر می‌خوانید حاصل تلاش برای گوش کردن به نظر مردم در گوشه و کنار جامعه و ثبت آنهاست.

ملیحه – خانه دار

دشمنیِ زیاد خوب نیست. دشمنی وقتی قدیمی و کهنه بشود همه در آتش ندانم کاری آن می‌سوزند. مثل وقتی که دو همساده (همسایه) در یک کوچه با هم به اختلاف می‌خورند و این اختلاف و قهر قدیمی می‌شود. بعداً بچه‌های اینها هم با هم دشمنی می‌کنند ولی این بچه‌های نمی‌دانند چرا با هم دشمنی می‌کنند. چون بزرگترهایشان دعوا داشتند و قهر بودند این بچه‌ها هم می‌خواهند سر به تن همدیگر نباشد. فایده این چیست؟ جز اینکه کینه قدیمی می‌شود؟
همین صدام مگر نبود بچه‌های مردم را کشت، جوان‌های ایران را کشت. این همه مادر را داغدار پسر کرد. صلح که شد خانواده شهدا را می‌بردند مهمانی صدام.

همسایه‌ای داریم اسم‌اش اکرم خانم است. دوتا پسر داشت در جنگ (ایران و عراق) شهید شدند. قبل از باز شدن مرزها (حمله آمریکا به عراق) رفتند زیارت امام حسین. توی صف نانوائی تعریف می‌کرد که خانواده شهدا را که می‌برند عراق برای زیارت یک شب شام مهمان صدام هستند. می‌گفت بهترین پذیرائی، بهترین شام، هیچ کس بی احترامی نکرده بود با اینکه بعد از جنگ بود.

خوب این چه کاری است اول با هم بجنگید، همه جوان‌ها را به کشتن بدهید، بعد برای هم مهمانی و پذیرائی بگیرید. از اول که جنگ شد با هم حرف می‌زدید دعوا را تمام می‌کردید. این همه خرابی و بمب باران هم نبود. حالا شده ایران و آمریکا! مثل اینکه حتماً باید اول جنگ کنیم تا بعد آشتی کنیم.

سعید – دانشجو

من اهل تئوری توطئه نیستم اما از اخباری که در اینترنت و تلویزیون پخش می‌شود اینطور برداشت می‌کنم که ایران و آمریکا با هم رابطه سیاسی دارند. البته دو کشور سفارت خانه ندارند و در ظاهر با هم دشمنی دارند و مدام علیه یکدیگر خط و نشان می‌کشند.

در مذاکرات ۵+۱ نماینده کشور آمریکا حضور دارد. این اسم‌اش اگر گفتگو و مذاکره نیست پس چیست؟ البته کار عاقلانه‌ای است. فعالان سیاسی و خبرنگاران نباید طوری خبر و مقاله بنویسند که جمهوری اسلامی خجالت بکشد و مذاکرات را قطع کند. نباید فضا طوری شکل بگیرد که جمهوری اسلامی فکر کند اگر همه بفهمند با آمریکا مذاکره می‌کند، آبرویش می‌رود یا بهانه به دست مخالفان می‌افتد که تبلیغات کنند. به نظر من باید فعالان سیاسی و خبرنگاران در مطالب خود فضا را آرام کنند. از زخم زبان و تحریک جمهوری اسلامی دست بکشند و اتفاقا حکومت را تشویق کنند چنین مذاکراتی را علنی و در سطح بالاتر ادامه بدهد.

رضا – فعال سیاسی

متاسفانه سایت‌های خبری و تحلیلی و نیز روزنامه‌های چاپ ایران دارای پایگاه اینترنتی قوی برای تحقیق و بررسی علاقه‌مندان و مطالعه کنندگان ندارند. بیشتر سایت‌های فارسی زبان به دلیل نداشتن فایر وال مناسب یا شرکت سرویس دهنده معتبر، تمامی مطالب قدیمی خود را از دست داده‌اند اما عده‌ای آرشیو روزنامه‌های دوم خردادی را دارند. مطالب بسیار خوبی در این روزنامه‌ها هست که بازتاب دهنده واقعیت خالص آن ایام است.

به خاطر دارم در دوران حمله آمریکا به افغانستان و عراق مطالبی در این روزنامه‌ها خواندم با این موضوع که مقامات آمریکا و ایران به توافق رسیده‌اند در جریان حمله به طالبان و صدام، در صورت صدمه دیدن هواپیماهای آمریکایی بتوانند در فرودگاه‌های ایران فرود اضطراری کنند. به شما اطمنیان می‌دهم که اشتباه نمی‌کنم و این روزنامه‌ها را دارم و می‌توانم اصل مطالب را استخراج کنم. به هر حال منظور این است که در مواردی که منافع مشترک بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا وجود داشته است، دولت‌ها پنهانی مذاکره کرده‌اند. جمهوری اسلامی با طالبان و صدام حسین مشکلات جدی داشت و از نا امنی این دو کشور دچار هزینه‌های امنیتی و سیاسی می‌شد. آمریکا هم از حذف طالبان و صدام سود می‌برد. به یاد دارم روزنامه‌ها از فرود یک جنگنده آمریکایی صدمه دیده در جنگ افغانستان، در فرودگاه مشهد خبر دادند که بعد از تعمیر به آمریکائی‌ها تحویل داده شد.

بیشترین ظرفیت ایجاد روابط سیاسی در عرف بین‌المللی از طریق سفارت‌خانه و سفیر ممکن است. اما هر نوع مذاکره یا ارتباطی بین حکومت آمریکا و ایران یک ارتباط سیاسی است. مسئله فعلی رو شدن (علنی شدن) یا رو نشدن این گونه ارتباط‌ها و گسترش و ارتقاء این روابط است که ظاهراً دو طرف جدی‌تر از گذشته در فکر آن هستند.

جاوید – لوازم صوتی و تصویری

آقا (احمدی‌نژاد) در تلویزیون خودمان ۲۴ ساعته به آمریکا فحش می‌دهد و این بسیجی‌ها خودشان را پاره می‌کنند و «مرگ بر آمریکا» می‌گویند بعد هر سال جمع می‌کند با فک و فامیل‌اش می‌رود آمریکا. اگر شیطان است، اگر بد است، خودت چرا می‌روی؟ حتماً خوش می‌گذرد که هر سال می‌رود آنجا. آدم جائی که بد بگذرد و خوب نباشد که نمی‌رود. روی شبکه (منظور اش شبکه‌های ماهواره‌ای است) داشت سخنرانی‌اش (مصاحبه‌اش) را پخش می‌کرد با یک شبکه خارجی. می‌گفت ما مشکلی نداریم برای رابطه با آمریکا. می‌گفت آمریکا و ایران قوی هستند باید با هم کار کنند، متحد باشند. بعد اینجا (ایران) می‌گوید آمریکا عامل فساد است. من زیاد این اسم‌ها را بلد نیستم ولی داماد ما اسم‌ شبکه و نفر اش را بلد است. این را از خودم در نیاوردم.

به نظر من آمریکائی‌ها دارند خامی می‌کنند که سخت می‌گیرند. این به نفع رژیم است. زودتر باید رابطه رسمی داشته باشند تا بهانه از دست خامنه‌ای و احمدی‌نژاد در بیاید. ببینیم بلاخره شاید دست از دشمن، دشمن گفتن بر دارند و به وضع مملکت برسند. گرچه اینها پر رو تر از این حرف‌ها هستند و یک بهانه دیگر می‌تراشند.

ناصر – نگهبان گاراژ

هر وقت احمدی‌نژاد می‌رود آمریکا من یاد ممل آمریکائی [شخصیت اول یک فیلم فارسی] می‌افتم. همچین دم پله هواپیما نیش‌اش باز است و ذوق می‌کند که انگار دست بچه شیرینی دادی. از بالای هواپیما (پله هواپیما) دست تکان می‌دهد که یعنی دلتان بسوزد ما رفیتم آمریکا.

مملکت، مملکت شعار است. فقط حرف الکی. کل شبانه‌روز در این کانال‌ها (صدا و سیمای جمهوری اسلامی) می‌گویند آمریکا بد است، آمریکا هیچ غلطی نمی‌کند (نمی تواند بکند)، شیطان است، به ایران چشم دارد،... بعد که کارشان گیر کرده و ترسیده‌اند آمریکا بزند بساط‌شان را جمع کند، افتاده‌اند به دست و پا. دارند التماس آمریکا را می‌کنند که به ایران حمله نکند. خوب تو که زورت نمی‌رسه چرا بی خودی توی نماز جمله شعار میدی: مرگ بر آمریکا؟ مجبوری پارس الکی کنی که وقتی دم تکان دادی هم کسی استخوان جلوت پرت نکنه؟

جالب قضیه این است که برای مردم نقش بازی می‌کنند. می‌گویند آمریکائی‌ها می‌خواهند مذاکره کنند ولی ما نمی‌خواهیم. ای داد از همه دروغ. سر درد نمی‌گیرند این همه دروغ می‌گویند؟ مردم دور از جان مگر خر‌اند که نفهمند در مملکت چه خبر است، در دنیا چه خبر است. زمان قدیم نیست که مردم از هیچی خبر نداشتند. ماهواره کل دروغ‌هایشان را می‌ریزد روی آب. هر کسی هم نداند، دیگری که می‌داند به او خبر می‌دهد.

المیرا – طراح صحنه

دو برادر و خانواده عموی من در آمریکا زندگی می‌کنند. کسانی که وضعیتی مانند وضعیت ما دارند به خوبی می‌دانند چه دشواری‌هایی درباره دیدار با خانواده در این شرایط وجود دارد. در ایران که سفارت وجود ندارد بنابراین باید به امارات یا ترکیه سفر کرد و از آنجا درخواست ویزا داد. در کل سه-چهار دقیقه وقت برای قانع کردن فرد مسئول در سفارت خانه وجود دارد تا ثابت کنیم که تروریست نیستیم، قصد اقامت در آمریکا نداریم، به ایران باز می‌گردیم و از این دست مسائل. با هر اتفاق سیاسی و به هم خوردن روابط شرایط سفر به آمریکا سخت‌تر می‌شود. طبق قوانین ایران سفر به اسرائیل ممنوع است یعنی اگر مهر اسرائیل روی پاسپورت باشد بازخواست و دادگاهی می‌شوید اما درباره آمریکا اینگونه نیست. افراد بسیاری با مهر کشور آمریکا روی پاسپورت به ایران باز می‌گردند. وقتی منع قانونی برای سفر به آمریکا وجود نداشته باشد چرا نباید سفارتخانه دو کشور فعال باشد و هزینه سفر به کشور سوم _ که هزینه ارزی است _ به جیب همسایگان ایران برود؟

حبیب الله – تاجر فرش

به فرض که این دشمنی تا ابد ادامه پیدا کند. دید سیاستمداران ما دید موفق و سود ده نیست. چه بهتر که ما بازارهای دشمن خود را تسخیر کنیم و بیشترین سودآوری را از دشمن خود داشته باشیم. مثل چین. آمریکا بزرگترین بازار جهان است و ایران در این بازار حرف‌هایی برای گفتن دارد اما به دلیل مشکلات سیاسی هیچگاه تجارت بادوام و مطمئنی بین ایران و آمریکا وجود ندارد.
این مشکل فقط در همینجا خلاصه نمی‌شود. به دلیل روابط بد ایران و امریکا سایر تجارت ما با دیگر کشورها هم تحت تاثیر قرار گرفته است. آمریکا مبادلات بانکی ایران را تحریم کرده است و تجّار ما در معامله با دیگر کشورهای جهان هم دچار مشکل شده‌اند. می‌شود تجارت کرد اما دست خیلی از تجار از بازارهای جهانی کوتاه شده است. داد و ستد محدود به افراد نزدیک به حکومت شده است چون در این وضعیت باید یک پشت گرمی حکومتی وجود داشته باشد تا سرمایه ما قربانی اختلافات سیاسی نشود. هیچ کس در بازار ایران بدون نزدیکی با دولت نمی‌تواند تجارت کند.

شما (حکومت ایران) بیا و سفارتخانه خود را دایر کن و از بعضی تنش‌ها مثل پرونده اتمی دست بردار تا شرایط معامله و تجارت به حال اول خود بازگردد. تا ابد هم دشمنی را ادامه دهید اما اجازه بدهید تجارت روال عاد خودش را طی کند و چرخ اقتصاد مملکت بچرخد. این به نفع خود ایران است.

علی – روزنامه‌نگار

در زمان آقای خاتمی شرایط برای برقراری رابطه بین ایران و آمریکا مهیا شد اما مثل همیشه از موضعیت استفاده نکردند. امروز مشهود است که خواست برقراری رابطه با آمریکا در لایه‌های اصلی قدرت در جمهوری اسلامی ایران وجود دارد. تلاش زیادی صورت می‌گیرد تا به اصطلاح این رابطه فارغ از سطح و کیفیت آن از موضع «عزت» و «اقتدار» باشد اما حکومت در یکی از وخیم‌ترین دوران خود به سر می‌برد. حلقه تحریم‌های اقتصادی بسیار تنگ شده است و جهان بر سر پرونده هسته‌ای ایران به یک اجماع نسبی رسیده است. ایران با خطر حمله نظامی اسرائیل رو‌به‌رو است و هیچگاه شکاف بین مردم و حکومت در ایران تا این حد عمیق نبوده است.

آمریکا و دیگر قدرت‌های بزرگ جهان تحولات ایران را به دقت زیر نظر دارند و به عنوان کسانی که این تحریم‌ها را وضع کرده‌اند و نبض امور جهان را به دست دارد به خوبی از موفقیت این تحریم‌های فلج کننده با خبر هستند. در اینجا ما با دو موضوع مهم مواجه هستیم. اول اینکه این جمهوری اسلامی است که نیاز حیاتی به حذف یا تعدیل این تحریم‌ها دارد چون عملاً فلج شده است و به دلیل دشواری‌های زندگی مردم، با خطر شورش‌های داخلی و نارضایتی‌های خارج از برنامه رو‌به‌رو شده است. طبیعی است که ایراد گرفته شود که همیشه کشور مورد تحریم به رفع تحریم‌ها نیاز دارد و این موضوع تازه‌ای نیست. این حرف درست است اما در مورد ایران باید توجه داشت تحریم‌های جدید غیر قابل قیاس با اوضاع قبلی است. به این معنی که تا پیش از این بقاء جمهوری اسلامی با خطر رو‌به‌رو نبوده است. تحریم‌ها مشکلاتی برای حکومت ایران به وجود آورده بودند اما این مشکلات هیچگاه تا این حد فلج کننده نبوده است. در اظهارات اعضای دولت و تیم مذاکره کننده آشکارا از رضایت ایران به توافقی که وضعیت را به پیش از تحریم‌های جدید باز گرداند صحبت می‌شود. یعنی تحریم‌های گذشته برای جمهوری اسلامی قابل تحمل و مطلوب‌تر از تحریم‌های جدید است.

مسئله دوم اینکه آمریکا و قدرت‌های برتر جهان به موفقیتی علیه جمهوری اسلامی دست یافته‌اند که حاضر نیستند از آن جز در یک وضعیت برنده استفاده کنند. آنها وقتی می‌بینند که تحریم‌های فعلی جمهوری اسلامی را زمین‌گیر کرده است و جمهوری اسلامی حاضر شده است داوطلبانه برای خروج از این وضعیت بر سر پرونده هسته‌ای معامله کند، سطح توقع را افزایش داده‌اند. یعنی نه تنها باید توافق، تضمین کننده حل طولانی مدت پرونده هسته‌ای ایران باشد که باید خواست‌های دیگر قدرت‌های جهانی را نیز تامین کند. در این وضعیت جمهوری اسلامی برای حصول توافق عجله دارد اما طرفی که دست بالا را دارد هیچ عجله‌ای برای حصول توافق ندارد چرا که کش‌دار شدن این وضعیت طرف ایران را ضعیف‌تر می‌کند و قیمت توافق را برای جمهوری اسلامی بالاتر می‌برد.

من فکر می‌کنم اظهارات آقای احمدی‌نژاد درباره برقراری رابطه با آمریکا یک بازی هماهنگ شده با رهبری نظام است. احمدی‌نژاد هم می‌داند ورود بدون مجوز رهبری به این حوزه که تبعات سنگینی در معادلات قدرت داخل حکومت دارد. پس حکومت در باطن بر خلاف ظاهر، اجماع دارد.

محمود – آموزگار

تاریخ و روابط درونی آن با زمان تغییر می‌کنند. زمانی آقای خمینی گفتند ما حتی شاید یک روز با اسرائیل رابطه برقرار کنیم ولی هرگز با رژیم آل سعود رابطه برقرار نخواهیم کرد. اما بعد از چند سال روابط از سر گرفته شد. یکدیگر را برادر خطاب کردند و سالانه چند صد میلیون‌ دلار از طریق حجاج ایرانی به خزانه خاندان سعودی واریز می‌شود.

آمریکائی‌ها در سفارت خانه خود جاسوسی می‌کردند. این ویژگی دو ابر قدرت آن روز جهان و تمامی قدرت‌های فعلی جهان است. آمریکا در جنگ ایران و عراق ضمن حمایت از حکومت عراق مستقیما وارد نبرد دریائی با ایران شد. هواپیمای مسافربری ایران را در خیلج فارس هدف قرار داد و اکنون نیز با تحریم‌های خود فشار زیادی به مردم ایران وارد کرده است. اما سوال این است که وقتی فاجعه کشتار زائران ایرانی در مکه قابل فراموش شدن است چرا اعمال آمریکا قابل فراموشی نیست؟ فراموشی نه بدان معنا که از یاد ببریم ماهیت قدرت‌ها و ماهیت حکومت‌ها چیست و چگونه است. به این معنا که شروعی دوباره داشته باشیم و با آگاهی از گذشته تلخ، برای برقراری رابطه‌های برابر و از قدرت بالاتر تلاش کنیم.

معتقد هستم کشور من (ایران) هزینه دشمنی با آمریکا را نمی‌دهد. هزینه‌ای که ما می‌دهیم هزینه نبود امکان گفتگوی مستقیم بین این دو کشور است. فقدان رابطه مستقیم بین ایران و آمریکا به معنای قرار گیری واسطه‌ها بین این فضای خالی است. واسطه‌هایی که همگی رقیب منطقه‌ای ایران هستند. فقدان رابطه مستقیم بین دو کشور ایران و آمریکا برای قدرت ضعیف‌تر در این دشمنی، یعنی ایران، به معنای پرداخت هزینه‌های سیاسی و اقتصادی و بین‌المللی جنگی است که هنوز اتفاق نیفتاده اما گوئی هر لحظه و هر روز در حال وقوع است. هزینه این جنگ سرد از یک جنگ گرم بیشتر شده است و کشورهای حاشیه خلیح فارس، ترکیه و آذربایجان آتش بیار معرکه شده‌اند و از این دشمنی سود می‌برند. سود آنها منافع منطقه‌ای ایران است که چوب حراج زده شده است.

مسعود – پزشک

برای فهمیدن تصمیمات پنهان درون حکومت (ایران) باید به حرف‌های افرادی که کنار می‌ایستند و مسئولیتی مربوط به دستگاه‌ دیپلماسی ندارند دقت کرد. یکی از برادران لاریجانی «محمد جواد» نام دارد. او همان کسی است که رابطه ایران و انگلیس را جوش داد و در انگلیس تعهد داد که دولت ایران به دنبال ترور سلمان رشدی نیست و روابط دو کشور را بهبود بخشید. مدتی قبل این فرد گفته است اگر لازم باشد و منافع جمهوری اسلامی در خطر باشد حتی در جهنم با آمریکا مذاکره می‌کنیم. [اشاره به این خبر]

من با توجه به شناختی که از این آدم دارم مطمئن هستم برای دلالی این رابطه کیسه دوخته است. این را بدانید که هر فرد یا تیمی که روابط ایران و آمریکا را جوش بدهند برای همیشه مافیای سیاسی و اقتصادی بین دو کشور را تشکیل خواهند داد و به منافع سرشاری دست پیدا خواهند کرد. من فکر می‌کنم بین طرفداران نزدیک آقای خامنه‌ای و احمدی‌نژاد برای ایجاد رابطه با آمریکا رقابت به وجود آمده است. رسماً بین این دو گروه یک نزاع سیاسی شکل گرفته است.

طرفداران آقای خامنه‌‌ای نمی‌خواهند هیچ دولتی در ایران با آمریکا برقرار کند. خاتمی و احمدی‌نژاد تفاوتی ندارد. اگر رئیس جمهور با آمریکا رابطه برقرار کند دارای یک برگ برنده و پشت گرمی می‌شود و می‌تواند به خامنه‌ای فشار وارد کند. در نظر مردم هم رئیس جمهوری که رابطه با آمریکا را برقرار کند تبدیل به قهرمان می‌شود و عوام جامعه و روشنفکران جامعه دل بسته او می‌شوند.
در موقعیت فعلی که تنها فردی که برای رهبری باقی مانده است احمدی‌نژاد است و خامنه‌ای آبروی خود را به آبروی او گره زده است، اگر دولت رابطه با آمریکا را برقرار کند نه تنها هزینه آن به حساب آقای خامنه‌ای نوشته می‌شود و در طرفداران حکومت باعث ایجاد ریزش نیرو می‌شود که فرد متوهم، قدرت طلب و جسوری مانند احمدی‌نژاد عرصه را بر رهبری تنگ‌تر کرده و به پشتوانه یک توافق خارجی سهم بیشتری از رهبری طلب خواهد کرد.

من فکر می‌کنم گروه‌های بسیاری در داخل حاکمیت مایل به گفتگوی مستقیم با آمریکا هستند اما هیچ گروهی نمی‌خواهد گروه دیگر به این توافق دست یابد. همه گروه‌ها هم علیه جریانی که دولت را در دست دارد از آرمان‌های امام راحل مایه می‌گذارد و موضوع را به طریقی به اسلام و ولایت فقیه و خمینی و انقلاب گره می‌زند تا دست و پای جریان حاکم بر قوه مجریه را ببندد و از توافق باز دارد. این تبدیل به یک دور باطل شده است. شاید احمدی‌نژاد اگر وقت بیشتری تا پایان دوره ریاست جمهوری‌اش داشت می‌توانست با ویژگی‌های شخصیتی خود این حلقه را بشکند و از وضعیت خطرناک فعلی برای جمهوری اسلامی، برای توجیه ایجاد رابطه با آمریکا استفاده کند.

برگ‌های برنده آمریکا در مذاکره با ایران

politics — Thu, 22 Nov 2012 07:42:24 +0000

تحلیلی بر امکان‌ها، چشم انداز و احتمال‌ها

کورش عرفانی

کورش عرفانی – پس از انتخاب مجدد باراک اوباما به ریاست جمهوری آمریکا چشم‌ها به سمت وی دوخته شده تا معلوم شود وی برای حساس‌ترین پرونده‌ای که روی میز دارد، چه می‌کند: «فعالیت‌های اتمی رژیم ایران». گمانه‌زنی‌ها در این باره به هر سوی می‌رود و خبرها و شایعات پیرامون مذاکرات نیمه آشکار و نیمه پنهان فراوان است. در این نوشتار به بررسی احتمال مذاکره میان ایران و آمریکا می‌پردازیم. آیا مذاکره‌ای در کار است؟ آیا قرار است مذاکراتی رسمی انجام شود؟ درباره استراتژی دو طرف در این گفتگوها چه می‌توان گفت؟ هریک چه برگ‌هایی برای رو کردن دارند؟

تمایل به مذاکره

رئیس جمهور آمریکا چند روز پیش بار دیگر خواست خود برای مذاکره را به طور شفاف و مختصر ابراز داشت: « من در مورد جزئیات مذاکرات حرف نمی‎زنم اما می‌توانم بگویم که ما می‌خواهیم مساله حل شود و اگر ایران در مورد حل مساله جدی باشد ما اجازه نخواهیم داد ظرایف یا پروتکل‌های دیپلماتیک ما را محدود کند.»

در همین راستا گروه ۱+۵ نیز اعلام آمادگی کرده است که چهارشنبه آینده گفتگوهای معلق خود با ایران را از سر گیرد. این بار شرایط به گونه‌ای دیگری است و از حیث ماهوی با سری مذاکرات گذشته تفاوت دارد. شکل‌بندی خواست‌ها و قاطعیت دو طرف در تاکید بر خواست‌هایشان در مذاکرات استانبول، بغداد و وین به صورتی دیگر بود. اینک پس از چند ماه تحریم‌های گسترده و تدارکات نظامی غرب، دو طرف با موقعیت جدیدی گفتگو را از سر می‌گیرند. اگر نگاهی به میز مذاکره دو طرف بکنیم، در می‌یابیم که شانس موفقیت کارت‌های موجود در دست هر یک، هیچ تناسبی با هم ندارند. نخست به دست آمریکا[1] نگاه کنیم.

موقعیت آمریکا

ایالات متحده آمریکا در پای میز مذاکرات سه برگ در اختیار دارد:

۱: تحریم‌های اقتصادی که قابل تشدید، تمدید و تجدید است و می‌تواند تا مرز فروپاشی اقتصاد دولتی ایران به پیش رود.

۲: در طول هفته گذشته، سری جدید تحریم‌ها از طرف آمریکا به مورد اجرا گذاشته شد؛ رئیس جمهور آمریکا طرح موقعیت اضطراری در روابط با ایران را برای یک سال دیگر تمدید کرد و دو سناتور دمکرات و جمهوریخواه اعلام کردند که در حال آماده سازی طرح جدیدی برای تشدید تحریم‌ها هستند. این سناریو برای رژیم دردناک است: نه برای فشاری که بر مردم وارد می‌کند، بلکه به دلیل واکنش احتمالی مردم به این فشارها و بروز خیزشی اعتراضی که در قالب شورشی کور، پایه‌های موجودیت نظام را به خطر جدی بیاندازد. به همین دلیل، بازتاب اجتماعی تحریم اقتصادی است که رژیم را به شدت می‌ترساند. آمریکا نیز از این موضوع آگاه است و با این کارت خود خوب بازی می‌کند. به یاد داریم که هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه‌ی آمریکا بلافاصله پس از تظاهراتی که چندی پیش در بازار تهران رخ داد، پیامی برای حکمرانان ایران داد و گفت اگر ایران درباره برنامه هسته‌ای‌اش همکاری جدی کند تحریم‌ها می‌توانند فورا برداشته شوند.

بازتاب اجتماعی تحریم اقتصادی است که رژیم را به شدت می‌ترساند. آمریکا نیز از این موضوع آگاه است و با این کارت خود خوب بازی می‌کند. به یاد داریم که هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه‌ی آمریکا بلافاصله پس از تظاهراتی که چندی پیش در بازار تهران رخ داد، پیامی برای حکمرانان ایران داد و گفت اگر ایران درباره برنامه هسته‌ای‌اش همکاری جدی کند تحریم‌ها می‌توانند فورا برداشته شوند. پس آمریکا نیک می‌داند که اگر فشارهای اقتصادی را بیشتر کند رژیم ایران در مواجهه با اعتراضات گسترده‌ی مردمی قرار خواهد گرفت. یک قیام مردمی ممکن است مطلوب‌ترین سناریوی تغییر در ایران برای کاخ سفید نباشد، اما اگر رژیم ایران در مقابل فشارهای اقتصادی از سیاست اتمی خود عقب ننشیند، آمریکا به این احتمال تن در خواهد داد.

پس آمریکا نیک می‌داند که اگر فشارهای اقتصادی را بیشتر کند رژیم ایران در مواجهه با اعتراضات گسترده‌ی مردمی قرار خواهد گرفت. یک قیام مردمی ممکن است مطلوب‌ترین سناریوی تغییر در ایران برای کاخ سفید نباشد، اما اگر رژیم ایران در مقابل فشارهای اقتصادی از سیاست اتمی خود عقب ننشیند، آمریکا به این احتمال تن در خواهد داد؛ هر چند ممکن است در آن مقطع بی‌میل نباشد که در روند استقرار یک جایگزین مطلوب خویش برای نظام کنونی نقشی را ایفاء کند. قدرت تحریم‌های اقتصادی آمریکا به ویژه در کشوری که اقتصاد خویش را در هفت سال گذشته به شدت به واردات همه نوع کالا وابسته ساخته، بسیار بالاست و آمریکا و غرب از این موضوع خوب آگاهند و با این اهرم فشار بسیار بازی خواهند کرد.

۳: دومین برگی که آمریکا در اختیار دارد قدرت نظامی اوست برای یک حمله ویران کننده به ایران و تخریب سایت‌های اتمی این کشور و در صورت نیاز، حمله به مراکز نظامی و اقتصادی آن. آمریکا در این زمینه از قدرت برتر خویش نسبت به قدرت نظامی محدود و تا حدی فرسوده ایران آگاه است. در حالی که بودجه نظامی ایالات متحده آمریکا بالع بر ۵۷۰ میلیارد دلار است، این بودجه برای نیروهای نظامی ایران به ۹ میلیارد دلار محدود می‌شود. توان نظامی این دو کشور نابرابر و غیرقابل مقایسه است. یگانه چیزی که شاید رژیم ایران روی آن شرط بندی کرده بود تا از گزند حمله نظامی نابودکننده آمریکا در امان باشد، دستیابی عملی به بمب هسته‌ای بود. این می‌توانست عدم توازن قدرت نظامی میان این دو را به‌هم بزند و آمریکا و غرب را از حمله به ایران بازدارد.[1]

اما رخنه ویروس «استاکس نت»[2] یا «فلیم»[3] در تاسیسات اتمی ایران زمان‌بندی کارها را به عقب انداخت[4] و اینک، در مقابل حضور عظیم تسلیحاتی آمریکا و متحدان غربی آن در منطقه، شاهدیم که ایران چیز چندانی برای دفاع از خود ندارد. به طور مثال در مقابل ۳۵۳۸ هواپیمای جنگنده آمریکا، ایران تنها ۲۸۶ هواپیما در اختیار دارد که عمر بخش بزرگی از آنها بالای ۳۵ سال است. در حالی‌ که آمریکا ۱۷۰ بمب افکن دورپرواز در اختیار دارد، ایران فاقد حتی یکی از آنهاست. بنابراین آمریکا می‌داند که برگ دوم برنده را نیز در اختیار دارد و هر زمان که اراده کند می‌تواند با قدرت نظامی خود ایران را مورد هجومی سهمگین قرار دهد.

۴: سومین برگ آمریکا در میز مذاکره، قدرت سیاسی آن است. انتخابات آمریکا با پیروزی اوباما به پایان رسیده است و وی اینک می‌تواند مدیریت زمان را در چارچوبی حداقل چهار ساله اعمال کند. اوباما هم‌چنین می‌تواند از نتیجه طرح‌های خود در چهارسال گذشته در موضوع ایران، بهره ببرد و با دست باز سیاست‌های کوتاه مدت، میان‌ مدت یا دراز مدتی را برای مغلوب کردن حریف خویش به کار گیرد. از سوی دیگر اوباما موفق شده با برخوردی عقلانی و قاطع در مقابل فشارهای کاذب اسرائیل، خود را در گرداب تصمیم‌های شتاب‌زده تبلیغاتی گرفتار نکند و همین به او اجازه خواهد داد با دست باز تصمیم بگیرد.[5]

محدودیت آمریکا در مدیریت زمان

پارامتر زمان را البته نباید به طور مطلق عاملی تحت کنترل برای واشنگتن دانست، زیرا اسرائیل می‌تواند با عملی ساختن تهدید حمله یک جانبه خود تا حدی زمان‌بندی کارهای تیم اوباما را به هم بریزد، اما این امر در حال حاضر به نوعی و تا حدودی تحت کنترل آمریکا جلوه می‌کند. برای پرهیز از فرضیه‌های ذهنی بهتر است راستی آزمایی این امر را به واقعیت آن که در ماه‌های آینده تعیین می‌شود واگذار کنیم؛ اما این واقعیتی است که اسرائیل می‌داند حمایت بی‌قید و شرط آمریکا از این کشور دست او را باز می‌گذارد که به طور یک‌جانبه و بدون توافق کاخ سفید به این کار اقدام کند و در عین حال از حمایت کامل واشنگتن در مقابل نتایج و عوارض آن برخوردار باشد.

در مقابل حمله نظامی احتمالی به ایران نیروهای نظامی این کشور از توان پایینی برخوردارند. بعید است که جمهوری اسلامی بتواند ضعف‌های استراتژیک نظامی خود را با تقویت‌های تاکتیکی حل کند. تاکید بر موشک‌های دوربرد تنها زمانی می‌تواند یک حرکت مهم تلقی شود که توانایی پرتاب آنها حفظ شود، اگر موج هواپیماها و موشک‌های دوربرد آمریکا و متحدانش در ساعت‌های اولیه تهاجم، پایگاه‌های پرتاب موشک ایران را هدف قرار دهند، بعید است که این سلاح‌های دوربرد بتوانند چندان به نفع ایران عمل کنند. قدرت موشکی ایران در سال‌های اخیر تقویت شده، اما قادر نیست خطری استراتژیک برای توان موشکی آمریکا محسوب شود. بر اساس برآوردهای پنتاگون، در روز اول تهاجم نظامی به ایران، بیش از یک هزار هدف مورد حمله قرار خواهند گرفت.

اگر بخواهیم یک نمونه از ظرافت کار لابی‌هایی را ارائه دهیم که می‌خواهند برخورد قاطع – بشنوید نظامی – با ایران را در آمریکا تسریع و تشدید کنند، می‌توانیم به مقاله‌ای تازه از هنری کیسینجر اشاره کنیم. موردی که موقعیت دشوار اوباما را در مقابل این پرونده نشان می‌دهد و این که فشارهای بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل تنها عامل ایجاد محدودیت برای برنامه ریزی‌های زمانی سیاست‌های اوباما در مقابل ایران نخواهد بود.

روز ۱۶ نوامبر این کهنه‌کار سیاست خارجی آمریکا، در مقاله‌ای در روزنامه واشنگتن پست می‌نویسد: « ... اضطراری‌ترین تصمیمی که در مقابل رئیس جمهور قرار دارد این است که چگونه ایران را از ادامه برنامه هسته‌ای تسلیحاتی باز دارد.» این در واقع جمله اول نوشته وی است، اما حرف آخر را در این زمینه می‌زند و به طور مشخص سه چیز را تعیین تکلیف می‌کند که ۱) هیچ موضوعی اضطراری تر از موضوع ایران نیست. ۲) برنامه هسته‌ای ایران یک برنامه‌ی «تسلیحاتی» است و ۳) تصمیم رئیس جمهور باید منجر به توقف این برنامه شود.

بنابراین اوباما می‌داند که در سر میز مذ اکره با ایران، در جبهه خود یعنی در درون آمریکا، با فشارهای سازمان یافته‌ای روبروست که از او می‌خواهند برای استفاده از برگ‌های بازی یعنی تحریم و حمله نظامی، زیاد معطل یا تردید نکند و هر چه سریع‌تر خطر دستیابی ایران به سلاح اتمی را از میان بردارد. این فشار تا حدی است که ممکن است یک قدرت دیگر – اسرائیل – از همان برگ‌ها به گونه‌ای دیگر استفاده کند. حتی در حال حاضر برخی بر این باورند که حمله نظامی اسرائیل به غزه، در میان کارکردهای دیگرش، قرار است شانس موفقیت مذاکرات ایران و آمریکا را کاهش دهد.

پس، در طرف آمریکا می‌بینیم که این کشور دو برگ برنده باز یا منعطف (تحریم‌ها و حمله نظامی) و یک برگ بسته و مشروط کننده (زمان محدود) در دست دارد که باید هر سه را با هم ترکیب سازد. آن چه مهم است، درک پیوند این سه باهم است. اوباما جایی برای بازی کردن با کارت‌های ضعیف، مانند امتیازدهی‌ با نتیجه نامعلوم بر روی این میز ندارد و تحت فشار است که هر چه زودتر قوی‌ترین برگ‌های برنده خود را رو کند.

اینک که موقعیت آمریکا را در این مذاکرات احتمالی آینده دریافتیم، بد نیست به موقعیت طرف دیگر، یعنی رژیم جمهوری اسلامی توجه کنیم و ببینیم که او در مقابل این برگ‌های برنده آمریکا چه در اختیار دارد.

موقعیت ایران

۱: جمهوری اسلامی در مقابل برگ تحریم‌های اقتصادی، اقتصادی به ورشکستگی کشیده شده و رو به بحران را دارد. درآمدهای نفتی کشور به مرز یک سوم سال گذشته رسیده است. تولید نفت، انبار آن و یافتن مشتری، جستجوی بیمه برای نفتکش‌ها و نیز انتقال پول نفت فروش رفته به کشور دچار اشکال است. صندق ذخیره ارزی خالی است، تورم به بالای ۷۰ درصد سر می‌زند، بیکاری در حدود ۴۰ درصد نیروی شاغل را در برگرفته است، رشد اقتصادی به سوی منفی شدن می‌رود، ارزش پول کشور در چند ماه اخیر سه برابر ضعیف شده و در نهایت حجم نقدینگی به مرز انفجاری ۴۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. این شاخص‌ها بیانگر پایان گرفتن توان اقتصاد ایران برای تحمل فشارهای ناشی از سوءمدیریت‌ها از یکسو و تحریم‌ها از سوی دیگر است. به همین خاطر، در مقابل برگ آمریکا مبنی بر تشدید احتمالی تحریم‌های اقتصادی، هیچ برگ مقابله‌ای در دست طرف ایرانی نیست.

«اقتصاد مقاومتی» رژیم در زیر بار فشارناشی از گسترش تحریم‌ها به یک مفهوم غیرواقعی و تبلیغاتی محدود شده است. بخش صنعت و کشاورزی در حال فلج شدن است و خیل بیکاران به زودی خیابان‌های شهرهای بزرگ را فرا خواهد گرفت. کافی‌ است موج مشکلات به صنایع انبوه مانند خودروسازی و یا نفت بکشد.

۲: در مقابل حمله نظامی احتمالی به ایران نیروهای نظامی این کشور از توان پایینی برخوردارند. بعید است که جمهوری اسلامی بتواند ضعف‌های استراتژیک نظامی خود را با تقویت‌های تاکتیکی حل کند. تاکید بر موشک‌های دوربرد تنها زمانی می‌تواند یک حرکت مهم تلقی شود که توانایی پرتاب آنها حفظ شود، اگر موج هواپیماها و موشک‌های دوربرد آمریکا و متحدانش در ساعت‌های اولیه تهاجم، پایگاه‌های پرتاب موشک ایران را هدف قرار دهند، بعید است که این سلاح‌های دوربرد بتوانند چندان به نفع ایران عمل کنند. قدرت موشکی ایران در سال‌های اخیر تقویت شده، اما قادر نیست خطری استراتژیک برای توان موشکی آمریکا محسوب شود. بر اساس برآوردهای پنتاگون، در روز اول تهاجم نظامی به ایران، بیش از یک هزار هدف مورد حمله قرار خواهند گرفت. این شمار نشان می‌دهد که در همان ساعت‌های اولیه، علاوه بر تاسیسات اتمی، کلیه مراکز نظامی مهم ایران و از جمله پایگاه‌های پرتاب موشک، انبارهای ذخیره موشک‌های دوربرد و نیز محل‌های تولید آنها با هجوم برق‌آسا روبرو خواهند شد. نیروی نظامی ایران البته کم و ضعیف نیست، اما قدرت آن در مقابل کشورهای کم‌جمعیت و کم‌وسعت منطقه است. در مقابل غولی مانند آمریکا که نزدیک به نیمی از بودجه نظامی کل جهان را به خود اختصاص می‌دهد، جمهوری اسلامی شانسی برای جان سالم به در بردن ندارد.

براین اساس می‌توان گفت که در مقابل برگ «قدرت نظامی تخریب‌گر» آمریکا، رژیم ایران که نتوانسته است فعلا به بمب اتمی خویش دست یابد، قادر به ارائه برگی متوازن نیست.

۳:عدم تعیّن سیاسی و آشفتگی ساختار حاکمیت در ایران یکی دیگر از موضوعاتی است که می‌تواند به شدت جمهوری اسلامی را در مذاکرات خود با آمریکا ضعیف و حتی بی‌اعتبار سازد. آمریکا بارها به طور مستقیم و غیرمستقیم اعلام کرده است که آماده مذاکرات جدی با کسی است که بتواند حرف آخر را در نظام جمهوری اسلامی بزند. زمانی این فرد در درون نظام، خود خمینی بود و بالای حرف او صحبتی نبود؛ اما امروز نیروی اصلی و تعیین کننده نظام را چه کسی یا چه جریانی باید دانست؟ آیا این ولی فقیه است که

می‌تواند در مذاکرات فوق حرف نهایی را بزند یا سپاه است که تصمیم‌گیرنده است؟ تکلیف رئیس جمهور در این میان چیست؟ آیا باید منتظر انتخابات بعدی ریاست جمهوری ماند؟ این موقعیت بلاتکلیفی، بی‌شک به ضرر ایران تمام خواهد شد و نظام نخواهد توانست این بلاتکلیفی را در مقابل دست باز اوباما در مدیریت بحران تبدیل به یک عامل مثبت کند.

همان طور که گفتیم محدودیت دولت اوباما در داشتن زمان به شکل نظری خود نیست، بلکه در سوار بودن زمان به طور عملی است. یعنی فشارهای متعددی که محدودیت‌های سه گانه بیان شده توسط کیسنجر به خوبی آنها را ترسیم می‌کند: اضطرار، باور به تسلیحاتی بودن فعالیت هسته‌ای ایران و ضرورت توقف بلافاصله آن.

آن چه به مذاکرات جهت خواهد داد

این سه نکته به طور مشخص باور عمومی نسبت به پرونده اتمی ایران در ایالات متحده را تشکیل می‌دهد است و به نظر می‌رسد که باراک اوباما باید تصمیم خود در دل چنین مذاکراتی را – به شرطی که برگزار شود – در این چهارچوب قرار دهد. این به معنای آن است که رئیس جمهور چه از طریق مذاکره، چه از طریق تحریم و فروپاشی نظام و چه از طریق جنگ، باید به فعالیت‌های هسته‌ای رژیم خاتمه دهد. به عبارت دیگر برای رئیس جمهور آمریکا زمانی برای تاخیر یا انتظار وجود ندارد. پس وقت برای آمریکا کوتاه و محدود است و لذا برای هر نوع مذاکره باید یک تقویم زمانی فشرده فراهم کرد.

شاید تنها ترس از حضور و هجوم مردم باشد که به عنوان انگیزه‌ای مشترک میان جناح‌های قدرت‌طلب رژیم عمل کند و آنها را به مصلحت‌گرایی‌های مقطعی سوق دهد. ولی این اتحادها نیز ناپایدار خواهد بود و چشم‌انداز رویایی بازشدن بازارهای ایران به سوی سرمایه‌های خارجی، جناح‌های درون نظام را که اینک بیشتر به باندهای مافیایی ثروت طلب شباهت دارند، با هم درگیر خواهد ساخت. آیا یک تغییر ساختاری در درون نظام ناگزیر جلوه می‌کند؟

بنا بر روند مذاکرات و در صورت عدم سازش ایران با خواست‌های مطرح شده، یا باید تحریم‌ها را چنان شدت بخشید که رژیم در مقابل بن‌بست مطلق و فروپاشی و سرنگونی در اثر قیام مردم قرار گیرد؛ یا باید هر چه زودتر گزینه نظامی را انتخاب کرد که کار را تمام کند تا خطر دستیابی به بمب اتمی برطرف شود. دیدیم که اگر آمریکا به سراغ دو برگ برنده خود برود ایران ابزار مهمی برای دفاع از خود ندارد و شکست خواهد خورد، اما در صورتی که اوباما بخواهد موضوع را از طریق مذاکره با ایران حل و فصل کند باز هم خطر این سناریو برای رژیم زیاد است. اینجاست که نقش نیروی تعیین‌کننده در مذاکرات مطرح می‌شود. در واقع این که چه کسی از سوی ایران و با چه پشتوانه واقعی به پای میز مذاکره بیاید، می‌تواند مسیر و آینده گفتگوها را تعیین کند.

سناریو مذاکره ممکن است از طرف آمریکا مطلوب باشد، اما آن سوی کار مشکلات اساسی وجود دارد. یعنی رژیم ایران یک‌دست و یک‌پارچه نیست، در ورای اراده سپاه، که مدیریت فعالیت‌های هسته‌ای را در دست دارد، نیرویی نیست که بتواند در پای میز مذاکره با آمریکا قول تعطیلی فعالیت‌های عمده اتمی ایران را بدهد.

چندی پیش سردار پاسدار جزایری معاون ستاد کل نیروهای مسلح گفت: «با توجه به اظهارنظرها و کارشکنی‌های آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، امکان برقراری رابطه و مذاکره با این کشور، به هیچ‌وجه وجود ندارد». این پیام روشنی بود برای همه جنا‌ح‌ها و مقامات نظام که نظر سپاه را در مذاکرات بدانند. همین فرد اضافه کرده بود: «اگر شرایط حاکم بر آمریکا تغییر کند و دولتمردان این کشور به این باور دست پیدا کنند که با یک قدرت بزرگ مثل ایران به شکل مستقیم و برابر وارد مذاکره شوند، منعی ندارد که روابط بین ایران و آمریکا برقرار شود.» سخن تکمیلی وی نشان می‌دهد که سپاه باور دارد اگر به عنوان طرف اصلی فرض شود، شانس موفقیت در این مسیر قابل پیش‌بینی است.

اما پرسش این است که چرا سپاه باید این کار را بکند؟ سپاه در ازای دست برداشتن از تلاش برای دستیابی به سلاح اتمی چه به دست خواهد آورد؟ آیا آمریکا قادر است که به سپاه چیزی آن‌قدر گرانبها بدهد که به واسطه آن این نیرو از بیست سال تلاش و هزینه میلیاردی برای کسب فناوری تولید سلاح هسته‌ای دست بکشد؟ چنین چیزی بعید است، مگر آن که جنبه اقتصادی وجود و عملکرد سپاه به حدی اهمیت و عمق یافته باشد که در مقابل امتیازهای جالب مالی و اقتصادی آمریکا و غرب حاضر به دست شستن از وجه نظامی و ایدئولوژیک فعالیت خود شود.

اما به گونه‌ای پارادوکسیکال، باز در این صورت هم، سهم و نقش سپاه در صحنه سیاسی بیش از پیش افزایش خواهد یافت و این نیرو می‌رود که کل قدرت سیاسی را در کشور را قبضه کند. مشکل چنین سناریویی این است که کشور را به دست نظامیان خواهد داد و مشکلات و توابع منفی ناشی از آن را تحمیل خواهد کرد. ناگفته نماند که این سناریو با مقاومت سخت سایر جناح‌های نظام و به ویژه روحانیت سنتی حامی قدرت مطلقه ولی فقیه روبرو خواهد شد و سپاه را به سمت زور و حتی حرکت‌های شبه کودتایی خواهد برد.

شاید تنها ترس از حضور و هجوم مردم باشد که به عنوان انگیزه‌ای مشترک میان جناح‌های قدرت‌طلب رژیم عمل کند و آنها را به مصلحت‌گرایی‌های مقطعی سوق دهد. ولی این اتحادها نیز ناپایدار خواهد بود و چشم‌انداز رویایی بازشدن بازارهای ایران به سوی سرمایه‌های خارجی، جناح‌های درون نظام را که اینک بیشتر به باندهای مافیایی ثروت طلب شباهت دارند، با هم درگیر خواهد ساخت. آیا یک تغییر ساختاری در درون نظام ناگزیر جلوه می‌کند؟

نتیجه‌گیری

چندپارگی رژیم و حضور جناح‌ها و جریان‌های علنی و غیرعلنی متعدد با منافع و گرایش‌های مختلف و متضاد اجازه نمی‌دهد که دست هیچ نیرو و قدرتی در درون نظام برای مصالحه یا معامله تک‌روانه با آمریکا باز باشد، هرگونه توافقی در این زمینه نیازمند یک توافق همگانی قوی و گسترده در درون نظام است که بعید به نظر می‌رسد تا زمان تعیین تکلیف انتخابات ریاست جمهوری آینده میسر باشد. مشکل اما اینجاست که زمان به یک نحو برای دو طرف کار نمی‌کند. آمریکا انتخابات خود را پشت سرگذاشته و رئیس جمهور این کشور از این نظر با دست باز می‌تواند به پرونده بپردازد در حالی که حکومت ایران نه توانسته است در زمینه اتمی به نقطه غیر قابل بازگشت برسد، نه دیگر توان اقتصادی ایستادگی مقابل تحریم‌ها را دارد و نه از حیث سیاسی آماده مذاکره تعیین‌کننده است.

ناهم‌زمانی و ناهماهنگی این دو تقویم، جمهوری اسلامی را در مقابل تصمیم‌های دردآوری قرار می‌دهد. یا رفتن به سوی یک جراحی سخت و پرهزینه در درون خویش پیش از انتخابات، با هدف تعیین یک کاندیدای مناسب و نیرومند در مذاکرات سرنوشت‌ساز با آمریکا و یا باقی ماندن در وضعیت بی‌حساب و کتابی و بلا تکلیفی تا زمانی که قدرت‌های غربی، ناامید از مذاکره، به فکر مرگ اقتصادی رژیم و یا حمله نظامی به آن باشند.

این موقعیت نشان می‌دهد که علاقه اوباما به حل دیپلماتیک مسئله اتمی ایران فقط یک طرف معادله است و نه آن گونه که برخی حدس می‌زنند تمام آن. طرف دیگر این معادله، رژیم ایران است که در بدترین موقعیت خود به سر می‌برد و نمی‌تواند یک ترکیب واحد و قوی را به پای میز مذاکره بفرستد.

بنابراین پارادوکسی شکل می‌گیرد که شاید بتوان آن را «عدم توانایی در پرهیز از رویارویی» نامید. گزارش اخیر آژانس و تاکید بر تشدید غنی‌سازی اورانیوم و افزایش دو برابری ظرفیت غنی‌سازی نشان می‌دهد[6] که دست کشورهای غربی در رفتن به سمت یک راه‌حل رادیکال باز خواهد بود. هر یک از مذاکرات گروه ۱+۵ می‌تواند به آخرین دور مذاکرات قبل از یک اقدام عملی تبدیل شود. کمترین خطای محاسباتی رژیم در این شرایط می‌تواند زمینه‌ساز پایان کار آن به وسیله تحریم‌های مرگ‌آفرین و یا حمله نظامی سرنوشت‌ساز باشد.

پانویس‌ها

[1] الگوی ایران در این مورد کره شمالی است که موفق شد با دستیابی به سلاح اتمی خود را از احتمال حمله نظامی آمریکا بر حذر دارد.

[2] استاکس‌نت (Stuxnet) یک بدافزار رایانه‌ای‌ یا همان ویروس کامپیوتری است که از سوی کشورهای غربی – به نظر می‌رسد آمریکا و اسرائیل – در سال 2010 کشف شد و به دنبال خرابکاری در تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم نطنز بود.

[3] ویروس فلیم (Flame یا شعله) یک بدافزار رایانه‌ای و محصول مشترک آمریکا و اسرائیل بود که برای تخریب داده‌ها به درون شبکه کامپیوتری متصل به تاسیسات هسته‌ای ایران ارسال شده بود.

[4] علاوه بر ارسال بدافزارها باید به مواردی مانند انفجار در پادگانی در شهریار در شرق تهران اشاره کرد که منجر به کشته شدن یکی از مغزهای متفکر نظام در زمینه تسلیحاتی شد.

[5] به یاد داریم که در مقابل، جرج بوش پسر چگونه در سال 2001 و به دنبال حملات 11 سپتامبر در دو اقدام شتاب زده و بی‌محاسبه به اشغال عراق و افغانستان روی آورد و دو جنگ بزرگ و پرهزینه را روی دست اقتصاد شکننده آمریکا گذاشت. تلفات انسانی این دو جنگ داستان دیگری است.

[6] " بر اساس گزارش آژانس که به رسانه‌ها درز کرده، در حال حاضر ۲۷۸۴ سانتریفوژ در تاسیسات فردو نصب شده است و ایران می‌تواند در اسرع وقت تعداد سانتریفوژهای فعال خود را از ۷۰۰ دستگاه به ۱۴۰۰ دستگاه افزایش دهد". (منبع بی بی سی فارسی)

ایران و آمریکا – آیا اوباما و رامنی با هم فرق می‌کنند؟

politics — Sun, 14 Oct 2012 16:28:53 +0000

گفت‌وگوی لیدا حسینی‌نژاد با مهدی خلجی، تحلیل‌گر

لیدا حسینی‌نژاد − اقتصاد ایران این روزها با بحران سقوط روزافزون ارزش پول ملی مواجه شده است. برخی این بحران را عمدتا ناشی از سیاست ناکارآمد حکومت ایران و برخی آن را عمدتا معلول تحریم‌های غرب علیه ایران می‌دانند. موضع رسمی تبلیغاتی مقامات جمهوری اسلامی این است که تحریم‌ها را کم‌اثر بخوانند.

از سوی دیگر در حالی که کمتر از یک ماه به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا باقی مانده، نمایندگان کنگره ایالات متحده در پی گسترش تحریم‌های اقتصادی این کشور علیه ایران هستند. تصویب این تحریم‌های جدید به بعد از انتخابات آمریکا موکول خواهد شد.

● گفت‌وگو با مهدی خلجی

برای ارزیابی موقعیت جمهوری اسلامی با توجه به بحران‌های اقتصادی و انتخابات در پیش‌روی آمریکا با مهدی خلجی، تحلیل‌گر سیاسی و پژوهشگر ارشد در "موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک"، گفت‌وگو کرده‌ام.

ارزیابی شما در مورد بحران اقتصادی که الان در ایران به‌وجود آمده چیست؟ به نظر شما این بحران اقتصادی، رژیم را تنش‌زاتر می‌کند یا این که به سمت سازش می‌کشاند؟

مهدی خلجی: بحران اقتصادی کنونی آمیزه‌ای است از سوء مدیریت و فساد، و فشارهای بین‌المللی و تحریم‌هایی که برای برنامه هسته‌ای ایران وضع شده علیه جمهوری اسلامی. تصور نمی‌کنم که مشکل فساد، مشکل سوء مدیریت و مشکل تحریم‌ها در آینده نزدیک راه‌حلی پیدا کند، و واقعاً نمی‌توانم بگویم که ایران تحت این فشار اقتصادی مصالحه خواهد کرد یا نه. اما این را می‌توانم بگویم که اگر ایران مصالحه کند، آن وقت می‌توانیم بگوییم که این فشارها مؤثر بوده. به دلیل این که ما نمونه‌هایی داشته‌ایم از کشورهایی که فشارها و بحران‌های اقتصادی خیلی شدیدی داشتند، مثل کره شمالی که خیلی وضع‌شان بدتر از ایران بوده، اما تن به مصالحه ندادند.

با توجه به این که به انتخابات ریاست جمهوری آمریکا هم داریم نزدیک می‌شویم، از نظر شما این انتخابات در آمریکا در محاسبات حکومت ایران چه جایگاهی دارد؟

آیت‌الله خامنه‌ای به درستی این تصور را دارد که پیش از انتخابات امکان مذاکره با آمریکا وجود ندارد، به دلیل این که رئیس جمهوری آمریکا پیش از انتخابات نه تصمیمی برای تغییر سیاست ایران خود دارد و نه می‌تواند با ایران معامله‌ای جدی کند. در نتیجه در آمریکا، در کاخ سفید هم همه چیز معلق است در زمینه‌ی سیاست ایران و همه منتظرند ببینند انتخابات چه خواهد شد.

مهدی خلجی:
«راستش خیلی فرق نمی‌کند که آقای اوباما سر کار بیاید یا آقای رامنی. سیاست ایران در کاخ سفید چندان تغییر بنیادی نخواهد کرد و اگر ایران مصالحه نکند، چه آقای اوباما سر کار باشد چه آقای رامنی، تحریم‌های بسیار شکننده‌تری بر ایران تحمیل خواهد شد.
مسئله‌‌ی ایران امروزه در سیاست آمریکا مورد اجماع دو جناح است. یعنی هر دو جناح سیاسی در آمریکا، هر دو حزب، معتقد هستند که به‌هیچ وجه نباید به ایران اجازه داد که به توانایی هسته‌ای دست پیدا کند. این عزم وجود دارد. تنها تفاوتی که هست، این که ممکن است جمهوری‌خواهان زودتر به این نتیجه برسند که ایرانی‌ها قابل مذاکره نیستند و باید با برخورد نظامی، آن‌ها را از دستیابی به توانایی هسته‌ای بازداشت.»

در حقیقت آیت‌الله خامنه‌ای، چون دموکراسی را در ایران دوست ندارد، خیلی خوشحال است که دشمنانش حکومت‌های دموکراتیک هستند. به این مفهوم، برای جکومت ایران این انتخابات در آمریکا خیلی خوب است، چون همه چیز را به تعویق می‌اندازد و زمان بیشتری را به حکومت می‌دهد.

راستش خیلی فرق نمی‌کند که آقای اوباما سر کار بیاید یا آقای رامنی. سیاست ایران در کاخ سفید چندان تغییر بنیادی نخواهد کرد و اگر ایران مصالحه نکند، چه آقای اوباما سر کار باشد چه آقای رامنی، تحریم‌های بسیار شکننده‌تری بر ایران تحمیل خواهد شد. منتهی من تصورم براین است که اگر ایران به توانایی هسته‌ای نزدیک نباشد، ناگزیر است که به‌هرحال بعد از انتخابات چه با آقای اوباما چه با آقای رامنی وارد مذاکره‌‌ای جدی شود.

آقای خامنه‌ای و رهبران ایران این تصور را دارند که دموکرات‌ها اصولاً در ظاهر و در ژست و در گفتار بسیار نرم هستند. اما در عمل اصولاً سیاست‌شان سخت‌گیرانه‌تر بوده در رابطه با ایران. از زمان جیمی کارتر، اولین رئيس جمهوری که جمهوری اسلامی تجربه کرد تا زمان کلینتون، آخرین رئیس جمهوری دموکرات پیش از آقای اوباما و آقای اوباما هم بی‌سابقه‌ترین تحریم‌ها را علیه ایران وضع کرده است.

از آن طرف ایرانی‌ها این تصور یا توهم را دارند که جمهوری‌خواهان در ظاهر ممکن است که خیلی سفت و سخت بگیرند و گفتار خیلی تند و تیزی داشته باشند، ولی در عمل بیشتر تمایل دارند به معامله کردن. همان طور که دولت ریگان تلاش‌هایی برای معامله با ایران کرد و تبادل اسلحه داشت و داستان مک فارلین تا حتی زمان دولت جورج بوش. دولت ایران، این تفاوت را بین دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان می‌گذارد. اما واقعیت این است که مسئله‌‌ی ایران امروزه در سیاست آمریکا مورد اجماع دو جناح است. یعنی هر دو جناح سیاسی در آمریکا، هر دو حزب، معتقد هستند که به‌هیچ وجه نباید به ایران اجازه داد که به توانایی هسته‌ای دست پیدا کند. این عزم وجود دارد. تنها تفاوتی که هست، این که ممکن است جمهوری‌خواهان زودتر به این نتیجه برسند که ایرانی‌ها قابل مذاکره نیستند و باید با برخورد نظامی، آن‌ها را از دستیابی به توانایی هسته‌ای بازداشت.

سیاست اوباما در قبال ایران ادامه سیاست بوش است و اگر آقای رامنی هم انتخاب شود، سیاست آقای اوباما را تداوم خواهد داد. به این معنا که اگر به نقطه‌ای برسیم که مشخص شود ایران به دستیابی سلاح‌های هسته‌ای یا به توانایی هسته‌ای نزدیک است و تمایل به مصالحه ندارد، به نظر من چه آقای اوباما سر کار باشد چه آقای رامنی، به ایران حمله‌ی نظامی خواهد شد. منتهی پیش از آن که ما واقعاً بفهمیم ایران می‌خواهد مصالحه کند یا اگر در کاخ سفید به این نتیجه برسند که ایران زمان درازی دارد تا به آن نقطه‌ی خطرناک و بازگشت‌ناپذیر برسد، چه آقای رامنی چه آقای اوباما سعی می‌کنند از سیاست دوگانه یعنی از یکسو تحریم‌ و فشار و از سوی دیگر از مذاکره استفاده کنند. مذاکره و فشار سیاست ثابت دولت آمریکا در قبال ایران باقی خواهد ماند، مگر آن که ایران به آن نقطه‌ی بازگشت‌ناپذیر نزدیک شود. در آن نقطه‌ی بازگشت‌ناپذیر، هیچ فرق نمی‌کند یک دولت دموکرات سر کار باشد یا یک دولت جمهوری‌خواه. این عزم جزم در نخبگان سیاسی آمریکا وجود دارد که ایران را از دستیابی به توانایی نظامی هسته‌ای بازدارند.

در نهایت دو حالت را در نظر می‌گیریم: حالت اول این است که رژیم ایران اعلام کند که می‌خواهد قاطعانه به قدرت نظامی اتمی تبدیل شود و حالت دیگر این که رژیم سمت سازش را انتخاب کند. ولی در هر دو حالت باید آیت‌الله خامنه‌ای به‌عنوان رهبر پا پیش گذارد و جام پر از «شهد» یا پر از «زهر» را سر بکشد. آیا به نظر شما در این حالت ما شاهد این هستیم که جمهوری اسلامی وارد مرحله‌ی تازه‌ای از حیات خودش شده است که دیگر ولی فقیه نمی‌تواند خودش را پشت سر کارگزارانش پنهان کند؟

این روند که آقای خامنه‌ای خودش از پشت صحنه پیش آمده و مسئولیت همه چیز را به‌عهده گرفته است، از زمان انتخابات دور اول آقای احمدی‌نژاد آشکار شد. یعنی آقای خامنه‌ای با به حاشیه ‌راندن نسل اول جمهوری اسلامی مثل آقایان رفسنجانی، کروبی، خاتمی و میرحسین موسوی در حقیقت خیالش راحت شد و اعتماد به‌نفسی پیدا کرد که مسئولیت همه چیز را خودش رسماً به‌عهده گیرد. بارها و بارها گفته‌اند که اگر بنا بر مذاکره با آمریکا باشد، آقای خامنه‌ای تصمیم می‌گیرد. اگر بنا بر تغییری در سیاست هسته‌ای باشد، آقای خامنه‌ای تصمیم می‌گیرد. حتی آقای خامنه‌ای امروزه در زمینه سیاست کنترل جمعیت هم مسئولیت را خودش به‌عهده می‌گیرد.

من فکر می‌کنم که این روند از مدتها پیش آغاز شده و ما از یک حکومت انقلابی به یک دیکتاتوری نظامی داریم نزدیک می‌شویم. چه قدر این دیکتاتوری نظامی موفق باشد یا نباشد، بحث دیگری‌ست. اما رؤیای آقای خامنه‌ای این است که جمهوری اسلامی را به یک دیکتاتوری نظامی بدل کند. به عبارت دیگر از این به بعد ما باید به آقای خامنه‌ای بیشتر به‌عنوان فرمانده کل قوای مسلح نگاه کنیم تا به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی. یعنی تأکید و تکیه‌ی ایشان بر بازوهای نظامی جمهوری اسلامی‌ست که به شخص او قدرت می‌دهد و هویت جمهوری اسلامی را می‌سازد. اگر بازار است، اگر نهادهای مذهبی و یا نهادی سیاسی هستند، همه از قرارگاه نیروهای نظامی اداره می‌شوند. این باعث شده که در زمینه‌ی هسته‌ای هم همه‌ی دنیا آقای خامنه‌ای را مسئول می‌دانند و در زمینه مذاکره با آمریکا هم آقای خامنه‌ای را مسئول می‌دانند. من فکر می‌کنم این رازی‌ست که دیری‌ست از پرده بیرون افتاده.

عکس:

اوباما و رامنی، مونتاژ

اظهارات احمدی نژاد در نیویورک، تیری در تاریکی

politics — Sun, 30 Sep 2012 21:53:44 +0000

گفت‌وگوی سراج الدین میردامادی با حسین علیزاده، دیپلمات پیشین

سراج الدین میردامادی − محمود احمدی‌نژاد در جریان آخرین سفر خود به نیویورک، در خلال سخنرانی‌ها و مصاحبه‌هایش به کرات تاکید کرد که ایران آماده‌ حل مسائل و گفت‌وگو با آمریکاست. او نسبت به امکان بهبود روابط بین دو کشور نیز ابراز امیدواری کرد.

اما علی‌اکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری این احتمال را رد کرد و مدیر مسئول کیهان هم که نماینده‌ آیت‌الله خامنه‌ای در این روزنامه است، با یادداشتی انتقادی مواضع محمود احمدی‌نژاد را زیر سئوال برد.

● گفت‌وگو یا حسین علیزاده

از حسین علیزاده، دیپلمات پیشین و کارشناس مسائل بین‌الملل پرسیدم:

چرا احمدی‌نژاد با وجودی که نیک می‌داند رهبر ایران تصمیم‌گیرنده مناسبات با آمریکاست، هم‌چنان تلاش می‌کند خود را مسئول چنین امری نشان دهد؟

حسین علیزاده: مسئله ارتباط با آمریکا، به موازات مسئله‌ پرونده‌ی هسته‌ای، دو موضوع بسیار مهم و چالش برانگیز نظام جمهوری اسلامی هستند. احمدی‌نژاد دولت خود را مستعجل می‌بیند و باید به زودی و طبق قانون اساسی از قدرت کناره‌گیری کند. او واقف است که خروج از گردونه نظام با توجه به بحران‌هایی که خودش در زمینه اقتصادی ایجاد کرده یا با توجه به شکاف‌هایی که درون نظام به وجود آمده، هزینه‌های بسیاری در بر خواهد داشت.

امروز احمدی‌نژاد جزیره‌ای جدا افتاده در مجموعه‌ نظام جمهوری اسلامی است. دلیل روشن بر این مسئله آن است که دولت احمدی‌نژاد روابط پرالتهابی با مجلس یا قوه قضاییه دارد. مشاورش علی‌اکبر جوانفکر را هنوز از نیویورک برنگشته، دستگیر کرده‌اند. دولت احمدی‌نژاد با رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام، هاشمی رفسنجانی مشکل دارد. از آن بالاتر دولت احمدی‌نژاد با شخص رهبری هم مشکل دارد تا آنجا که 11 روز خانه‌نشین می‌شود. وزیرش را عزل می‌کند ولی خامنه‌ای این وزیر را ابقا می‌کند.

پس اگر احمدی‌نژاد در چنین شرایطی، تیری در تاریکی بیاندازد و این‌گونه وانمود کند که سکان‌دار بحث در دو پرونده‌ مذاکره با آمریکا و پرونده‌ هسته‌ای است، برای خودش سرمایه‌ای به دست آورده که هم مقامات کشورهای خارجی را مجاب کند که مرکز قدرت است و هم نهادهای داخلی را که طرف مذاکره در این دو پرونده است.

اما به نظر می‌رسد که مقامات آمریکایی هم با عدم استقبال از این چراغ سبز رییس جمهور ایران، متوجه هستند که تصمیم‌گیرنده نهایی در این زمینه‌ها احمدی‌نژاد نیست.

تردیدی در این موضوع نیست و ایالات متحده از مدت‌ها قبل به این نکته رسیده است. بنا به اخبار موجود، چهار سال پیش و قبل از جنبش سبز، وقتی اوباما به قدرت رسید پیام‌های محرمانه‌ای به جمهوری اسلامی فرستاد. اما مخاطبان این پیام‌ها، رییس دولت و احمدی‌نژاد نبودند. تا جایی که اطلاع دارم، او دو یا سه نامه به رهبر جمهوری اسلامی فرستاد. در حالی‌که طبق قاعده باید به همتای خودش، به رییس دولت ایران پیام می‌فرستاد. این را آمریکایی‌ها کاملاً وقوف دارند.

اما در ارتباط با موضع‌گیری علی‌اکبر ولایتی که شدیداً به احمدی‌نژاد پرخاش کرده و همین‌طور حسین شریعتمداری و ۲۶ نماینده‌ی مجلس که به ایشان اعتراض کرده‌اند، می‌توان دو فرض را در نظر گرفت:

فرض اول این‌که اظهارات احمدی‌نژاد درنیویورک در هماهنگی و تطابق با نظر رهبری و به‌‌عنوان یک تست اعلام شده است. یعنی نظام تصمیم گرفته از حضور احمدی‌نژاد در نیویورک استفاده کند و ببیند آیا امریکایی‌ها مایل به مذاکره هستند یا نه. اما حال که عدم تمایل آمریکا را دیده‌اند، لازم است برای حفظ ظاهر کاسه کوزه را سر رییس دولت بشکنند.

فرض دوم این‌که اعلام آمادگی مذاکره با امریکا، با هماهنگی با رهبری انجام نشده که در آن حالت هم باز باید کاسه کوزه را سر احمدی‌نژاد شکست و به او یادآوری کرد که «نازنینی تو، ولی در حد خویش؛ الله الله پا منه ز اندازه بیش». این شعری بود که کیهان شریعتمداری چند سال پیش از این، خطاب به احمدی‌نژاد نوشته بود که شما در هر حال، بیش از یک کارگزار ارشد نظام نیستید.

این حرف را نه فقط به احمدی‌نژاد، بلکه به آقای خاتمی هم که از مقبولیت جهانی گسترده‌ای برخوردار شده بود، گفته بودند که «شما جز یک کارگزار ارشد نظام نیستید! توهم برت ندارد که شما رییس جمهور مردم هستی و قاطبه‌ مردم را شما ریاست می‌کنی، ریاست در دست ولی امر مسلمین است.»

به بیان دیگر، من می‌خواهم نتیجه بگیرم که وقتی یک نفر در ایران رییس جمهور می‌شود، حال چه احمدی‌نژاد باشد، چه خاتمی و حتی مرد قدرت‌مندی چون هاشمی رفسنجانی هم، گمان بر این می‌شود که مرد اول نظام اوست. بعداً همه می‌فهمند که مرد اول نظام، کس دیگری یعنی رهبر نظام است. تلقی مردم این است که پس رییس جمهور، مرد دوم نظام است. اما اینک با این صحبت‌ها مشخص می‌شود که مقام ریاست جمهوری در ایران حتی فرد دوم نظام هم نیست بلکه تنها یک کارگزار ارشد در میان سایرکارگزاران ارشد دیگر است و بس!

بنابراین استنباط آمریکایی‌ها درست بوده که سخن آقای احمدی‌نژاد پشتوانه‌ای نداشته و فاقد حمایت رهبری نظام بوده است. به هرحال ما می‌دانیم که مذاکرات پنهانی بین ایران و آمریکا و قدرت‌های دیگر برقرار است. آن‌ها در این مذاکرات پنهانی فهمیده‌اند که آفتاب احمدی‌نژاد لب بام است و دولتش مستعجل است و خصوصاً در این دوره‌های پایانی جایگاهی ندارد.

من تصور می‌کنم که این سخنان احمدی‌نژاد بیشتر سنگی در تاریکی بود تا بلکه خود را در اریکه‌ی قدرت نظام نشان دهد و با توجه به پرونده‌هایی که پس از انتخابات ریاست جمهوری بعدی برای او باز خواهند کرد و خودش و اطرافیانش را به محاکمه خواهند کشید، از این اریکه‌ی قدرت به بیرون پرتاب نشود.

آمریکا و سیاست خارجی شناور دربرابر ایران

Sat, 11 Aug 2012 17:22:53 +0000

گفت‌وگوی سراج میردامادی با مهرداد خوانساری، دیپلمات پیشین و کارشناس مسائل خاورمیانه در لندن

سراج الدین میردامادی − برآوردهایی که در ایالت متحده آمریکا از توان و اشتیاق جمهوری اسلامی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای وجود دارد، یکسان نیستند. هر از گاهی گزارشی درباره توان هسته‌ای تهران منتشر می‌شود که بحث و هیجانی برمی‌انگیزد و در فاصله‌ زمانی نسبتا کوتاهی گزارش دیگری پربازتاب گشته و بحث‌ها را به جهت دیگری می‌برد.

خبری که در روز پنج‌شنبه گذشته (۱۹ مرداد) توسط رویترز منتشر شد، از زمره این خبرهای بحث‌انگیز بود. ابتدا روزنامه اسرائيلی هاآرتص خبر داد که تازه‌ترین ارزیابی‌های نهادهای اطلاعاتی آمريکا حاکی از آن است که تهران در برنامه‌ اتمی‌اش بیشتر از آنچه گمان می‌برند، پیشرفت داشته است. یک سخنگوی شورای امنیت کاخ سفید در مقابل به خبرگزاری رویترز گفته است که ارزيابی‌ اطلاعاتی آمريکا از برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی تغييری نکرده است. آن سخنگو، که رویترز نام او را فاش نساخته، اعلام کرده است که براساس ارزیابی‌های اطلاعاتی جدید در ایالات متحده، جمهوری اسلامی ایران نه در آستانه‌ی دستیابی به سلاح هسته‌ای است و نه تاکنون تصمیمی در این باره گرفته است.

● گفت‌وگو با مهرداد خوانساری

در این مورد با دکتر مهرداد خوانساری، تحلیل‌گر سیاسی در انگلستان، گفت‌و‌گو کرده‌ام:

تحلیل و ارزیابی شما از این موضع جدید شورای امنیت ملی آمریکا چیست؟

مهرداد خوانساری: ببینید باید این مسئله را این طور نگاه کرد که انتخابات ریاست جمهوری آمریکا الان پیش روی ما است و آقای اوباما علاقمند است که حداقل درگیری را در مسائل بغرنج سیاست خارجی داشته باشد که در رأس همه‌ی آن‌ها ایران است. برعکس، رقیب جمهوری‌خواه او آقای میت رامنی، اوباما را متهم می‌کند که سیاست‌های لازم یا آن اقدامات لازم را در ارتباط با ایران انجام نداده است.

الان با توجه به همین اطلاعاتی که توسط دستگاه‌های جاسوسی خیلی از کشورهای غربی به دست آمده، بیشتر تکیه روی این است که ایران در شرایط فعلی در آستانه‌ی دسترسی به سلاح‌های هسته‌ای نیست. ولی البته همین دستگاه‌های اطلاعاتی روی این مسئله کماکان تأکید دارند که انگیزه از سوی مقامات اسلامی وجود دارد، زیربنا وجود دارد و تلاش می‌شود به وسائل لازم هم دست بیابند. ولی تا زمانی که هر سه‌ی این فاکتورها در کنارهم نباشند، این اظهارات کاخ سفید می‌تواند به این منظور باشد که در اصل این اطمینان را به مردم دهد که لزومی برای اقدام حادتر از سوی دولت آمریکا در شرایط فعلی وجود ندارد.

آقای دکتر خوانساری در روزهای اخیر اظهارات مقامات اسراییلی را داشتیم مبنی بر تقویت احتمال حمله‌ی نظامی اسراییل به ایران تا چه هفته‌ی دیگر و یا شاید تا ماه سپتامبر. این اظهارات سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا را با اظهارات مقامات اسراییلی چگونه قابل جمع می‌دانید؟

ببینید انگیزه‌ی دولت اسراییل این است که این الگو را نخواهد ارایه بدهد که تا اتمام انتخابات ریاست جمهوری هیچ اقدام حادی در ارتباط با ایران از سوی آمریکا یا متحدین غربی‌اش و یا خود اسراییل صورت نمی‌گیرد. در صورتی که خواست دولت اوباما این است که نخواهد در موقعیتی قرار داشته باشد که بخواهد تصمیم حادی را در ارتباط با ایران تا قبل از نوامبر جاری بگیرد. به همین جهت در اصل خواسته‌ی اسراییلی‌ها با خواسته‌های آمریکایی‌ها در ارتباط با زمان‌بندی هر نوع طرح در ارتباط با ایران باهم متفاوت است و انگیزه‌ی اسراییلی‌ها این است که در اصل دولت ایران فکر نکند که می‌تواند از حالا تا نوامبر با خیال راحت به اقدامات خودش ادامه دهد، به این خیال که مثلاً اقدام حادی علیه‌اش تا آن زمان به خاطر ریاست جمهوری آقای اوباما صورت نمی‌گیرد.

ولی همان طور که اطلاع دارید مجموعه‌ای از پنهان‌کاری‌های هسته‌ای در کارنامه‌ی جمهوری اسلامی ثبت و ضبط شده، به‌ویژه در «سایت پارچین». چگونه می‌شود این پنهان‌کاری‌ها را توجیه کرد در حالی که کاخ سفید اعلام می‌‌کند که ایران درصدد دستیابی به سلاح هسته‌ای نیست؟

به نظر من این واژه‌ای که به‌کار گرفته شده که ایران درصدد دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای نیست، اصطلاح روشن و دقیقی نباشد. آن چیزی که منظور است این که در شرایط فعلی ایران در شرایطی نیست که بتواند به این سلاح‌ها دستیابی پیدا کند. این دقیق‌تر به نظر من آن انگیزه و آن طرز تفکر مقامات آمریکایی را بازگو می‌کند، تا این که بگویند این‌ها درصدد نیستند؛ چون تمام هم و غم سیاست آمریکا براین مبناست که این‌ها درصدد چنین کاری هستند، اگر امکانات و وسائلش را پیدا کنند. ولی دولت آمریکا در این زمان می‌خواهد این الگو را بدهد که این یک امر آنی نیست و در اصل زمان برای رسیدگی به این امر می‌‌شود گفت حداقل تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری هنوز هست.

آیا ممکن است ارزیابی دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا اشتباه باشد و آیا ممکن است ارزیابی‌های دیگری بعداً به دست آید که این ارزیابی‌ را رد کند، همچنان که ارزیابی‌هایی را داشته‌ایم، در موارد مختلف ارزیابی‌های گوناگون و متفاوتی در خصوص توان هسته‌ای جمهوری اسلامی ارائه شده است؟

این دستگاه‌های اطلاعاتی اشتباهات بسیار فاحشی را در سنوات اخیر کرده‌اند، به‌ویژه آن تخمین‌هایی که در ارتباط با برنامه‌ی هسته‌ای عراق زده بودند. لذا این که این‌ها می‌توانند مرتکب اشتباه شوند، یک امری‌ست که خیلی‌ها به آن اعتقاد دارند. ولی در ارتباط با دولت ایران، موقعی که شما وضعیت ایران را با وضعیت فرض کنید صدام حسین مقایسه می‌کنید، می‌بینید که داده‌هایی که در دست هست، خیلی بیشتر از آن چیزهایی‌ست که در ارتباط با صدام حسین در دست بود. به این لحاظ این که ایران انگیزه‌ چنین کاری را دارد، برای خیلی‌ از این‌ها مسجل است و خیلی شواهد امر بیشتری در دست است که بخواهند برنامه‌ی اتمی ایران را با دقت خیلی خیلی بیشتری کالبد شکافی کنند، به‌خصوص موقعی که مسائلی از قبیل آنچه شما به آن اشاره کردید مثل پارچین و این‌ها به‌وجود آید.

ولی این که آیا این‌ها غلو می‌کنند، بله این امکان وجود دارد. ولی این‌ها به دلایل سیاسی غلو می‌کنند و به دلایل سیاسی هم می‌شود گفت سوپاپ کار را کم می‌کنند. همان طور که می‌بینید اوباما در یک زمان با اضافه کردن تحریم‌ها شدت عمل به خرج می‌دهد، در سخنرانی در میان لابی یهودی‌های آمریکا تند حرف می‌زند. ولی موقعی که منافع شخصی خودش و امکانات شخصی خودش به لحاظ انتخابات ریاست جمهوری بیشتر مد نظر می‌باشد، می‌بینید که فتیله را یک‌مقداری پایین‌تر می‌آورد. لذا همه‌ این‌ها متأسفانه در این بازی وجود دارند، ضمن این که تنها فاکتوری که ما می‌توانیم با قاطعیت به آن اشاره کنیم این است که آمریکا مترصد است که جلو ایران را به هر ترتیبی شده بگیرد و باور ندارد که ایران به دنبال چنین برنامه‌هایی در درازمدت نیست.

اگر این اظهارات را کمی انتخاباتی ارزیابی کنیم، با توجه به ناخرسندی لابی قوی یهودی‌‌ها در آمریکا از مواضع دولت آمریکا در قبال بحران هسته‌ای ایران، چگونه می‌شود چنین اظهاراتی را که بازهم ملایم‌تر است، به گونه‌ای انتخاباتی ارزیابی کرد، با توجه به ناخرسندی آن لابی از مواضع آقای اوباما؟

عواقب این روشن نیست. آقای اوباما می‌تواند مواضع فعلی خودش را تا چند هفته‌ی دیگر تغییر دهد. الان تمام فوکوس این مسائل مربوط به انتخابات ریاست جمهوری این بوده که آقای میت رامنی نفر دومش چه کسی خواهد بود و الان که مشخص شده و بحث‌ها پیش می‌رود و این انتقادات میت رامنی در ارتباط با اوباما و کوتاهی‌هایی که او در رابطه با پرونده‌ ایران کرده بیشتر در مطبوعات جریان پیدا می‌کند، دموکراتها از لابی‌ یهودی‌ها هم برای پیشبرد خودشان استفاده خواهند کرد و فشارها را اضافه خواهند کرد.

من هیچ بعید نمی‌دانم که اوباما همین حرفی را که روز گذشته از سوی همکاران او در کاخ سفید مطرح شده تغییر دهد و دو مرتبه مثلاً این مسئله را حادتر جلوه دهد. لذا برای اوباما الان در شرایط فعلی انتخاب شدن مجدد در رأس تمام اولویت‌ها قرار دارد، همان طور که مثلاً برای جمهوری اسلامی به‌زعم همین دارودسته‌ی اوباما و همه‌ی آمریکایی‌ها، دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای در رأس همه چیز قرار دارد. چون موجودیت هر دو این‌ها در جایگاهی که قراردارند، یکی‌شان به پیروزی در انتخابات بعدی و دیگری داشتن آن بیمه کافی برای این که دست به ترکیب‌اش نخواهد بزند از خارج در رأس همه چیز قرار دارد. لذا این وضعیت می‌تواند به راحتی عوض شود.

بررسی راه‌اندازی خط تلفن مستقيم نظامی بين تهران و واشنگتن

zamaanehnews — Tue, 20 Sep 2011 02:34:22 +0000

یک مقام وزارت دفاع آمريکا گفته پس از يک سری برخوردهايی که بين نيروهای ايالات متحده و ايران در خليج فرس رخ داده، آمريکا راه‌اندازی يک خط تلفن مستقيم نظامی بين دو کشور را بررسی می‌کند.

به گزارش خبرگزاری فرانسه اين مقام وزارت دفاع آمريکا روز دوشنبه ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۱ (۲۸ شهريور ۱۳۹۰) گفته به دليل نگرانی از اينکه سوءتفاهم‌ها می‌تواند منجر به درگيری‌های گسترده شود، مقامات ايالات متحده خواهان راه‌اندازی يک خط ارتباطی اضطراری با ايران هستند اما يک مقام پنتاگون که خواسته نامش فاش نشود به خبرگزاری فرانسه گفته اين تصميم هنوز نهايی نشده است.
اين مقام پنتاگون افزوده: «اين ايده مدتی است که مطرح شده اما همچنان در حد يک ايده باقی مانده و هنوز به وزارت دفاع ارائه نشده است.»

یک مقام وزارت دفاع آمريکا گفته به دليل نگرانی از اينکه سوءتفاهم‌ها می‌تواند منجر به درگيری‌های گسترده شود، مقامات ايالات متحده خواهان راه‌اندازی يک خط ارتباطی اضطراری با ايران هستند

در همين حال روزنامه وال استريت ژورنال چاپ آمريکا نيز روز دوشنبه نوشت چالش و رويارويی نيروهای دريایی ايران و آمريکا در خليج فارس باعث شده تا مقامات ايالات متحده موضوع راه‌اندازی خط اضطراری با تهران را بررسی کنند.
وال‌استريت افزوده آمريکا به‌ويژه نگران عمليات ناوچه‌های سريع سپاه پاسداران است. اين ناوچه‌ها که می‌توانند مجهز به موشک هم باشند تاکنون چندين بار در خليج فارس با کشتی‌های جنگی آمريکايی درگير شده‌اند.
اين روزنامه نوشته در ماه‌های اخير يک ناو بريتانيايی در خليج فارس مجبور شده برای اعلام هشدار به سوی يکی از ناوچه‌های ايرانی شليک کند.
نيروهای بريتانيايی تصور کرده بودند ناوچه ايرانی قصد ضربه‌زدن به کشتی آن‌ها را دارد. وال استريت ژورنال می‌نويسد در برخی موارد هواپيماهای ايرانی به ناوهای آمريکايی بيش از حد نزديک شده‌اند.
اين اتفاقات باعث شده تا آمريکا ايده راه‌اندازی خط ارتباطی اضطراری با ايران را مطرح کند.
وال‌استريت افزوده که نمی‌داند آيا طرح تلفن قرمز رسماً به دولت ايران ارائه شده يا خير اما حدس می‌زند دولت عراق در اين باره نقش واسطه را بازی می‌کند.
چند روز پيش نيز مايک مولن، رئيس ستاد مشترک ارتش آمريکا از نبودن کانال ارتباطی ميان تهران و واشنگتن ابراز نگرانی کرده بود.
به گفته وی اين وضع می‌تواند مشکل‌آفرين باشد.

اصطلاح «خط قرمز» که امروزه درباره يک کانال ارتباطی مستقيم برای موارد اضطراری، ميان روسای دولت‌ها به کار برده می‌شود از سال ۱۹۶۳ رايج شد.

در آن هنگام که احتمال بروز جنگ ميان ايالات متحده آمريکا و شوروی بالا گرفته بود، مسکو و واشنگتن تصميم گرفتند با برقرار کردن يک خط تماس اضطراری مستقيم ميان کاخ سفيد و کرملين، از بروز برخوردهای ناخواسته و بحران‌های بزرگ پيشگيری کنند.