منصور فرهنگ

انتخابات آمریکا و موضوع ایران

politics — Thu, 11 Oct 2012 08:31:03 +0000

گفت‌وگوی ایرج ادیب‌زاده با منصور فرهنگ، کارشناس سیاسی

ایرج ادیب‌زاده - رقابت انتخاباتی در آمریکا وارد مراحل حساس‌تری شده است. دو رقیب بیش از هر زمان به دنبال جلب افکار رأی‌دهندگان هستند. نظرخواهی‌ها نشان می‌دهند که میت رامنی نامزد جمهوری‌خواهان از محبوبیت بیشتری برخوردار شده و دومین مناظره‌ وی با اوباما در هفته آینده می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. بخشی از تبلیغات دو نامزد در زمینه سیاست خارجی به مسئله‌ ایران اختصاص دارد. رامنی می‌گوید ایران در پیامد سیاست‌های خارجی اوباما، خطرناک‌تر و احتمال رویارویی در خاورمیانه بیشتر شده است. اوباما که به تأثیر تحریم‌های اقتصادی و سیاسی روی ایران اعتقاد دارد، فرمان اجرای تحریم‌های گسترده‌تر کنگره‌ آمریکا را امضاء کرد.

در بسیاری رسانه‌های ایرانی پرسیده می‌شود که کدام انتخاب برای جمهوری اسلامی مفیدتر است: اوباما یا رامنی؟ یک وب‌سایت نزدیک به میرحسین موسوی "جرس" می‌نویسد برخی کادرهای پیشین وزارت خارجه از رهبر جمهوری اسلامی خواسته اند به پیروزی اوباما در انتخابات آمریکا کمک کند. یک سایت وابسته به وزارت خارجه «سیاست روز» هم نوشته است ایران می‌تواند در عرصه‌ انتخابات آمریکا تأثیرگذار باشد.

● گفت‌وگو با منصور فرهنگ

در تماس با منصور فرهنگ، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در نیویورک، می‌پرسم:

آیا جمهوری اسلامی با شرایطی که اینک دارد می‌تواند روی انتخابات پیش‌روی آمریکا تأثیری بگذارد؟

منصور فرهنگ: رژیم جمهوری اسلامی این توانایی را داشت که روی سیاست خارجی آقای اوباما تأثیر بسیار مثبتی بگذارد و این تأثیر می‌توانست در تجدید انتخاب اوباما نقش مؤثری ایفاء کند ولی الان دیر شده است. یعنی در یک ماه آینده تحت هیچ عنوانی ایران این توانایی را ندارد که بخواهد وارد گفت‌ و شنود با آمریکا شود. دولت اوباما آن اعتماد را به ایران ندارد که در حال حاضر بخواهد ریسکی بکند.

کارشناسانی که شما به گفته‌های آنان اشاره کردید، اگر در ایران زندگی می‌کنند و با رژیم ارتباط دارند، می‌بایست این موضوع را سه سال قبل مطرح کرده باشند. یعنی آن زمانی که اوباما به ایران نامه نوشت و از رژیم ایران خواست بیاید مذاکره کند و همه مسائل فیمابین را روی میز مذاکره بگذارد. ولی رژیم ایران به دلیل این‌که ادامه حیات بدون دشمن و بدون تقابل برایش بسیار مشکل است، دعوت اوباما را رد کرد و در حال حاضر هم بسیار بعید است که اگر ایران اقدامی کند، پاسخ مثبتی از جانب اوباما دریافت کند.

شما در حال حاضر که یک ماه به انتخابات مانده، وضعیت دو نامزد را چه طور ارزیابی می‌کنید؟

این انتخابات بسیار نزدیک است. در انتخابات کنونی آمریکا و شاید حتی در انتخابات چهارسال قبل در واقع چهار پنج ایالت آمریکا نقش تعیین‌کننده داشتند و دارند. مثل ایالت‌های فلوریدا، اوهایو، ویسکانسین یا ویرجینیا. نتیجه انتخابات در آنجا براساس سنجش افکاری که شده بسیار به‌هم نزدیک است. یعنی در حال حاضر می‌توانم بگوییم پنجاه پنجاه است. اوباما وضع بهتری داشت، ولی ضعفی که از خود در مناظره‌ با آقای رامنی نشان داد به ضررش تمام شد. البته روشن نیست که آیا این تاکتیک بود یا واقعا اوباما نمی‌توانست آنطور که باید و شاید به حملات و انتقادات رامنی پاسخ دهد.

منصور فرهنگ:

اوباما به ایران نامه نوشت و از رژیم ایران خواست بیاید همه مسائل فیمابین را روی میز مذاکره بگذارد. ولی رژیم ایران به دلیل این‌که ادامه حیات بدون دشمن و بدون تقابل برایش بسیار مشکل است، دعوت اوباما را رد کرد و در حال حاضر هم بسیار بعید است که اگر اقدامی کند، پاسخ مثبتی از جانب اوباما دریافت کند.

در ایالاتی که گفتم، اوباما بر مبنای سنجش افکار در مجموع ۳ یا ۴ درصد و حتی در ایالت اوهایو که نقش بسیار بسیار مهمی دارد ۹ درصد جلوتر از رامنی بود. ولی این دو در حال حاضر بسیار بسیار به‌هم نزدیک شده‌اند و این به دو مناظره‌ آینده بستگی دارد که دو رقیب چه تأثیری در یک‌ماه آینده روی آن رأی‌دهندگانی بگذارند که هنوز تصمیم خودشان را نگرفته‌اند. در این مورد هیچ یک از طرفین خصوصاً رئیس جمهور دست به هیچ کاری نمی‌زند که ریسکی برای موقعیت او در انتخابات داشته باشد، ازجمله دادن پاسخ مثبت به دعوت ایران برای مذاکره.

روزنامه‌ "پولیتیکو" می‌نویسد که تظاهرات هفته پیش تهران پس از سقوط ارزش پول ملی و بالارفتن سرسام‌آور قیمت دلار، ناشی از تأثیرگذاری اقدام اوباما در تشدید تحریم‌های اقتصادی علیه جمهوری اسلامی بوده است. آیا به نظر شما گسترده‌ترشدن تحریم‌ها می‌تواند اوضاع بحران‌زده‌ اقتصادی ایران را بدتر از این کند؟

من راجع به اقتصاد ایران آن دانش را ندارم که بخواهم اظهارنظر قابل توجهی بکنم. ولی بر مبنای گزارشاتی که در روزنامه‌‌ها می‌خوانیم، بر مبنای تحلیل‌هایی که از داخل ایران می‌آید و حتی بر مبنای صحبتی که خود آقای خامنه‌ای روز چهارشنبه 20 مهر در مشهد کرده و می‌گوید این تحریم‌ها «وحشیانه» است، متوجه وخامت اوضاع می شویم.

آقای خامنه‌ای برخلاف تمام ادعاهایی که احمدی‌نژاد داشته، موضع خیلی روشنی گرفته است راجع به این که این تحریم‌ها بسیار مؤثر بوده‌اند. تردیدی نیست این تحریم‌ها هم از نظر ارزش پولی ایران و هم از نظر توانایی بانکی ایران، خیلی مهم‌تر از برخی تحریم‌های دیگر‌ هستند که قیمت‌ها را بالا برده است.

امروز فروش نفت ایران حدود ۷۰۰ هزار بشکه کمتر از گذشته شده است. تازه دریافت پول آن نفتی هم که می‌فروشند، بر مبنای گزارشات کاملاً موثق مطبوعات بین‌المللی، بسیار مشکل شده است. وضعی ایجاد کرده‌اند که کشورهایی چون چین، کره جنوبی، ژاپن، ترکیه عملاً دارند وارد معاملات پایاپای با ایران می‌شوند و عجیب به نفع آن‌هاست که این وضع ادامه پیدا کند.

رفع مشکلات اقتصادی ایران بستگی به مذاکرات دوجانبه و فراگیر بین ایران و آمریکا دارد و در حال حاضر ماهیت رژیم ایران این امکان را نمی‌دهد که برخلاف ادعاها و مواضعی که طی ۳۳ سال گذشته داشته، بتواند راهی برای حل و فصل مسائل ایران باز کند. حتی آقای رفسنجانی که به اصطلاح از منتقدان دولت و سیاست‌های احمدی‌نژاد و حتی به طور تلویحی منتقد خامنه‌ای بوده، در مصاحبه اخیرش پیش شرط‌هایی می‌گذارد که واقعاً حکایت از یک جهل کامل از وضع تحریم‌ها و نقش کنگره‌ آمریکا در ایجاد این تحریم‌ها دارد.

او می‌گوید آمریکا باید پول‌های ایران را پس دهد و مواضع خودش را عوض کند، حسن نیت‌اش را نشان دهد تا ما بتوانیم وارد مذاکره شویم! یعنی رژیم ایران هیچ موضعی نمی‌گیرد که با واقعیت جهان و با واقعیت این تقابلی که بین ایران و آمریکا وجود دارد، وفق داده شود. این مردم ایرانند که از این تحریم‌ها رنج می‌برند. تردیدی نیست که آن بخش از جامعه ایران که ثروت هنگفتی از قبل این رژیم اندوخته‌اند، آن‌ها به زندگی خودشان ادامه می‌دهند. تکاثر ثروت در ایران بیش از هر زمان دیگری در تاریخ مدرن ایران صورت گرفته اما این توده‌های مردم به‌طور اعم و کارمندان و حقوق بگیران و بخش میانی جامعه به‌طور اخص هستند که هزینه سنگین این تحریم‌ها را می‌پردازند.

نتانیاهو پیشنهاد برگزاری انتخاباتی زودهنگام در اسراییل را در هشت ماه پیش از موعد داده است. فکر می‌کنید دولت دست‌ راستی نتانیاهو چه انتظاری از این انتخابات دارد؟

مسئله‌‌ ایران، چهره‌ ایران و تهدیداتی که ایران علیه اسراییل کرده، فقط محدود به تبلیغات است و ایران هیچ اقدامی علیه اسراییل واقعاً نکرده است. ولی باید در نظر بگیریم که مردم اسراییل نسبت به تاریخ خودشان بینشی دارند، ۲ هزار سال مورد اجحاف قرار گرفته‌اند و هولوکاست را تجربه کرده‌اند. وقتی کسی موجودیت آن‌ها را حتی به صورت تبلیغاتی تهدید می‌کند، روی ذهنیت و روی رفتار آن‌ها تأثیر بسیار زیادی دارد.

نتانیاهو امروز به این نتیجه رسیده که مسئله‌‌ ایران و تقابل با ایران می‌تواند افکارعمومی در اسراییل را به نفع موضع تندی که او گرفته هدایت کند. بنابراین انتخابات می‌تواند به نفع او باشد، این همان چیزی است که امروز آقای رامنی فکر می‌کند. همچنین به دلیل منفی بودن چهره‌ ایران، ذهنیتی از ایران در دنیای غرب وجود دارد که این‌ها از عقلانیت و خردورزی دور هستند. رامنی هم می‌خواهد با حمله به ایران بگوید که اوباما به اندازه کافی علیه ایران فعال نبوده است. نتانیاهو هم می‌خواهد همین کار را کند که البته تا انجام انتخابات اسراییل، دیگر احمدی‌نژاد سرکار نیست. ولی بدون احمدی‌نژاد هم تهدید نابودی اسراییل از طرف امامان نمازجمعه و خود خامنه‌ای مرتب تکرار خواهد شد. نتانیاهو هم می‌خواهد از این وضع برای پیروزی در برابر رقبای انتخاباتی خود استفاده کند.

فشارتحریم ها آشکارتر می‌شود

Fri, 06 Jul 2012 08:40:55 +0000

گفت‌و‌گوی ایرج ادیب‌زاده با منصور فرهنگ، استاد دانشگاه وکارشناس سیاسی در نیویورک

ایرج ادیب زاده − احساس خطر جمهوری اسلامی از گسترش تحریم‌های بین‌المللی، به ویژه امریکا، تهدیدهای حکومت اسلامی را در پی داشته است، تا آن‌جا که گروهی از نمایندگان مجلس اسلامی خواستار اقدام تلافی‌جویانه‌ی ایران در بستن تنگه‌ی هرمز شده‌اند. در پی این تهدیدها بود که امریکا نیروی نظامی خود را در خلیج فارس تقویت کرد.

به نوشته‌ی روزنامه‌ی «نیویورک‌تایمز» از قول یک مقام ارشد وزارت دفاع امریکا که نامش فاش نشده، «این یک پیام به ایران است که حتی فکر بستن تنگه‌ی هرمز را نکند». به گزارش نیویورک‌تایمز، جنگنده‌های اف۲۲ و اف۱۵ به دو پایگاه جداگانه در خلیج فارس رفته‌اند تا با هر حمله‌ی موشکی در ساحل مقابله کنند.

● گفت‌وگو با منصور فرهنگ

برای بررسی بیشتر این رویدادها، با آقای منصور فرهنگ، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در نیویورک گفت‌وگو کرده‌ام:

ایرج ادیب‌زاده: آیا این بار تحریم‌های امریکا جدی است؟ یعنی گذشته از مسائل انتخاباتی که رییس جمهور امریکا گفته «گزینه‌هایی فراتر از مذاکرات روی میز قرار دارند»؟ آیا این حرف رییس جمهوری امریکا هم، به نظر شما، جدی است؟

منصور فرهنگ: اگر معیار اهمیت تحریم‌ها را تأثیر آنها روی اقتصاد ایران و وضع عمومی مالی و اقتصادی مردم ایران در نظر بگیریم، تردیدی نیست که این تحریم‌ها موفق شده‌اند و روز به روز برای ایران هزینه‌ی سنگین‌تری دارند. ولی نکته‌ای که باید در این رابطه به آن توجه کرد، این است که نتیجه‌ی منفی تحریم‌ها محدود به ایران نیست. یعنی تمام کشورهایی که به دلیل امتناع خرید نفت از ایران، نمی‌توانند کالا به ایران بفروشند، یعنی در واقع از بازار ایران محروم می‌شوند، آنها هم در این مورد هزینه‌ای می‌پردازند. ولی هزینه‌ی بزرگ و رو به افزایش را با پیامدهای سیاسی، این ایران است که می‌پردازد.

نکته‌ی جالبی که در رابطه با قطعنامه‌ی مجلس شورای اسلامی راجع به تنگه‌ی هرمز باید اشاره کرد، این است که در حال حاضر بر طبق سنجش افکاری که در امریکا و اسراییل انجام شده، اکثریت بزرگ مردم- در امریکا حدود ۷۰درصد و در اسراییل حتی بیش از این- با جنگ مخالفند و حتی وقتی از مردم اسراییل می‌پرسند که اگر امریکا به اسراییل ملحق بشود و مشترکاً به تأسیسات اتمی ایران حمله کنند، نظرشان چیست، باز هم کم‌تر از ۵۰درصد از مردم اسراییل موافق این نظریه هستند. اما اگر ایران بخواهد تنگه‌ی هرمز را ببندد، در فرصتی بسیار کوتاه، افکار عمومی امریکا و اروپا و اسراییل را علیه خودش بسیج می‌کند تا آن درجه‌ای که جنگ اجتناب‌ناپذیر می‌شود.

منصور فرهنگ: «اگر اوباما و یا اتحادیه‌ی اروپا بخواهند اقدامی در جهت تقلیل تحریم‌ها بکنند، باید ایران حاضر بشود غنی‌‌سازی اورانیوم را در حد نیاز برای سوخت راکتور اتمی کشور نگه دارد و حتی برای مقاصد صنعتی و پزشکی هم ادامه بدهد، ولی تأسیاست هسته‌ای ایران را بدون چون و چرا و بدون قید و شرط، تحت کنترل کارشناسان آژانس بین‌المللی قرار بدهد که در واقع تصمیم ایران برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم، توأم با تضمین‌های قابل تأیید بشود که ایران در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای نیست.»

در حالی‌که امروز اوباما ادامه‌ی تحریم‌ها را یا گزینه‌ی دیپلماسی را راه خروج از این بن‌بست می‌داند و انتظار دارد که این فشارهای اقتصادی و انزوای سیاسی، رهبران ایران را به مرحله‌ای برساند که حاضر بشوند انعطاف نشان بدهند و در مذاکره‌ی مستقیم یا غیرمستقیم با امریکا، به توافقی برسند که برای طرفین قابل تحمل باشد. یعنی هیچ‌یک از طرفین به خواست حداکثری خودشان نمی‌رسند، ولی از این بن‌بست خارج می‌شوند و خطر خشونت، حداقل در کوتاه‌مدت رفع می‌شود.

تاکنون به نظر من، بر مبنای تمام اطلاعاتی که از ایران می‌آید، مسئولین ایران، یعنی صاحبان قدرت در ایران« کوچک‌ترین تمایلی به انعطاف نشان دادن در این رابطه از خودشان نشان نداده‌اند.

جمهوری اسلامی زبان تهدیدش را هم‌چنان ادامه می‌دهد و به نظر شما، هیچ گرایشی هم به این‌که با جامعه‌ی بین‌المللی کنار بیاید، ندارد.

اگر اوباما و یا اتحادیه‌ی اروپا بخواهند اقدامی در جهت تقلیل تحریم‌ها بکنند، باید ایران حاضر بشود غنی‌‌سازی اورانیوم را در حد نیاز برای سوخت راکتور اتمی کشور نگه دارد و حتی برای مقاصد صنعتی و پزشکی هم ادامه بدهد، ولی تأسیاست هسته‌ای ایران را بدون چون و چرا و بدون قید و شرط، تحت کنترل کارشناسان آژانس بین‌المللی قرار بدهد که در واقع تصمیم ایران برای محدود کردن غنی‌سازی اورانیوم، توأم با تضمین‌های قابل تأیید بشود که ایران در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای نیست.

در حالی‌که ایران − حداقل بر مبنای گزارش‌های خیلی جالب و مستندی که از عراق، ترکیه و مسکو آمده − می‌گوید که این تحریم‌ها را بردارید و به‌طور تلویحی به این موضوع اشاره می‌کند که اگر تحریم‌ها را بردارید و در جهت عادی‌سازی روابط تجاری ایران با دیگر کشورها، پیش بروید، ما ممکن است به خواسته‌های شما توجه کنیم یا آن را مورد بررسی قرار بدهیم.

در حالی‌که اگر اوباما یا اتحادیه‌ی اروپا بخواهند در جهت تقلیل تحریم‌ها اقدامی کنند، باید این اقدام به ازای یک تغییر ملموس مشخص در غنی‌سازی اورانیوم در جهت کنترل غنی‌سازی باشد که تاکنون ایران این تمایل را از خودش نشان نداده است.

خیلی جالب است که از ایران دو صدای مختلف می‌آید؛ یکی صدای احمدی‌نژاد، خامنه‌ای و دیگران است که می‌گویند نه تنها این تحریم‌ها هیچ تأثیر منفی‌ای برای اقتصاد و جامعه‌ی ایران نداشته، بلکه ما داریم از این تحریم‌ها استفاده می‌کنیم که بتوانیم وابستگی خودمان را به کشورهای خارج تقلیل بدهیم. یعنی می‌خواهند این تحریم‌ها را به عنوان فرصتی برای خلاقیت اقتصادی و پیشبرد خواسته‌های ایران بدون وابستگی به خارج معرفی کنند.

البته این حرف بسیار پوچ و بی‌معنی‌ای است، برای این‌که بودجه‌ی ایران در سال جاری ۵۰۸ بیلیون دلار تخمین زده شده است و مبنای درآمد دولت برای این بودجه، صدور ۲/۳ میلیون بشکه نفت در روز است. در حالی‌که در شش ماه اخیر، صدور نفت ایران ۴۰درصد تقلیل پیدا کرده و بعد از آغاز تحریم‌های کشورهای اروپایی، این تقلیل از ۴۰درصد هم بالاتر رفته است و در همین مدت، بر خلاف انتظار ایران، قیمت نفت هم در بازار جهانی، حدود ۲۵درصد تنزل پیدا کرده است و عربستان سعودی تولید نفت خود را به ۱۰ میلیون بشکه در روز رسانده است که بتواند نیاز کشورهایی مثل هندوستان، کره‌ی جنوبی یا چین که خریدشان را از ایران قطع و یا کم می‌کنند، تأمین کند. غربی‌ها این صدای آقای خامنه‌ای و احمدی‌نژاد را که این فرصت بزرگی برای ماست، به هیچ وجه جدی نمی‌گیرند.

صدای دیگری که از ایران می‌‌آید که شما در مقدمه‌ی صحبت‌های‌تان به آن اشاره کردید، تهدیداتی است که از طرف فرماندهان سپاه پاسداران می‌‌آید و آن نمایش نظامی ایران که می‌خواهد قدرت خود را به رخ کشورهای همسایه و جهانیان بکشد، به این شکل که اگر به ما حمله‌ای بشود، ما توانایی عکس‌العمل‌های شدید را داریم که برای شما غیرقابل تحمل است و باز در اینجا صحبت از زدن شهرهای اسراییل و غیره پیش می‌آید.

اما اگر ایران واقعاً بخواهد تنگه‌ی هرمز را ببندد، یعنی در واقع جنگی را آغاز کرده که اگرچه در کوتاه‌مدت، پیامدهای آن قابل پیش‌بینی و کنترل نیست، ولی تردیدی در دنیا وجود ندارد که بعد از گذشت زمان کوتاهی که شاید یک ماه هم طول نکشد، ایران یک شکست نظامی خواهد خورد و جامعه‌ی ایران با یک فاجعه‌ی بزرگ درازمدت روبرو خواهد بود.

آقای فرهنگ، بر اساس یک نظرسنجی توسط شبکه‌ی خبر در تهران، ۶۳درصد مردم ایران موافق توقف غنی‌سازی در برابر لغو تدریجی تحریم‌ها شده‌اند. در یک نظرسنجی دیگر در مورد تصمیم گروهی از نمایندگان مجلس که خواستار اقدام تلافی‌جویانه‌ی ایران در بستن تنگه‌ی هرمز شده بودند، فقط ۲۲ درصد موافق این تصمیم بوده‌اند. فکر می‌کنید که این نظرسنجی‌ها که توسط یک نهاد خبری رسمی جمهوری اسلامی انجام گرفته (البته بعد از چند دقیقه از این شبکه حذف شده است)، آماده کردن افکار عمومی ایرانی‌هاست یا نه؟

امیدوارم این‌طور باشد. یعنی امید ما این است که حالا هر دوز و کلکی که رژیم می‌خواهد در این مورد بازی کند، هر زمینه‌سازی‌ای که می‌خواهد بکند، بیاید و این انعطاف را نشان بدهد که بتواند با امریکایی‌ها به یک توافق قابل تحمل در رابطه با معضل هسته‌ای ایران برسد.

اگر مردم ایران بر مبنای منطق و تجربیات روزانه‌ی خودشان، مشکلات معاش خودشان فکر کنند، می‌گویند که دست‌آورد ما از این تقابل ۳۴ ساله با امریکا و پذیرش این تحریم‌ها چیست!؟ تردیدی نیست که کوچک‌ترین دست‌آورد ملموس و مشخصی برای مردم نداشته و تنها حربه‌ای بوده برای تبلیغات رژیم که واقعاً مردم داخل کشور از این شعارها و تبلیغات بی‌معنی و پوچ خسته شده‌اند.

واقعیت امر از نظر من عدم آمادگی ایران-که باز امیدوارم این حرف صحیح نباشد- برای رسیدن به توافقی قابل تحمل که هم حق ایران را برای غنی‌سازی اورانیوم بپذیرد و هم نگرانی‌های امنیتی جهان را رفع کند، است.

یا این‌که ایران واقعاً در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای است، حتی اگر در حال حاضر نیت ساختن سلاح را نداشته باشد و می‌داند که تا زمانی که این هدف در ایران وجود دارد، رسیدن به توافق با امریکا غیرممکن است. برای این‌که امریکا تضمین‌های قابل تأیید می‌خواهد و این هدف ایران این امکان را از بین می‌برد که بخواهد این تضمین‌ها را بدهد.

دلیل دومی که می‌تواند وجود داشته باشد، این است که ۳۴ سال است که ایران از «شیطان بزرگ» استفاده کرده برای سرکوب منتقدین و مخالفین خودش؛ حتی کسانی که سال‌ها و سال‌ها با رژیم همکاری می‌کردند، که این‌ها یا «فریب شیطان بزرگ را خورده‌اند» و یا «عوامل شیطان بزرگ هستند». یعنی رویارویی با «شیطان بزرگ» جزو هویت رهبران جمهوری اسلامی و تم اصلی تبلیغات آنها شده است. مثل این‌که برایشان سخت است که یک‌مرتبه «شیطان بزرگ» را به عنوان کشوری که چاره‌ای جز مذاکره با او ندارند، به مردم معرفی کنند.

خارج از این دو دلیل، برای من هیچ راه منطقی‌ای نیست که بخواهم امتناع ایران را از حل این مسئله برای خودم توضیح بدهم.

از دید اوباما جنگ با ایران نه بازی است، نه شوخی

Sun, 11 Mar 2012 00:38:31 +0000

گفت‌وگو با منصور فرهنگ استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در آمریکا

ایرج ادیب زاده

در روزهای اخیر، در پی سفر بنیامین نتانیاهو به آمریکا گفت‌وگوهای بسیاری در مورد امکان حمله‌ نظامی این کشور به ایران صورت گرفته است. باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا نیز در برابر خبرنگاران از هزینه‌های جنگ با ایران و علیه حمله نظامی سخن گفت و رقبای جمهوری‌خواه خودش را محکوم کرد که خواهان مداخله‌ نظامی هستند.

آقای اوباما گفت: "وقتی با برخی گفت‌وگوهای عامیانه درباره‌ جنگ روبه‌رو می‌شوم، هزینه‌های درگیری در جنگ را یادآوری می‌کنم." او ادامه داد: "من باید یادآوری کنم که لازم است درباره‌ اعزام مردان و زنان جوان‌مان به جنگ تصمیم بگیرم. این تصمیم بر زندگی‌ آنها تاثیر مستقیم دارد و بر امنیت ملی و اقتصادی ما ضربه می‌زند. این امر نه یک بازی است و نه شوخی‌بردار.

یادآوری می‌کنم که همین گفت‌وگوهای هفته‌ اخیر درباره‌ احتمال نزدیک حمله‌ اسراییل به ایران بهای نفت را در بازارهای جهانی به رکورد بی‌سابقه‌ای رسانده و برای نخستین بار در سال ۲۰۱۲ از مرز بشکه‌ای ۱۲۴ دلار گذشته است." اوباما تأکید کرد: "ایران کمی از تحریم‌ها را به شکل جدی احساس می‌کند."

برای بررسی بیشتر این مسئله با منصور فرهنگ، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در آمریکا تماس گرفته‌ام.

با سروصدایی که پس از سفر بنیامین نتانیاهو و افزایش خطر حمله‌ اسراییل به ایران پیش آمد، گفته‌های آقای اوباما را چطور ارزیابی می‌کنید؟

این سخنان آقای اوباما پاسخی است به انتقاداتی که از جانب نامزدهای جمهوری‌خواهان نسبت به او در رابطه با سیاست خارجی در برابر ایران مطرح شده است.

علتش هم این است که در یک هفته‌ اخیر که تشکیلات همکاری آمریکا و اسراییل جلسه‌ سالیانه خودش را داشت، هم آقای اوباما در آنجا صحبت کرد و هم نخست‌وزیر اسراییل بنیامین نتانیاهو. آقای اوباما در این سخنرانی دو مسئله‌ اساسی را مطرح کرد که برای اسراییلی‌ها و به‌طور کلی برای تمام کارشناسانی که در رابطه با این مسئله فکر و تحلیل می‌کنند اهمیت داشت.

یک این که گفت: هدف ما فقط مهار برنامه‌ هسته‌ای ایران نیست. ما تحت هیچ عنوانی، ایرانی را که دارای سلاح هسته‌ای باشد، قابل تحمل نمی‌دانیم. او در عین حال از اسراییل خواست که از تهدیدات نظامی علیه ایران یا به‌طور کلی از پیشنهاد حمله‌ نظامی به ایران در حال حاضر سخنی نگوید، برای این که از نظر آقای اوباما ادامه‌ فشار به ایران یعنی تحریم‌های اقتصادی و انزوای سیاسی و در ضمن آمادگی برای مذاکره‌ دیپلماتیک، ممکن است بتواند راه حل مسالمت‌جویانه‌ای برای حل این مسئله پیدا کند.

نامزدهای جمهوری‌خواهان چون مسئولیتی ندارند، این موضع آقای اوباما را ضعیف تشخیص داده‌اند و از او انتقاداتی کرده‌اند مبنی بر اینکه آمریکا می‌بایست صددرصد با اسراییل هماهنگ شود و در حمله نظامی منتظر این نماند که ایران تصمیم به ساختن سلاح هسته‌ای بگیرد.

اوباما گفته که ما تحت هیچ عنوانی، ایرانی را که دارای سلاح هسته‌ای باشد، قابل تحمل نمی‌دانیم. او در عین حال از اسراییل خواست که از تهدیدات نظامی علیه ایران یا به‌طور کلی از پیشنهاد حمله‌ نظامی به ایران در حال حاضر سخنی نگوید

به عقیده آنها توانایی ایران در ساختن سلاح هسته‌ای کافی است که آمریکا در حمایت از اسراییل بتواند دست به اقدام نظامی علیه ایران بزند.

افکار عمومی آمریکا این خواسته‌ جمهوری‌خواهان را نمی‌پذیرد. یعنی اکثریت بزرگ مردم آمریکا خواهان حل و فصل مسالمت‌جویانه‌ این امر هستند.

بنابراین آقای اوباما در پاسخگویی به آنها مردم آمریکا را مخاطب قرار می‌دهد و می‌گوید در پیوند با این صحبت‌هایی که راجع به جنگ می شود، باید در نظر گرفته شود که بهای انسانی و هزینه‌ مادی آن در شرایط کنونی قدر برای آمریکا سنگین است و ما به‌هیچ وجه نباید صحبت از اقدام نظامی کنیم تا زمانی که به‌طور کلی از دیپلماسی دلسرد شویم و ایران را خطری برای امنیت و منافع خودمان در منطقه ببینیم.

به نظر شما نگرانی اسراییل در مورد خطر دستیابی به سلاح هسته‌ای ایران، چه‌قدر واقعیت دارد؟

این واقعیت دارد. بسیاری از ما که از جانب خودمان از اسراییل انتقادات زیادی داریم، به‌ویژه در پیوند با رفتار اسراییلی‌ها با مردم فلسطین، باید این واقعیت را در نظر بگیریم که قوم یهود دوهزار سال تحت ستم بوده و همین قوم یهود شاید از تمام کشورهای اروپایی اخراج شده است و آخرسر هم که به هولوکاست کشیده شد و شش میلیون انسان را در کوره‌های آدم‌سوزی ریختند.

همین آقای رفسنجانی که امروز خودش را به‌عنوان یک فرد منتقد معرفی می‌کند، کسی بود که می‌گفت اگر ما بمب اتم داشته باشیم و یکی از آنها را در اسراییل بیندازیم، به این دلیل که اسراییل کشور کوچکی است، می‌توانیم آن را نابود کنیم

بنابراین روانشناسی سیاسی قوم یهود باید برای ما قابل درک باشد. آن‌هم وقتی کسی می‌آید که قوم یهود را تهدید به نابودی می‌کند. هم خمینی، رفسنجانی، خامنه‌ای و احمدی‌نژاد در طول ۳۲ سال گذشته در رابطه با نابودی اسراییل مواضعی گرفتند.

حتی همین آقای رفسنجانی که امروز خودش را به‌عنوان یک فرد منتقد معرفی می‌کند، کسی بود که می‌گفت اگر ما بمب اتم داشته باشیم و یکی از آنها را در اسراییل بیندازیم، به این دلیل که اسراییل کشور کوچکی است، می‌توانیم آن را نابود کنیم، ولی اگر اسراییل بخواهد به ما حمله کند، ایران کشور بزرگی است و جمعیت زیادی دارد و هزینه‌ انسانی و مادی این حمله برای ایران قابل تحمل است. اسراییل اما نابود خواهد شد.

علت این که تهدیدات محمود احمدی‌نژاد توجه بیشتری در جهان جلب کرد، یک این بود که او در سخنرانی سازمان ملل متحد این امر را مطرح می‌کند، می‌آید هولوکاست را انکار می‌کند و اسراییل را تهدید به نابودی می‌کند.

بعد این که در زمانی این کار را می‌کند که برنامه‌ هسته‌ای ایران به شکل قابل توجهی پیش رفته است. یعنی ایران دست‌کم از جهت بالقوه هم می‌خواهد دارای سلاح هسته‌ای باشد و در عین حال اسراییل را تهدید به نابودی می‌کند. برای مردم اسراییل این تهدید یک امر وحشتناک و خطرناک است. بنابراین هر دولتی که در اسراییل سر کار باشد، در پاسخگویی به نگرانی جامعه همین مواضع را در برابر ایران خواهد گرفت.

بنابراین حالا ممکن است اسراییل اغراق‌گویی کند، خودش هم تهدید کند و انتقاداتی به برخوردش به ایران وارد باشد، ولی یک واقعیت غیر قابل انکار وجود دارد و آن این که تهدیدات ایران علیه اسراییل در کنار برنامه‌ هسته‌ای ایران برای مردم اسراییل یک امر بسیار بسیار مهم است.

به همین دلیل امر بسیار مهمی است برای یهودیانی که در خارج از اسراییل و به‌ویژه در آمریکا زندگی می‌کنند. آنها از همه توان و امکانات خودشان استفاده می‌کنند که بخواهند یاری‌رسان و حامی اسراییل باشند و به دلیل نفوذ و بقا و موقعیتی که در جامعه‌ آمریکا دارند، بیایند و روی دولت آمریکا در رابطه با این مساله تأثیرات مورد نظر خودشان را بگذارند.

طبق نظرسنجی دانشگاه مریلند، فقط ۱۹ درصد از مردم اسراییل موافق با حمله‌‌ یک‌جانبه‌ دولت اسراییل به ایران بوده‌اند و در مورد اقدام نظامی مشترک آمریکا و اسراییل علیه ایران، باز کمتر از ۵۰ درصد مردم در اسراییل خواهان جنگ هستند

تردیدی نیست که نگرانی اسراییل یک واقعیت است، ولی نکته‌ خیلی مهمی را که در اینجا باید اضافه کنم این است که براساس سرشماری افکار عمومی و سنجش افکاری که اخیراً به وسیله‌ دانشگاه مریلند انجام شده است، فقط ۱۹ درصد از مردم اسراییل موافق با حمله‌‌ یک‌جانبه‌ دولت اسراییل به ایران بوده‌اند و در مورد اقدام نظامی مشترک آمریکا و اسراییل علیه ایران، باز کمتر از ۵۰ درصد مردم در اسراییل خواهان جنگ هستند.

همین‌طور که توده‌های مردم آمریکا و مردم اسراییل با جنگ مخالف‌اند، ولی در ضمن نگران برنامه‌ هسته‌ای ایران و خواهان یافتن راه‌ حل مسالمت‌جویانه هستند. نباید اینطور برداشت کرد که جامعه اسراییل خواهان جنگ است، ولی این که جامعه اسراییل نگران است و این نگرانی قابل فهم است، شکی در آن نیست.

شما در ارزیابی‌تان اشاره کردید که با همه‌ این گفته‌ها خطر حمله‌ نظامی به ایران از بین نرفته است. اقدام ایران برای از‌بین‌‌بردن این خطر که این کشور را مسلماً با ویرانی روبه‌رو می‌کند، چه باید باشد؟

این رویارویی بین آمریکا و ایران یک رویارویی تکنیکی در رابطه با برنامه‌ هسته‌ای ایران نیست که سازمان بین‌المللی انرژی اتمی بتواند نقش قابل توجهی در حل و فصل آن ایجاد کند.

حقوقی هم نیست. به این معنا که شورای امنیت سازمان ملل متحد بتواند در رابطه با تعهد ایران به منع گسترش تسلیحات هسته‌ای اقدام عاجلی کند. این تقابل سیاسی و امنیتی است و ریشه در بی‌اعتمادی متقابل طرفین دارد.

ما از دو زاویه می‌توانیم به این وضع نگاه کنیم. یک این که بگوییم چرا و چگونه به اینجا رسیده‌ایم و دوم این که در شرایط کنونی چه امکاناتی وجود دارد که جلوی فاجعه‌ جنگ را بگیرد؟

تنها راه پیش‌گیری از فاجعه جنگ این است که ایران تعویق غنی‌سازی را برای شش ماه اعلام کند و بگوید حاضر است با هر گروهی و با هر کشوری بدون هیچ نوع پیش شرطی وارد مذاکره شود، در آن موقع باید بین آمریکا و ایران یک مذاکره‌ دوجانبه‌ محرمانه آغاز شود

درباره بحث ایرانی‌ها پیرامون اینکه چرا و چگونه به اینجا رسیده‌ایم، کتاب‌های زیاد و هزاران مقاله نوشته شده است، ولی در حال حاضر من فکر می‌کنم این رژیم ایران است که می‌تواند اقدامی کند که بتواند افکار عمومی جهان غرب را نسبت به ایران تغییر دهد و به‌طورکلی تنش این تقابل را به شکل قابل توجهی پایین آورد و آن این است که ایران فردا اعلام کند ما غنی‌سازی اورانیوم در کشور را دست‌کم برای شش ماه به حالت تعویق درآورده‌ایم و می‌خواهیم با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی راجع به مسائل تکنیکی و با گروه ۵+۱ راجع به مسائل حقوقی بحث و گفت‌وگو کنیم.

برای این که این تشکیلات و این نوع برخوردها به نظر من در بهترین شرایط حاشیه‌ای هستند. تقابل اصلی بین ایران و آمریکاست که این باید یا از طریق قراردادی یا توافقی که برای طرفین قابل تحمل باشد صورت بگیرد.

یعنی هیچ یک از طرفین به خواست حداکثری خودشان نمی‌توانند برسند، ولی قابل تحمل باشد. این فقط و فقط در یک مذاکره‌ دوجانبه‌ محرمانه بین ایران و آمریکا امکان‌پذیر است.

اگر ایران تعویق غنی‌سازی را برای شش ماه اعلام کند و بگوید حاضر است با هر گروهی و با هر کشوری بدون هیچ نوع پیش شرطی وارد مذاکره شود، در آن موقع باید بین آمریکا و ایران یک مذاکره‌ دوجانبه‌ محرمانه آغاز شود که این‌ها بتوانند به توافقی برسند که هر کدام‌شان بتوانند به کشورهای خودشان برگردند و از این توافق دفاع کنند.

این تنها راهی است که می‌تواند از جنگ جلوگیری کند. اگر ایران و آمریکا نتوانند به این توافق برسند، با نهایت تأسف فاجعه‌ جنگ می‌تواند به وقوع بپیوندد.

از تحریم ایران تا جنگ؛ گفت‌وگو با منصور فرهنگ

Mon, 21 Nov 2011 23:02:59 +0000

احسان عابدی

دکتر منصور فرهنگ، دیپلماسی ایران را شکست‌خورده و ناکام مطلق می‌داند، چنان‌که نام وزیر امور خارجه ایران به سادگی در فهرست کسانی قرار می‌گیرد که دولت سوئیس آنها را تحریم کرده‌است و این جزوی از فشار بین‌المللی بر ایران به منظور توقف برنامه‌های هسته‌ای آن است. این فشارها اما به نظر می‌رسد که امروز بیشتر از همیشه شده باشد.

دو روز قبل با تصویب قطعنامه شورای حکام آژانس بین‌المللی علیه برنامه‌های هسته‌ای ایران راه برای برخورد شدیدتر با ایران باز شد، به‌طوری که بحث‌ها پیرامون تحریم احتمالی صنایع نفت و گاز ایران بالا گرفته‌است. دکتر فرهنگ معتقد است که با توجه به شرایط اقتصادی جهان، دشوار بتوان نفت ایران را تحریم کرد، اما به جای آن، خطر حمله نظامی به ایران جدی است و جمهوری اسلامی می‌باید تدبیر به خرج دهد.

گفت‌وگو با منصور فرهنگ، نماینده پیشین ایران در سازمان ملل و کارشناس روابط بین الملل را می‌خوانید.

در روزهای اخیر و به‌خصوص پس از تصویب قطعنامه‌ شورای حکام سخن از تحریم‌های بیشتر ایران و فشار مضاعف بر جمهوری اسلامی به منظور توقف برنامه‌های اتمی آن به میان آمده‌است. در گام بعد به نظر می‌رسد صنایع نفت و گاز ایران مشمول تحریم‌های غرب قرار گیرند. با توجه به وابستگی کامل اقتصاد ایران به صنعت نفت، گمان می‌کنید که حکومت ایران توان مقابله با این دور جدید تحریم‌ها را خواهد داشت؟

اگر واقعا نفت ایران تحریم شود، با توجه به این که ایران روزانه دو میلیون و سیصد هزار بشکه نفت صادر می‌کند و بیش از پنجاه درصد درآمد کشور از صدور نفت تامین می‌شود، تردیدی نیست که لطمه بزرگی از نظر اقتصادی و اجتماعی به رژیم ایران وارد می‌آید. مشکل اساسی این است که اگر نفت ایران تحریم شود روی بازار نفت جهان تاثیر منفی می‌گذارد که این امر به هیچ وجه برای اروپا و آمریکا، به‌خصوص در شرایط الان، قابل قبول نیست. بنابراین تصور این مسئله برای من مشکل است که آمریکا و اروپا با وارد آوردن فشار بر چین، هندوستان، ترکیه و آن دسته از کشورهایی که نفت مورد نیاز خود را از طریق ایران تامین می‌کنند، بخواهند که آنها را از خرید نفت ایران منع کنند.

در عین حال باید در نظر داشت که اگر نفت ایران تحریم هم شود، باز امکان آن وجود دارد که ایران مقداری نفت صادر کند، ولی مسئله اصلی این است که هزینه تحریم نفت ایران محدود به ایران نمی‌شود، بلکه برای اروپا و آمریکا نیز پیامدهای منفی دارد. از این رو کشورهایی که خریدار نفت ایران هستند، انتظار تحریم نفت ایران را از جانب آمریکا ندارند.

از نظر تاسیساتی چطور؟ آیا امکان تحریم‌های شدیدتری در زمینه سرمایه‌گذاری روی تاسیسات نفت و گاز ایران وجود دارد؟

این امکان وجود دارد که آمریکا فشار بیشتری بر کشورها و کمپانی‌هایی بیاورد که در صنایع نفت و گاز ایران با هدف مدرنیزه کردن تاسیسات و افزایش سطح تولید، سرمایه‌گذاری می‌کنند. در حقیقت، آمریکا مدت‌هاست که این برنامه را دنبال می‌کند. ولی مسئله اینجاست کشورهایی مثل ایتالیا، چین یا حتی آلمان که هنوز با ایران روابط وسیع تجاری دارند نمی‌توانند از این بازار چشم پوشی کنند.

آقای احمدی نژاد از یک طرف به عنوان دلقک، سوژه شوها و نمایش‌های تلویزیونی آمریکا می‌شود و از طرفی هم آن گروه‌های دست راستی اسرائیل و آمریکا که خواهان درگیری نظامی هستند از او به عنوان لولو استفاده می‌کنند، یعنی به عنوان کسی که از عقلانیت به دور است و هر کاری از دست او برمی‌آید

تا زمانی که ایران می‌تواند یک صادرکننده مهم نفت باشد، با سالی صد میلیارد دلار درآمد از این راه، هم جهان صنعتی به این نفت احتیاج خواهد داشت و هم بازار ایران برای فروشندگان این کالا در دنیا اهمیت دارد. این مسئله بغرنجی است که تصمیم‌گیری درباره آن برای آمریکا و اروپا ساده نیست. به همین دلیل است که تلاش‌های آمریکا برای توقف سرمایه‌گذاری‌ها روی تاسیسات نفت و گاز ایران تاکنون موفق نبوده. نفت ایران با اقتصاد دیگر کشورها هم ارتباط دارد، به‌خصوص چین که الان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است. بنابراین این‌گونه نیست که هزینه تحریم نفت ایران را فقط ایران بدهد، بلکه هزینه آن بین‌المللی خواهد بود و از این رو تحریم به سادگی صورت نخواهد گرفت.

به تازگی وزیر امور خارجه ایران در فهرست تحریم‌های کشور سوئیس قرار گرفته‌است. این مسئله چه تبعاتی دارد؟ آیا راه دیپلماسی را نمی‌بندد؟

دیپلماسی ایران با قطعنامه‌ای که دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید، نشان داد که در چه شرایط اسف‌باری است و این میخ دیگری بود بر تابوت دیپلماسی ایران.

آقای احمدی‌نژاد در طی شش سال گذشته که به نیویورک سفر کرده، با سخنرانی‌هایش در مجمع عمومی و مصاحبه‌هایش با خبرنگاران، این‌قدر خرافه‌گویی، غلو و افسانه‌پردازی کرده و این‌قدر حرف‌های نامربوط زده که دیگر هیچ اعتباری برای دیپلماسی ایران باقی نگذاشته‌است.

از یک طرف به عنوان دلقک سوژه شوها و نمایش‌های تلویزیونی آمریکا می‌شود و از طرفی هم آن گروه‌های دست راستی اسرائیل و آمریکا که خواهان درگیری نظامی هستند از او به عنوان لولو استفاده می‌کنند، یعنی به عنوان کسی که از عقلانیت به دور است و هر کاری از دست او برمی‌آید.

ورشکستگی دیپلماتیک ایران دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به روشنی دیده شد و به گمان من، اگر احمدی‌نژاد هم برود، سال‌ها طول می‌کشد تا جمهوری اسلامی بتواند این دیپلماسی ورشکسته را احیا کند

حالا این‌که او در ایران اصلا قدرت یا جایگاهی دارد به جای خود. بنابراین آن قدر وضع دیپلماسی ایران خراب است و ایران منزوی شده که در مجمع عمومی سامان ملل فقط هشت کشور به قطعنامه عربستان سعودی رای منفی دادند.

جالب این است که در قطعنامه آمده، ایران باید بی‌گناهی خودش را ثابت کند، در حالی که عربستان هیچ دلیل، مدرک و استدلال محکمه‌پسندی ارائه نداده ‌که ایران در توطئه ترور سفیر عربستان در واشنگتن دخالت داشته. اما این‌قدر نسبت به ایران سوءظن زیاد است، این‌قدر ایران بی‌اعتبار شده، این‌قدر ایران فقر دیپلماسی دارد که هر اتهامی به ایران می‌چسبد. بنابراین وقتی وزیر امور خارجه ایران هم در فهرست کسانی قرار بگیرد که تحریم شده، این نشان می‌دهد که ایران تا چه حد از نظر دیپلماسی ورشکست است. مسئول اصلی این ورشکستگی دیپلماتیک هم در درجه اول و از نظر تبلیغاتی و افکار عمومی جهان، احمدی‌نژاد است.

اما ورشکستگی دیپلماتیک ایران دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به روشنی دیده شد و به گمان من، اگر احمدی‌نژاد هم برود، سال‌ها طول می‌کشد تا جمهوری اسلامی بتواند این دیپلماسی ورشکسته را احیا کند.

در هر صورت تحریم وزیر امور خارجه ایران اتفاق جدیدی است که در تاریخ ایران سابقه نداشته. اما به نظر شما این تحریم اشخاص چقدر ضمانت اجرایی دارد؟ در گذشته هم گرچه نام آقای صالحی در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا بود، اما در نهایت، بدون هیچ اشکالی توانستند که در نشست‌های‌ وین شرکت کنند.

این بستگی به دولت‌ها دارد و آنها می‌توانند به طور مستقل تصمیم بگیرند که از دادن ویزا به یک نفر خودداری کنند یا نه. گاهی اوقات دیپلمات‌هایی که وارد یک کشور می‌شوند، طبق قوانین آن کشور باید دستگیر شوند، اما با این حال به آنها ویزای ورود داده می‌شود.

تحریم‌ برخی مقامات ایرانی هم به این شکل است که آنها حق ورود به کشورهای اروپایی را ندارند، اما در نهایت، صدور ویزا یا امتناع از آن جزو حقوق هر کشوری است.

به جز این، گاهی دولت‌ها به دلایل امنیتی و یا به امید این که حضور فرد تحریم شده بتواند در حل و فصل اختلافات مفید واقع شود، برای او استثنا قائل می‌شوند. چنین مواردی در روابط بین‌المللی زیاد دیده شده که بگویند این فرد به طور کلی مورد تحریم قرار گرفته، اما در شرایط خاصی حضور او را می‌پذیریم، چرا که حضور او می‌تواند به حل و فصل مسائل کمک کند. با این حال همین که اسم وزیر امور خارجه ایران در فهرست تحریم‌های کشوری مثل سوئیس می‌آید که از نظر بین‌المللی نقش بسیار مهمی دارد، گویای انزوا و ورشکستگی دیپلماتیک ایران است.

تحریمها، گرچه برای دولت هم مشکلاتی درست کرده، اما به آن معنا نیست که در زندگی روزانه دولتمردان ایران هم تاثیری منفی گذاشته. آنها در وضعیتی هستند که بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر درآمد و کیفیت زندگی‌شان ندارد. اما وقتی این تحریم‌ها منجر به تورم و بی‌کاری می‌شود، این توده‌های مردم هستند که از آن رنج می‌برند

صحبت‌های بسیاری در این مدت مبنی بر تاثیر این تحریم‌ها شده‌است. هدف تحریم‌ها جمهوری اسلامی است، اما آیا این مردم ایران نیستند که از این تحریم‌ها بیشتر زیان می‌بینند؟ آیا فشار اصلی این تحریم‌ها بر شانه‌های آنان نیست؟

همین طور است. گرچه برای دولت هم مشکلاتی درست کرده، اما این سخن الزاما به آن معنا نیست که در زندگی روزانه دولتمردان ایران هم تاثیری منفی گذاشته. آنها در وضعیتی هستند که بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر درآمد و کیفیت زندگی‌شان ندارد. اما وقتی این تحریم‌ها منجر به تورم و بی‌کاری می‌شود، این توده‌های مردم هستند که از آن رنج می‌برند.

بهترین مثالی که می‌توانیم در این رابطه بزنیم، تحریم‌هایی است که علیه صدام حسین اجرا شد. در طول سیزده سال اجرای این تحریم‌ها، یعنی از سال 1990 تا اشغال عراق و ورود قوای بین‌المللی به آن در سال 2003، طبق آمار و مطالعات، دست‌کم پانصد هزار عراقی تنها به دلیل کمبود دارو و مشکلاتی که تحریم‌ها درست کرده بود، جان خود را از دست دادند. و تردیدی نیست که از هر جهت توده‌های مردم عراق به واسطه این تحریم وسیع و همه جانبه سیزده ساله رنج بردند، در حالی که دولتمردان عراق و رهبران سیاسی و نظامی آن از این تحریم‌ها رنجی نبردند.

آنها به اندازه کافی نفت قاچاق می‌فروختند و زندگی‌شان در همان سطح همیشگی باقی ماند. در ایران هم وضع به همین شکل است و این واقعیتی است که دولت آمریکا و دیگرانی که پی این تحریم‌ها هستند باید به آن توجه داشته باشند. بسیاری از منتقدان و تحلیل‌گران آمریکایی هم این مسائل را گوشزد می‌کنند، اما در هر حال این یکی از راه‌های مورد نظر آمریکا برای اعمال فشار بر ایران است به این امید که تغییری در رفتار ایران و برنامه هسته‌ای آن شاهد باشند، گرچه تاکنون نتیجه مورد نظر آمریکا به دست نیامده و تنها این ملت ایران هستند که هزینه‌های سنگین اقتصادی این تحریم‌ها را متقبل شده‌اند.

جایگزین این تحریم‌ها برای مقابله با برنامه‌های اتمی ایران چه می‌تواند باشد؟

در حال حاضر میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر یک جنگ روانی، دیپلماتیک و اقتصادی ایجاد شده‌ که پای اروپاییان و تا حدی نیز کشورهای عربی به آن باز شده.

بخشی از این تقابلی که ایجاد شده، مربوط به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل است و بخشی هم مربوط به نیاز جمهوری اسلامی به دشمن سازی و دشمن تراشی. الهیات دشمن‌یابی جزو زبان و گفتمان ولایت فقیه شده و تغییر این وضعیت بسیار دشوار است

در این شرایط اگر مشخص بشود که ایران توانایی ساخت سلاح هسته‌ای را پیدا کرده و همچنان نیز به شعار نابودی اسرائیل پایبند باشد و این بلندپروازی‌ها و غلوها را ادامه بدهد، هیچ بعید نیست که کار به تقابل نظامی کشیده شود.

حتی اگر سیاست‌مداران امروز این را نخواهند، ولی در عرصه بین‌المللی، معمولا این تهدیدها و تقابل‌ها، کشورها را به جایی می‌رساند که عقب‌نشینی برای آنها بسیار سخت می‌شود و اعتبار و موقعیتشان را در جهان به خطر می‌اندازد. برای آمریکا به عنوان قدرت هژمونیک منطقه سخت است که در برابر ایران عقب‌نشینی کند و بپذیرد که ایران تسلیحات هسته‌ای یا امکان تولید آن را داشته باشد.

در هر حال، ما نمی‌دانیم کار به کجا می‌کشد، اما در این‌که خطر جنگ وجود دارد، هیچ تردیدی نیست و این تنها ایران است که می‌تواند با تدبیر و سیاست، این خطر را رفع کند. ایران مدعی است که به هیچ وجه نیت ساخت سلاح هسته‌ای را ندارد و حتی آیه و سوره می‌آورند و پای فقه و شرعیات را به وسط می‌کشند که اصلا ساخت سلاح هسته‌ای خلاف مذهب است.

اگر حرف و عمل آنها یکی است، کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دعوت کنند و به آنها اجازه بدهند که بدون هیچ قید و شرط و محدودیتی این تاسیسات را بررسی کنند و حتی تصمیم بگیرند که برای زمان کوتاهی، مثلا شش ماه یا یک سال غنی‌سازی اورانیوم را به کلی متوقف کنند. در چنین شرایطی، جو بین‌المللی می‌تواند به سود ایران تغییر کند. در آن زمان به احتمال قریب به یقین کشورهای اروپایی علاقمند به بهبود روابط خود با ایران خواهند بود.

اما آیا ایران می‌تواند چنین کاری بکند و یا ماهیت و خصلت رژیم ایران که یک رژیم مذهبی شبه فاشیستی است، اجازه می‌دهد که این کشور بدون دشمن زندگی کند؟ واقعیت این است بخشی از این تقابلی که ایجاد شده، مربوط به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل است و بخشی هم مربوط به نیاز جمهوری اسلامی به دشمن سازی و دشمن تراشی. الهیات دشمن‌یابی جزو زبان و گفتمان ولایت فقیه شده و تغییر این وضعیت بسیار دشوار است.

حتی جناح‌های مختلف سیاسی در نظام سر مسئله این رقابت می‌کنند که چه کسی در برابر دشمن ایستادگی بیشتری دارد یا کدام جناح بیشتر دشمن را می‌شناسد. رژیم ایران در حال حاضر دنیا را به خیر و شر تقسیم کرده و خودش را هم صد در صد خطاناپذیر و منزه می‌داند. یک طرف خیر است و ایران معرف آن، و یک طرف هم شر. این یک بیماری روانی است.

در این‌که خطر جنگ وجود دارد، هیچ تردیدی نیست و این تنها ایران است که می‌تواند با تدبیر و سیاست، این خطر را رفع کند. اگر ایران به هیچ وجه نیت ساخت سلاح هسته‌ای را ندارد، به کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه بدهند که بدون هیچ قید و شرط و محدودیتی این تاسیسات را بررسی کنند

در دنیای امروز به این شیوه نمی‌توان ادامه حیات داد. هر کشوری جنبه‌های مثبت و منفی دارد و می‌تواند اشتباه کند. اما متاسفانه ایران نتوانسته که واقعیت‌های جهان امروز را هضم کند. تمام سخنرانی‌ها و شعارهای این رژیم دایر بر تقسیم‌ دنیا به خیر و شر است. تا زمانی که این نگاه بر نظام سیاسی ایران حاکم باشد، یعنی ایران نیاز به دشمن دارد.

این مصیبت بزرگی است که گریبان‌گیر ایران شده و بعید نیست که ادامه آن بتواند به جنگ فاجعه‌سازی بیانجامد که هزینه انسانی و مادی آن را مردم ایران باید بپردازند. تنها امید این‌که در کوتاه مدت خطر حمله نظامی به ایران رفع شود، این است که حکومت ایران در موضع خودش انعطاف نشان دهد و به خاطر رفاه، امنیت و حیثیت ایرانیان، تغییراتی در برنامه‌های هسته‌ای خود ایجاد کند. در این صورت جو جهانی نیز به سود ایران تغییر می‌کند. اما آیا رژیمی که این‌قدر نیاز به دشمن دارد می تواند چنین بکند؟ این پرسش همگان است.

پیامدهای اتهام توطئه تروریستی جمهوری اسلامی برای سفیر عربستان

arezoo — Fri, 14 Oct 2011 15:08:49 +0000

ایرج ادیب‌زاده

مقامات آمریکایی عصر روز سه‌شنبه ۱۱ اکتبر، دو ایرانی را به تلاش برای ترور عادل الجبیر، سفیر عربستان در واشنگتن متهم کردند. دو روز بعد، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا گفت: "ایران باید پاسخگوی اقدامات خود باشد." این در حالی است که مقامات مختلف جمهوری اسلامی از وزیر خارجه تا رئیس مجلس و جانشین فرمانده کل سپاه این اتهام را رد می‌کنند.

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا نیز روز پنجشنبه هشدار داد که مقام‌های ایران باید در قبال این توطئه پاسخگو باشند. مقام‌های عربستان هم گفته‌اند نحوه پاسخ به ایران را بررسی می‌کنند. مقام‌های ایران بسیار سریع واکنش نشان دادند و ضمن تکذیب اتهام آمریکا آن را مضحک خواندند.

واکنش سریع مقامات ایران نشانه نگرانی جدی تهران از اقدامات تلافی‌جویانه توصیف شده است. خبر این توطئه تروریستی دیروز و امروز به تیتر نخست رسانه‌های جهان مبدل شده است.

در گفت‌وگو با منصور فرهنگ، استاد دانشگاه و تحلیل‌گر سیاسی از او پرسیده‌ام: آمریکا ایران را به دست داشتن در توطئه ترور سفیر عربستان متهم کرده است. تحلیل و ارزیابی شما در این زمینه چیست؟

منصور فرهنگ: این اتهام به خودی خود حائز اهمیت است، حتی اگر دلیل و مدرک و شاهد محکمه‌پسندی برای آن وجود نداشته باشد. این که وزیر دادگستری آمریکا و رئیس پلیس فدرال آمریکا در کنارهم بایستند و مدعی شوند که ایران در طرح و مدیریت این توطئه شرکت داشته و هدف این بوده است که در شهر واشنگتن بمبگذاری کنند و غیره، واقعاً یک امر بسیار مهم است که می‌تواند پیامدهای خود را داشته باشد. ولی وقتی ما به محتوای این اتهامات نگاه می‌کنیم و دنبال دلیل و مدرک و شاهد می‌گردیم، می‌بینیم که واقعاً سوءظن زیادی وجود دارد. شک و تردید وجود دارد که ایران در این امر نقش اساسی داشته یا حتی نقشی داشته است. به همین دلیل هم بود که امروز تعداد زیادی از تحلیل‌گران حتی رسانه‌های گروهی آمریکا در این رابطه سئوالات اساسی مطرح کرده‌اند. حتی یکی از تحلیل‌گران سابق سازمان سیا و برخی روزنامه‌نگاران این سئوال‌ها را مطرح کرده‌اند که معمولاً وقتی چنین اتفاق‌هایی می‌افتد، اولین سئوالی که یک تحلیل‌گر مطرح می‌کند و می‌پرسد این است: انگیزه ایران چه بوده؟

ما وقتی این سئوال را مطرح می‌کنیم به بن‌بست می‌رسیم. بسیار سخت است که از راه منطقی بتوانیم انگیزه‌ای برای ایران در این رابطه تعیین کنیم. مگر این که واقعاً اتفاقی در ایران افتاده باشد و عده‌ای در ایران و یا رژیم ایران در چنین طرحی شرکت داشته‌اند که به‌هیچ‌وجه با معیارهای منطقی خوانده نمی‌شود. باید برویم در روانشناسی اعمال بیمارگونه دنبال انگیزه بگردیم که آن‌ هم کار تحلیل‌گران سیاسی نیست. ولی تا جایی که من این موضوع را در 24 ساعت پس از اعلام خبر دنبال کرده‌ام و مطالب متنوعی راجع به آن خوانده‌ام، می‌بینم که شک و تردید بسیار وسیعی راجع به ادعاهای دولت آمریکا وجود دارد.

منصور فرهنگ: وقتی وزیر دادگستری و رئیس پلیس فدرال آمریکا در کنار هم می‌ایستند و کشوری را متهم به یک طرح تروریستی می‌کنند که از ایران طراحی و اداره می‌شده و می‌خواسته است در واشنگتن اجرا شود، این امر به‌خودی خود یک امر غیر مترقبه و قابل اهمیت است. این برای دولت اوباما مسئولیت‌هایی ایجاد می‌کند که برای من واقعاً تعجب‌‌آور است که این‌ها دست به این اتهامات زده‌اند، بدون این که برای اثبات آن دلایل قانع‌کننده‌ای ارائه دهند.

اگر فرض کنیم سفیر عربستان در واشنگتن ترور می‌شد، چه پیامدهایی داشت؟

این سئوال بسیار جالبی است. اگر سفیر عربستان در واشنگتن ترور می‌شد و در آن موقع کوچک‌ترین دلیل و مدرکی وجود داشت که ایران در این جنایت سهیم بوده، به نظر من این از نظر دولت آمریکا حمله مستقیم نظامی ایران به آمریکا محسوب می‌شد و هر دولتی که سر کار بود، چاره‌ای جز نشان دادن عکس‌العمل و مقابله به مثل نداشت. یعنی می‌خواهم بگویم بعد از این ما شاهد جنگی بین ایران و آمریکا بودیم و به همین دلیل هم هست که جنگ بین ایران و آمریکا تحت هیچ عنوانی نمی‌تواند به نفع جامعه ایران باشد. برای جامعه ایران فاجعه است، ولی رژیم ایران در حال حاضر هیچ بهره‌ای از این نوع تقابل نمی‌برد. به همین دلیل هم هست که با تمام تبلیغاتی که رژیم ایران می‌کند، هنوز تجاوز نظامی به کشوری نکرده و حتی در شورای امنیت وقتی ایران متهم می‌شود که در پی کسب توانایی برای ساختن سلاح هسته‌ای است، در آنجا کشورهایی مثل روسیه و چین ادعای آمریکا و اروپا را نمی‌پذیرند که تأسیسات هسته‌ای ایران و برنامه هسته‌ای ایران می‌تواند خطری برای صلح و امنیت بین‌المللی باشد. بنابراین این سئوالی که شما مطرح می‌کنید، در واقع ما را باز به اینجا می‌کشاند که تحت هیچ عنوانی ما نمی‌توانیم انگیزه منطقی برای شرکت ایران در این توطئه پیدا کنیم.

همانطور که می‌دانید، مناسبات آمریکا و ایران همچنان پیچیده مانده و در یک‌ماه گذشته صحبت از خط ارتباط قرمز هم به میان آمده و آقای احمدی‌نژاد نیز در نیویورک از آن استقبال کرده است. دو روز بعد اما حبیب سیاری، فرمانده نیروی دریایی جمهوری اسلامی گفت: "ما به خط ارتباط قرمز با آمریکا نیاز نداریم." آیا به نظر شما سپاه با نزدیکی ایران و آمریکا مخالف است؟

بستگی دارد که آمریکا با رژیم ایران چه نوع برخوردی داشته باشد. اگر فردا دولت اوباما اعلام کند که برنامه هسته‌ای ایران را به شکل کنونی‌اش می‌پذیرد، یعنی غنی‌سازی اورانیوم را در این تأسیسات می‌پذیرد. در آن هنگام ایران آماده خواهد بود که با آمریکا وارد مذاکره شود. بعد هم حتی قدم‌هایی برای از بین بردن تحریم‌های اقتصادی علیه ایران برداشته می‌شد. ولی واقعیت امر این است که به دلیل بی‌اعتمادی شدیدی که بین دو کشور وجود دارد، این غیر قابل تصور است که آمریکا به‌طور رسمی بگوید که ما ایران را به‌عنوان کشوری، نه الزاماً برای ساختن، بلکه در پی کسب توانایی برای سلاح هسته‌ای می‌پذیریم و می‌توانیم برای حل و فصل مسائل فیمابین وارد مذاکره شویم.

این موضوع به دلیل مواضع ایران نسبت به اسراییل است. یعنی اگر ایران نسبت به اسراییل موضع ملایم‌تری گرفته بود و به‌طور صریح می‌گفت هر تصمیمی که فلسطینی‌ها نسبت به اسراییل بگیرند برای ایران قابل قبول است و صحبت از نابودی اسراییل و محو اسراییل از جغرافیای منطقه نمی‌کرد و این تبلیغات وسیع واقعاً ضد یهود و ضد اسراییلی در رادیو و تلویزیون و خصوصاً در برنامه‌های عربی رادیو و تلویزیون ایران وجود نداشت، من فکر می‌کنم حل و فصل مسئله برنامه‌های هسته‌ای ایران هم راحت‌تر بود.

منصور فرهنگ: تحریم‌های اقتصادی بیشتری می‌تواند با رأی شورای امنیت در رابطه با ایران برقرار شود. به‌طور کلی حتی می‌توانند در این جهت پیش بروند که بخواهند از فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد استفاده کنند. یعنی دقیقاً همان خطی را طی کنند که نسبت به عراق طی کردند. این که عراق خطری برای صلح وامنیت منطقه است، بنابراین استفاده از نیروی نظامی برای مهارکردن عراق و یا جلوگیری از این خطر از نظر حقوقی قابل توجیه است.

برای این که بسیاری از کشورها در دنیا هستند که توانایی ساختن سلاح هسته‌ای را دارند. بیش از ۳۰ کشورند. کشوری مثل برزیل، آرژانتین، کره جنوبی، آلمان، نیدرلند و تمام این کشورها. غنی‌سازی اورانیوم بر مبنای عهدنامه منع گسترش تسلیحات هسته‌ای حق همه کشورها است. این بی‌اعتمادی نسبت به ایران است. آمریکا و اروپا و به‌طور کلی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی این اعتماد را به ایران ندارند تا بتوانند همانطوری با آن رفتار کنند که با کشوری مثل ژاپن یا کره جنوبی رفتار می‌کنند.

در آن موقع اگر آمریکا نپذیرد، ایران هم به نظر من تحت هیچ عنوانی دست از این برنامه برنمی‌دارد. برای این که فکر می‌کند دستیابی به حتی توانایی ساختن سلاح هسته‌ای در واقع نوعی بیمه‌ در برابر امکان تجاوز نظامی به کشور ایران است. این است که این تقابل ادامه پیدا می‌کند و واقعاً ادامه این تقابل به کجا کشیده می‌شود، ما نمی‌دانیم. به نظر من این دولت کنونی آمریکا یا دولت کنونی ایران نیست که آن انعطاف قابل توجه را برای حل و فصل مسالمت‌جویانه‌ی مسائل نشان دهد.

شما فکر می‌کنید اگر قرار شود که از سوی آمریکا اقداماتی تلافی‌جویانه در پیش گرفته شود، این اقدامات در چه جهتی خواهد بود؟

من فکر می‌کنم در حال حاضر آمریکا آن برگ برنده را ندارد که بخواهد هیچ نوع حمله نظامی به ایران را توجیه کند. هم از نظر حقوقی و هم از نظر اوضاع و احوال سیاسی و اقتصادی کنونی آمریکا و گرفتاری‌هایی که در عراق و افغانستان دارد. ولی تشدید این تقابل از این جهت می‌تواند پیش رود که آمریکا با این اتهامی که به ایران زده است، اگر در روزها و هفته‌های آینده دلیل و مدرک محکمه‌پسندی هم ارائه کند، می‌تواند برود در شورای امنیت و در آنجا روسیه و چین را متقاعد کند که ایران دارد در جهتی پیش می‌رود که برای آمریکا غیر قبول است.

بنابراین فشارهای اقتصادی، یعنی تحریم‌های اقتصادی بیشتری می‌تواند با رأی شورای امنیت در رابطه با ایران برقرار شود. به‌طور کلی حتی می‌توانند در این جهت پیش بروند که بخواهند از فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد استفاده کنند. یعنی دقیقاً همان خطی را طی کنند که نسبت به عراق طی کردند. این که عراق خطری برای صلح وامنیت منطقه است، بنابراین استفاده از نیروی نظامی برای مهارکردن عراق و یا جلوگیری از این خطر از نظر حقوقی قابل توجیه است.

این فشارها را آمریکا می‌آورد و اروپا هم همکاری بیشتری می‌کند، ولی به نظر من درجه موفقیت آمریکا در رابطه با کسب رأی روسیه و چین در شورای امنیت بستگی به این دارد که تا چه اندازه بتواند این اتهام‌هایی را که به ایران زده، با دلیل و مدرک و شاهد ثابت کند که از دیروز تاکنون ما چنین چیزی ندیده‌ایم و این اتهام‌ها از سطح لفاظی بالاتر نرفته‌ است.

پس همانطور که شما گفتید، باید منتظر روزها و حتی هفته‌های آینده باشیم.

بله. از یکطرف دیگر هم، همانطور که شما در اولین سئوال‌تان مطرح کردید، فراموش نکنیم وقتی وزیر دادگستری و رئیس پلیس فدرال آمریکا در کنار هم می‌ایستند و کشوری را متهم به یک طرح تروریستی می‌کنند که از ایران طراحی و اداره می‌شده و می‌خواسته است در واشنگتن اجرا شود، این امر به‌خودی خود یک امر غیر مترقبه و قابل اهمیت است. این برای دولت اوباما مسئولیت‌هایی ایجاد می‌کند که برای من واقعاً تعجب‌‌آور است که این‌ها دست به این اتهامات زده‌اند، بدون این که برای اثبات آن دلایل قانع‌کننده‌ای ارائه دهند.

این برای من واقعاً معمایی است. چون اگر همین اقدام را در سطح پایین‌تری مطرح کرده بودند و زبان این اتهامات فرق می‌کرد که چنین امکانی هست و ما داریم آن را بررسی می‌کنیم تا ببینیم آیا چنین طرحی در ایران وجود داشته است یا نه، در آن موقع پس گرفتن این ادعا آسان‌تر بود، ولی وقتی از سوی وزیر و پلیس فدرال در برابر تمام خبرنگاران رسانه‌های گروهی دنیا طرح می‌شود، به خودی خود اهمیتی پیدا می‌کند که پیامدهای آن می‌تواند ادامه داشته باشد، ولی نمی‌دانیم در چه جهتی و به چه شکلی.

ایران، اسراییل و فلسطین - گفتگو با منصور فرهنگ

Sat, 08 Oct 2011 17:49:03 +0000

ارشاد علیجانی

سه و نیم میلیون فلسطینی منتظر تلاش محمود عباس در داشتن کشوری مستقلند. اسرائیل و امریکا مخالف این طرحند. ترکیه در عین نقد اسرائیل و حمایت از مردم فلسطین، با امریکا منافع مشترکی دارد و میانداری می‌کند و ایران نیز در صف مخالفان خط و نشان می‌کند. در این راستا گفت‌و‌گویی ترتیب دادیم با منصور فرهنگ سفیر سابق ایران در سازمان ملل و استاد علوم سیاسی دانشگاه بنینگتون امریکا.

روزی روزگاری دو مرد رو به جهانیان کرده و گفتند ما شاخه زیتون در دست گرفته ایم، به دنبال صلح هستیم. کاری نکید این شاخه زیتون از دستان ما بیفتد. اولی زمانی نمادی از یک چریک و انقلابی بود٬ دستار به سر داشت و تا آخر عمر حاضر نشد فانوسقه از کمر بازکند هر چند سال‌ها بود که دیگر فهمیده بود راه صلح با همسایه‌های ناخوانده یهودش از دل تفنگ بیرون نمی‌آید.

اما چند صباح بعد او که زمانی نماد انقلاب و شرف عربی بود را خائن خواندند و دنیای غرب نیز که او را زمانی یک تفنگ به دست تروریست خوانده بود٬ زمانی دیگر جایزه صلح نوبل را به دستش داد.

دومی اما کت و شلوار می‌پوشید٬کراواتی بود٬ شاید کاریزمای «ابو عمار» را نداشت اما «ابومازن» پراگماتیست و تیزهوش بود. چند ماه قبلش با انتشار مدارکی گفتند که او در کشتار مردم غزه دست داشته و او را خاین و جنایتکار خواندند و حتی گفتند «کوس رسوایی‌اش» در همه‌جا زده شده است اما پس از چند ماه بعد از آنکه طی یک سخنرانی شورانگیر درخواست تشکیل کشور مستقل فلسطینی را به سازمان ملل ارایه داد همه به قامت یک قهرمان برای او کف زدند.

هر دوی این مردها اما در زمانه خود قربانی تندروهای زمان خود بودند کسانی که تورات به دست به دنبال سرزمین موعود بودند و کسانی که چه به تزویر و چه به عقیده مدعی بودند باید اسرائیل را از نقشه جهان محو کرد. زمانی شارون و خمینی و زمانی نتانیاهو و خامنه‌ای٬ و این ائتلاف « نه به صلح» از سوی دو سر «دعوا» کار را به جایی رسانده که این روزها تهران و واشنگتن و تل‌آویو را در یک صف قرار داده است.

گفت‌و‌گو با منصور فرهنگ:

به عنوان اولین سؤال می‌خواستم نظر شما را درباره صحبت‌های اخیر آقای خامنه‌ای٬ رهبر جمهوری اسلامی ایران پیرامون طرح کشور مستقل فلسطینی بدانم٬ شاید برای معدود دفعاتی در تاریخ باشد که ایران٬ آمریکا و حتی اسراییل در یک مسیله موضع مشابه که همان مخالفت با طرح محمود عباس باشد اتخاذ کرده‌اند این مسیله به شدت از سوی نیروهای اپزوسیون ایران به بحث گذاشته شده و برای رهبر جمهوری اسلامی هزینه‌زا شده است.

من گمان نمی‌کنم که این موضع‌گیری هزینه زیادی برای آقای خامنه‌ای داشته باشد. به طور کلی اختلافات در موضوع اسراییل و فلسطین از بغرنج‌ترین مسایل جهانی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت و باید اذعان کرد چه ایران چه اسراییل و چه آمریکا در این موضوع درگیر تبلیغات سیاسی خود هستند٬ بخشی از مسایل خاورمیانه تحت تأثیر مواضع اروپا و آمریکا است اما زمانی که خالد مشعل تندرو از گروه حماس در این برحه تاریخی به ایران دعوت می‌شود از گروهی که نگاهی بسیار ایدیولوژیک به موضوع دارد و موجودیت اسراییل را به رسمیت نمی‌شناسد و انعطافی حاضر نیست از خود نشان دهد خامنه‌ای در واقع می‌خواهد یک حس ارضای احساسی به طرفداران خود و طیف‌هایی از جامعه عرب بدهد٬ طیف‌هایی که از هر نوع راه‌حل نا‌امید هستند.

ترکیه با یک حمایت اصولی و منطقی در حالی که با غرب نیز رابطه دارد از حقوق فلسطینی‌ها حمایت می‌کند. ترکیه نه مانند ایران به دنبال نابودی اسراییل است و نه دشمن اسراییل، اما به طور منطقی در حال پیگیری حقوق مردم فلسطین است

نتانیاهو نیز دقیقاً همین روش را در آن سوی ماجرا در پیش‌گرفته است و همانطور که دیده شد از سخنان خامنه‌ای بهره‌برداری مناسبی نیز کرد. او افکار عمومی آمریکا و اسرائیل را هدف قرار داد و گفت صحبت‌های اخیر خامنه‌ای نگرانی‌های امنیتی اسراییل را تأیید می‌کند.

بسیاری معتقدند که فضای ناآرام و بی‌ثبات در جهان و به‌خصوص خاورمیانه به نفع نظام جمهوری اسلامی است و خواسته آن نیز هست و مواضع اینگونه تا حدودی از این نکته نیز نشأت می‌گیرد.

بی‌شک کاملاً درست است به این علت که این حربه موثری برای جلب نظر بخشی از دنیای عرب است یا بود. اما اکنون شاهدیم که ترکیه دارد نقش بهتری بازی می‌کند.

نباید فراموش کنیم هدف برای فلسطین کسب مشروعیت بین‌المللی است و برای دست‌یافتن به این هدف کسب رأی دو سوم کل کشورهای سازمان ملل جنبه نمادین دارد چرا که برای عضویت کامل در سازمان ملل نیاز به تأیید شورای امنیت سازمان ملل نیز دارد که آمریکا به صراحت گفته این طرح را وتو خواهد کرد.

از سوی دیگر باید به این نکته دقت کرد که شهرک‌سازی ها از سوی اسراییل ادامه دارد و حدود ۵۰۰ هزار اسراییلی در این شهرک‌ها زندگی می‌کنند و من با چشم خود شاهد بودم که نحوه ارتباط این شهرها با یکدیگر٬ جاده ها و غیره آنچنان زندگی فلسطینی‌ها را تحت تأثیر قرار داده که می‌توان گفت یک سیستم آپارتاید جدید شکل گرفته است. این نکته از این نظر مهم است که بتوان شرایط بغرنج فلسطینی‌ها را درک کرد.

این مسئله واضح است که در روند صلح هر کشوری به دنبال منافع خود است. آمریکا و اسرائیل از سویی و در طرف دیگر عربستان نیز به دنبال منافع خود در این ماجرا است. کشورهایی همانند عربستان و اردن به شدت از سوی مردم خود تحت فشار هستند تا قدمی در راستای منافع مردم فلسطین بردارند این فشار از سوی ریاض به واشنگتن و از واشنگتن به تل‌آویو منتقل می‌شود.

نکته‌ای که باید به آن توجه کامل کرد این است که منافع ایران در جنگ و دشمنی با اسراییل نیست اما نباید گفتمان حقوق‌بشر و اخلاق را نیز نادیده بگیریم. در نتیجه باید با حفظ منافع ملی و عرف جهانی به ظلمی که به حدود ۳.۵ میلیون نفر در فلسطین روا داشته می‌شود اعتراض کرد

و از سوی دیگر ترکیه نیز هست و همانطور که گفتم نقش بسیار مهمی بازی می‌کند. ترکیه با اینکه از سویی با اسراییل رابطه دارد و هم‌پیمان آمریکا به حساب می‌آید اما از سویی دیگر به آمریکا نیز در راستای حل معضل اسراییل-فلسطین فشار وارد می‌کند.

اما مشکل اصلی آنجاست که اسراییل حاضر به انعطاف نیست و جریان سیاسی نیز در این کشور به سمتی است که به نظر می‌رسد این ماجرا ادامه پیدا کند٬ عمیق‌تر شود و ناآرامی توده‌های عرب را به دنبال داشته باشد. این تند شدن توده‌های عرب به نفع گروه‌های تندروی اسلامی و ایران خواهد بود.

باید دوباره بر این نکته تأکید کنم که حرکت‌های تند و حرف‌های رادیکال از سوی تندروی‌های ایران و گروه‌های تندروی اسلامی شاید نوعی رضایت و ارضاء روحی برای آن‌ها به همراه داشته باشد اما مسلماً دستاوردی نخواهد داشت.

در این حالت نقش ترکیه بسیار پررنگ خواهد شد. ترکیه درحال حاضر پدیده‌ای است که برای نیروهای روشن‌فکر و مترقی اسلامی جالب است و مورد حمایت آنهاست و البته باید گفت در حال تبدیل به یک نمونه جذاب است. اکنون ترکیه است که با یک حمایت اصولی و منطقی در حالی که با غرب نیز رابطه دارد از حقوق فلسطینی‌ها حمایت می‌کند. ترکیه نه مانند ایران به دنبال نابودی اسراییل است و نه دشمن اسراییل، اما به طور منطقی در حال پیگیری حقوق مردم فلسطین است.

آقای فرهنگ یک سؤال مهم اینجا مطرح است٬ جدا از منافع جمهوری اسلامی به عنوان یک حکومت٬ منافع مردم یا به عبارت دیگر منافع ملی ایران در روند اتفاقات در منطقه اسراییل و فلسطین چیست؟

ببینید اگر معیارهای منطقی و قابل توجه و قابل تأیید اکثریت کارشناسان را در نظر بگیریم٬ سیاست خارجی هر کشوری بر پایه امنیت ملی و منافع اقتصادی و همینطور حیثت آن کشور بنا گذاشته می‌شود. بر همین اساس دفاع از حقوق‌بشر و توجه به گفتمان حقوق‌بشر بخشی از گفتمان سیاسی هر کشوری باید باشد که بخواهد به این سه نکته دست پیدا کند و مورد احترام جهانی باشد.

نکته‌ای که باید به آن توجه کامل کرد این است که منافع ایران در جنگ و دشمنی با اسراییل نیست اما نباید گفتمان حقوق‌بشر و اخلاق را نیز نادیده بگیریم. در نتیجه باید با حفظ منافع ملی و عرف جهانی به ظلمی که به حدود ۳.۵ میلیون نفر در فلسطین روا داشته می‌شود اعتراض کرد. وضعیتی در آنجا وجود دارد که در هیچ نقطه دیگری روی زمین دیده نمی‌شود. حدود ۳.۵ میلیون نفر انسان آنجا زندگی می‌کنند که تبعه هیچ کشوری به حساب نمی‌آیند٬ هویت از آن‌ها صلب شده است. در نتیجه ما باید به این وضعیت اعتراض کنیم. اکثریت مردم ایران به گمان من می‌خواهندکه این مسله در سیاست خارجی ایران در نظر گرفته شود. دولت ایرانی که مدافع حقوق بشر و معترض به این ظلم باشد اما نه به آن معنا که به دنبال دشمنی و یا نابودی اسراییل باشد.

بسیاری از کارشناسان و حتی مقامات سابق کشورهای مختلف از جمله جیمی کارتر رئیس جمهوری اسبق آمریکا به صراحت گفته‌اند اسرائیل به دنیال صلح نهایی نیست شما در این مورد چه فکر می‌کنید؟

حل و فصل مسالمت‌آمیز نزاع اسراییل و فلسطین نیاز به یک تغییر کیفی در سیستم حکومتی اسراییل دارد.

تغییر در سیستم حکومتی اسراییل باید از داخل صورت گیرد. به نحوی که طرفداران صلح در تل‌آویو به قدرت برسند و یا توازن قوا در اسراییل به نحوی تغییر کند که تل‌آویو از خود انعطاف بیشتری نشان دهد٬ چون اساساً هیچ قدرت خارجی در حال حاضر توانایی مجبور کردن اسراییل به نشان دادن انعطاف بیشتر را ندارد

سیستم حکومت در اسراییل به شکلی است که هیچ گروه سیاسی نمی‌تواند اکثریت را در کنست (مجلس قانونگذاری اسراییل) به دست گرفته و در‌نتیجه دولت را تشکیل دهد. مذاکرات نیز نیاز به انعطاف از سوی هر دو طرف دارد. اما این سیستم حکومتی در اسراییل به احزاب ناسیونالیست و بسیار مذهبی که شاید رأی بالایی نیز نداشته باشند این قدرت را می‌دهد تا با ائتلاف با احزاب بزرگ‌تر که قالبا مرکزگراتر هستند قدرت فراوانی به دست آورند.

بسیاری از این احزاب و گروه‌های بسیار تندروی مذهبی به دلایل اقتصادی به دنبال صلح نهایی نیستند و نوع تفکر آن‌ها نیز شباهت فراوانی با روحانی های تندروی ایران دارد با آن‌ها که هم کلام شوید دست در جیب می‌کنند تورات را در‌می‌آورند و می‌گویند بر اساس سخنان خداوند اینجا سرزمین ماست.

پس راه حل از دید شما چیست؟

تغییر در سیستم حکومتی اسراییل باید از داخل صورت گیرد. باید به نحوی این سیستم تغییر کند که طرفداران صلح در تل‌آویو به قدرت برسند و یا همانطور که گفتم توازن قوا در اسراییل به نحوی تغییر کند که تل‌آویو از خود انعطاف بیشتری نشان دهد٬ چون اساساً هیچ قدرت خارجی در حال حاضر توانایی مجبور کردن اسراییل به نشان دادن انعطاف بیشتر را ندارد٬ به طور مثال کل ارتش‌های عرب منطقه به هیچ وجه قدرت مقابله نظامی با اسراییل را ندارند٬ اسراییل پنجمین ارتش قدرتمند دنیا است.

جناب فرهنگ اینجا سؤالی مطرح می‌شود و آن تأثیر اتفاقات اخیر در جهان عرب و منطقه خاورمیانه است چیزی که به بهار عربی معروف شده٬ در روند صلح است. به عبارت دیگر ایجاد فشار به دولت اسرائیل اینبار نه از سوی دول خارجی بلکه از سوی افکار عمومی به طور مثال برای اولین بار در یوم النکبه امسال شاهد یک راهپیمایی کاملاً آرام و صلح آمیز از سوی فلسطینی‌ها در مناطق اشغالی بودیم که به شدت تل‌آویو را تحت فشار گذاشت تأثیر این پدیده نوظهور را در روند صلح چگونه می‌بینید؟

صد در صد موفقیت دمکراسی و مدنیت به ضرر اسرائیل تمام می‌شود . مصری که حسنی مبارک زمام آن را در اختیار داشت و سالانه ۳ یا ۴ میلیارد دلار کمک نظامی از آمریکا دریافت می‌کرد در برابر اسرائیل تمکین می‌کرد اما اگر در مصر دمکراسی ایجاد شود که خواست مردم در آن متعین گردد رابطه اسرائیلو مصر دیگر به آن‌گونه نخواهد بود. کما اینکه در خلال بهار عربی طرفداران اسرائیلدر آمریکا و مقامات اسرائیلی از تحولات منطقه استقبال نکردند و آن را به ضرر اسرائیلبرآورد کردند.

بسیاری از گروه‌های تندروی مذهبی اسرائیل به دلایل اقتصادی به دنبال صلح نهایی نیستند و نوع تفکر آن‌ها نیز شباهت فراوانی با روحانی های تندروی ایران دارد با آن‌ها که هم کلام شوید دست در جیب می‌کنند تورات را در‌می‌آورند و می‌گویند بر اساس سخنان خداوند اینجا سرزمین ماست

باز در اینجا من می‌خواهم به نقش بسار مهمی که ترکیه دارد اشاره کنم. ترکیه در حال حاضر دمکرات‌ترین کشور مسلمان منطقه است٬ با آمریکا رابطه خوبی دارد و کشور مهمی در منطقه است و یک حمایت اخلاقی از فلسطین در آن وجود دارد که مانند ایران به دنبال نابودی نیست و اینجا است که به خاطر نقش مهم و پررنگ آنکارا در منطقه٬ تل‌آویو بر سر یک دوراهی قرار می‌گیرد و البته آمریکا هم همینطور٬ منافع آمریکا با مواضعش در مورد اسراییل هم‌خوانی ندارد و اکنون نیز که رئیس‌جمهروی آمریکا به خاطر مسایل سیاسی و انتخابات آتی ریاست جمهوری موضعی کاملاً به نفع اسراییل اتخاذ کرده است.

بله کاملاً حق با شماست به نظر می‌رسد آمریکا با اعلام استفاده از حق وتوی خود برای تشکیل فلسطین مستقل هزینه گرافی در منطقه برای خود ایجاد کرد شما فکر می‌کنید آمریکا چگونه می‌تواند رابطه خود را با کشورهای منطقه خاورمیانه و خلیج فارس که بسیاری از آن‌ها هم‌پیمان‌های استراتژیک واشنگتن هم هستند رو‌به‌راه کند؟

من فکر می‌کنم تا انتخابات آتی ریاست جمهوری هیچ اتفاق خاصی نخواهد افتاد و دستگاه سیاسی واشنگتن بر همین منوال عمل خواهد کرد این معضل آنقدر عمیق شده است که که باراک اوباما به عنوان رئیس جمهوری آمریکا در سخنرانی خود در سازمان ملل نه از واژه «اشغال» استفاده کرد و نه حرفی از شهرک‌سازی های اسرائیل زد و تنها یک سخنرانی انتخاباتی کرد. در انتخابات گذشته ۸۰ درصد یهودیان به اوباما رأی دادند و احتمالاً در انتخابات آتی هم به همین شکل خواهد بود.

نکته‌ای که باید در نظر داشته باشیم این است که یهودیان آمریکا از جمله پیشرفته‌ترین و مترقی‌ترین اقشار جامعه هستند اما اقلیتی دست راستی در میان این یهودیان منابع بزرگ مالی را در دست دارند که به شدت در مورد «پدیده» اسرائیل در افکار این قشر یهودی تأثیر گذار هستند.

یهودیان آمریکا در مسایل سیاسی و اجتماعی بنده به شخصه شاهد هستم که بسیار مترقی و روشن‌فکر هستند اما متأسفانه به مسئله اسرائیل که می‌رسیم تحت همان شرایط که گفتم شرایط به کلی متفاوت می‌شود.

نهایتاً این نکته را اضافه کنم که ٬فکر میکنم اوباما بعد از انتخابات آتی ریاست جمهوری کم‌کم به مواضع قبلی خود و حمایت بیشتر از فلسطین بازگردد.

با تشکر از وقتی که در اختیار من و زمانه گذاشتید.

یازده سپتامبر، جنگی که برنده نداشت

Babak M — Wed, 14 Sep 2011 17:09:55 +0000

ایرج ادیب‌زاده

ده سال گذشت. دهسال پس از هولناک‌ترین رویداد تروریستی جهان، ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ که بدون شک چهره جهان معاصر را بیش از هر رویداد دیگری دگرگون کرد. نابودی حکومت طالبان در افغانستان، سرنگونی صدام حسین، نبرد با تروریست‌ها در عراق و افغانستان، کشته شدن اسامه بن لادن، رهبر گروه القاعده که به‌عنوان عامل این حملات تروریستی معرفی شد و مسائل دیگر.

باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا در آستانه سالگرد انفجار برج‌های دوقلوی نیویورک در روز ۱۱ سپتامبر گفت: «آمریکا قوی‌تر شده است و القاعده در مسیر شکست قرار دارد. بهار عربی زیر پای دیکتاتورها را در خاورمیانه جارو کرده. در تونس، مصر، لیبی و حالا بشار اسد در سوریه و هم‌‌پیمانان او در تهران نگران این رویدادها هستند.

در حالی که محمود احمدی‌نژاد بار دیگر این رویداد را یک بازی طراحی شده و بهانه‌ای برای حمله‌های آمریکا به خاورمیانه نامید، وزارت خارجه آمریکا با انتشار بیانیه‌ای در دهمین سالگرد حملات ۱۱ سپتامبر از مردم ایران و از همدردی آن‌ها سپاسگزاری کرد. ایران از نخستین کشورهایی بود که پس از حادثه ۱۱ سپتامبر با مردم آمریکا ابراز همدردی کرد.

آیا باید به آینده منطقه خاورمیانه امیدوار بود؟ آیا جهان اسلام در مسیر تازه‌ای قرار گرفته است؟ تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا گفت: «مدام که تغییر رژیمی در ایران صورت نگیرد، نمی‌توان به آینده منطقه خوشبین بود.»

به نیویورک می‌رویم. ده‌سال پس از رویدادی که وحشت‌آفرینان ۱۱ سپتامبر آفریدند و با منصور فرهنگ، استاد دانشگاه و تحلیل‌گر سیاسی در این زمینه گفت‌وگو می‌کنیم.

ده‌سال پیش در روز حادثه وحشتناک ۱۱ سپتامبر شما در نیویورک بودید. هنوز هم در این شهر هستید. پیش از آن که از تغییرات پس از ۱۱ سپتامبر بپرسم، می‌خواهم بدانم به نظر شما چرا این رویداد اتفاق افتاد؟

منصور فرهنگ: ابتدا این که محکوم کردن این جنایت بزرگ وظیفه هر انسان منصفی است و در این مورد اکثریت قریب به اتفاق مردم دنیا نسبت به این واقعه احساسات مشابهی دارند، ولی بعد از این که ما این جنایت را محکوم کردیم و از دولت‌های ذی‌نفع خواستیم به دنبال تنبیه طراحان این جنایت باشند، این سئوال اساسی پیش می‌آید که انگیزه این عمل چه بوده و چه احساس و اندیشه‌ای ۱۹ جوان را متقاعد کرده است که دست به خودکشی بزنند و این جنایت بزرگ را عملی کنند؟

پاسخ پرزیدنت بوش درست ده‌سال قبل به این سئوال این بود که عاملان این جنایت با آزادی و دموکراسی و ثروت و ارزش‌های جامعه‌ آمریکا دشمنی دارند و لذا تصمیم آن‌ها ارتباطی به سیاست و عملکرد آمریکا در کشورهای مسلمان ندارد. واقعیت امر این است که از جنگ دوم جهانی به بعد دولت آمریکا در بسیاری از کشورهای اسلامی از مستبدان حمایت کرده است. در رابطه با افغانستان و پاکستان که امروز مرکز این فعالیت‌های تروریستی و جنایت هستند، آمریکا ده‌سال تمام یعنی در دهه‌ی ۸۰ در زمان جنگ سرد، با کمک عربستان سعودی دقیقاً به طالبان و القاعده، افرادی که در آن زمان از کشورهای عربی به آنجا می‌آوردند، نه تنها کمک‌های نظامی و مادی و آموزشی وسیع می‌کردند تا این افراد بتوانند اتحاد شوروی را شکست دهند، بلکه خیلی جالب بود که آقای رونالد ریگان در دهه ۸۰ وقتی صحبت از این افراد مجاهد افغانی می‌کرد، آن‌ها را «مبارزین آزادی‌خواه» توصیف می‌کرد.

منصور فرهنگ

بعدها که روس‌ها در آنجا شکست خوردند و به‌طور کلی فروپاشی اتحاد شوروی پیش آمد و آن نیروها از آنجا رفتند، یک‌شبه آمریکایی‌ها از افغانستان و پاکستان بیرون آمدند. امروز اسناد و مدارک قابل اطمینانی هست که نشان می‌دهد در آن مقطع رهبران اتحاد شوروی از آمریکا درخواست می‌کردند که در آن ماه‌های آخر برای ایجاد ثبات در افغانستان همکاری کنند تا خروج نیروهای روسی از آنجا باعث سرشکستگی آن‌ها نشود و افغانستان و پاکستان هم گرفتار بی‌ثباتی و خشونت بیش از حد نشوند.
یک میلیون انسان در دهه ۸۰ در افغانستان کشته شد ولی در آن زمان دولت رونالد ریگان و بعد بوش پدر که پس از او آمد، پیشنهاد روس‌ها را به طور کلی رد کردند و ما بعد دیدیم که در افغانستان چه فاجعه‌ای پیش آمد و مثال‌های زیاد دیگری هست که نشان می‌دهد انگیزه کسانی که دست به این کار زدند، نوعی دشمنی با سیاست خارجی آمریکا بود که البته نتیجه عملکرد خود آمریکایی‌ها در منطقه در طی دهه‌های بعد از جنگ دوم جهانی بود.

ده‌سال پس از این رویداد، ارزیابی شما از این اتفاق چیست؟

این سئوال بسیار جالبی است. اسامه بن لادن همیشه می‌گفت که بهترین راه مبارزه با آمریکا و این که آمریکا را وادار کنیم که از کشورهای اسلامی خارج شود، یعنی نفوذ آمریکا در کشورهای اسلامی از بین برود، این است که آمریکا را گرفتار جنگ و خشونت با مسلمان‌ها کنیم که این جنگ نه جنگی است که یکطرف بتواند طرف دیگر را شکست دهد. جنگ علیه تروریسم، جنگی نیست که بتواند مرحله نهایی نظامی داشته باشد؛ آن‌هم مانند جنگ‌های معمولی که یکطرف می‌برد و یکطرف می‌بازد. چنین جنگی وجود ندارد.

آمریکا ولی ده‌سال است، عکس‌العملی که به این جنایت در نیویورک نشان داده، به این ترتیب بوده است که به جای این که به دنبال عاملان آن برود، به جای این که دنبال دلایل بگردد، به جای این که با آن ایده، با آن بینشی که این جنایت را ایجاد کرده بود بجنگد، با تسخیر نظامی دو کشور، یعنی اشغال نظامی افغانستان و عراق، تاکنون بر اساس مطالعاتی که اقتصاددانان آمریکا کرده‌اند، بیش از سه تریلیون دلار مخارج برای این‌ها به بار آورده است. بیش از پانصدهزار نفر نیز در افغانستان و عراق کشته شدند که اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها انسان‌های غیر نظامی بودند که هیچ ارتباطی با این اختلاف‌ها نداشتند. چهار میلیون و نیم انسان در عراق آواره شدند. دو میلیون از خارج از کشور و دو میلیون جابه‌جایی به دلیل جنگ شیعه، سنی، کرد، عرب و غیره.

در افغانستان هم که می‌بینیم به هیچ‌وجه این ماجرا نتیجه نهایی ندارد و هزینه‌های سنگین مادی این ماجرا برای آمریکا یکی از دلایل اساسی مشکلات اقتصادی امروز آمریکاست.

به‌طور خلاصه باید گفت بر مبنای مطالعات تاریخی و آن چیزی که ما از زمان امپراتوری روم تاکنون می‌توانیم مطالعه کنیم، این است که قدرت‌های بزرگ، قدرت‌های هژمونی‌طلب، قدرت‌هایی که دنبال امپراتوری هستند، خودشان را آسیب‌پذیر نمی‌بینند و به دنبال اهداف خودشان با استفاده از نیروی نظامی تا آن حدی پیش می‌روند که برای همه ناظران روشن است که کار غلطی انجام می‌دهند، ولی این کار ادامه پیدا می‌کند تا به مرحله‌ای می‌رسد که خروج از آن جز با سرشکستگی امکان‌پذیر نیست. بهترین نمونه‌هایش را بگویم: فرانسه در هندوچین، فرانسه در الجزیره، آمریکا در ویتنام. این‌ها نمونه‌هایی است که هیچ منافعی برای این کشورها وجود نداشت که به این جنگ‌ها ادامه دهند، ولی قدرت، فساد قدرت و این اعتقاد که این‌ها آسیب‌پذیر نیستند، این جنگ‌ها را به جایی کشاند که مشکلات بزرگ اقتصادی، سیاسی و اجتماعی برای این امپراتوری‌ها ایجاد کرد.

امروز هم آمریکا در عراق و افغانستان و غیره به همین مشکل دچار شده است. در مطالعه‌ای که یک کمیسیون کنگره آمریکا انجام داده و پنج روز قبل منتشر شده و به نظر من بسیار با ملاحظه و با توجه به پیامدهای این خبر منتشر شده، آمده است که ۳۲ میلیارد دلار در عراق و افغانستان از طریق فساد و تفریط به هدر رفته و معلوم نیست این پول‌ها کجاست که باز بسیاری از ناظران فکر می‌کنند که این مقدار خیلی بالاتر از این رقم است. بنابراین می‌بینیم که پیامدهای این ماجرا در داخل آمریکا و در داخل اروپا از جهت امنیت زندگی مردم بسیار منفی‌ است. بدین شکل که حریم خصوصی مردم، مکالمات تلفنی مردم تا حدودی می‌تواند کنترل شود. افراد مظنون می‌توانند جلب شوند و به‌طور کلی از نظر امنیتی برای آمریکا مشکل بسیار بزرگی درست کرده‌اند و هنوزهم مسئله ادامه دارد.

یعنی این مبارزه با آن ایده و با آن بینش است که آمریکا باید دنبال کند و نه این که واقعیت را به عنوان یک امر نظامی و امنیتی نبیند. این انتقادی‌ است که در آمریکا مطرح است، ولی متأسفانه هنوز سیاستمداران و کسانی که در قدرت هستند، توجه لازم به آن نکرده‌اند.

تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، در مورد اسلام‌گرایی افراطی گفته است: «تا زمانی که تغییر رژیم در ایران صورت نگیرد، نمی‌توان به آینده منطقه خوشبین بود.» نظر شما چیست؟

در حرف تونی بلر، از این جهت که ایران در تبلیغات خود و در رفتار خود با شهروندان ایرانی یک رژیم کاملاً تروریستی و شبه‌فاشیستی است، کوچک‌ترین تردیدی نیست. در ده‌سال گذشته اما به دلیل مشکلات اقتصادی، سیاسی و امنیتی که برای ایران وجود داشت، رژیم ایران در خارج از کشور دست به اقدامات تروریستی نزده است به شکلی که قابل اثبات باشد. یعنی پس از کشتن بیش از ۷۰ تن از ایرانیانی که در مبارزات سیاسی علیه رژیم فعال بودند، تا آخرهای زمان رفسنجانی این ترورها و این جنایت ادامه داشت که رفسنجانی یکی از طراحان اصلی این جنایت‌ها بود. پس از آمدن خاتمی، این ترورها و جنایت‌ها در خارج از کشور گویا خاتمه پیدا کرد، ولی در داخل ایران همچنان ادامه دارد.

بنابراین حرف تونی بلر از این جهت که ماهیت رژیم ایران یک رژیم تروریستی‌ست صحیح است. اگر منظور او این است که این رژیم تروریستی با دخالت نظامی خارجی بتواند تغییر کند، در اشتباه بزرگی قرار دارد. این‌ دخالت نظامی می‌تواند فاجعه بزرگی مثل افغانستان و عراق ایجاد کند. این مبارزه مردم ایران است که در مرحله نهایی می‌تواند این رژیم تروریستی را در ایران شکست دهد و خواست تونی‌بلر و به‌طور کلی کسانی که مثل او فکر می‌کنند، استفاده از نیروی نظامی درگیری با این رژیم‌هاست که تاکتیک عوام‌فریبانه‌ای است که می‌تواند مورد توجه جنگ‌طلبان قرار گیرد، ولی کارنامه بسیار اسفناکی در پی خواهد داشت؛ در مورد ایران هم همچنین. این مبارزه مردم ایران است که باید از آن حمایت کرد و نه فقط از امکان استفاده از گزینه نظامی برای درگیری با این رژیم.