دیپلماسی

از تحریم ایران تا جنگ؛ گفت‌وگو با منصور فرهنگ

Mon, 21 Nov 2011 23:02:59 +0000

احسان عابدی

دکتر منصور فرهنگ، دیپلماسی ایران را شکست‌خورده و ناکام مطلق می‌داند، چنان‌که نام وزیر امور خارجه ایران به سادگی در فهرست کسانی قرار می‌گیرد که دولت سوئیس آنها را تحریم کرده‌است و این جزوی از فشار بین‌المللی بر ایران به منظور توقف برنامه‌های هسته‌ای آن است. این فشارها اما به نظر می‌رسد که امروز بیشتر از همیشه شده باشد.

دو روز قبل با تصویب قطعنامه شورای حکام آژانس بین‌المللی علیه برنامه‌های هسته‌ای ایران راه برای برخورد شدیدتر با ایران باز شد، به‌طوری که بحث‌ها پیرامون تحریم احتمالی صنایع نفت و گاز ایران بالا گرفته‌است. دکتر فرهنگ معتقد است که با توجه به شرایط اقتصادی جهان، دشوار بتوان نفت ایران را تحریم کرد، اما به جای آن، خطر حمله نظامی به ایران جدی است و جمهوری اسلامی می‌باید تدبیر به خرج دهد.

گفت‌وگو با منصور فرهنگ، نماینده پیشین ایران در سازمان ملل و کارشناس روابط بین الملل را می‌خوانید.

در روزهای اخیر و به‌خصوص پس از تصویب قطعنامه‌ شورای حکام سخن از تحریم‌های بیشتر ایران و فشار مضاعف بر جمهوری اسلامی به منظور توقف برنامه‌های اتمی آن به میان آمده‌است. در گام بعد به نظر می‌رسد صنایع نفت و گاز ایران مشمول تحریم‌های غرب قرار گیرند. با توجه به وابستگی کامل اقتصاد ایران به صنعت نفت، گمان می‌کنید که حکومت ایران توان مقابله با این دور جدید تحریم‌ها را خواهد داشت؟

اگر واقعا نفت ایران تحریم شود، با توجه به این که ایران روزانه دو میلیون و سیصد هزار بشکه نفت صادر می‌کند و بیش از پنجاه درصد درآمد کشور از صدور نفت تامین می‌شود، تردیدی نیست که لطمه بزرگی از نظر اقتصادی و اجتماعی به رژیم ایران وارد می‌آید. مشکل اساسی این است که اگر نفت ایران تحریم شود روی بازار نفت جهان تاثیر منفی می‌گذارد که این امر به هیچ وجه برای اروپا و آمریکا، به‌خصوص در شرایط الان، قابل قبول نیست. بنابراین تصور این مسئله برای من مشکل است که آمریکا و اروپا با وارد آوردن فشار بر چین، هندوستان، ترکیه و آن دسته از کشورهایی که نفت مورد نیاز خود را از طریق ایران تامین می‌کنند، بخواهند که آنها را از خرید نفت ایران منع کنند.

در عین حال باید در نظر داشت که اگر نفت ایران تحریم هم شود، باز امکان آن وجود دارد که ایران مقداری نفت صادر کند، ولی مسئله اصلی این است که هزینه تحریم نفت ایران محدود به ایران نمی‌شود، بلکه برای اروپا و آمریکا نیز پیامدهای منفی دارد. از این رو کشورهایی که خریدار نفت ایران هستند، انتظار تحریم نفت ایران را از جانب آمریکا ندارند.

از نظر تاسیساتی چطور؟ آیا امکان تحریم‌های شدیدتری در زمینه سرمایه‌گذاری روی تاسیسات نفت و گاز ایران وجود دارد؟

این امکان وجود دارد که آمریکا فشار بیشتری بر کشورها و کمپانی‌هایی بیاورد که در صنایع نفت و گاز ایران با هدف مدرنیزه کردن تاسیسات و افزایش سطح تولید، سرمایه‌گذاری می‌کنند. در حقیقت، آمریکا مدت‌هاست که این برنامه را دنبال می‌کند. ولی مسئله اینجاست کشورهایی مثل ایتالیا، چین یا حتی آلمان که هنوز با ایران روابط وسیع تجاری دارند نمی‌توانند از این بازار چشم پوشی کنند.

آقای احمدی نژاد از یک طرف به عنوان دلقک، سوژه شوها و نمایش‌های تلویزیونی آمریکا می‌شود و از طرفی هم آن گروه‌های دست راستی اسرائیل و آمریکا که خواهان درگیری نظامی هستند از او به عنوان لولو استفاده می‌کنند، یعنی به عنوان کسی که از عقلانیت به دور است و هر کاری از دست او برمی‌آید

تا زمانی که ایران می‌تواند یک صادرکننده مهم نفت باشد، با سالی صد میلیارد دلار درآمد از این راه، هم جهان صنعتی به این نفت احتیاج خواهد داشت و هم بازار ایران برای فروشندگان این کالا در دنیا اهمیت دارد. این مسئله بغرنجی است که تصمیم‌گیری درباره آن برای آمریکا و اروپا ساده نیست. به همین دلیل است که تلاش‌های آمریکا برای توقف سرمایه‌گذاری‌ها روی تاسیسات نفت و گاز ایران تاکنون موفق نبوده. نفت ایران با اقتصاد دیگر کشورها هم ارتباط دارد، به‌خصوص چین که الان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است. بنابراین این‌گونه نیست که هزینه تحریم نفت ایران را فقط ایران بدهد، بلکه هزینه آن بین‌المللی خواهد بود و از این رو تحریم به سادگی صورت نخواهد گرفت.

به تازگی وزیر امور خارجه ایران در فهرست تحریم‌های کشور سوئیس قرار گرفته‌است. این مسئله چه تبعاتی دارد؟ آیا راه دیپلماسی را نمی‌بندد؟

دیپلماسی ایران با قطعنامه‌ای که دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید، نشان داد که در چه شرایط اسف‌باری است و این میخ دیگری بود بر تابوت دیپلماسی ایران.

آقای احمدی‌نژاد در طی شش سال گذشته که به نیویورک سفر کرده، با سخنرانی‌هایش در مجمع عمومی و مصاحبه‌هایش با خبرنگاران، این‌قدر خرافه‌گویی، غلو و افسانه‌پردازی کرده و این‌قدر حرف‌های نامربوط زده که دیگر هیچ اعتباری برای دیپلماسی ایران باقی نگذاشته‌است.

از یک طرف به عنوان دلقک سوژه شوها و نمایش‌های تلویزیونی آمریکا می‌شود و از طرفی هم آن گروه‌های دست راستی اسرائیل و آمریکا که خواهان درگیری نظامی هستند از او به عنوان لولو استفاده می‌کنند، یعنی به عنوان کسی که از عقلانیت به دور است و هر کاری از دست او برمی‌آید.

ورشکستگی دیپلماتیک ایران دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به روشنی دیده شد و به گمان من، اگر احمدی‌نژاد هم برود، سال‌ها طول می‌کشد تا جمهوری اسلامی بتواند این دیپلماسی ورشکسته را احیا کند

حالا این‌که او در ایران اصلا قدرت یا جایگاهی دارد به جای خود. بنابراین آن قدر وضع دیپلماسی ایران خراب است و ایران منزوی شده که در مجمع عمومی سامان ملل فقط هشت کشور به قطعنامه عربستان سعودی رای منفی دادند.

جالب این است که در قطعنامه آمده، ایران باید بی‌گناهی خودش را ثابت کند، در حالی که عربستان هیچ دلیل، مدرک و استدلال محکمه‌پسندی ارائه نداده ‌که ایران در توطئه ترور سفیر عربستان در واشنگتن دخالت داشته. اما این‌قدر نسبت به ایران سوءظن زیاد است، این‌قدر ایران بی‌اعتبار شده، این‌قدر ایران فقر دیپلماسی دارد که هر اتهامی به ایران می‌چسبد. بنابراین وقتی وزیر امور خارجه ایران هم در فهرست کسانی قرار بگیرد که تحریم شده، این نشان می‌دهد که ایران تا چه حد از نظر دیپلماسی ورشکست است. مسئول اصلی این ورشکستگی دیپلماتیک هم در درجه اول و از نظر تبلیغاتی و افکار عمومی جهان، احمدی‌نژاد است.

اما ورشکستگی دیپلماتیک ایران دو روز قبل در مجمع عمومی سازمان ملل به روشنی دیده شد و به گمان من، اگر احمدی‌نژاد هم برود، سال‌ها طول می‌کشد تا جمهوری اسلامی بتواند این دیپلماسی ورشکسته را احیا کند.

در هر صورت تحریم وزیر امور خارجه ایران اتفاق جدیدی است که در تاریخ ایران سابقه نداشته. اما به نظر شما این تحریم اشخاص چقدر ضمانت اجرایی دارد؟ در گذشته هم گرچه نام آقای صالحی در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا بود، اما در نهایت، بدون هیچ اشکالی توانستند که در نشست‌های‌ وین شرکت کنند.

این بستگی به دولت‌ها دارد و آنها می‌توانند به طور مستقل تصمیم بگیرند که از دادن ویزا به یک نفر خودداری کنند یا نه. گاهی اوقات دیپلمات‌هایی که وارد یک کشور می‌شوند، طبق قوانین آن کشور باید دستگیر شوند، اما با این حال به آنها ویزای ورود داده می‌شود.

تحریم‌ برخی مقامات ایرانی هم به این شکل است که آنها حق ورود به کشورهای اروپایی را ندارند، اما در نهایت، صدور ویزا یا امتناع از آن جزو حقوق هر کشوری است.

به جز این، گاهی دولت‌ها به دلایل امنیتی و یا به امید این که حضور فرد تحریم شده بتواند در حل و فصل اختلافات مفید واقع شود، برای او استثنا قائل می‌شوند. چنین مواردی در روابط بین‌المللی زیاد دیده شده که بگویند این فرد به طور کلی مورد تحریم قرار گرفته، اما در شرایط خاصی حضور او را می‌پذیریم، چرا که حضور او می‌تواند به حل و فصل مسائل کمک کند. با این حال همین که اسم وزیر امور خارجه ایران در فهرست تحریم‌های کشوری مثل سوئیس می‌آید که از نظر بین‌المللی نقش بسیار مهمی دارد، گویای انزوا و ورشکستگی دیپلماتیک ایران است.

تحریمها، گرچه برای دولت هم مشکلاتی درست کرده، اما به آن معنا نیست که در زندگی روزانه دولتمردان ایران هم تاثیری منفی گذاشته. آنها در وضعیتی هستند که بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر درآمد و کیفیت زندگی‌شان ندارد. اما وقتی این تحریم‌ها منجر به تورم و بی‌کاری می‌شود، این توده‌های مردم هستند که از آن رنج می‌برند

صحبت‌های بسیاری در این مدت مبنی بر تاثیر این تحریم‌ها شده‌است. هدف تحریم‌ها جمهوری اسلامی است، اما آیا این مردم ایران نیستند که از این تحریم‌ها بیشتر زیان می‌بینند؟ آیا فشار اصلی این تحریم‌ها بر شانه‌های آنان نیست؟

همین طور است. گرچه برای دولت هم مشکلاتی درست کرده، اما این سخن الزاما به آن معنا نیست که در زندگی روزانه دولتمردان ایران هم تاثیری منفی گذاشته. آنها در وضعیتی هستند که بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر درآمد و کیفیت زندگی‌شان ندارد. اما وقتی این تحریم‌ها منجر به تورم و بی‌کاری می‌شود، این توده‌های مردم هستند که از آن رنج می‌برند.

بهترین مثالی که می‌توانیم در این رابطه بزنیم، تحریم‌هایی است که علیه صدام حسین اجرا شد. در طول سیزده سال اجرای این تحریم‌ها، یعنی از سال 1990 تا اشغال عراق و ورود قوای بین‌المللی به آن در سال 2003، طبق آمار و مطالعات، دست‌کم پانصد هزار عراقی تنها به دلیل کمبود دارو و مشکلاتی که تحریم‌ها درست کرده بود، جان خود را از دست دادند. و تردیدی نیست که از هر جهت توده‌های مردم عراق به واسطه این تحریم وسیع و همه جانبه سیزده ساله رنج بردند، در حالی که دولتمردان عراق و رهبران سیاسی و نظامی آن از این تحریم‌ها رنجی نبردند.

آنها به اندازه کافی نفت قاچاق می‌فروختند و زندگی‌شان در همان سطح همیشگی باقی ماند. در ایران هم وضع به همین شکل است و این واقعیتی است که دولت آمریکا و دیگرانی که پی این تحریم‌ها هستند باید به آن توجه داشته باشند. بسیاری از منتقدان و تحلیل‌گران آمریکایی هم این مسائل را گوشزد می‌کنند، اما در هر حال این یکی از راه‌های مورد نظر آمریکا برای اعمال فشار بر ایران است به این امید که تغییری در رفتار ایران و برنامه هسته‌ای آن شاهد باشند، گرچه تاکنون نتیجه مورد نظر آمریکا به دست نیامده و تنها این ملت ایران هستند که هزینه‌های سنگین اقتصادی این تحریم‌ها را متقبل شده‌اند.

جایگزین این تحریم‌ها برای مقابله با برنامه‌های اتمی ایران چه می‌تواند باشد؟

در حال حاضر میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر یک جنگ روانی، دیپلماتیک و اقتصادی ایجاد شده‌ که پای اروپاییان و تا حدی نیز کشورهای عربی به آن باز شده.

بخشی از این تقابلی که ایجاد شده، مربوط به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل است و بخشی هم مربوط به نیاز جمهوری اسلامی به دشمن سازی و دشمن تراشی. الهیات دشمن‌یابی جزو زبان و گفتمان ولایت فقیه شده و تغییر این وضعیت بسیار دشوار است

در این شرایط اگر مشخص بشود که ایران توانایی ساخت سلاح هسته‌ای را پیدا کرده و همچنان نیز به شعار نابودی اسرائیل پایبند باشد و این بلندپروازی‌ها و غلوها را ادامه بدهد، هیچ بعید نیست که کار به تقابل نظامی کشیده شود.

حتی اگر سیاست‌مداران امروز این را نخواهند، ولی در عرصه بین‌المللی، معمولا این تهدیدها و تقابل‌ها، کشورها را به جایی می‌رساند که عقب‌نشینی برای آنها بسیار سخت می‌شود و اعتبار و موقعیتشان را در جهان به خطر می‌اندازد. برای آمریکا به عنوان قدرت هژمونیک منطقه سخت است که در برابر ایران عقب‌نشینی کند و بپذیرد که ایران تسلیحات هسته‌ای یا امکان تولید آن را داشته باشد.

در هر حال، ما نمی‌دانیم کار به کجا می‌کشد، اما در این‌که خطر جنگ وجود دارد، هیچ تردیدی نیست و این تنها ایران است که می‌تواند با تدبیر و سیاست، این خطر را رفع کند. ایران مدعی است که به هیچ وجه نیت ساخت سلاح هسته‌ای را ندارد و حتی آیه و سوره می‌آورند و پای فقه و شرعیات را به وسط می‌کشند که اصلا ساخت سلاح هسته‌ای خلاف مذهب است.

اگر حرف و عمل آنها یکی است، کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دعوت کنند و به آنها اجازه بدهند که بدون هیچ قید و شرط و محدودیتی این تاسیسات را بررسی کنند و حتی تصمیم بگیرند که برای زمان کوتاهی، مثلا شش ماه یا یک سال غنی‌سازی اورانیوم را به کلی متوقف کنند. در چنین شرایطی، جو بین‌المللی می‌تواند به سود ایران تغییر کند. در آن زمان به احتمال قریب به یقین کشورهای اروپایی علاقمند به بهبود روابط خود با ایران خواهند بود.

اما آیا ایران می‌تواند چنین کاری بکند و یا ماهیت و خصلت رژیم ایران که یک رژیم مذهبی شبه فاشیستی است، اجازه می‌دهد که این کشور بدون دشمن زندگی کند؟ واقعیت این است بخشی از این تقابلی که ایجاد شده، مربوط به نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل است و بخشی هم مربوط به نیاز جمهوری اسلامی به دشمن سازی و دشمن تراشی. الهیات دشمن‌یابی جزو زبان و گفتمان ولایت فقیه شده و تغییر این وضعیت بسیار دشوار است.

حتی جناح‌های مختلف سیاسی در نظام سر مسئله این رقابت می‌کنند که چه کسی در برابر دشمن ایستادگی بیشتری دارد یا کدام جناح بیشتر دشمن را می‌شناسد. رژیم ایران در حال حاضر دنیا را به خیر و شر تقسیم کرده و خودش را هم صد در صد خطاناپذیر و منزه می‌داند. یک طرف خیر است و ایران معرف آن، و یک طرف هم شر. این یک بیماری روانی است.

در این‌که خطر جنگ وجود دارد، هیچ تردیدی نیست و این تنها ایران است که می‌تواند با تدبیر و سیاست، این خطر را رفع کند. اگر ایران به هیچ وجه نیت ساخت سلاح هسته‌ای را ندارد، به کارشناسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه بدهند که بدون هیچ قید و شرط و محدودیتی این تاسیسات را بررسی کنند

در دنیای امروز به این شیوه نمی‌توان ادامه حیات داد. هر کشوری جنبه‌های مثبت و منفی دارد و می‌تواند اشتباه کند. اما متاسفانه ایران نتوانسته که واقعیت‌های جهان امروز را هضم کند. تمام سخنرانی‌ها و شعارهای این رژیم دایر بر تقسیم‌ دنیا به خیر و شر است. تا زمانی که این نگاه بر نظام سیاسی ایران حاکم باشد، یعنی ایران نیاز به دشمن دارد.

این مصیبت بزرگی است که گریبان‌گیر ایران شده و بعید نیست که ادامه آن بتواند به جنگ فاجعه‌سازی بیانجامد که هزینه انسانی و مادی آن را مردم ایران باید بپردازند. تنها امید این‌که در کوتاه مدت خطر حمله نظامی به ایران رفع شود، این است که حکومت ایران در موضع خودش انعطاف نشان دهد و به خاطر رفاه، امنیت و حیثیت ایرانیان، تغییراتی در برنامه‌های هسته‌ای خود ایجاد کند. در این صورت جو جهانی نیز به سود ایران تغییر می‌کند. اما آیا رژیمی که این‌قدر نیاز به دشمن دارد می تواند چنین بکند؟ این پرسش همگان است.

«پیشخوان»؛ نگاه روزنامه‌های ایرانی به جهان

Mon, 12 Sep 2011 15:12:30 +0000

بهروز صمدبیگی

روزنامه های داخلی تحولات دنیای بیرون را چگونه تصویر می کنند؟ سال‌هاست که دیپلمات‌های دنیا در کشف موضع واحد و رسمی دیپلماسی جمهوری اسلامی به مشکل برمی‌خورند و زاویه نگاه‌های قوای سه‌گانه با یکدیگر و احیانا با رهبری –که او را تصمیم‌گیر نهایی این حوزه می‌دانند- معمولا دردسر ساز و گمراه‌کننده می‌شود.
رسانه‌های داخلی هم به دلیل محدودیت ورود به نقد تصمیم‌گیری‌های کلان دیپلماسی عموما صاحب تاثیرگذاری ویژه‌ای نبوده‌اند و صفحات بین‌الملل و دیپلماسی روزنامه‌ها در میان صفحات دیگر وزن و اعتبار چندانی نمی‌یابد. این هفته در بخش پیشخوان به بررسی مطالب این حوزه روزنامه‌های کشور پرداخته‌ایم.

یک بام و دوهوا

روز شنبه روزنامه شرق تیتر یک خود را به موضع دوگانه ایران در قبال فرانسه و عربستان اختصاص داد و چنین نوشت: «هر چقدر ایران به اتهام‌پراكنی عربستان نرم و امیدوار‌كننده واكنش نشان می‌داد، تنش كلامی میان ایران و فرانسه تند بود.

درست همان روز كه امیر عربستان، ایران را یك تهدید برای عربستان قلمداد كرد، نیكولا ساركوزی خواستار این شد كه جامعه بین‌المللی تحریم‌های شدیدی علیه ایران در نظر بگیرد. رییس‌جمهوری فرانسه گفت: بلندپروازی‌های اتمی و موشكی ایران می‌تواند به حمله پیشگیرانه علیه این كشور منجر شود. بیان«حمله پیشگیرانه» از سوی ساركوزی را می‌توان یكی از تند‌ترین واكنش‌های چند سال اخیر علیه برنامه‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی به حساب آورد.»

به دلیل خط قرمزهای امنیت ملی، سایر روزنامه‌های اصلاح‌طلب نیز به درج گزارش‌های خبری اکتفا کردند. اما روزنامه کیهان با تیتر «واكنش تامل برانگیز وزارت خارجه در مقابل بی حرمتی مسئولان سعودی» به استقبال این موضوع رفت.

«کیهان» این موضعگیری را بی‌ارتباط با تحمیل دیدگاه‌های «جریان انحرافی» به «متولیان رسمی دیپلماسی كشور» دانست و نوشت:

«عربستان كشور بزرگ و مهمی است و جایگاه ویژه ای در جهان اسلام و بین كشورهای عربی و به طور كلی در جهان دارد. درخواست های مكرر وزیر امور خارجه كشورمان از مقامات سعودی برای گفت وگو و تبادل نظر پیرامون تحولات منطقه در حالی صورت می گیرد كه تاكنون دولت عربستان توجهی به این درخواست ها از خود نشان نداده است.

تحلیلگران سیاسی معتقدند با توجه به انزوای روزافزون آل سعود در منطقه و احتمال خطر سقوط این رژیم در آینده و پس از امیدواری ایجاد شده در ملت های منطقه بویژه پس از ثمربخش بودن قیام های مردم مصر، تونس و لیبی، درخواست های مكرر از عربستان برای گفت وگو درباره تحولات منطقه به هیچ وجه مبتنی بر منافع ملی ایران نیست.»

کیهان: تحلیلگران سیاسی معتقدند با توجه به انزوای روزافزون آل سعود در منطقه و احتمال خطر سقوط این رژیم در آینده درخواست های مكرر از عربستان برای گفت وگو درباره تحولات منطقه به هیچ وجه مبتنی بر منافع ملی ایران نیست

«علی اکبر اسدی» نویسنده روزنامه «ابتکار» هم معتقد بود: «تحولات جدید منطقه منجر به مشکلی در عرصه سیاست خارجی منطقه ای عربستان شد که از آن به‌عنوان بحران سیاست خارجی عربستان سعودی نام می‌بریم. عربستان سعودی در گذشته به داشتن یک سیاست خارجی محافظه‌کارانه و تا حدی میانه‌رو مشهور بوده است.

ولی بعد از تحولات اخیر منطقه شاهد بودیم که عربستان یک سیاست خارجی تهاجمی را اتخاذ کرده است. مثلا به بحرین نیروی نظامی‌اعزام می‌کند یا همانطور که این روزها بسیار در اخبار و گزارش‌ها دیده می‌شود عربستان سعودی در سوریه مداخلاتی می‌کند و از برخی گروههای مسلح در این کشور حمایت مالی و نظامی به عمل می‌آورد...

این سیاست خارجی تهاجمی‌سعودی‌ها برای حفظ امنیت رژیم این کشور است چرا که آنها با توجه امواج جدید خیزش‌های مردمی ‌در منطقه و چالشهای خود چاره ای نمی‌بینند جز این که در سیاست خارجی فعال تر شوند و حتی سیاست خارجی تهاجمی‌را اتخاذ کنند."

ترکیه؛ دوست یا دشمن؟

روز یکشنبه نوبت به روزنامه جوان رسید تا به تحرکات ترکیه با تیترِ یک «سپر موشكی ناتو پشت مرزهای ایران؛ شاخك‌های مسكو فعال شد» بپردازد.

گزارش‌نویس این روزنامه نوشت: «تركیه روز جمعه با نصب رادارهای بسیار قوی امریكا در آنكارا برای حمایت از كشورهای ناتو در مقابل موشك‌های دوربرد ایران موافقت كرد. این تصمیم با استراتژی اعلانی آنكارا برای «به صفر رساندن تنش با همسایگان» در تناقض قراردارد.

جوان: این یك پروژه است كه صهیونیست‌ها، امریكایی‌ها و اروپایی‌ها اجرا می‌كنند و اعتقادم این است كه ترك‌ها دو سه سالی است كه علاقه‌مندند با ژست‌های ضدصهیونیستی و عدالت‌خواهی و اسلام‌خواهی،مسلمانان جهان را جذب كنند اما این ژست با غلتیدن در دامان ناتو منافات دارد

واكنش فوری روس ها به توافق آنكارا با ناتو نشان داد كه علاوه بر تهران، كرملین نیز نسبت به استقرار سپر موشكی در مرزهای تركیه و ایران حساس است.»

این روزنامه از محمود احمدی بیغش، عضو كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نقلِ قول کرد: « این یك پروژه است كه صهیونیست‌ها، امریكایی‌ها و اروپایی‌ها اجرا می‌كنند و اعتقادم این است كه ترك‌ها دو سه سالی است كه علاقه‌مندند با ژست‌های ضدصهیونیستی و عدالت‌خواهی و اسلام‌خواهی،مسلمانان جهان را جذب كنند اما این ژست با غلتیدن در دامان ناتو منافات دارد...

باعث تاسف است كه بعضی وقت‌ها وزارت خارجه ما از مردم روستاها هم عقب‌تر است. دستگاه دیپلماسی ما باید در این خصوص موضعگیری سریع و شدیدی داشته باشد. ایران باید مدبرانه و البته جسورانه به كسانی كه می‌خواهند امنیت ملی ایران را خدشه‌دار كنند، پاسخ دهد. »

در این گزارش همچنین از قول حسن‌بهشتی‌پور، کارشناس حوزه قفقاز آمده است که این اقدام ترکیه فریب افکار عمومی است و هدف اصلی استقرار موشک‌ها روسیه است و نه ایران.

در همین روز «غلامرضا کمالی‌پناه» در سرمقاله روزنامه ابتکار با عنوان « ترکیه در راه سودبری و سروری» نوشت: «بی‌گمان ترکیه در دوره حکمرانی بازیگران سیاسی کنونی خود بازی موفقیت‌آمیزی را شروع کرده است.

فرمانروایان ترک هم‌اکنون نه‌تنها سرمایه اجتماعی خویش را در داخل توسعه داده و محبوبیت کسب کرده‌اند، بلکه با چشم باز و واقع‌بینی در عرصه سیاسی بین‌المللی احترام و قدرت روزافزونی را برای خویش رقم زده‌اند.

حزب عدالت و توسعه [ترکیه] به‌نیکی فهمیده است که برای دستیابی به موفقیت‌های بیشتر راهی مطمئن‌تر از سوارشدن بر بال اقبال اجتماعی نیست. به همین سبب اولین گام را در راه کسب رضایت مردم خویش محکم برداشته.

اقتصاد کشور را به طرز معجزه‌آسایی رونق داده است، سطح رفاه اجتماعی را به‌میزان مقبولی رسانده، آزادی‌های اجتماعی را نه‌تنها محدود نکرده، بلکه آن‌ها را تحکیم نموده، قانون را اساسی بخشیده، ارتباطات بین‌المللی خویش را بر پایه‌های واقعیت و منافع ملی تنظیم و تثبیت نموده و سیل درآمدها را به کشور خویش تسهیل کرده است.»

ابتکار: حزب عدالت و توسعه ترکیه به‌نیکی فهمیده است که برای دستیابی به موفقیت‌های بیشتر راهی مطمئن‌تر از سوارشدن بر بال اقبال اجتماعی نیست. به همین سبب اولین گام را در راه کسب رضایت مردم خویش محکم برداشته

همچنین می‌خوانیم: « وارثان عثمانی به‌نیکی فهمیده‌اند که باید در قلب مسلمانان نفوذ کرد. در این برهه‌ای که قیام‌های مردمی دارد به ثمر می‌رسد و مسلمانان پیروز از زخم عمیق‌ تن خویش یعنی اشغال فلسطین و بی‌عدالتی و زورگویی اسرائیل به‌شدت احساس ناخوشایند و ناراحتی دارند، ترک‌ها فشار منطقی و نتیجه‌بخش را بر حاکمان نژادپرست اسرائیل تشدید کرده‌اند.

هنوز حرکت قدرتمندانه‌ اردوغان در ترک جلسه مناظره با رئیس‌ رژیم صهیونیستی و پرخاش به او در اذهان غالب مسلمانان عزتمندانه می‌درخشد.» و تنها در پاراگراف آخر استقرار سیستم دفاع موشکی ناتو را در تناقض با این سیاست‌ها دانسته است.

در سایر رسانه‌ها هم تیترها و مطالبی درباره «اخراج سفیر اسرائیل از ترکیه» و «رضایت ایران از گزارش یوكیا آمانو، دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» دیده می‌شد تا حجم اخبار دیپلماسی به حداکثر برسد.

نه شرقی نه غربی

سه‌شنبه واكنش رییس اداره عقیدتی سیاسی سپاه پاسداران به اظهارات سارکوزی باردیگر تیترِ یک شرق را از آن خود کرد.عکسِ یک هم مربوط به سفر محمود احمدی‌نژاد در معیت اسفندیار رحیم‌مشایی به تاجیکستان بود. موضوعی که در صدر علاقه‌مندی روزنامه‌های اصلاح‌طلب قرار گرفت و تیتر آخرین شماره روزنامه روزگار پیش از توقیف هم شد.

کیهان اما با فونتی درشت این تیتر را انتخاب کرد: «نه شرقی، نه غربی شعار یكپارچه مردم لیبی» و نوشت: « ده ها هزار نفر از مردم لیبی شنبه در خیابان های طرابلس دست به تظاهرات گسترده زدند.

مردم در این تظاهرات، شعارهای اسلامی به ویژه شعار «الله اكبر» سر می دادند. از جمله شعارهایی كه مردم سر می دادند و به نوعی تشكیل حكومت آتی لیبی را نیز مشخص می كرد، شعار «نه شرقی، نه غربی» بود. تظاهرات مذكور، به ویژه شعارهای فوق با بایكوت گسترده رسانه های اروپایی و آمریكایی مواجه شد و تنها چند روزنامه عربی آن را منعكس كرده اند.

به اعتقاد كارشناسان، تظاهرات مذكور نوعی هشدار به هرگونه سازشكاری شورای ملی انتقالی لیبی با غرب محسوب می شود.» استناد گزارش کیهان هم به واحد مركزی خبر و خبرگزاری فارس بود.

اجلاس بین‌المللی بیداری اسلامی و سخنرانی علی‌اکبر ولایتی هم از موضوعات موردعلاقه روزنامه‌ها در این روز برای پرداخت ویژه بود. رسالت از قول او تیتر زد که «غرب حق تصمیم‌گیری برای آینده لیبی را ندارد» و روزنامه فرهیختگان و روزنامه جوان هم مبحث سوریه را از میان صحبت‌های وزیر امور خارجه اسبق و مشاور امور بین‌الملل رهبر جمهوری اسلامی مهم تشخیص دادند.

فرهیختگان تیتر زد: «دولت سوریه در پی اصلاحات است» و جوان این تیتر را انتخاب کرد: « موضوع سوریه تفاوت خاصی با حوادث منطقه دارد.»

از عثمانی تا ترکیه؛ تاثیرگذار بر ایران

روز سه‌شنبه در حالی که فضای رسانه‌ای ایران تحت تاثیر توقیف روزنامه روزگار و هفته‌نامه شهروند قرار داشت، بار دیگر اخبار حوزه بین‌الملل در صدر بود. کیهان تیتر « اعتراض شدید مردم تركیه به اردوغان؛ آل خلیفه در آنكارا چه می كند؟!» را بر پیشانی داشت که از قول ایرنا گزارش می‌داد: «هزاران تن از مردم تركیه با تجمع در مقابل سفارت بحرین در این كشور و به آتش كشیدن عكس های آل خلیفه از مقامات تركیه خواستند روابط خود را با این كشور قطع كنند.»

روزنامه جوان هم تیترِ یک خود را به ترور تکذیب شده امیرقطر با عنوان «تركش انقلاب‌های عربی بر ران امیر قطر» اختصاص داد.
روزنامه اعتماد هم مطلبی را به تحلیل پشت‌پرده این ترور اختصاص داد و نوشت: «در طول هشت ماه گذشته كه تحولات در جهان عرب به سرعت در حال شكل‌گیری بود، این امیرنشین كوچك با غول رسانه‌ای خود از چراغ بیرون آمد و بازی‌ پیچیده‌ای را آغاز كرد كه برایش دشمنان متعددی تراشید.

هرچه تحولات از تونس به مصر، پس از آن لیبی، یمن، بحرین و سوریه كشیده شد، دخالت‌های قطر در این تحولات از حالت رسانه‌ای، رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت و همراهی و هماهنگی خاصی میان دیپلماسی رسانه‌ای دوحه و دیپلماسی رسمی آن برقرار شد.

هرچه تحولات از تونس به مصر، پس از آن لیبی، یمن، بحرین و سوریه كشیده شد، دخالت‌های قطر در این تحولات از حالت رسانه‌ای، رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت و همراهی و هماهنگی خاصی میان دیپلماسی رسانه‌ای دوحه و دیپلماسی رسمی آن برقرار شد

تداوم این روند باعث شد برخی كاركنان الجزیره در صفحات شخصی خود روی اینترنت از تهدیدهای صورت گرفته علیه خود سخن بگویند و اینكه جان و آبرویشان در خطر است، این تهدیدها اما چندی بعد وارد مرحله تازه‌ای شد، هر چه نقش دوحه در تحولات روی داده در لیبی و سوریه بیشتر می‌شد و دخالت‌های این كشور به شكل آشكارتری صورت می‌گرفت، تهدیدها علیه مقامات این كشور نیز روند فزاینده‌ای می‌گرفت.»

روزنامه‌های رسالت و مردمسالاری هم سرمقاله‌های خود را به ترکیه اختصاص دادند تا حکایت حکمفرمایی موضوع سیاست‌خارجی ایران و تحولات بین‌الملل بر هفته گذشته رسانه‌ها ادامه داشته باشد. مقاله‌نویس بدونِ نام رسالت موضعی منتقدانه و مشفقانه نسبت به آنکارا گرفت و نوشت:

«این روزها وزیر امور خارجه ترکیه به بازیگردان اصلی معادلات سیاسی آنکارا تبدیل شده است."احمد داوود اوغلو "از یک سو اخراج سفیر رژیم صهیونیستی از ترکیه را تصمیمی قاطعانه می داند و از سوی دیگر به طور همزمان از استقرار رادار موشکی ناتو در کشورش دفاع می کند!

شاید از دید آقای داوود اوغلو معنای تعادل رفتاری در عرصه سیاست خارجی تلافی کردن یک رفتار صحیح با یک رفتار نادرست یا اخم همراه با لبخند به دشمنان است!شاید هم اردوغان و داوود اوغلو تصور کرده اند که ترکیه می‌تواند در یک زمان هم برای غرب و هم برای جهان اسلام عزیز و دوست‌داشتنی باشد!»

و علی ودایع برای خوانندگان مردمسالاری چنین تحلیل کرد: « ترک ها در اندیشه احیای امپراتوری عثمانی با وفاداری به برخی اصول آتاتوک به همه جای دنیا سرک می کشند. آنها سعی بر ایفای نقش پررنگ دارند.

در مقابل رژیم صهیونیستی می ایستند به گونه ای که حتی از ورود به جنگ با تل آویو واهمه ای ندارند همزمان در یک حرکت زیگزاگی در کنار غرب ایستاده و خاک خود را برای استقرار پدافند ضدموشکی ناتو در اختیار آنها قرار می دهند; هرچند که به چنین اقدامی به نوعی خیانت محسوب می شود.

اگرانتقادی به دستگاه دیپلماسی وارد می شود، اگر ایرادی به واردات افسارگسیخته گرفته می شود، اگر نگرانی هایی برای انحراف در مسیر نظام جمهوری اسلا می مطرح می شود، اگر نسبت به بروز اتفاقات ناگوار در آینده هشدار داده می شود، اگر بر لزوم واقع بینی و عبور از خوش بینی افراطی سخن به میان میآید به دلیل این است که امروز در جهان و به خصوص خاورمیانه رقابت میلی متری است و یک ثانیه غفلت به منزله کیلومترها عقب ماندن از رقبا است.»

افغان‌ها و 11 سپتامبر

روز پنج‌شنبه روزنامه شرق در ضمیمه هفتگی خود به مناسبت درگذشت احمدشاه مسعود، یکی از چهره‌های تاثیرگذار معاصر افغان بخش ویژه‌ای را به او اختصاص داد که عموما به تجلیل و مدح او اختصاص داشت. صفحاتی درباره سالگرد وقوع حملات 11 سپتامبر هم از معدود کارهای رسانه‌ای صورت گرفته در هفته گذشته بود که در این ضمیمه منتشر شد.