مهران براتی

همگرایی با اقوام و ملیت‌ها

society — Mon, 19 Nov 2012 07:08:56 +0000

آیدا قجر - از دیرباز مسئله هویت و ملیت ایرانیان کرد، بلوچ، عرب و ترک پیش روی سیاستمداران جامعه ایران قرار داشته است؛ مسئله‌ای که به عقیده بسیاری حل ناشدگی آن تبدیل به یکی از مهم‌ترین موانع در راه رسیدن به برابری، دموکراسی و عدالت در ایران شده است.

جمهوری اسلامی نیز با دامن زدن بر مشکلات اقوام و اقلیت‌های مذهبی و با ایجاد محدودیت و سرکوب باعث شده تا بسیاری در سطح جامعه با مرزبندی‌های مختلف، پیش از آنکه ملیت‌های مختلف را ایرانی بدانند، آن‌ها را با هویت قومی خود بخوانند و به عبارتی فراموش کنند حقوق بشر همگان را به یک دید می‌نگرد.

مبارزه اقوام ایرانی برای رسیدن به حقوق شهروندی خود، مدت‌هاست که ادامه دارد و حکومت‌های مختلف ایران نیز سال‌هاست با ایجاد محدودیت و سرکوب آنان باعث تشدید مواضع اقوام می شوند و به خفقان موجود در محیط زندگی مردم این مناطق دامن می زنند؛ مردمی که از مهم‌ترین حقوق خود مانند "تحصیل به زبان مادری" محروم بوده‌اند و هستند.

در اخبار مرتبط با ایران، هفته‌ای نیست که خبری از سرکوب یا صدور و اجرای احکام سنگین نظیر اعدام خصوصا برای کرد‌ها منتشر نشود. چه بسیار زنان و مردان کرد که به زندان افتاده‌اند یا اعدام شده‌اند؛ آن هم تنها به دلیل اعتراض به حقوقی که از مردم کرد گرفته شده است. اقوام ایرانی نه تنها با مسئله تبعیض هویتی مواجه‌ هستند بلکه مجبورند با تمام تبعیض‌هایی که همه ایرانیان هر روزه متحمل می‌شوند نیز روبه‌رو باشند. یک زن کرد کارگر که هم کارگر است، هم زن و هم کرد، از سه جهت تحت فشارهای اجتماعی و سیاسی قرار دارد. در نتیجه، اقوام ایرانی به دلیل رنج مضاعفی که می‌کشند یکی از آسیب‌پذیر‌ترین مردم ایران هستند.

بحران‌های قومی و ملی در ایران

یکی از میزگردهای سومین کنفرانس «اتحاد برای دموکراسی» که در روزهای هفدهم و هجدهم نوامبر در شهر پراگ برگزار شد، به مسئله "قومی – ملی؛ راهجویی و ارائه راهبرد" پرداخت. در این میزگرد حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران، مهران براتی، تحلیل‌گر سیاسی، عبدالله مهتدی از بنیانگذاران حزب کومله و ماشاءالله سلیمی از فعالان آذری زبان سخنرانی کردند.

حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران ضمن اشاره به "حساسیت" برخی فعالان سیاسی بر مسئله "ملیت‌های ایرانی" تاکید کرد: "ما می‌توانیم تمامیت ارضی، وحدت آحاد جمعیت ایران را به دو صورت حفظ کنیم: سرکوب و زور یا تامین حقوق این ملیت‌ها در ایرانی دموکراتیک. ایرانی که متعلق به همه ما باشد و همه در حکومت ایرانی دموکراتیک سهیم باشیم و ایران را متعلق به خود بدانیم."

عبدالله مهتدی در خصوص برگزاری این کنفرانس و ضرورت ارتباط و گفتو گوی بیشتر میان جریان‌های مختلف سیاسی به رادیو زمانه گفت: "برگزاری این کنفرانس‌ها را مفید می‌دانم، نه از این لحاظ که در این برنامه ها قطعنامه‌ای یا توافقی در فرمول‌بندی خاصی پیرامون مسئله کردها صادر شود، اما گفت‌وگوی کاملا آشکار و شفافی که صورت می‌گیرد، می‌تواند مسئله کردها را از یک حالت ابهام‌آمیز که متوجه برخی ا‌ست خارج کند و اجازه ندهد تا نیروهای منفی در مورد آن هراس‌افکنی کنند. در واقع در اینگونه برنامه‌ها، خواست‌های روشن کردها مطرح می‌شوند و این باعث می‌شود تا تفاهم و همدردی بیشتری را میان کل ایرانیان جلب کند تا احساس کنند این مسئله یکی از مهمترین معضلات جامعه ایران است و باید به آن پاسخ دمکراتیک داد. احساس می‌کنم به این ترتیب ما کم‌کم ما به نوعی توافق یا اجماع نزدیک می‌شویم."

حسن شرفی، جانشین دبیرکل حزب دمکرات کردستان ایران در سخنان خود ضمن اشاره به "حساسیت" برخی فعالان سیاسی بر مسئله "ملیت‌های ایرانی" تاکید کرد: "ما می‌توانیم تمامیت ارضی و وحدت آحاد جمعیت ایران را به دو صورت حفظ کنیم: سرکوب و زور یا تامین حقوق این ملیت‌ها در ایرانی دموکراتیک؛ ایرانی که متعلق به همه ما باشد و همه در حکومت ایرانی دموکراتیک سهیم باشیم و ایران را متعلق به خود بدانیم."

او در ادامه یادآور شد که در گذشته، هنگامی که مفاهیم حقوق بشر و دموکراسی مانند امروز معنا نمی‌شد یا در فرهنگ عامه مردم جایگاهی نداشت، پدران و گذشتگان مناطق داخل ایران را بر اساس هویت آن‌ها نامگذاری می کردند؛ در حالی‌که "اگر آن نامگذاری‌ها نبود و امروز ما ملیت‌های ایرانی مطرح می‌کردیم که مناطق ما به اسم ملیت ما باشد شاید باز هم با انگ تجزیه‌طلبی روبه‌رو می‌شدیم".

کرد‌ها مانند برخی دیگر از اقوام ایرانی سال‌هاست مورد ظلم بوده‌اند و بسیاری از مطالباتشان نادیده گرفته شده‌ است. در نتیجه همین اعتقاد، دو حزب کومله و دمکرات در ماه‌های پیش توافقنامه‌ای امضا کردند که سر و صدای بسیاری برپا کرد. حسن شرفی در پایان سخنانش با اشاره به این توافقنامه گفت: "توافقی صورت گرفته که ما سال‌هاست به دنبال آن هستیم و نتوانسته‌ایم، اما همین ملیت‌های ایرانی توانسته‌اند کنگره ملیت‌های ایرانی را تشکیل دهند؛ زیرا دردشان و خواسته‌شان یکی است ولی درباره اپوزیسیونی که دردشان یکی نیست با تمام تلاش‌هایی که ما ملیت‌های ایرانی کردیم و با نشست‌های متعددی که با اپوزیسیون داشتیم، هنوز نتوانسته‌ایم اتحاد و ائتلافی بین آنها شکل دهیم."

حکومت ایران و بهره تبلیغاتی از تجزیه‌طلبی

بحث و بررسی پیرامون اقوام و ملیت‌های متفاوت ایرانی برای برخی از مردم یادآور گرایش‌های جدایی‌خواهانه است.

عبدالله مهتدی: "دفاع از تمامیت ارضی ایران حربه و چماقی است که با استفاده از آن نزدیک ۸۰ سال است که خواست‌های دمکراتیک مردم نادیده گرفته می‌شود. وضعی به وجود آمده که متاسفانه بخشی از نخبگان تحت تاثیر این فرهنگ‌ هستند."

نمی‌توان انکار کرد شماری از فعالان اجتماعی در اقوام مختلف، خواهان جدایی از ایران هستند، اما نمی‌توان این نگاه را گسترش بخشید و عمومیت داد. جمهوری اسلامی اما از این گرایش برای تحریک مردم ایران بهره برده‌ است و می‌برد؛ به طوری که چنین وانمود می‌کند که کرد، ترک، بلوچ و عرب اگر قدرتی در دست داشته باشند ایران را تجزیه خواهند کرد. در نتیجه به جای رعایت حقوق آن‌ها و کسب رضایت‌شان، بر طبل سرکوب آنها می‌کوبد و زندان‌های خود را از آنها انباشته می‌سازد تا بلکه مطالبات خود را فراموش کنند.

در چند ماه گذشته توافقی که میان دو حزب کومله و دمکرات کردستان شکل گرفت، واکنش‌های مختلفی را در برداشت. یکی از بحث‌برانگیزترین مسائل مطرح شده از سوی احزاب نامبرده "تجزیه‌‌خواهی" بود. عبدالله مهتدی، در توضیح اعتراض‌های شکل گرفته پیرامون این مسئله به رادیو زمانه گفت: "در توافق‌نامه از تجزیه صحبتی نشده، این دو حزب نه قصد تجزیه ایران را دارند و نه چنین تبلیغات و برنامه‌ای دارند. برداشت دیگران به سابقه‌ای ده‌ها ساله باز می‌گردد؛ رژیم‌های مختلف در ایران، مسئله سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ملت کرد را با دید امنیتی نگریسته‌اند و به جای پاسخی دمکراتیک با سرکوب جواب داده‌اند. در نتیجه به سرکوب در جهت ایجاد مشروعیت برای آن احتیاج داشتند."

وی در ادامه تاکید کرد: "دفاع از تمامیت ارضی ایران حربه و چماقی است که با استفاده از آن نزدیک ۸۰ سال است که خواست‌های دمکراتیک مردم نادیده گرفته می‌شود. وضعی به وجود آمده که متاسفانه بخشی از نخبگان تحت تاثیر این فرهنگ‌ هستند."

نام و مبارزه بسیاری از اعدامیان قومی سال‌های اخیر در یاد ایرانیان باقی مانده است؛ چه آنهایی که بعد از انقلاب ۵۷ کشته شدند و چه آنهایی که طی دو سال گذشته به جرم مطالبه حقوق شهروندی خود به چوبه دار سپرده شدند؛ از صادق شرفکندی گرفته تا فرزاد کمانگر؛ اما بیش از آن تعدادی که ما نام‌هایشان را می‌دانیم، هستند فرزندان این خاک که هر روز در بی‌خبری جان می‌بازند.

گرایش‌ها و خواست‌های اقوام ایرانی

مهران براتی: "آنچه ما در سال‌های گذشته از سوی سیاستمداران و رهبران کرد شنیده‌ایم، تعهد آن‌ها به تعیین حق سرنوشت ملت کرد بوده و بحث تمامیت ارضی ایران در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. آن‌ها به غیر از خود، ایران را متشکل از شش ملت دیگر می‌دانند و نوعی حکومت فدرال یا کنفدراسیونی برای آن در نظر می‌گیرند. شش حکومت مجزا از هم زیر چتری به عنوان کنفدراسیون ایران که سیاست‌هایی را به یک دولت مرکزی واگذار می‌کنند."

مهران براتی، تحلیل‌گر سیاسی دومین سخنران این میزگرد بود و از آنجا که یکی از مشکلاتی اپوزیسیون خارج از ایران مسئله نقاط ابهام‌برانگیز در تفکرات و گرایش‌های گروه‌ها و سئوال‌برانگیز بودن آنهاست مدعی شد: "دامنه این گفت‌و‌گو گسترده است. در نتیجه باید فاش‌گویی شود و در محفل‌های خصوصی، سخنان دیگری هم بیان شود."

وی در مورد انتقادات مطرح شده نسبت به کرد‌ها گفت: "آنچه ما در سال‌های گذشته از سوی سیاستمداران و رهبران کرد شنیده‌ایم، تعهد آن‌ها به تعیین حق سرنوشت ملت کرد بوده و بحث تمامیت ارضی ایران در درجه دوم اهمیت قرار گرفته است. آن‌ها به غیر از خود، ایران را متشکل از شش ملت دیگر می‌دانند و نوعی حکومت فدرال یا کنفدراسیونی برای آن در نظر می‌گیرند. شش حکومت مجزا از هم زیر چتری به عنوان کنفدراسیون ایران که سیاست‌هایی را به یک دولت مرکزی واگذار می‌کنند."

براتی در ادامه توضیح داد: "ولی فدارسیون‌ها به عنوان فدراسیون ملت‌های مستقل هستند، نه تحت عنوان اقوام ایرانی که سنت و فرهنگ و مختصات و زبان خاص خود را دارند که آن‌ها را در یک شرایط جغرافیای و فرهنگی قرار می‌داده است."

غفلت از ملیت‌ها

عبدالله مهتدی از بنیانگذاران حزب کومله، دیگر سخنران این میزگرد در آغاز سخنانش مسئله ملیت‌ها را "غافل مانده" خواند و تاکید کرد: "حتی فرهیختگان ما به تبعیض معتاد شده‌اند و عادت خود را تشخیص نمی‌دهند."

انتقادی که به برخی اقوام ایرانی وارد است، برخورد آنها با رسانه‌هاست؛ به طوری که ارتباط رسانه‌ای آن‌ها با رسانه‌های فارسی زبان پایین است. اگر محققی فارسی زبان در صدد مطالعه پیرامون اقوام و یافتن اسناد ضروری باشد، می‌توان گفت امکان موفقیتش بسیار کم است، زیرا اکثر مطالب و اسناد آن‌ها به زبان هویتی‌شان است.

به عقیده مهتدی، حکومت جمهوری اسلامی با استفاده از "حربه تمامیت ارضی" و "هراس از تجزیه" توانسته به ظلم علیه ملیت‌ها کمک کند و به این ترتیب کرد‌ها، اعراب، بلوچ‌ها، آذری‌ها و غیره قربانیان مستقیمی بدهند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: "طی ده‌ها سال گذشته نه فقط قربانیان مستقیم این نظام از سرکوب زیان دیده‌اند، بلکه ما در کل جامعه ایران از قبل این سرکوب ضربه دیده‌ایم. تنها نفت، نظام را مستبد نکرده بلکه سرکوب لر و ترک و عرب و بلوچ هم بهایی بوده که پرداخت شده است."

مهتدی در سخنان خود گفت: «ما از جنبش سبز حمایت کردیم بدون اینکه محدودیت‌ها و کمبود‌ها را نادیده بگیریم. در ابتدای بر سر کار آمدن محمود احمدی‌نژاد به دلیل خشونتی که در مهاباد بر جوانی اعمال شد، بزرگ‌ترین جنبش اعتراضی صورت گرفت و با هلیکوپتر از بالا به مردم شلیک کردند، اما کسی خبر نداشت و این جنبش در تنهایی خود شکسته شد.»

رابطه با رسانه‌ها

انتقادی که به برخی اقوام ایرانی وارد است، برخورد آنها با رسانه‌هاست؛ به طوری که ارتباط رسانه‌ای آن‌ها با رسانه‌های فارسی زبان پایین است. اگر محققی فارسی زبان در صدد مطالعه پیرامون اقوام و یافتن اسناد ضروری باشد، می‌توان گفت امکان موفقیتش بسیار کم است، زیرا اکثر مطالب و اسناد آن‌ها به زبان هویتی‌شان است.

در پاسخ به این انتقاد، مهتدی به رادیو زمانه گفت: "خود ما هم مقصریم، البته نه مقصر اصلی. ما مقصریم در این که تا چه حد به زبان فارسی و با رسانه‌های فارسی توانسته‌ایم ارتباط برقرار کنیم و چقدر توانستیم با در نظر داشتن فرهنگ و حساسیت و نگرانی‌هایشان مطالب‌مان را مطرح کنیم. این رابطه هم دو طرفه است. در واقع درک متقابل وجود ندارد، هنوز بسیاری از مردم متوجه نیستند چه مشکلاتی در کردستان وجود دارد. خود کردها هم کم کاری داشته‌اند در اینکه باید به درک مشترکی رسید."

کلید راهیابی به دمکراسی

آخرین سخنران میزگرد اقوام، ماشاءالله سلیمی از فعالان آذری زبان، مساله "قومی" یا "ملیتی" را "مهم‌ترین" کلید راهیابی به دمکراسی دانست و گفت: "اصلی‌ترین راه رسیدن به جامعه‌ای عاری از خشونت و خونریزی، اجرای موازین بین‌المللی حقوق بشر و میثاق‌های آن است."

ماشاالله سلیمی: "مردم آذربایجان و نیز مردم کردستان به این دلیل سرکوب شدند که گویا اجنبی‌پرست و تجزیه‌طلب بودند، اما من به عنوان یک ایرانی آذربایجانی از تمام کسانی که خواهان ایران یکپارچه و آزاد و آباد و دمکراتیک هستند تقاضا دارم که فقط از روی تاریخ فاتحان و بد‌تر از آن کشتارگران قضاوت نکنند، بلکه به حرف و حدیث قربانیان آن‌ها هم توجه کنند."

وی دلیل سرکوب اقوام خصوصاً فرقه دمکرات آذربایجان و مردم کردستان به رهبری قاضی محمد را اینگونه تفسیر کرد: "مردم آذربایجان و نیز مردم کردستان به این دلیل سرکوب شدند که گویا اجنبی‌پرست و تجزیه‌طلب بودند، اما من به عنوان یک ایرانی آذربایجانی از تمام کسانی که خواهان ایران یکپارچه و آزاد و آباد و دمکراتیک هستند تقاضا دارم که فقط از روی تاریخ فاتحان و بد‌تر از آن کشتارگران قضاوت نکنند، بلکه به حرف و حدیث قربانیان آن‌ها هم توجه کنند."

سلیمی در پایان مدعی شد: "هم حکومت سابق و هم جمهوری اسلامی با سرکوب جنبش‌های سیاسی اقلیت‌ها در حقیقت، عدم پذیرش خواست‌های آن‌ها را دنبال کرده‌اند و می‌کنند. باید تاکید کرد که در فراهم سازی شرایط سرکوب فقط حاکمان نقش ندارند بلکه بخش یا طیف‌هایی از فعالان حقوق اقلیت‌ها با طرح شعارهای افراطی، در عمل یار و یاور سرکوبگران شده‌اند و می‌شوند."

میزگرد رسیدگی به همگرایی با اقلیت‌ها با بحث‌های حضار پیرامون خواست‌های اقوام به پایان رسید و اکثریت حاضران در کنفرانس بر این باور بودند که گامی دیگر برای رسیدن به این همگرایی برداشته شده است.

قطعنامه شورای حکام آژانس و انزوای بیشتر ایران

Babak M — Mon, 21 Nov 2011 15:12:31 +0000

سراج‌الدین میردامادی

در پی گزارش یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و ارائه اسناد و مدارکی دال بر احتمال فعالیت ایران برای دستیابی به سلاح اتمی، شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با تأیید موارد مطرح شده و تأکید بر لزوم اجرای قطعنامه‌های شورای امنیت از ایران خواست به مقررات و قطعنامه‌های اژانس و شورای امنیت احترام بگذارد.

در گفت‌وگو با دکتر مهران براتی، استاد دانشگاه در برلین و تحلیل‌گر سیاسی از او پرسیده‌ام: اهم مطالبی که در این قطعنامه آمده چیست و چه پیامدهایی را در بر خواهد داشت؟

مهران براتی: البته آن نخستین بیانیه که از طرف آقای آمانو تهیه شده بود، شدیدتر بود و با مداخله روسیه و چین این متن تغییر پیدا کرد. در حقیقت این بیانیه نوعی حرکت به سوی راه حلی است که روسیه در پیشنهادات مختلف خود هم به گروه ۵+۱ و هم به اتحادیه اروپا پیشنهاد کرده بود و آن مبنی بر پیدا کردن یک راه حل درازمدت براساس یک رویکرد دوجانبه و گام به‌گام بود.

به‌خصوص این مسئله‌ گام به گام بودن راه حل و اعتمادسازی در یک روند به نسبت درازمدت، معنایش این بوده که به ایران این امکان داده شود که مثلاً با حذف بخشی از تحریم‌ها ایران غنی‌سازی را قطع کند یا تعدادی از سانتریفیوژ‌هایش را فعلاً به‌کار نبرد و مسائلی از این دست. در اینجا ولی نکته‌ مهم این است که اتفاقاً اشاره می‌شود به گزارش هشت نوامبر مدیرکل آژانس. در آن گزارش بر تمام آن مسائلی که ایران رد می‌کند و می‌گوید همه این‌ها اتهام و دروغ است، تأکید شده است. یعنی شورای حکام گزارش مدیر کل را به‌عنوان مبنای کار پذیرفته و صحت آن را مورد سئوال قرار نداده است، ولی در ضمن گفته است که این گزارش یک گزارش اثباتی نیست. در واقع به ایران این امکان داده می‌شود که در رد تک تک این نکات همکاری کند. نکته‌ مهم دیگر باز اشاره به این است که ایران، پروتکل الحاقی را تصویب فوری و اجرا کند.

ایران بارها گفته است و البته درست هم هست که اجرای پروتکل الحاقی برای اعضای آژانس الزام‌آور نیست، ولی در مواردی که مانند مسئله ایران شک و تردید هست، تصویب و اجرای پروتکل کار را راحت می‌کند. این بدین معناست که مسئولان و مأموران آژانس این امکان را دارند که هر لحظه، در هر کجا و با هرکسی که می‌خواهند صحبت و سرکشی کنند، بدون این که قبلاً اطلاع داده باشند. یعنی امکانی برای پنهان کردن وجود ندارد.

باز در این نکته آمده است که گفت‌وگوها باید برای رسیدن به یک راه حل فوری در خصوص تمام موضوعات باقی‌مانده باشد. این راه حل فوری با آن راه حل گام به گام به نوعی در تضاد است. راه حل درازمدت نمی‌تواند رسیدن به راه حل فوری را بخواهد، ولی آن راه حل فوری که این‌ها می‌خواهند این نیست که فوراً ایران تمام فعالیت‌هایش را قطع کند، بلکه همانطور که گفتم بخشی را گام به گام انجام دهد تا شفافیت به تدریج به‌وجود آید.

بعد از گزارش مدیرکل آژانس که لحن تندتری داشت، به نظر می‌رسد که لحن این قطعنامه ملایم‌تر است، به‌ویژه که موضوع ایران به شورای امنیت ارجاع نشده است. این را به چه دلیل می‌دانید؟

بردن مسئله به شورای امنیت به‌خصوص به این معنا بوده است که شورای امنیت باید الان تحریم‌ها را تشدید کند؛ ازجمله تحریم بانک مرکزی و نهادهای مربوط به سپاه. یکی از این شرکت‌هایی که می‌توانست مورد تحریم قرار گیرد، شرکت دریایی "صدرا" است. کشفیات مربوط به نفت و گاز جنوب در اختیار این نهاد سپاه است که فعالیت‌های بسیار گسترده‌ای دارد، هم در تولید و هم در فروش. دارای اسکله‌های مستقل نیز هست. همچنین شرکت‌هایی که با این شرکت صدرا همکاری می‌کنند.

فعلاً گامی را که روس‌ها برداشته‌اند این است که به شورای امنیت نرود، تحریم‌ها آنجا تشدید نشود و حتی این مسئله هم گفته نشده که باید تا جلسه آینده شورای حکام که در ماه مارس است، ایران باید همه مسائل و مشکلات را حل کرده باشد. آنها از آقای آمانو می‌خواهند تا آن زمان به شورای حکام گزارش دهد. یعنی وقت لازم در اختیار ایران قرار می‌دهند که تجدید نظر کند. ولی ایران در نظر ندارد تجدید نظر کند. در رابطه با همین مخزن فولادی که عکسبرداری شده یا آقای آمانو، مدیر کل آژانس مدعی است که از طریق ماهواره عکسبرداری کرده‌اند و این مربوط می‌شود به تشدید نوترون‌ها در این مخزن فولادی، برای ایجاد انفجارهای در سطح بالا که حالا این در شکل مدلی انجام گرفته است.

ایران می‌گوید آنچه آقای آمانو می‌گوید، این که این مخزن فولادی به بزرگی یک اتوبوس است، در سال ۲۰۰۸ هم توسط یک فرانسوی به نام فردریک کلود که همکار رئیس پیشین آژانس بین‌المللی اتمی بوده گفته شده است. ایران معتقد است وی عضو سرویس اطلاعاتی فرانسه بوده و همراه با آقای هانیون به ایران رفته بوده و این را او گفته است. بعد اما معلوم شده آن تصویر توالت‌های فلزی در پارچین بوده نه تصویر یک مخزن فولادی. آقای آمانو می‌گوید ما در سه سال گذشته تحقیقات‌مان را گسترش دادیم و اطلاعات‌مان از ۱۰ سازمان جاسوسی تکمیل‌تر شده است و این‌ها، آنطور که ایران می‌گوید، نه تنها تصویر توالت نیست، بلکه درست همان چیزی است که ما می‌گوییم. همه این‌ها نشان می‌دهد که ایران در حقیقت با آن نقشی که برای خودش قائل است، این که خود را در منطقه مدیر سیاسی و رهبر سیاسی می‌داند، نمی‌خواهد در رقابت با آمریکا قرار گیرد و حضور آمریکا را قبول کند.

ایران خود مدعی است که آمریکا اصلاً می‌گوید بله شما باشید و هستید و ما نقش شما را قبول می‌کنیم. شما هم بپذیرید که ما هم هستیم، ولی نمی‌خواهیم بپذیریم. بنابراین تمام این مسائل هیچگونه نشانی از این ندارد که ایران می‌خواهد به یک راه حل سیاسی در این زمینه برسد.

روز گذشته همچنین قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل در محکومیت تلاش ایران برای ترور سفیر عربستان در آمریکا را هم شاهد بودیم؛ به علاوه‌ قطعنامه شورای حکام و قطعنامه‌ای که در کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل در خصوص نقض حقوق بشر در چند روز آینده تصویب خواهد شد. به نظر می‌رسد سیل قطعنامه‌های بین‌المللی برای محکومیت ایران در حال شکل‌گیری و تصویب و صدور است. این را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ فکر می‌کنید چه پیامد سیاسی‌ای برای جمهوری اسلامی در پی خواهد داشت؟

ایران هیچ‌وقت در صحنه‌ بین‌الملل تا این حد منزوی نبوده است که الان هست. در حقیقت حتی کشورهایی که جزو کشورهای عدم تعهد هستند، کشورهای بی‌طرف هستند که تعدادشان کم هم نیست. در پیوند با بردن بیانیه محکومیت ایران در آژانس بین‌المللی اتمی هم آنها خود بیانیه‌ای تنظیم کرده‌اند‌ و داده‌اند. حتی حاضر نشده‌اند که در مجمع عمومی سازمان ملل به نفع ایران رأی دهند و با بیانیه‌ای که مربوط به محکومیت ایران در رابطه با ترور سفیر عربستان سعودی می‌شود، لااقل مخالفت کنند.

از ۱۹۳ کشور دنیا ۱۰۴ کشور به متن پیشنهادی عربستان رأی مثبت دادند. سه یا چهار کشور هم مخالف بودند. بقیه کشورها هم اصلاً در رأی‌گیری شرکت نکردند. دیگر وضع برای ایران بدتر از این نمی‌تواند بشود. محکومیت ایران در رابطه با مسئله‌ نقض حقوق بشر نیز در حقیقت برای چندمین بار تکرار خواهد شد.

من نمی‌دانم در این وضع جدید، به‌خصوص با فروپاشی سیاسی‌ای که حکومت ایران با آن روبه‌رو است چه اتفاقی می‌افتد. ما در ایران دیگر جمهوری اسلامی به‌عنوان نظام سیاسی نداریم. ما یک جمهوری کنترل سیاسی‌ـ نظامی در ایران داریم. دیگر آن جمهوری اسلامی پیشین با نظام سیاسی مرتبطش نیست. در این شرایط فروپاشی سیاسی، معنای منزوی بودن در صحنه بین‌المللی و در معرض تهدیدات بسیار جدی قرار گرفتن ولی هنوز به آن سیاست گذشته ادامه دادن، نوعی خودکشی جمهوری اسلامی است و عاقبت خوبی برای این نظام ندارد.

لااقل من هیچ سیاستمدار هوشمندی در نظام جمهوری اسلامی نمی‌بینم که حتی برای حفظ منافع و موجودیت خودش نیز سیاست دیگری را در پیش گیرد. متأسفانه یا خوشبختانه چنین چیزی دیده نمی‌شود.

ده سال مبارزه با تروریسم

Babak M — Mon, 12 Sep 2011 13:22:00 +0000

سراج‌الدین میردامادی

با گذشت دهسال از فاجعه تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱و حمله به برجهای دوقلو در نیویورک، افکار عمومی دنیا هنوز به بازخوانی این حادثه، ریشه‌یابی آن و نیز ارزیابی جنگ علیه تروریسم می‌پردازد.
در گفت‌وگو با مهران براتی، استاد دانشگاه در برلین و تحلیل‌گر سیاسی از او پرسیده‌ام: ارزیابی شما از مبارزه با تروریسم در این ده سال چیست؟ آیا جنگ با تروریسم که از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ شروع شد و الان ده‌سال از آن می‌گذرد، با پیروزی مواجه شده است یا خیر؟

مهران براتی: شاید بتوان با دو نگاه به این پرسش شما پاسخ داد. از یک‌سو این جنگی که در پی فاجعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ به‌وجود آمد، حمله به افغانستان و بعد عراق، به هر صورت نوعی نگاه واقع‌بینانه غرب را به چالش‌های موجود سیاسی و ژئوپلیتیکی در خاورمیانه بست و سد کرد و آمریکا که حدود هزار میلیارد دلار تاکنون خرج این جنگ‌ها کرده به این نتیجه رسیده است که به تنهایی امکان این که اقدامات پیشگیرانه را در مقابل و علیه تروریسم پیش ببرد، برایش ممکن نیست و البته این یک گزارش منفی است و همانطور که اطلاع داریم هم‌اکنون، بعد از این‌همه سال جنگ با طالبان در افغانستان، هم آمریکا و هم دولت کنونی افغانستان از اینجا حرکت می‌کنند که در آینده طالبان بخشی از نظام سیاسی موجود در افغانستان خواهد بود که از یک‌طرف کشورهایی مانند ایران و حزب‌اله در لبنان از این حوادث و پیامدهای آن استفاده کردند و نفوذ خودشان را گسترش دادند.

نگاه دیگری که می‌توان به این مسئله کرد این است که درست در اثر اقدامات تروریستی این گروه‌های وابسته به القاعده یا طالبان و یا گروه‌های مشابه، نوعی دید منفی نسبت به این حرکت‌ها در کشورهای عربی در خاورمیانه به‌وجود آمد و به‌خصوص ملت‌هایی که آینده خودشان را به نحوی در گرو پیشرفت و پیشبرد گروه‌های اسلامی در حکومت می‌دیدند، این توهم را دیگر ندارند و حوادثی که ما در انقلاب‌های سال گذشته در کشورهای عربی دیدیم، نشان می‌دهد که امید مردم در کشورهای عربی بیشتر به اقدامات دموکراتیک و شهروندانه است و نه به قدرت گروه‌های اسلامی. بنابراین من فکر می‌کنم در کنار همه نکات منفی این تأثیر مثبت این حادثه بود.

نقش ایران را در جنگ علیه تروریسم چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا ایران و نظام حاکم آن با آمریکا همراه بوده یا مانع آمریکا بوده است؟ به عبارت دیگر آیا نظام حاکم در جمهوری اسلامی در جبهه تروریسم بوده است؟

ما تا زمانی که دلایل محکمه‌پسندی نداشته باشیم، نمی‌توانیم بگوییم که جمهوری اسلامی راساً در اقدامات تروریستی شرکت داشته است، اما شواهد یا حدسیاتی هست. همانطور که شاید اطلاع داشته باشید، دو عضو ثابت سازمان‌های امنیتی ایران در دادگاهی در شهر نیویورک شهادت دادند که ایران پیش از حملات ۱۱ سپتامبر از این پیش‌آمد مطلع بوده است. حتی گفته می‌شود که جمهوری اسلامی در همکاری با حزب‌الهی این مسائل را پیش برده و حتی صحبت از این بوده که عماد مغنیه در سال ۲۰۰۰ برای کمک به برنامه‌ریزی این حمله به برج‌ها در نیویورک و به مرکز سازمان امنیت آمریکا و به پنتاگون به عربستان سعودی رفته بود.

مهران براتی: آن تصوری که القاعده فکر می‌کرد از خودش در جنگ فراگیر جهانی با غرب راه انداخته است، دیگر به هر صورت ممکن نیست. القاعده عمل می‌کند، ولی الان دیگر یک جنبش یا یک حرکت تروریستی نیست که مورد حمایت کشورهای عربی باشد.

به همین دلیل هم با تکیه به این شهادت به‌خصوص یک‌نفر از این دو فرد امنیتی ایران در آمریکا، دویست تن از خانواده‌های قربانیان به دادگاه شکایت کردند و خواستار دریافت خسارت شدند. البته آقای احمدی‌نژاد هم در سازمان ملل خودشان خواستار تشکیل کمیته حقیقت‌یاب شدند و گفته می‌شود که بعد از این داستان اتفاقاً شهادت این دو نفر و صحبتی که آقای احمدی‌نژاد در سازمان ملل کردند باید در رابطه باهم دیده شود. حالا شواهدی که گفته می‌شود این‌ها هستند و ما مدرک دقیق محکمه‌‌پسندی در دست نداریم. به‌خصوص که هویت این دو فرد امنیتی فاش نشده و صحبت‌های‌شان هم در دادگاه علنی نبوده است. ولی به هر روی یک مسئله هنوز هست و آن این که جمهوری اسلامی به هر صورت توانسته از این حادثه ۱۱ سپتامبر به مقدار زیادی بهره‌برداری کند و همین‌طور حزب‌الها. چون این مردم ایران بودند که از این مسئله اظهار ناراحتی کردند و در روز حادثه رفتند به خیابان و شمع روشن کردند. حکومت جمهوری اسلامی چنین صحبتی نداشت، حتی بیشتر جمهوری اسلامی مدعی بوده که سازمان امنیت آمریکا «سیا» خودش در این حادثه دست داشته است. ما یک مسئله را نیز می‌دانیم که در رابطه با افغانستان و در رابطه با عراق به‌خصوص، هر جا که حکومت جمهوری اسلامی به صلاح خود دانسته، به گروه‌های مخالف و در جنگ با دولت کمک کرده و هر جا هم که لازم دانسته حرکت معکوسی کرده و به کمک دولت مرکزی رفته است.

بنابراین ما می‌توانیم بگوییم که جمهوری اسلامی در بهره‌برداری از تروریسم چنین سیاستی را پیش می‌برد، یعنی آنجایی که بخواهد خواست‌های خودش را در صحنه سیاست بین‌الملل جا بیاندازد، به این‌ها کمک می‌کند و آنجایی هم که فکر کند الان وقت این است که چهره دیگری از خود نشان دهد، عمل برعکس را انجام می‌دهد. ما یک سیاست ثابت و یکنواخت از سوی جمهوری اسلامی در پیوند با تروریسم مشاهده نکرده‌ایم.

وضعیت سازمان القاعده بعد از کشته شدن اسامه بن لادن توسط آمریکا چگونه است؟ آیا این سازمان در عمل توانسته است که جای خالی رهبری را پر کند؟ آیا این سازمان هنوز توانایی انجام عملیات تروریستی را دارد؟

آن تصوری که القاعده فکر می‌کرد از خودش در جنگ فراگیر جهانی با غرب راه انداخته است، دیگر به هر صورت ممکن نیست. القاعده عمل می‌کند، ولی الان دیگر یک جنبش یا یک حرکت تروریستی نیست که مورد حمایت کشورهای عربی باشد. در همان سال اول حملات القاعده، به‌خصوص در کشورهای عربی، در کشورهایی مثل اردن و در میان فلسطینی‌ها، مشهود بود که عکس اسامه بن لادن را روی تی‌شرت‌ها و بلوزهای‌شان چاپ می‌کردند و در خیابان‌ها راه می‌رفتند. یعنی یک حمایت مستقیم از این عملیات تروریستی انجام می‌دادند.

در طول این‌ سال‌ها این جریان کاملاً معکوس شده است. القاعده هنوز یک حرکت تروریستی در کشورهای مختلف هست و امکان عمل دارد، ولی حرکت مورد پشتیبانی ملت‌های مسلمان و مردم مسلمان در کشورهای عربی و در کشورهای دیگر نیست. از این نظر می‌توان گفت که القاعده در آن استراتژی اولیه خود شکست خورده است. در رابطه با ایران اطلاع داده شده است که آقای سیف‌الحق که جانشین اسامه بن لادن است، با این کشور در رابطه است. ایران هنوز سیاست جدیدی را در رابطه با این فرد تعیین نکرده و چیزی به اطلاع ما نرسیده است.

این اطلاعات را ما از روزنامه‌های غربی به‌خصوص از روزنامه نیویورک تایمز داریم که چنین ارتباطاتی هست و فکر نمی‌کنم که الان حرکت و سیاست طوری باشد که القاعده بتواند از نیروهایی که در ایران در حکومت جمهوری اسلامی دارد استفاده کند و برعکس. چون این نیروی تروریستی در سطح جهانی در میان مردم طرد شده است و شانسی برای حمایت ندارد.