هوشنگ حسن‌یاری

تلاش سپاه برای غیر قابل اجتناب جلوه دادن جنگ

politics — Mon, 24 Sep 2012 09:46:36 +0000

گفت‌وگوی سراج الدین میردامادی با هوشنگ حسن‌یاری، استاد کالج نظامی سلطنتی کانادا

سراج‌الدین میردامادی − سردار محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران، در دیداری که از نمایشگاه فناوری‌های بهداری نیروی زمینی سپاه داشته، اعلام کرده است «دشمنی رژیم صهیونیستی با ایران به درگیری فیزیکی ختم می‌شود».

به نظر می‌رسد این اولین بار باشد که یک مقام بلندپایه نظامی در جمهوری اسلامی در انظار عمومی درگیری و جنگ را حتمی فرض کرده است. تا پیش از این اغلب فرماندهان نظامی و مسئولان بلند پایه در نظام جمهوری اسلامی احتمال وقوع جنگ و برخورد نظامی را بعید می‌دانستند و آنرا تهدید توخالی مقامات آمریکایی و اسرائیلی می‌دانستند.

● گفت‌وگو با هوشنگ حسن‌یاری

در مورد اظهارات پربازتاب سر دار جعفری، فرمانده سپاه پاسداران، با دکتر هوشنگ حسن‌یاری، استاد کالج نظامی سلطنتی کانادا گفت‌وگو کرده‌‌ام.

ارزیابی شما از این اظهارات فرمانده ارشد سپاه چیست؟ آیا به نظر نمی‌رسد که سپاه به نوعی جنگ را حتمی فرض کرده و به نظر می‌رسد که آمادگی‌هایی در این زمینه کسب کرده است؟

هوشنگ حسن‌یاری: به اعتقاد من به طور قطع چنین است. به خاطر این که فرماندهان سپاه طی ماه‌های گذشته همواره بر این امر تأکید داشتند که اسراییل کشوری‌ست که بایستی از صحنه‌ی روزگار محو و از جغرافیای سیاسی جهان حذف شود و اسراییل نیز تهدیدات خیلی جدی‌ای را علیه جمهوری اسلامی ایران مطرح کرده، به‌خصوص در زمینه‌ی پرونده‌ هسته‌ای ایران و به گفته‌ی این سرداران که بایستی در نهایت با اسراییل برخورد کرد.

هوشنگ حسن‌یاری:
«این سرسختی و ایستادگی که در برابر آژانس نشان داده می‌شود که به تحریم‌ها و به قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل انجامیده و به فشارهای بسیار زیادی که بر جامعه‌ی ایرانی امروز وارد می‌شود، مجموعه این‌ها معنایش این است که جمهوری اسلامی ایران چندان عنایتی به بحث دیپلماسی و استفاده از اهرم‌های دیپلماسی در جهان ندارد و احتمالاً در همین راستاست که سردار جعفری از حتمی بودن و غیرقابل اجتناب بودن جنگ صحبت می‌کند. در نهایت اگر سپاه قادر شود که این اندیشه را در بین سیاسیون و نظام جا بیندازد که جنگ غیرقابل اجتناب است، به طور قطع چنین جنگی خواهد شد.»

حرفهای سردار جعفری به نوعی جمع بندی حرف‌هایی‌ست که تا به‌حال زده شده است، به وسیله‌ی سرداران دیگر و یا بعضی سیاسیون در ایران، و خیلی روشن‌تر به این مسئله پرداخته و احتمالاً این روشنایی از اینجا ناشی می‌شود که توافقی و یا نوعی جمع‌بندی کلی در بین سپاهیان به‌وجود آمده که این جنگ را غیرقابل اجتناب می‌بینند.

در جایی سردار جعفری گفته است که اگر جنگی راه بیافتد، متفاوت خواهد بود با آنچه در هشت سال جنگ ایران و عراق اتفاق افتاد. فکر می‌کنید این تفاوت در چه زمینه‌هایی خواهد بود و فکر می‌کنید توانایی سپاه برای مقابله با حمله‌ی احتمالی با در نظر گرفتن آن تفاوت‌ها، چقدر خواهد بود؟

سردار جعفری اذعان دارد که این جنگ با جنگ عراق متفاوت خواهد بود، آن وضعیت تکرار نخواهد شد. منتهی اضافه می‌‌کند که بایستی از تجربیات دوران «دفاع مقدس» به گفته‌ ایشان به خوبی استفاده کرد. البته در آن زمان دو کشور کم و بیش هم وزن از نظر توان نظامی در آن شرایط خاص بودند. پیش از آن ایران اولین قدرت نظامی منطقه بود. منتهی بعد از انقلاب به دلیل مشکلاتی که در جمهوری اسلامی ایران به‌وجود آمد، تسویه‌های متعددی که در ارتش انجام شد، تیمساران بسیار زیادی یا اعدام شدند و یا مجبور به فرار، وضعیت از آن حالت خارج شد و به نوعی توازنی به‌وجود آمد بین توان نظامی ایران و عراق و در نتیجه در آن شرایط ارتش ایران نتوانست کاری انجام دهد.

منتهی جنگ، جنگ کلاسیکی شد. یعنی برخورد بین دو نیروی نظامی، سعی در گرفتن سرزمین دیگری، حمله، عقب‌نشینی و آنچه به‌عنوان نمونه در جنگ جهانی اول و تا حدی جنگ جهانی دوم دیده می‌شد. معنای گفته‌های سردار جعفری در شرایط امروز − از آنجایی که ظاهراً، طبق گفته‌ی مقامات ایرانی، سردار جعفری یکی از متخصصین جنگ‌های غیرمتعارف است − این است که بایستی از ابزارهای مختلفی نه تنها از توان نظامی متعارف − موشک‌ها، تانک‌ها، هواپیماها و احتمالاً درگیری رودررو − استفاده کرد، بلکه به‌خصوص بایستی از توان چریکی هم استفاده کرد که بعضی‌ها از آن به‌عنوان خرابکاری و تروریسم هم یاد می‌کنند. یعنی این که نیروهای مسلح ایران بایستی سعی کنند که از هر شرایطی که به‌وجود می‌آید برای ضربه‌زدن به نیروهای آمریکایی و متحدین آمریکایی استفاده کنند.

یک مورد دیگر که در جنگ با عراق کمتر مورد عنایت قرار گرفت، باز به دلیل شرایط خاص آن زمان، این است که ایران سعی دارد از طریق گروه‌هایی که امروز در اختیار دارد، مانند حزب‌الله یا احتمالاً حماس و جهاد اسلامی، و یا گروههای دیگری که تحت عنوان طلبه در مراکز مذهبی ایران پرورش پیدا کرده‌ و به کشورهای خود بازگشته‌اند، از این نیروها هم استفاده کند برای صدمه زدن منافع آمریکا و متحدین این کشور در کشورهای مختلف. بنابراین برنامه جنگی ترکیبی خواهد بود از دفاع کلاسیک با جنگ افزاری که در اختیار دارند، صدمه زدن به نیروهای آمریکایی در آبهای خلیج فارس یا از طریق آن قایق‌های تندرویی که در اختیار دارند و یا توان مین‌گذاری و همچنین یا به‌خصوص استفاده از این گروهها و احتمالاً سپاه قدس که در کشورهای منطقه فعال است.

آیا می‌شود این لحن و این اظهارات را نشانه‌ای بر ضعیف‌تر و کم اثرتر شدن راه‌حل‌های دیپلماتیک در بحران هسته‌ای جمهوری اسلامی دانست؟

البته اگر جمهوری اسلامی ایران به واقع دنبال راه‌حل‌های دیپلماتیک بود، دست پیدا کردن به چنین راه‌حل‌هایی ساده می‌بود. ما دیدیم که طی نزدیک به یک دهه جمهوری اسلامی ایران با آژانس بین‌المللی مذاکراتی کرده و بعضی وقت‌ها امیدهای کاذبی به‌وجود آمده بود در مورد این که این مذاکرات به نتیجه خواهند رسید و اگر دقت کنیم به حرفهایی که اخیراً رئيس سازمان انرژی اتمی ایران در وین مطرح کرده است، در مورد این که ما اطلاعات غلطی به آژانس می‌دادیم و هر زمانی که لازم می‌دیدیم در توان خود اغراق می‌کردیم، ایجاد توهمی این چنین نزد آژانس و تکرار این حرف‌ها به ‌خصوص امروز معنایش این است که جمهوری اسلامی ایران به دنبال یک راه دیپلماتیک نمی‌گشته و نمی‌گردد. اگر چنین می‌بود، بایستی از اهرمهایی که در اختیار ایران در جامعه جهانی بود استفاده می‌کرد.

به‌عنوان نمونه آن بحث تعلیق غنی‌سازی را در نظر گیرید که در زمان آقای خاتمی به‌وجود آمده بود و بعداً در اواخر ریاست جمهوری ایشان، نظام به این نتیجه رسید که بایستی سیاست تهاجمی در پیش گرفت و تعلیق را به حالت تعلیق درآورد و دو مرتبه به غنی‌سازی ادامه داد. معنای این تصمیم این است که جمهوری اسلامی ایران برداشت دیگری از جهان دارد، از توانایی‌های دیگران دارد و به‌خصوص این درگیری لفظی که همیشه به آن دامن زده می‌شود، به‌خصوص در شرایطی که امروز سالگرد حمله‌ی ایران به عراق را جشن می‌گیرند و آن سرسختی‌هایی که نشان داده شد در مورد این که رژیم بعثی باید از بین برود، قدس از طریق کربلا آزاد شود و در نهایت نوشیدن جام زهر، معنای همه‌ی این امور این است که امروز هم ایران کم و بیش در شرایطی نظیر شرایط آن روز خودش را قرار داده است.

این سرسختی و ایستادگی که در برابر آژانس نشان داده می‌شود که به تحریم‌ها و به قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل انجامیده و به فشارهای بسیار زیادی که بر جامعه‌ی ایرانی امروز وارد می‌شود، مجموعه این‌ها معنایش این است که جمهوری اسلامی ایران چندان عنایتی به بحث دیپلماسی و استفاده از اهرم‌های دیپلماسی در جهان ندارد و احتمالاً در همین راستاست که سردار جعفری از حتمی بودن و غیرقابل اجتناب بودن جنگ صحبت می‌کند' در نهایت اگر سپاه قادر شود که این اندیشه را در بین سیاسیون و نظام جا بیندازد که جنگ غیرقابل اجتناب است، به طور قطع چنین جنگی خواهد شد. حتی اگر که فشارهای آمریکا بر اسراییل مؤثر شود و آمریکا خواسته‌ی اسراییل را در مورد جنگ با ایران بتواند تحت کنترل درآورد.

ایران و طرح گام به‌گام روسیه

arezoo — Sat, 20 Aug 2011 11:18:19 +0000

ایرج ادیب‌زاده

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه و علی‌اکبر صالحی همتای ایرانی او می‌گوید: «مذاکرات تهران درباره مسائل هسته‌ای موفق بوده است.»

در پایان دیدار نیکولای پاتروشف، دبیر شورای امنیت روسیه از تهران، خبرگزاری روسیه «ریانووستی» به نقل از ایرنا نوشت: «محمود احمدی‌نژاد پیشنهادهای روسیه برای حل و فصل اوضاع در اطراف برنامه هسته‌ای کشور خود را پذیرفته است.» با توجه به تمامی شکست‌های پیشین پیشنهادهای جامعه جهانی در رسیدن توافق با جمهوری اسلامی و صدور پنج قطعنامه شامل تحریم‌های بین‌المللی از سوی شورای امنیت سازمان ملل، هنوز هیچ پیشرفتی در زمینه بازداشتن جمهوری اسلامی از ادامه غنی‌سازی اورانیوم که خواست جامعه جهانی است، دیده نمی‌شود و دورنمای طرح تازه تهران و روسیه نیز چندان روشن نیست.

در گفت‌وگو با دکتر هوشنگ حسن‌یاری، استاد دپارتمان علوم سیاسی و اقتصادی کالج سلطنتی‌ـ نظامی کانادا، نخست این پرسش را با او درمیان گذاشته‌ام: پیشنهاد آغاز گفت‌وگوهای گام به گام چه تفاوتی با طرح‌های بدون نتیجه مانده پیشین دارد؟

دکتر هوشنگ حسن‌یاری: مهم‌ترین تفاوتی که دارد شاید زمان چنین پیشنهادی است. مسئله طرح چنین راه حلی برای برون‌رفت از بن‌بست برنامه هسته‌ای ایران، موضوع جدیدی نیست. منتهی مهم این است که در شرایط جدید، روس‌ها این طرح را پیشنهاد می‌کنند. از یکطرف به طور قطع تحریم‌ها بر اقتصاد ایران اثرات منفی داشته‌اند. از طرف دیگر شرایط سیاسی در داخل ایران به گونه دیگری‌ است.

امروز دودسته‌گی حداقل در بالاترین سطوح دولتی ایران به ‌وضوح به چشم می‌خورد. در نهایت چنین طرحی در بطن تحولات بسیار عمیقی صورت می‌گیرد که منطقه خاورمیانه با آن‌ها مواجه است. بنابراین بعد زمانی این طرح خیلی مهم است. اگر روس‌ها قادر باشند با چنین طرحی به تدریج برنامه‌ و پرونده هسته‌ای ایران را به حالت عادی برگردانند، البته این می‌تواند به‌طور قطع پیروزی دیپلماتیک و سیاسی بزرگی برای روس‌ها به‌حساب بیاید.

می‌دانیم که تاکنون طرح‌های بسیاری موسوم به «طرح سوئیس»، «طرح ژنو»، «طرح کرملین» در مورد مبادله اورانیوم غنی‌سازی‌شده، بی‌نتیجه مانده است. فکر می‌کنید توافق ایران با طرح «گام به گام» روسیه بتواند نشان‌دهنده‌ پیشرفت یا ادامه‌ تلاش ایران برای خرید زمان باشد؟

می‌تواند ترکیبی از هردو باشد. به این معنا که روسیه، امروز که وضعیت اقتصادی در سطح جهان وضعیت مناسبی نیست و کشورهای اروپایی و ایالات متحده آمریکا در مورد پرونده‌ هسته‌ای ایران به شکلی به حالت بی‌عملی درآمده‌اند، از این وضعیت استفاده و چنین طرحی را مطرح می‌کنند. اگر روسیه قادر شود که این وضعیت جدید را به شکلی راه ببرد که در نهایت به بن‌بست فعلی پایان دهد، روشن است با تمامی طرح‌های پیشین متفاوت خواهد بود.

منتهی از آنجایی که روسیه به‌طور قطع چنین طرحی را بدون مذاکره و رایزنی با دیگر کشورهای حاضر در شورای امنیت سازمان ملل مطرح نمی‌کند، باید انتظار داشت که همراهی این کشورها را هم با خود داشته باشد. سئوال مهمی که در این مورد مطرح خواهد بود، این است که آیا ایران به‌طور جدی با این طرح برخورد خواهد کرد یا صرفاً جواب مثبتی به روسیه می‌دهد، برای این که در توافقی که در گذشته بر سر تحریم‌های ایران وجود داشته است، انشقاقی به‌وجود آورد.

بنابراین تفاوت بیشتر از این منظر است و نه این که به اجبار در مورد ماهیت برنامه هسته‌ای ایران. ضمن این که هنوز سئوالات بسیاری در مورد محتوای این طرح وجود دارد و این که اساساً این طرح به چه صورت از جانب ایران مورد عنایت قرار خواهد گرفت و جزئیات این طرح چه هستند؟ هنوز این سئوال‌ها و نگرانی‌ها وجود دارد. در نتیجه باید دید زمانی که جزئیات این طرح مطرح شود، آن زمان ایران چه عکس‌العملی خواهد داشت و آیا این جزئیات قادر خواهد بود به نوعی توافق کشورهای دیگر و نهادهای بین‌المللی را به دنبال داشته باشد یا خیر؛ نه تنها شورای امنیت سازمان ملل که شورای حکام آژانس بین‌المللی اتمی را؟

ایران تاکنون به پرسش‌های مشکوک در مورد ابعاد نظامی فعالیت‌های اتمی‌اش پاسخی نداده است. آزمایش‌های موشکی و هسته‌ای نیز از آن جمله است. فکر می‌کنید در مذاکرات با روسیه، قرار شده است که ایران به این پرسش‌ها پاسخ دهد یا خیر؟

البته یکی از گره‌های کار همین مسئله‌ای است که شما به آن اشاره کردید. یعنی سئوالات متعددی که آژانس بین‌المللی و شورای امنیت در مورد ابعاد نظامی برنامه هسته‌ای ایران مطرح کرده‌اند. در صورتی که این سئوالات جواب مناسب و روشنی را به‌همراه نداشته باشند، یعنی از جانب ایران به این سئوالات جواب روشنی داده نشود، روسیه قادر خواهد بود که یک‌بار دیگر به ایران و همراهی ایران با روسیه «نه» بگوید و همچنین روسیه قادر خواهد بود به کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل اعلام کند که حاضر شده است با ایران همراهی کند به نام جامعه جهانی، ولی ایران در این مورد کم‌کاری کرده است.

البته ایران همواره چنین عملی را نفی کرده و اعلام کرده است که به‌هیچ روی برنامه هسته‌ای آن بُعد نظامی ندارد. اگر ایران با این مسئله به‌طور خیلی روشن و شفاف برخورد کند و به سئوالات آژانس جواب روشنی دهد، انتظار می‌رود که روسیه بتواند گام بعدی را بردارد. اگر چنین نشود، به بن‌بستی برخواهند گشت که امروز وجود دارد؛ یعنی همان اتهامی که همواره متوجه ایران بود. یعنی عدم شفافیت در برنامه هسته‌ای و در نتیجه در آن شرایط به احتمال بسیار زیاد، زمینه را برای اعمال فشار بیشتر بر ایران فراهم خواهد کرد.

شما خودتان شانس توفیق پایانی این گفت‌وگوها را چقدر می‌دانید؟ برخی پیش‌بینی کرده‌اند که تنها دستاورد این گفت‌وگوهای گام به گام، برداشتن موانع راه‌اندازی رآکتور اتمی بوشهر باشد. ارزیابی شما چیست؟

این پیشنهاد و این روند، احتمالاً روندی طولانی خواهد بود و باید جزئیاتش منتشر شود تا بتوان به طور روشن‌تری درباره‌اش نظر داد. اگر این طرح به‌طور قطع به خواسته‌های جامعه جهانی پاسخ روشن و مثبتی دهد، یکی از نتایج مثبتی که نصیب ایران خواهد کرد، یکی راه‌اندازی بوشهر است. همان‌طور که اطلاع دارید روس‌ها تا به‌حال به‌طور جدی با راه‌اندازی بوشهر برخورد نکرده‌ و از هر مسئله‌ای نیز استفاده کرده‌اند تا راه‌اندازی بوشهر را به تأخیر بیندازند. امر مثبت دیگری که این روند برای ایران خواهد داشت، علاوه بر مسئله بوشهر، از بین بردن و برداشتن این تحریم‌ها و به نوعی بازگشت ایران به‌عنوان یک کشور عادی به جامعه‌ جهانی خواهد بود.

این روند تاثیرات بسیار زیادی خواهد داشت؛ هم در زمینه اقتصادی، هم در زمینه سیاسی و به‌خصوص در زمینه امنیتی. چون تهدیدی که امروز از جانب کشورهایی نظیر اسراییل و آمریکا متوجه ایران است را هم بی‌محتوا و هم بی‌مورد خواهد کرد. همه این‌ها در گرو این است که طرح روس‌ها به نتیجه‌ مثبت و به عمل رسد و در نهایت جوابگوی سئوالات عمده‌ای باشد که در مورد پرونده هسته‌ای ایران وجود دارد که دیگر نیازی و یا مستمسکی وجود نداشته باشد از سوی کشورهایی که خواستار اعمال فشار بیشتر بر جمهوری اسلامی ایران هستند.

بنابراین ایران بازیگر عمده این طرح خواهد بود، ولی در صورت عدم موفقیت این طرح، به‌طور قطع فاصله‌ای که امروز بین روسیه و جمهوری اسلامی ایران وجود دارد بیشتر خواهد شد و روسیه را هرچه بیشتر و پیشتر از گذشته به طرف غربی‌ها و نقطه نظرات ضد جمهوری اسلامی ایران نزدیک‌تر خواهد کرد. بنابراین به سود جمهوری اسلامی است که این ابهامات را رفع کند. در نتیجه این می‌تواند از فشارهای بسیاری که بر جمهوری اسلامی وارد می‌شود تا اندازه‌ای کم کند.