حقوق پناهندگان

از غربتی به غربتی دیگر

behnam — Sun, 15 Jul 2012 14:45:20 +0000

اعتراض پناهجویان در آلمان به شرایط دشوار پناهجویی

بهنام دارایی‌زاده

بهنام دارایی‌زاده - «پس از خودکشی محمد رهسپار، پناهجوی ایرانی ساکن شهر ورتسبورگ آلمان، شاهد شکل‌گیری موجی از اعتراض‌های پناهجویانی بودیم که همگی در شرایط سخت، طاقت‌فرسا و غیر انسانی زندگی پناهندگی به‌سر می‌برند.»

این بخش نخست از متن بیانیه پناهجویان ایرانی در کمپ «آئوب» در جنوب آلمان است که از هفته‌ پیش در اعتراض به وضعیت پناهندگی و بلاتکلیفی خود با برپایی چادر و خودداری از دریافت بسته‌های غذایی دست به اعتراض زده‌اند.

اشکان خراسانی یکی از پناهجویان ایرانی‌ این کمپ است که پس از ۲۲ ماه، هنوز پاسخی از اداره‌ مهاجرت آلمان دریافت نکرده و بنا دارد از روز دوشنبه‌ هفته پیش رو در اعتراض به وضعیت خود به همراه سایر معترضان حاضر در کمپ دست به اعتصاب غذا بزند.

در گفت‌وگوی کوتاهی که با اشکان خراسانی داشتیم، نخست از او خواستیم به عمده‌ترین خواست‌ها و مطالباتی که برای آن دست به اعتراض زده‌اند اشاره کند.

اشکان خراسانی: یکی از مطالبات اصلی ما، برداشتن امکان «دیپورت» یا برگشت اجباری به برخی از کشورها مانند افغانستان، عراق یا کشورهای آفریقایی‌ است. من فکر می‌کنم این حق ذاتی هر پناهجو یا هر انسان است که هرجا مایل است زندگی کند. این حق در اسناد حقوق بشری مانند اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز آمده است و دولت‌ها باید به آن احترام بگذارند.

دومین مطالبه‌ ما، برداشتن محدوده‌ ۴۰ کیلومتری‌ برای زندگی و تردد پناهجویان است. براساس قانون، هر پناهجو باید تنها در یک محدوده جغرافیایی مشخص زندگی کند و اگر از این محدوده خارج شود، یا جریمه نقدی خواهد شد یا به زندان می‌افتد.

ما در کشوری زندگی می‌کنیم که عضو اتحادیه اروپا است و عهدنامه‌ «شینگن» را امضا کرده است. بنابراین در حالی که بسیاری از مرزهای بین‌المللی را به رسمیت نمی‌شناسد، چنین محدودیت‌هایی را درون مرزهای خودش مقرر کرده است. به نظر ما، این گونه برخورد "مجرمانه" با پناهجویان هیچ توجیه قانونی ندارد.

در خواست دیگر ما، برچیده شدن کمپ‌های پناهجویی با شرایط کنونی است. در این کمپ‌‌ها، در هر ۲۰ متر یا ۲۵متر، پنج یا شش پناهجو زندگی می‌کنند. این پناهجویان هیچ فضای خصوصی مشخصی برای خودشان ندارند و به واقع با کمبود فضا مواجه‌اند.

کوتاه‌تر شدن زمان بررسی پرونده‌ها، خواسته دیگر ما است. در بسیاری از کشورهای اروپایی، یک «سقف زمانی» مشخص برای رسیدگی به پرونده‌ها در نظر گرفته شده است، اما متأسفانه در آلمان چنین تمهیدی وجود ندارد و هیچ پناهجویی نمی‌داند تا کی باید صبر کند تا «جواب رسمی» درخواستش بیاید. ما خواهان این هستیم که یک سقف زمانی مشخص شش ماهه، هفت‌ ماهه، یکساله برای رسیدگی به درخواست‌های پناهندگی مقرر شود.

برداشتن بسته‌های غذایی خشک نیز خواسته دیگر ما است. در بعضی از ایالت‌های آلمان مانند ایالت «بایرن»، به ‌جای پرداخت مبلغی برای تهیه غذا، به پناهجویان بسته غذایی خشک و یکسان داده می‌شود. ما فکر می‌کنیم این حق طبیعی هر انسانی‌ است که خودش انتخاب کند که چه غذایی می‌خواهد بخورد.

اشکان خراسانی: در بعضی از ایالت‌های آلمان مانند ایالت «بایرن»، به ‌جای پرداخت مبلغی برای تهیه غذا، به پناهجویان بسته غذایی خشک و یکسان داده می‌شود. ما فکر می‌کنیم این حق طبیعی هر انسانی‌ است که خودش انتخاب کند که چه غذایی می‌خواهد بخورد.

مطالبه‌ بعدی ما، داشتن اجازه کار است. مطابق قانون، هر پناهجو در آلمان، پس از یک سال می‌تواند کار کند. هرچند در عمل کمتر فرصت کاری برای پناهجویان فراهم می‌شود، اما وجود همین محدودیت یکساله، در برخی از موارد مشکل‌زا است. ما خواهان این هستیم که هر پناهجو از بدو ورودش به آلمان، «اجازه کار» داشته باشد. به نظر ما، هر انسانی این قابلیت ذاتی را دارد که با اتکا به توانایی‌های خودش، معاش خود را تأمین کند.

مطالبه‌ بعدی ‌ما، برخورداری از امکان فراگیری زبان آلمانی‌ است و نه اجباری بودن کلاس‌ها. روشن است برقراری ارتباط بین فرد و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، مستلزم دانش زبان است. تا وقتی ما این دانش را نداریم، «ایزوله» و به‌دور از جامعه باقی خواهیم ماند. آخرین خواسته ما نیز فراهم آمدن امکان «انتخاب محل زندگی» ا‌ست. در حال حاضر، هیچ پناهجویی اجازه ندارد محل زندگی خود را خودش انتخاب کند.

ممکن است از دامنه‌ این حرکت اعتراضی بگویید و اشاره کنید در کدامیک از کمپ‌ها و شهرهای آلمان این اعتراض‌ها در جریان است و آیا غیر از پناهجویان ایرانی‌، سایر پناهجویان نیز در این اعتراض‌ها مشارکت و همراهی داشته‌اند؟

حدود چهارماه پیش، در شهر ورتسبوگ مجموعه اعتراض‌هایی توسط چند پناهجوی ایرانی به همین شکل، یعنی بیرون آمدن از کمپ‌ها و خوابیدن در چادرها صورت گرفت. بعد از حدود۱۱۰، ۱۲۰ روز مقاومت و پیگیری‌های مستمر، این امید در دل خیلی از پناهجوها زنده شد که خودشان می‌توانند برای خودشان کاری انجام دهند. به همین دلیل، کمپ‌های دیگری مانند کمپ آب در نزدیکی شهر ورتسبورگ، شهر بامبرگ، رگنزبورگ در ایالت بایرن، شهر دوسلدورف و اوسنابروکه به این حرکت پیوستند.

خوشبختانه با تلاش‌هایی که صورت گرفت، این حرکت‌های اعتراضی توانست "فراملی"، پیگیری شود. برای مثال، در چادر آئوب بچه‌های پناهجوی افغان، عراقی و ایرانی باهم دارند کار می‌کنند. حتی در دوسلدروف، پناهجوهای آفریقایی نیز به جمع بچه‌ها ایرانی‌ و افغانی پیوسته‌اند.

تاکنون چه واکنشی از سوی مقامات آلمانی یا مسئولان اداره مهاجرت منطقه داشتید؟

پس از اعتراض‌های طولانی در شهر ورتسبورگ که مدتی طولانی ادامه داشت. بسیاری از مقام‌های مسئول در امور پناهندگی به شهر ورتسبورگ آمدند و پاسخ‌های مختلف و گاه متناقضی به درخواست‌های پناهجویان دادند، اما پس از مشارکت و همراهی بقیه شهرها و گسترده‌تر شدن این آکسیون، هیچ فرد مسئولی تا الان هیچ پاسخی به مطالبات ما و سایر پناهجویان نداشته است.

آیا گروه‌های حقوق بشری غیر دولتی آلمانی یا ایرانیان فعال در زمینه حقوق پناهندگان حمایتی از حرکت شما کرده‌اند؟

در اولین روزهای اعتراض، حمایت‌های خیلی زیادی از گروه‌هایی که در زمینه حقوق پناهندگان فعال هستند دریافت کردیم؛ چه همبستگی‌های فکری- عملی و چه کمک‌های مالی. به طور مشخصمن می‌توانم از «صدای پناهندگان» و نیز تشکیلات «کاروان»، نام ببرم که کمک‌های خیلی زیادی به ما کردند. از میان گروه‌های ایرانی نیز می‌توانم به «کانون پناهندگان سیاسی در برلین» اشاره کنم. گستره‌ این حمایت‌ها به اندازه‌ای است که می‌توانیم برای احداث بقیه چادرهای در شهرهای دیگر هم روی کمک آنها حساب کنیم.

در همین زمینه:

موج اعتراضات پناهجويان ايرانی در جنوب آلمان

محکوم به حاشیه‌نشینی

Tue, 05 Jun 2012 14:01:20 +0000

مهناز شریف

مهناز شریف - روز جمعه هفته گذشته (۱۲ خرداد ۱۳۹۱) سازمان سنجش کشور، عناوین رشته‌هایی را اعلام کرد که تحصیل در آنها برای اتباع غیر ایرانی ممنوع است.

در کنار اعلام اسامی این رشته‌ها که به ظاهر بر پایه ملاحظات امنیتی و نظامی تنظیم شده است و امر تازه‌ای هم نیست، جدولی انتشار یافته که خبرسازتر است و حکایت از محدودیت‌های بدیعی برای شهروندان غیر ایرانی (بخوانید افغان‌ها) دارد.

عنوان این جدول اینطور انتخاب شده است: "جدول مناطق ممنوعه برای انتخاب محل تحصیل اتباع غیرایرانی". هرچند در عنوان این جدول، به «محل تحصیل» اتباع غیر ایرانی اشاره شده است، اما در ستون سمت چپ، «مناطق ممنوعه» برای «اقامت» اتباع غیر ایرانی به تفکیک هر استان، تعریف و مشخص شده است.

مطابق این اعلام «رسمی» و «دولتی» که در خبرگزاری‌های داخلی نیز بازتاب یافته است، غیر از سه استان تهران، البرز (کرج) و قم، اقامت اتباع افغانستانی و عراقی یا به طور کل ممنوع است یا با محدودیت‌های جدی همراه است. برای مثال، اقامت افغان‌ها در ۱۴ استان کشور به طور کلی و در بخش‌های مشخصی از ۱۲ استان دیگر غیر قانونی و ممنوع شده است.

دوم- "نوشهر شهری توريستی است و وجود افاغنه در اين حوزه به شدت ممنوع است." این گفته یک مقام «دولتی» یا «رسمی» در ایران است. بهمن خواجوند، در مقام «بخشدار مرکزی نوشهر» چنین اظهار نظری کرده‌ است. سيدتقی شفيعی، دیگر مقام استانی و «مدير كل مهاجران و اتباع خارجی استانداری مازندران» نیز در سخنانی مشابه در تاریخ ۲۴ فروردین ۱۳۹۱ که در یکی از پایگاه‌های اینترنتی رسمی وزارت کشور نیز منتشر شد، خبر از «پاکسازی» استان مازندران از اتباع بیگانه داده بود و اینکه «امروز ديگر حضور افغان‌ها برای مازندران يك "تهديد" به شمار می‌رود.» به گفته وی، «مازندران به دليل گردشگرپذير بودن، نمی‌تواند حضور اين اتباع را بپذيرد.»

این نوع اظهار نظر‌ها یا سیاستگذاری‌ها از چند جهت حایز اهمیت است: نخست اینکه «دولتی» و «رسمی» هستند و لاجرم می‌توانند خبر از سیاست خاصی داشته باشند. دوم اینکه به طور مشخص ناظر به شرایط کار و زندگی افغان‌ها می‌شود و به ندرت سایر اتباع خارجی را در بر می‌گیرد و سوم اینکه به طور آشکار و غیر قابل کتمانی، در راستای «رفاه حال»، «ویترین‌سازی» یا خوشایند بخش مشخصی از جامعه صورت می‌گیرد. قشری که صاحب ثروت است. قرار است پول خرج کند و تفریح کند و «خاطره خوبی» داشته باشد.

این رویکرد آخر را به نوعی در خبر مربوط به ممانعت از ورود افغان‌ها در پاک صفه اصفهان[۱] یا برخی از رفتارهای خودسرانه، تبعیض‌آمیز یا برتری‌جویانه که با هدف «جلب رضایت مشتری» صورت می‌گیرد نیز می‌توان مشاهده کرد.

بیگانه‌هراسی یا تبعیض‌های آشکار و نهان علیه مهاجران، کم و بیش در همه جای جهان دیده می‌شود، اما آنچه که مسئله را در ایران متفاوت می‌کند، بازتاب علنی و غیرقابل انکار آن در موضع‌گیری‌ها یا سیاستگذاری‌های مقام‌های «رسمی» و «دولتی» است.

سوم- بیگانه‌هراسی یا تبعیض‌های آشکار و نهان علیه مهاجران، کم و بیش در همه جای جهان دیده می‌شود، اما آنچه مسئله را در ایران متفاوت می‌کند، بازتاب علنی و غیر قابل انکار آن در موضع‌گیری‌ها یا سیاستگذاری‌های مقام‌های «رسمی» و «دولتی» است.

در هر یک از کشورهای اروپایی که مسئله «مهاجرت» به وضوح خیلی جدی‌تر و دامنه‌دارتر از ایران است، اگر مهاجر یا پناهنده‌ای بتواند ثابت کند که تنها به سبب رنگ پوست یا مسائلی از این دست، به فرض در ورود به دیسکو یا مکان‌هایی نظیر آن با ممنوعیت روبه‌رو شده است نه فقط از او اعاده حیثیت خواهد شد - و احتمالاً مبلغی را به عنوان غرامت نیز دریافت خواهد کرد- بلکه برای محکوم پرونده، مسئولیت کیفری نیز خواهد داشت.

«دولتی» و «رسمی» بودن اینگونه اظهار نظرها یا اطلاعیه‌ها خطرآفرین است. خطرآفرین از این حیث که نه تنها ممکن است گویای «سیاستی اصولی» باشد که احتمالاً در حوزهای دیگر نیز تکرار خواهد شد، بلکه نشان دهنده قدرتی قانونی- اجرایی نیز هست. بنابراین، ضمن اینکه به نقض حقوق یا تحقیر افراد، صورت و ماهیتی «مشروع» و «قانونی» می‌دهد، دامنه نقض را نیز به گونه‌ای آشکار گسترده می کند.

چهارم- تمرکز گروهی از مهاجران در یک یا چند منطقه مشخص، پیامده‌های اجتماعی گسترده‌ای دارد که در بسیاری از کشورهای دیگر تجربه شده و اینک سال‌هاست به منظور جلوگیری از به وجود آمدن چنین وضعیتی دولت‌ها و احزاب طرح و برنامه مفصلی می‌دهند. این پیامدها و مشکلات، الزاماً هم گروه‌های مهاجر را هدف قرار نمی‌دهد و به طور آشکاری، جامعه میزبان را نیز با مشکل مواجه می‌کند و حتی ممکن است به تنش، درگیری و افزایش موارد نژادپرستانه و بیگانه‌هراسی‌های بیشتر در جامعه بیانجامد.

از سوی دیگر، سیاست گتو‌سازی یا جداسازی مهاجران از جامعه میزبان، به طور حتم به حاشیه‌نشینی بیشتر مهاجران و عدم امکان جذب در جامعه میزبان می‌انجامد. فرصت‌های کاری و معیشتی را محدود‌تر می‌کند و به رقابت ناسالم و مخرب در میان مهاجران دامن می‌زند.

نباید فراموش کرد که دشوارترشدن شرایط معیشتی (همراه با بی‌حقوقی و تحقیر) الزاماً به معنای ناامید شدن و بازگشت مهاجران به سرزمین مادری نیست. بخش قابل ملاحظه‌ای از واکنش‌های دفاعی می‌تواند وجه انتقام‌گیرانه پیدا کنند و در نهایت به افزایش رفتارهای مجرمانه در میان جامعه مهاجر بیانجامد.

پنجم- واقعیت این است که افغان‌ها در ایران در یک بی‌حقوقی مطلق به‌سرمی‌برند. شرایط برای آنانی که اجازه اقامت ندارند و اتفاقاً اکثریت را نیز تشکیل می‌دهند به مراتب دشوار‌تر است. این دست از افغان‌ها به واسطه نداشتن شناسنامه یا سایر اوراق هویتی، قادر به انجام کوچک‌ترین کار مالی یا اداری نیستند. حق معامله ندارند و اگر صاحب‌کارشان حقوق آنها را زیر پا بگذارد، دست‌شان به هیچ جا بند نیست. دفترچه خدمات درمانی به آنها نمی‌دهند. یارانه به آنها تعلق نمی‌گیرد و کودکان‌شان از تحصیل باز می‌مانند.

آنها در روند پیچیده و پرخطر دادرسی از کمترین خدمات حقوقی نیز بی‌بهره‌اند (در نظر بگیرید که برابر برخی ارزیابی‌های رسمی تنها بیش از سه هزار افغانی محکوم به اعدام در زندان‌های ایران به سر می‌برد که هر لحظه نیز امکان اجرای حکم‌شان وجود دارد).

به نظر می‌رسد واکنش در برابر چنین بی‌عدالتی یا تبعیضی که آشکارا جنبه «دولتی» و «رسمی» نیز پیدا کرده است، دیگر تنها وظیفه فعالان اجتماعی افغان یا مقامات دولتی این کشور و سفارتخانه‌اش نیست. بی‌شک، این انتظار اخلاقی از فعالان اجتماعی ایران نیز هست که در برابر این ستم و سیاست تبعیض‌آمیز سکوت نکنند.

پانویس:

۱- در نوروز امسال، خبرگزاری شهر اصفهان (ایمنا)، به نقل از احمدرضا شفیعی، مسئول کمیته انتظامی ستاد سفرهای نوروزی این شهر، گزارش داده بود در روز سیزده به‌در، برای "ایجاد امنیت و تامین رفاه بازدید کننده‌ها" از ورود شهروندان افغان‌ به پارک صفه جلوگیری خواهد شد.

موقعیت بحرانی مهاجران افغان در ایران

behnam — Thu, 26 Apr 2012 15:07:39 +0000

فرشاد آریا

فرشاد آریا - ایران و افغانستان، به عنوان دو کشور همسایه، همزبان و با دین رسمی مشترک، از دیرباز و از جمله از راه تبادل‌های فرهنگی و اقتصادی به هم پیوند خورده‌اند.

مهاجران افغان در ایران با روی کار آمدن طالبان چندین برابر شدند و اکنون بیشتر مهاجران افغان را پناهندگان سیاسی تشکیل می‌دهند، اما در سال‌های اخیر حکومت اسلامی ایران درصدد آن برآمده است تا بسیاری از مهاجران افغان را از کشور اخراج کند.

در تازه‌ترین خبر در این زمینه که روز پنجم اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۱ از سوی اداره كل امور اتباع و مهاجرین خارجی و به نقل ازخبرگزاری فارس اعلام شده، بر اساس مصوبه شورای تأمين مازندران و تأييد آن از سوی كارگروه كشوری، مازندران به‌عنوان استان ممنوعه برای حضور اتباع مجاز و غير مجاز افغان شناخته شده است. براساس این خبر، به تمام شهروندان افغان تا تاريخ سی‌ام خردادماه فرصت داده شده است استان مازندران را ترک کنند.

در گزارش "موقعیت مهاجران افغان در ایران" علاوه بر پوشش خبر یادشده به بازتاب آن در فضای مجازی نیز پرداخته‌ایم.

فایل صوتی و گزارش کامل را از اینجا بشنوید:

در همین زمینه: محله افغانی‌ها در مشهد

زندگی در برزخ

behnam — Mon, 26 Mar 2012 16:40:27 +0000

نگاهی به زندگی پناهجویان ایرانی در ترکیه - بخش دوم

بهنام امینی

بهنام امینی - در بخش اول گزارش زندگی در برزخ* پس ازمقدمه‌ای درباره مقوله پناهندگی در ترکیه، از خلال گفت‌وگو با چند تن از پناهجویان ایرانی در ترکیه، وجوهی از تجربه پناهجویی در ترکیه، نوع نگاه دولت و پلیس ترکیه به پناهنده‌ها و فرایند رسیدگی به درخواست‌های پناهندگی از سوی سازمان ملل بررسی شد. در بخش دوم و پایانی این گزارش، ضمن گفت‌وگو با چند تن دیگر از پناهجویان ایرانی، به مسائل خاص پناهندگان زن، اقلیت‌های قومی و مذهبی و همجنسگرا‌ها در ترکیه پرداخته شده است.

"پناهنده‌ها نه به لحاظ قانونی و نه به لحاظ اجتماعی، قدرتی ندارند که از صاحبکاران خود شکایت کنند و حق خود را بگیرند."" فواد، پناهجوی ایرانی در ترکیه

برای پی بردن به بی‌قاعدگی و بی‌نظمی عملکرد کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل پای صحبت‌های شلر و همسرش فواد نشستیم. آن‌ها بیش از چهارسال است که به‌طور غیر قانونی و مخفیانه از ایران خارج شده‌اند. فواد اواسط سال ۲۰۰۷ درخواست پناهندگی خود را ارائه داده است و بدون ارائه دلیل مشخص یک سال و سه ماه طول می‌کشد تا ازکمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل جواب قبولی دریافت کند.

شلر نیز در سال ۲۰۰۸ از ایران خارج می‌شود و درخواست پناهندگی خود را ارائه می‌کند که پس از یک سال، درخواست او از سویکمیساریای عالی پناهندگان سازمان مللرد می‌شود، اما در ‌‌نهایت یک سال بعد، درخواستش پذیرفته می‌شود.

در طول این مدت با فواد آشنا می‌شوند و ازدواج می‌کنند. پرونده آن‌ها به سفارت کانادا ارجاع داده می‌شود و پس ازگذشت ماه‌ها از انجام مصاحبه در سفارت کانادا، دولت کانادا از پذیرفتن آن‌ها به عنوان پناهنده سرباز می‌زند، دلیل این مسئله عضویت فواد در "حزب دمکرات کردستان ایران" عنوان می‌شود که سابقه مبارزه مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی دارد.

این در حالی است که این حزب بیش از پانزده سال است که به طور رسمی از فعالیت مسلحانه دست کشیده و به مبارزه سیاسی روی آورده است. علاوه بر این، فواد در همین مدت به هواداری از این حزب پرداخته و هیچ‌گاه نیز شخصاً فعالیت مسلحانه نداشته است.

شلر با اظهار تعجب از اینکه فرایند رسیدگی به درخواستش تا به این اندازه طولانی بوده است می‌گوید: "به‌طور معمول، درخواست پناهندگی زنان تنها و مجرد، در اولویت قرار می‌گیرد، ولی تاریخی که برای مصاحبه به من دادند ۱۱ ماه پس از ورودم به ترکیه بود و پس از اعتراض من به هشت ماه کاهش یافت که بازهم خیلی زیاد بود. دو ماه و نیم پس از انجام مصاحبه، درخواست مرا را رد کردند و پس از اینکه درخواست استیناف خود را به صورت کتبی ارائه دادم، پس ازگذشت یک سال، دوباره مصاحبه شدم و این بار، بدون آنکه در محتوای پرونده من تغییری صورت گرفته باشد، پذیرفته شدم. واقعاً نمی‌دانم وکلایکمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل بر چه مبنایی پرونده‌ها را بررسی می‌کنند؟"

فواد بنا به تجربه خود و نیز مشاهداتی که از دیگران داشته، یک قدم فرا‌تر رفته است و تا حدودی عامل شانس را نیز در چگونگی پیش رفتن فرایند پناهندگی و سرعت آن دخیل می‌داند. نه تنها شلر و فواد، بلکه بسیاری دیگر از پناهندگانی که در شهر آن‌ها زندگی می‌کنند همچون آن‌ها مدت زمان اقامت‌شان در ترکیه به درازا می‌انجامد. این شهر غیر از این ویژگی، خصوصیات تقریباً منحصربه فرد دیگری نیز دارد.

وان، شهر پناهندگان

وان در نزدیکی مرز ایران قرار گرفته است و غالباً پناهندگانی که به طور "قاچاق" وارد ترکیه می‌شوند در این شهر سکنی می‌گزینند. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل غیر از دفتر آنکارا، دفتر دیگری نیز در ترکیه دارد که در این شهر فعال است. چندی پیش نام این شهر در صدر اخبار جهان قرار گرفت. چندین و چند زلزله پیاپی در ماه اکتبر و نوامبر این شهر و شهرهای اطرافش را لرزاند و موجب آوارگی دوباره هزاران پناهنده افغان و ایرانی ساکن در آنجا شد. تا جایی که تقریباً تمامی پناهندگان ایرانی این شهر را برای همیشه ترک گفتند و به شهرهای دیگر نقل مکان کردند. خروج از وان، حتی برای چند روز برای پناهنده‌ها در حد یک رویا بود، اما زلزله این امکان را فراهم کرد.

فواد درباره مشقت اخذ اجازه خروج از پلیس شهر وان می‌گوید: "این مسئله مثل مرگ و زندگی بود. پلیس حساسیت زیادی روی این مسئله داشت و برای کسب اجازه می‌بایست دلیل بسیار محکمی ارائه می‌کردی. مثلاً خود من دوسال پیش برای مراجعه به سفارتخانه یکی از کشور‌ها می‌خواستم به آنکارا بروم. یک هفته با پلیس کلنجار رفتم و در ‌‌نهایت جواب منفی بود. خروج بدون اجازه پلیس هم عواقب سنگینی داشت از جمله می‌توانست منجر به لغو اجازه اقامت و اخراج از کشور شود. الان اما در شهری که پس از زلزله در آن سکنی گزیده‌ایم گرفتن اجازه خروج چندان دشوار نیست و حتی نیاز به ارائه دلیل خاصی هم ندارد."

با این اوصاف، چندان هم از پلیس شهر وان ناراضی نیستند، گرچه از دوستان‌شان درباره رفتار بد پلیس شنیده‌اند، اما در مجموع، دید مثبتی نسبت به عملکرد پلیس وان دارند. پلیس شهر وان سختگیری زیادی برای گرفتن "پول خاک" به خرج نمی‌دهد و کسانی که عدم توانایی مالی خود را اعلام می‌کنند از پرداخت پول معاف می‌شوند. فواد اشاره می‌کند که با وجود محدودیت‌های فراوانی که پناهندگان برای کارکردن دارند، ولی پلیس مزاحمت چندانی برای اشتغال پناهندگان ایجاد نمی‌کند.

فواد توضیح بیشتری درباره وضعیت کاری پناهندگان می‌دهد و می‌گوید: "پناهجویان به دلیل مشکلات پیدا کردن کار و شرایط نامطمئن کاری، معمولاً به مقدار کمی پول که حاصل پس‌انداز شخصی است یا از سوی خانواده و دوستان به دستشان می‌رسد بسنده می‌کنند و کار نمی‌کنند.

در خوشبینانه‌ترین حالت، پناهندگان یک سوم یا نصف شهروند ترکیه دستمزد می‌گیرند. تازه این در صورتی است که صاحب‌کار منصفی داشته باشند که دستمزدشان را همیشه و به موقع بدهد."

در واقع کار کردن برای پناهنده‌ها ممنوع است. غالباً تنها کسانی که کار فیزیکی می‌کنند یا مهارت‌های عملی مثل کار ساختمانی، لوله کشی، نجاری و... دارند کار پیدا می‌کنند. در خوشبینانه‌ترین حالت یک سوم یا نصف شهروند ترکیه دستمزد می‌گیرند. تازه این در صورتی است که صاحب‌کار منصفی داشته باشند که دستمزدشان را همیشه و به موقع بدهد."

علاوه بر این، هیچگونه خدمات بیمه هم شامل کارگران پناهنده نمی‌شود. فواد به تجربه تلخی که خود شاهدش بوده است اشاره می‌کند: "یک پناهنده افغان بر اثر افتادن جسم سنگین به رویش هنگام کار ساختمانی دچار خونریزی داخلی شد، اما صاحبکارش حاضر نشد مخارج درمان او را بپردازد. پس از یک ماه، موافقت کرد که هزینه بستری شدن و درمان او را در بیمارستان را پرداخت کند ولی خیلی دیر شده بود. آن پناهنده‌‌ همان شب و در بیمارستان فوت کرد."

شلر هم با قاطعیت می‌گوید: "می‌توانم از طرف تمام پناهندگان وان بگویم که تمامی پناهندگانی که کار کرده‌اند، حتماً صاحبکار‌هایشان قسمتی از پولشان را خورده‌اند."

با توجه به خبر‌هایی که در مورد تجاوز به زنان سوری پناهنده توسط مسئولان کمپ پناهنده‌ها خوانده بودم به هیچ وجه احساس امنیت نمی‌کردم.

درسا؛ روایتی از زندگی یک زن بهایی

درسا، دختر جوان ایرانی شش ماه است که به عنوان پناهنده درشهری در جنوب ترکیه زندگی می‌کند. او در خانواده‌ای بهایی به دنیا آمده و مانند دیگر معتقدان آیین بهائیت، در ایران با فشار‌ها و محدودیت‌های بهائیان در ایران نه تنها از سوی حکومت شیعی، بلکه به لحاظ اجتماعی نیز تحت فشار هستند.

درسا درباره تجربه خود در این زمینه می‌گوید: "از‌‌ همان سال‌های اول ورودم به مدرسه متوجه شدم که برخورد‌ها با من به عنوان یک بهائی با بقیه متفاوت است. از همکلاسی‌هایی که به خانه من نمی‌آمدند یا خوردنی‌هایشان را با من قسمت نمی‌کردند گرفته (چون من را نجس می‌دانستند) تا مسئولان مدرسه که نه تنها خودشان به طور مستقیم مرا آزار و اذیت می‌کردند، بلکه همکلاسی‌هایم را هم علیه من تحریک می‌کردند."

درسا در کنکور ورودی دانشگاه نیز شرکت می‌کند، اما به جای نتیجه کنکور، برایش نامه نقص پرونده می‌آید. در واقع به دلیل بهائی بودن از ورودش به دانشگاه جلوگیری می‌کنند. پس از آن، به فعالیت‌های حقوق بشری می‌پردازد و در ‌‌نهایت نیز دستگیر می‌شود.

در زندان بازجویش به او می‌گوید: "چون تو بهائی هستی، هر نوع فعالیت اجتماعی قانونی تو برای ما تبلیغ علیه نظام است. تو حق نداری در هیچ فعالیت اجتماعی و یا فرهنگی گروهی شرکت کنی." یک سال پس از آزادی از زندان، دوباره از سوی اداره اطلاعات احضار می‌شود و این مسئله در نهایت منجر به فرارش از ایران می‌شود. پس از او، خانواده‌اش نیز بعد از مدتی به او در ترکیه می‌پیوندند: "اول من به تنهایی به ترکیه آمدم. بدون اینکه ترکی بدانم. نمایندگی امور پناهندگان سازمان ملل من را به شهری فرستاد که نه تنها کسی را در آنجا نمی‌شناختم، بلکه پیدا کردن کسی که زبان من را بفهمد هم برایم ممکن نبود. زیرا شهر تازه برای پناهندگان باز شده بود و ایرانیان زیادی در آنجا زندگی نمی‌کردند.

من حتی برای مراجعه به پلیس هم مشکل داشتم. زیرا هنوز پلیس شهر ما مترجم استخدام نکرده بود و ماموران هم به نحوه رسیدگی به امور پناهندگان آشنایی نداشتند. یادم می‌آید که هفته اول تقریباً هر روز پنج تا شش ساعت را در اداره پلیس می‌گذراندم، بدون آنکه کار‌هایم انجام شود و دوباره مجبور بودم روز بعد مراجعه کنم."

از بخت درسا، شماری از بهائی‌های ترک که در آن شهر زندگی می‌کنند، گرچه زبان مشترکی با او ندارند، ولی به او در پیدا کردن خانه و تأمین نیازمندی‌هایش کمک می‌کنند. حال او و دیگر اعضای خانواده‌اش موفق شده‌اند کار پیدا کنند. ولی یک بار ۳۴۰ لیر – تقریباً معادل۲۰۰ دلار- آن‌ها را نداده‌اند و در نهایت هم نتوانستند که پول خود را بگیرند: "باید نسبت به پناهنده‌ها، مسئولیت‌پذیری بیشتری باشد.

هنوز پلیس شهر ما مترجم استخدام نکرده بود و مامورین هم به نحوه رسیدگی به امور پناهندگان آشنایی نداشتند. یادم می‌آید که هفته اول تقریبا هر روز پنج تا شش ساعت را در اداره پلیس می‌گذراندم؛ بدون آنکه کار‌هایم انجام شود و دوباره مجبور بودم روز بعد مراجعه کنم.

اداره پلیس و دفتر سازمان ملل برای امور پناهندگان، ساعت‌ها و روز‌ها پناهنده‌ها را معطل می‌کنند. از گذراندن ساعت‌های طولانی انتظار برای انجام کارهای اداری در دفتر‌های این دو اداره گرفته تا روزهایی که فقط برای انجام یک مصاحبه دو ساعته یا مشخص شدن کشور مقصد باید در انتظار بمانی. بی‌آنکه مرجعی برای جواب دادن به سوالات تو وجود داشته باشد. طولانی بودن روند پناهندگی و فرستادن پناهنده‌ها به کشور سوم، فشار روحی و مادی زیادی را به پناهندگان وارد می‌کند. به ویژه که در بسیاری از موارد پناهندگان در ترکیه احساس امنیت هم ندارند."

این تأکید بر مسئله" امنیت"، از سوی درسا که تنها به ترکیه آمده است، پیشتر نیز از سوی شلر با همین میزان از حساسیت بیان شده بود. شلر در ضمن توصیف زندگی پناهجویی در ترکیه گفته بود: "به عنوان یک زن تنها در این جامعه، «احساس امنیت» نداشتم. اگر کسی حتی به قصد کمک به من نزدیک می‌شد، حتماً نیت دیگری داشت."

نیاز به امنیت و آرامش در محیط اجتماعی، دغدغه گروه دیگری از پناهجویان ایرانی در ترکیه نیز است: همجنسگرایان

پناهجویان همجنسگرا

"با مردم ترکیه از‌‌ همان ابتدا میانه خوبی نداشتم. چون مردمی هوموفوب و همجنسگرا‌ستیزند."

دنی، جوان همجنسگرای ۲۴ ساله ایرانی است که یک سال است در ترکیه به عنوان پناهنده زندگی می‌کند و منتظر انجام مراحل اداری برای رفتن به آمریکا است. او در ابتدا به شهر اسپارتا فرستاده می‌شود و هشت ماه را در آنجا می‌گذراند. به گفته او، اسپارتا در میان پناهجویان به "پایتخت همجنسگرایان" معروف است؛ چراکه از گذشته کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل معمولا پناهجویان همجنسگرا را به آن شهر می‌فرستد.

حضور حدود ۲۰ پناهجوی همجنسگرا در هنگامی که دنی در اسپارتا بوده، تا اندازه‌ای زندگی را برایش قابل تحمل می‌کرده است، اما این تمام داستان نیست؛ "اسپارتایی‌ها، کم ایراد نداشتند؛ آنها هرجا که گی‌های ایرانی را می‌دیدند شروع می‌کردند به مسخره کردن و گفتن الفاظ رکیک. هیچ وقت یادم نمی‌رود که چندین بار به بهانه‌های مختلف از اهالی اسپارتا کتک خوردم. نیمه شب شنبه‌ای را یادم می‌آید که از خانه دوستم بیرون می‌آمدم و از چند نفر که مست بودند سیلی خوردم و مجبور شدم که فرار کنم."

پس از مدتی دنی وارد یک رابطه عاطفی با یک همجنسگرای ایرانی در شهر کایسری می‌شود و به همین دلیل نیز اسپارتا را ترک می‌کند. در این شهر، پناهجویان ایرانی زیادی زندگی می‌کنند، اما گویا این مسئله برای دنی اصلاً موضوع خوشایندی نیست: "چشم‌مان به ایرانی‌ها که می‌افتاد، رنگ از رخسارمان می‌پرید. متاسفانه ایرانی‌های دیگر یعنی‌‌ همان پناهندگان مذهبی و سیاسی، چشم دیدن ما را نداشتند، چرا که اکثرا فکر می‌کردند که ما به قول آنها کیس طلایی‌ها، هم سریع قبول می‌شویم و هم آبروی ایران را برده‌ایم."

دنی در ادامه صحبت‌هایش توضیح می‌دهد که معمولاً همجنسگرا‌ها در "مصاحبه مالی" باکمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل به خاطر اینکه با مشکلات زیادی درگیر هستند موفق می‌شوند که "کمک مالی" دریافت کنند، اما در بسیاری از موارد این کمک‌ها برایشان کافی نیست: "بسیاری از دوستان همجنسگرای من نیاز به عمل جراحی فوری دارند. عمل‌هایی نظیر باد فتق. آنها به خاطر همین مشکلات، روزانه مجبور به تحمل درد زیادی هستند. در یکی از موارد، در نهایت هزار لیر (معادل ۵۰۰ یورو) برای هزینه عمل جراحی از سوی دوستان دگرباش جمع شد و درمان پزشکی آن دوست انجام شد.

برای افراد تغییر جنسیت یافته (دوجنسی‌ها)، بیمه درمانی امری ضروری است. به دلیل اینکه بدن آن‌ها به هیچ وجه هورمون‌های لازم ترشح نمی‌کند. آنها باید سه یا چهار مرتبه در ماه هورمون‌درمانی شوند. در بسیاری از کشورهای جهان به این افراد هورمون رایگان ارائه می‌شود، اما در ترکیه با توجه به نبود بیمه و نپذیرفتن هزینه‌های درمانی از جانب کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، این افراد نیازمند سایر ایرانی‌ها یا خانواده‌های خود هستند؛ که با توجه با باورها و اعتقادات موجود در میان بسیاری از خانواده‌های ایرانی، تهیه پول برای این جور هزینه‌ها کار آسانی نیست.

در همین زمینه:

*زندگی در برزخ – بخش نخست

بی توجهی به حل بحران (گفتار نخست)
زندگی سگی پناهندگان (گفتار دوم)
پناهندگان جهان در آینه آمار (گفتار سوم)

رویاهایم را می‌خواهم (گفتار چهارم)

بلاتکلیفی کشنده (گفتار پنجم)

کابوس‌های پناهندگی (گفتار ششم)
مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد
راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران
پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ
مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

بحران اقتصادی و افزایش نژاد‌پرستی

behnam — Thu, 15 Mar 2012 17:09:34 +0000

ولنتینا پپ

برگردان:

برگردان نادیا پارسا

ولنتینا پپ - بر اساس آخرین گزارش سازمان "عفو بین‌الملل"، رکود اقتصادی منجر به افزایش تبعیض، نژادپرستی و بیگانه‌هراسی در اروپا به ویژه در کشورهایی مانند ایتالیا، اسلواکی و مجارستان شده است. از سال ۲۰۰۹ روند به حاشیه راندن مهاجران به واسطه ترس از رکود اقتصادی افزایش یافته است.

به دنبال همین مسئله، در بسیاری از کشور‌های اروپایی موارد نژادپرستی و توهین به مهاجران در عرصه عمومی افزایش چشمگیری یافته‌ است. در این گزارش اشاره شده است که در ایتالیا، در پی وضع قانونی جدید که "مهاجرت غیر قانونی" را به عنوان "جرم جنایی" ارزیابی می‌کند، بسیاری از مهاجران از رفتن به مدرسه یا برخورداری از مراقبت‌های پزشکی از ترس اینکه مبادا وضعیت آنان به پلیس گزارش شود خودداری می‌کنند.

این قانون، معلمان یا کارمندان محلی را وادار می‌کند که تمامی رفتارهای مشکوک را به پلیس یا مقامات قضایی گزارش کنند. در ماه دسامبر، کالج سلطنتی سلامت کودکان، پزشکان عمومی و روان‌پزشکان، بیانیه مشترکی صادر کردند و در آن خواستار توقف سریع بازداشت کودکان مهاجر شدند. آنها سعی می‌کردند توضیح دهند این حرکت دولت، شرم‌آور و در عین حال مضر برای سلامت کودکان است. در کشور آلمان نیز مهاجران غیر قانونی و کودکان‌شان به مراقبت‌های بهداشتی، تحصیل یا کمک‌های قانونی در مواردی مانند نقض حقوق کارگری دسترسی ندارند.

از سوی دیگر، تبعیض‌نژادی علیه کولی‌ها به مشکلی جدی در مرکز و شرق اروپا تبدیل شده است. واقعیت این است که بیرون راندن مهاجران، آن‌ها را بیش از پیش به ورطه فقر خواهد کشاند. ایتالیا قوانین جدیدی را وضع کرده است که به شهروندان عادی این کشور که هیچ وابستگی به پلیس محلی یا نهادهای دولتی ندارند اجازه می‌دهد تا به نوعی از "قلمرو شهری" پاسداری کنند. این امر باعث افزایش تبعیض و اقدام‌های خودسرانه به ویژه علیه کولی‌ها شده است.

به دنبال افزایش موارد تبعیض نژادی در مورد کودکان کولی در اسلواکی، گزارش‌ها نشان می‌دهد که ۶۰ درصد از این کودکان را در کلاس‌های معلولان ذهنی جای داده‌اند. این در حالی است که بسیاری از آنها به لحاظ ذهنی طبیعی هستند. مسئولان محلی در اسلواکی، کولی‌ها را وادار به تخلیه محل زندگی خود می‌کنند. یا حتی در برخی موارد، اقدام به دیوارکشی‌هایی می‌کنند که شهرک‌های مهاجرنشین را از سایر مناطق شهر جدا می‌کند.

عقیم‌سازی اجباری کولی‌ها

از جمله اقداماتی که علیه کولی‌ها صورت گرفته، یکی این است که در شهر "براتیسلاوا"، شماری از زنان کولی را بدون اطلاع یا اجازه قبلی عقیم کرده‌اند. هرچند به تازگی مقامات دولتی قانونی را تصویب کرده‌اند که کارمندان بخش بهداشت را موظف می‌کند پیش از زایمان، از رضایت و آگاهی زنان از پروسه عقیم‌سازی مطمئن شوند.

در پی وضع این قانون، جرم جدیدی به نام "عقیم‌سازی غیر قانونی" وضع شده است. هرچند بر اساس بررسی‌های مراکز حقوق بشری، وزارت بهداشت این کشور، هیچ دستورالعملی در مورد عقیم‌سازی و نیز راهنمایی کارمندان بخش بهداشت ارائه نکرده است.

در پی این رویداد، هشت زن کولی شکایتی را به "دادگاه اروپایی حقوق بشر" ارائه داده‌اند و ادعا کرده‌اند که عدم باروری آنان ناشی از عقیم‌سازی خودسرانه آنها درهنگام زایمان‌ از سوی بیمارستانی در شرق اسلواکی است.

مورد مشابهی نیز در مجارستان رخ داد است که سرانجام پس از هشت‌سال و طی مراحل حقوقی داخلی و بین المللی، در نهایت وزارت امور اجتماعی این کشور اعلام کرد که به این زن کولی، به سبب عقیم کردن بدون اطلاع، غرامت پرداخت خواهد شد.

در پی انقلاب اقتصادی و سیاسی مجارستان، سطح دستمزد‌ها و خدمات اجتماعی در این کشور کاهش پیدا کرد. همین مسئله نیز زمینه مساعد را برای روی کار آمدن احزاب راست مانند حزب راست افراطی "یوبیک" که ضد کولی‌ها و نیز ضد یهودیان است فراهم آورده است. پلیس مجارستان، طی یک عملیات ویژه ۱۲۰ افسر پلیس را مامور پیگیری یک سلسله حمله‌های صورت گرفته علیه کولی‌ها کرد. در جریان این حمله ها دست کم نه نفر ازجمله شماری زن و کودک کشته شدند.

در ماه جولای گذشته، "دادگاه استیناف بوداپست"، فعالیت نهادی شبه نظامی وابسته به حزب "یوبیک" را غیر ‌قانونی اعلام کرد. دادگاه قانون متممی را وضع کرد که بر پایه آن سازمان "مگیار گاردا"، از حقوق قانونی خود به عنوان یک انجمن فرا‌تر رفته و دست به اقدامات نژادپرستانه علیه کولی‌ها زده است، ولی کمی بعد، "یوبیک" تاسیس مجدد "مگیار گاردا" را اعلام کرد. یکی از اعضای تازه انتخاب شده‌ این سازمان نیز در پارلمان اروپا، در نخستین جلسه، یونیفورم "مگیار گاردا" را پوشید.

از سویی دیگر، قوانین موجود در برخی از کشورهای اروپایی کماکان فضای تحمل‌ناپذیری را برای لزبین‌ها، گی‌ها، دو جنسی‌ها، ترنس جندر‌ها (جامعه ال.جی.‌بی.‌تی) فراهم کرده است. حمایت از حقوق آن‌ها، دشوارتر شده است. برای نمونه، پارلمان لیتوانی در پی تصویب قانون بحث برانگیزی با نام "همجنسگرا‌ستیزیِ نهادینه شده"، هرگونه بحث در پیوند با همجنسگرایی را ممنوع کرده است و در عین حال، از فعالیت فعالان مدنی و مدافعان حقوق بشر در این زمینه جلوگیری می‌کند.

پناهجویان بی‌پناه در دریا

واقعیت این است که بیرون راندن مهاجران، آن‌ها را بیش از پیش به ورطه فقر خواهد کشاند. ایتالیا قوانین جدیدی را وضع کرده است که به شهروندان عادی این کشور که هیچ وابستگی به پلیس محلی یا نهادهای دولتی ندارند اجازه می‌دهد تا به نوعی از "قلمرو شهری" پاسداری کنند. این امر باعث افزایش تبعیض و اقدام‌های خودسرانه به ویژه علیه کولی‌ها شده است.

دو کشور ایتالیا و مالت، به سبب سیاست‌های ضد مهاجر خود و تلاش برای عقب راندن قایق‌هایی که از اطراف مدیترانه به سوی سواحل این کشورها می‌آیند (آن‌هم بدون آنکه شرایط سرنشینان پناهجو را در نظر بگیرند)، مشهور هستند. در ماه مه ‌گذشته، صد‌ها مهاجر و پناهجو در دریای مدیترانه در معرض خطر قرار گرفتند تنها به این دلیل که بین دولت‌های ایتالیا و مالت، برای پاسخ‌ به درخواست این دست از پناهجویان نزاع و درگیری بود. در نهایت‌هم به دنبال تصمیم بی‌سابقه دولت ایتالیا، سرنشینان آن قایق بدون آنکه شرایط‌شان در نظر گرفته شود، به لیبی، کشوری که روند پناهندگی در آن تعریف نشده است، فرستاده شدند.

سازمان عفو بین‌الملل همچنین، "مسئولیت‌پذیری شفاف و موثر" دولت‌های اروپایی در برنامه بازگرداندن و بازداشت پناهجویان را که ایده سازمان "سی‌آی‌ای" بعد از سال ۲۰۰۱ بوده و از قضا، دولت‌های اروپایی نیز در آن مشارکت داشته‌اند را زیر سئوال برده است.

در مجلس آلمان، تحقیقی صورت گرفت تا روشن شود آیا دولت آلمان، نقشی در بازگرداندن اجباری پناهجویان داشته است یا نه؟ در نهایت، به رغم آنکه شواهد زیادی مبنی بر این امر وجود داشت، تمامی مقامات دولتی این کشور، از این اتهام تبرئه شدند.

از سوی دیگر از سال ۲۰۰۸ تحقیقاتی نیز در زمینه وجود یک زندان مخفی در لهستان آغاز شده است. تحقیقی که هنوز نتایج آن در پرده ابهام است. در پیوند با همین مسئله، باید گفت بسیاری از کشورهای اروپایی، مقررات "دادگاه اروپاییحقوق بشر" را مبنی بر ممنوعیت بازگرداندن افراد مظنون‌ به تروریسم به کشورهایی که در آنجا ممکن است در معرض شکنجه قرار بگیرند را نادیده می‌گیرند.

در همین زمینه:

زندگی سگی پناهندگان

پناهندگان جهان در آینه آمار

بلاتکلیفی کشنده

کابوس‌های پناهندگی

اسلام‌هراسی در اروپا

اسلام‌هراسی بی‌بنیاد
مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد
راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران

زندگی در برزخ

behnam — Mon, 12 Mar 2012 15:58:17 +0000

نگاهی به زندگی پناهجویان ایرانی در ترکیه

بهنام امینی

بهنام امینی - "از روز اول در انتظاری. اتنظار برای تاریخ مصاحبه، انتظار برای دریافت پاسخ، انتظار برای تعیین کشور سوم، انتظار برای مصاحبه سفارت، انتظار برای پاسخ سفارت، انتظار برای پرواز و خروج از ترکیه... به ناگاه و بدون آنکه متوجه شوی، چشم باز می‌کنی و می‌بینی افسرده شده‌ای؛ نوعی افسردگی تدریجی."

شلر، پناهجوی ایرانی در ترکیه

با شنیدن نام ترکیه تصاویر و رویداد‌های مختلفی به ذهن خطور می‌کنند: مبارزه کرد‌ها، نظامی‌گری، تنش‌های لائیسیته و اسلام‌گرایی، شهرهای توریستی- تاریخی با طبیعتی مسحورکننده همچون طبیعت شهرهای استانبول، ازمیر و آنتالیا. در کنار همه این‌ها و به ویژه از ابتدای دهه ۱۹۸۰، ترکیه به یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های عبور پناهجویان از کشورهای آسیایی و آفریقایی به سمت کشورهای غربی تبدیل شده است.

نه تنها پناهجویان، بلکه مهاجران غیر قانونی نیز از ترکیه به عنوان سکوی پرتاب به غرب استفاده می‌کنند. مهم‌ترین دلیل این امر، موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد ترکیه است که به مثابه پلی میان شرق و غرب و نیز جنوب و شمال عمل می‌کند.

فروپاشی رژیم شاه در سال ۱۳۵۷ (۱۹۷۹میلادی) در ایران، آشفتگی‌های سیاسی در دو کشور عراق و افغانستان و نیز بعضی کشورهای آفریقایی باعث شده است شمار زیادی از شهروندان این کشور‌ها به سمت ترکیه سرازیر شوند. بر اساس مفاد کنوانسیون ژنو در سال ۱۹۵۱، ترکیه پناهندگان غیر اروپایی را در خاک خود به عنوان شهروند نمی‌پذیرد. این در حالی است که تقریباً تمامی پناهندگانی که وارد ترکیه می‌شوند، غیر اروپایی‌اند.

از این‌رو برای حل این مشکل، دولت ترکیه با همکاری دفتر "کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل" (UNHCR) درخواست‌های پناهجویان از کشورهای مختلف را بررسی کرده است و پس از طی مدت زمانی نامشخص، کشور سومی برای اقامت دائمی پناهجویان تعیین می‌شود.(ایچدویگو، ۲۰۰۳) در واقع ترکیه از ابتدای دهه ۱۹۸۰به عنوان محل سکونت موقت برای آن دسته از متقاضیان پناهندگی شناخته شده است که از طریق سازمان ملل اقدام می‌کنند.

در طی سه دهه گذشته، همواره ایران بیشترین شمار پناهجویان را در ترکیه داشته است. تخمین زده می‌شود پس از سال ۱۹۸۰ حدود ۵۰۰ هزار تا ۱/۵ میلیون پناهجوی ایرانی از ترکیه به عنوان پلی برای جابه‌جایی و انتقال به کشورهای دیگر استفاده کرده باشند. (آکجاپار، ۲۰۰۶)

شمار زیادی از این پناهجویان، توسط شبکه‌های گسترده قاچاق انسان به کشورهای اروپایی و نیز آمریکای شمالی منتقل شده‌اند. شماری دیگر نیز از طریق مراجعه به دفتر سازمان ملل و پس از مدتی زندگی در ترکیه، به کشور سوم انتقال یافته‌اند.

بر اساس آخرین آماری که در وب‌سایت "کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل" در ترکیه منتشر شده است، تا تاریخ ۳۱ نوامبر ۲۰۱۱، در مجموع ۲۱ هزار و ۹۴۵ پناهجو و پناهنده از کشورهای مختلف در ترکیه به‌سر می‌برند که از این تعداد، چهار هزار و ۹۰۰ نفر ایرانی‌اند.

زندگی در ترکیه به عنوان پناهنده

زندگی در کشوری غیر از زادگاه خود، به صورت موقت آن هم به عنوان پناهجو بدون شک تجربه‌ای ویژه و در نوع خود منحصر به فرد است که می‌توان از زوایایی گوناگون به آن نگریست. در شهرهای مختلف ترکیه، به سراغ چند پناهجوی ایرانی با تجربه‌های مختلف رفته‌ایم تا خود آنها راوی داستان‌های زندگی‌شان باشند.

برای پرداخت هزینه اقامت (پول خاک) پول کافی نداریم.

افسر پلیس: اگر پول نداشتید پس چرا آمدید؟

ما توریست نیستیم، ما پناهنده‌ایم.

این گفت‌وگو میان دانیال، پناهنده ۲۱ ساله ایرانی، و افسر پلیس شهر "بیله جیک" در غرب ترکیه، صورت گرفته است. نزدیک به یک سال است که دانیال به تنهایی از ایران خارج شده است. پس از او پدر، مادر و خواهرش نیز به دانیال پیوسته‌اند. والدین دانیال پیش از تولد وی تغییر دین دادند و به مسیحیت گرویده‌اند. او هم در چهارده سالگی مسیحیت را به عنوان دین خود برگزیده است.

در فروردین ماه سال ۱۳۸۹ به خاطر شرکت در جلسه‌های "کلیسا‌های خانگی" دستگیر می‌شود و دو هفته را در زندان "دستگرد" اصفهان می‌گذراند. مادر و خواهر دانیال نیز در سال ۲۰۰۳ برای مدتی احضار و بازجویی می‌شوند.

در ایران، تغییر دین از اسلام به هر دین و مذهب دیگری بر اساس قانون جرم است و در صورت اقرار شخص و اصرار بر تصمیم خود، فرد به جرم "ارتداد" با مجازات اعدام روبه‌رو خواهد شد. در طی سال‌های گذشته، شمار زیادی از مسلمانانی که به مسیحیت گرویده‌اند، زندانی شده‌اند. سال پیش یک کشیش مسیحی مسلمان‌زاده، به نام یوسف ندرخانی به جرم ارتداد به اعدام محکوم شد.

با توجه به سنگین‌تر شدن پرونده و خطر مواجهه با احکام حبس‌های طولانی‌مدت، دانیال و خانواده‌اش تصمیم به ترک ایران و تقاضای پناهندگی در ترکیه از طریق UNHCR یا "کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل" می‌گیرند.

تخمین زده می‌شود، پس از سال ۱۹۸۰ حدود ۵۰۰ هزار تا ۱/۵ میلیون پناهجوی ایرانی از ترکیه به عنوان پلی برای جابه‌جایی و انتقال به کشورهای دیگر استفاده کرده باشند.

پدر و مادر دانیال، هر دو نابینا هستند. علاوه بر این، پدرش بیماری قلبی و مادرش دیابت دارد. با توجه به اینکه پناهجویان در ترکیه بیمه نیستند و هزینه‌های درمانی نیز بسیار گران است، خانواده دانیال از این نظر با مشکلات جدی روبه‌رو شده است.

اگرچه تا به‌حال، در چند نوبت سازمان ملل هزینه‌های درمانی آنان را پرداخت کرده، ولی درخواست این خانواده برای تعیین مقرری ماهانه از سوی سازمان ملل رد شده است و دولت ترکیه نیز پس از گذشت سه ماه هنوز هیچ پاسخ مشخصی به آنها نداده است.

درچنین شرایطی، پناهجویان مجبور به پرداختن هزینه اقامت (پول خاک) نیز هستند. اعتراض دانیال به پلیس در این مورد اثری نداشته و در ‌‌نهایت هم برای چهار عضو خانواده در مجموع دوهزار لیر ترکیه (معادل هزار یورو) پرداخت کرده‌اند.

این هزینه، تنها برای شش ماه اقامت در ترکیه است. گرچه چندی پیش در پی اعتراض‌های گسترده پناهندگان، این مبلغ برای پناهندگان ایرانی به نفری ۵۰ دلار برای شش ماه کاهش یافته است. جالب آنکه در ازای پرداخت این مبلغ، پناهندگان هیچ نوع خدمات خاصی نیز دریافت نمی‌کنند.

دانیال در ابتدای سال‌های جوانی است. لحن او هنگام حرف زدن درباره ترکیه نشان می‌دهد که از شرایطی که در آن قرار دارد به شدت ناراضی است. دانیال می‌گوید: "پناهنده‌ها در ترکیه در واقع در شهر‌های‌شان زندانی هستند. بدون اجازه پلیس حق ندارند از شهر خارج شوند. پلیس‌های ترکیه هم به گونه‌ای با آنها رفتار می‌کنند که گویی لطف کرده‌اند که به ما پناه داده‌اند. بعضی از آن‌ها هم همیشه با پناهندگان بدرفتاری می‌کنند. سازمان ملل نیز برنامه زمان‌بندی شده مشخصی در اختیار پناهجو‌ها قرار نمی‌دهد و همیشه پناهجویان را در وضعیت بی‌اطلاعی نگه می‌دارد."

پناهجویان بی‌پناه

حامد و مینا، زوج پناهجوی ایرانی هستند که در یکی دیگر از شهر ترکیه زندگی می‌کنند. آنها نیز صحبت‌ها و گلایه‌های دانیال را تایید می‌کنند. به عقیده حامد، "این مسئله که چند روز در هفته، باید به اداره پلیس مراجعه کرد و امضا زد، تحقیر‌آمیز است. مگر ما تبعیدی هستیم؟"

آنها شش ماهی است که ایران را ترک کرده‌اند و به ترکیه آمده‌اند. حامد روزنامه‌نگار است و دو مرتبه در سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ به اتهام تبلیغ علیه نظام و ارتباط با گروه‌های اپوزیسیون خارج از کشور بازداشت و در نهایت نیز در ایران به پنج سال زندان محکوم شد. در حالی که او تنها در تشکل‌های قانونی غیر دولتی فعالیت داشت و از راه روزنامه‌نگاری نیز امرار معاش می‌کرد. مینا نیز فعال حقوق زنان و کودکان است.

بر اساس آخرین آماری که در وب‌سایت "کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل" در ترکیه منتشر شده است، تا تاریخ ۳۱ نوامبر ۲۰۱۱، در مجموع ۲۱ هزار و ۹۴۵ پناهجو و پناهنده از کشورهای مختلف در ترکیه به‌سر می‌برند که از این تعداد، چهار هزار و ۹۰۰ نفر ایرانی‌اند.

حامد درباره روزهای نخست ورودش به ترکیه می‌گوید: "اولین مشکل نوع نگاه مردم به پناهجوهاست. برای نمونه، صاحبخانه‌ها به راحتی اعتماد نمی‌کنند و از شما می‌خواهند که یک نفر را به عنوان ضامنی که شهروند ترکیه باشد معرفی کنید. در روزهای اول، اگر دوستی یا آشنایی نداشته باشی به مشکلات زیادی برخورد خواهی کرد. در اغلب موارد، ذهنیت مردم ترکیه نسبت به حکومت ایران مثبت است. به همین دلیل نیز فکر می‌کنند که مشکل از ما بوده که ایران را ترک کرده‌ایم."

حامد و مینا، ابتدا چهارماه در آنکارا زندگی کردند، ولی در حال حاضر نزدیک به دوماه است که توسط پلیس به "اسکی شهیر" منتقل شده‌اند. مینا در این زمینهه می‌گوید: "ما مایلیم که در آنکارا بمانیم، ولی پلیس ما را بدون ارائه هیچ دلیلی منتقل کرد. این جابه‌جایی، هزینه زیادی را نیز به ما تحمیل کرد. ما مجبور شدیم دوباره وسایل زندگی بخریم. وقتی زبان ترکی بلد نباشی، مشکلات پیدا کردن خانه و... هم دوچندان می‌شود."

عدم آشنایی و تسلط به زبان ترکی از اساسی‌ترین مشکلات پناهجویان در ترکیه است. در برخی از شهرهای ترکیه و در مراکز پلیس، افرادی به عنوان مترجم حضور دارند و به پناهجویان کمک می‌کنند، اما در بعضی شهر‌ها ازجمله در شهری که حامد و مینا ساکن شده‌اند، یا مترجم نیست یا اینکه دسترسی به آن همیشگی نیست.

دامنه و عمق این مشکل زمانی آشکار‌تر می‌شود که پناهجویان در موقعیت‌های مختلف اجتماعی، برای گذران امور زندگی روزمره خود ناگزیر به برقراری ارتباط با مردم عادی می‌شوند؛ مردمی که معمولاً زبان انگلیسی هم بلد نیستند. کلاس‌های آموزش زبان ترکی در بسیاری از شهر‌ها دایر نیست یا اینکه تقویم مشخصی ندارند.

در پیوند با همین مسئله، مینا یکی از این موقعیت‌های دشوار را توضیح می‌دهد: "در آنکارا یک مجتمع پزشکی هست که به پناهجو‌ها خدمات پزشکی رایگان ارائه می‌کند. مشکل اینجاست که در آنجا مترجم یا کسی که زبان فارسی بلد باشد اصلاً نیست. به همین دلیل ما به راحتی نمی‌توانیم مشکلات پزشکی خود را مطرح کنیم. برای نمونه من برای مشکلات هورمونی‌ای که دارم باید ماهی یک‌مرتبه آزمایش بشوم، ولی به دلیل همین مسئله زبان، دوره درمانی را قطع کرده‌ام."

بی‌نظمی و بی‌قاعدگی در فرایند رسیدگی به درخواست پناهندگی نیز یکی از مواردی است که ذهن پناهجویان را درگیر می‌کند. حامد با تکیه بر مشاهده‌ها و دانسته‌های خود در این‌ زمینه می‌گوید: "به نظر من، عملکرد کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل هیچ نظم و قاعده مشخصی ندارد. چرا باید کسی که در ایران زندانی بوده و شرایط خطرناکی هم داشته است، هنگام مراجعه به کمیساریای عالی امور پناهندگان سازمان ملل هفت‌ماه، منتظر مصاحبه شود، اما عده‌ای دیگر در عرض سه الی چهارماه، تمامی کار‌هایشان انجام شود و راهی کشور سوم ‌‌شوند؟"

با تمامی این اوصاف، حامد به عنوان یک روزنامه‌نگار به گفته خودش می‌تواند برخلاف ایران با وب‌سایت‌ها و رسانه‌های ایرانی خارج از کشور همکاری و به راحتی و بدون احساس خطر نظراتش را بیان کند.

او در فکر نوشتن نامه‌ای به اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه است. می‌خواهد از وی بپرسد: "چرا شما از معترضان سوری حمایت می‌کنید ولی برای بهبود وضعیت پناهجویان ایرانی در ترکیه، اقدامی انجام نمی‌دهید؟"

در همین زمینه:

بی توجهی به حل بحران (گفتار نخست)
زندگی سگی پناهندگان (گفتار دوم)
پناهندگان جهان در آینه آمار (گفتار سوم)

رویاهایم را می‌خواهم (گفتار چهارم)

بلاتکلیفی کشنده (گفتار پنجم)

بهبود در شرایط پناهندگی

behnam — Fri, 02 Mar 2012 16:46:03 +0000

گفتار هفتم از سلسله گفتارهای پناهندگی*

سارا شاد

سارا شاد - رحمان جوانمردی، از فعالان حقوق بشری در هلند است. وی دو دهه است که در زمینه حقوق پناهندگان فعالیت می‌کند و هم‌اکنون نیز معتقد است وضعیت عمومی پناهندگان جهان، در مقایسه با گذشته بهبود یافته است. او در گفت‌وگو با زمانه از دریافت‌ها و تجربه‌های خودش گفته است.

شما سال‌ها است در زمینه حقوق پناهندگان فعال هستید. به باور شما پناهندگی در جهان کنونی چگونه توصیف می‌شود؟

رحمان جوانمردی: من از وقتی به اروپا آمدم، پناهنده شدم و مراحل پناهندگی را پشت سر گذاشتم. در آن سال‌ها خیلی از دوستان من نیز پناهنده بودند و ما از‌‌ همان روزهای نخست، در فکر تشکیل سازمانی برای حمایت از پناهجویان بودیم. بعد از همه این سال‌ها، من به این برداشت رسیده‌ام که مسئله پناهندگی را تنها باید از نگاه انسانی تحلیل کرد.

من به پناهندگی به عنوان یک "حق" نگاه می‌کنم و معتقدم هیچ چیز نمی‌تواند این حق را نادیده بگیرد. همه انسان‌ها باید از سرپناه و زندگی عادی برخوردار باشند. فلسفه مهاجرت نیز به‌طور عام و به طور خاص همین است. هر زمان که انسان‌ها احساس خطر می‌کردند به جایی پناه می‌بردند. از سوی دیگر، سایر انسان‌ها نیز به افرادی که تحت تعقیب بودند یا به حمایت نیاز داشتند، پناه می‌دادند. این حس غریزی، هرچقدر هم که کمرنگ شده باشد به هر حال وجود دارد. هنوز شمار انسان‌ها و کشورهایی که حاضرند به افراد تحت تعقیب و نیازمند پناه دهند کم نیستند.

با این‌همه، به ویژه در سال‌های اخیر، شمارزیادی از شهروندان کشورهای اروپایی با حضور پناهندگان در کشور‌های خود مخالف هتند و نسبت به این مسئله، دیدگاه مثبتی ندارند.

نکته درستی است. عده زیادی از شهروندان اروپایی همینطور فکر می‌کنند. اتفاقاً در سال‌های اخیر بر تعداد این افراد نیز افزوده شده است. این مسئله که بیشتر پس از رویداد‌های ۱۱ سپتامبر خودنمایی می‌کند به نظرم ناشی از نوعی حرکت و سیاست پوپولیستی در اروپا و آمریکا است.

تنها سخن این افراد این نیست که خارجی‌ها باید از سرزمین‌شان بیرون بروند بلکه آن‌ها خواستار تغییر و تحولی جدی‌تر در جامعه‌ خود هستند و می‌خواهند به نوعی جامعه‌ای "خالص"‌تر داشته باشند. به نظر من، این دیدگاه بی‌شباهت به دیدگاهی نیست که هیتلر و موسلینی در اروپا به آن دامن زدند. در واقع این نگرش، بازخوانی جدیدی از همان سیاست به شمار می‌رود.

با این‌همه، من فکر می‌کنم این نوع مخالفت‌ها چیزی نیست که بتواند برای پناهندگان خطر عمده محسوب شود. به نظر من اینجور رویکردها در حد "پدیده‌ای زودگذر" باقی می‌ماند. جوامع مترقی و پیشرفته‌ای که پناهندە می‌پذیرند، یا جوامع غربی، به حرفه و تخصص افراد اهمیت می‌دهند و سیاستمداران خود را نیز بر همین اساس و بر پایه نزدیکی به ایدە‌های اصلی انتخاب می‌کنند.

این یک واقعیت است که به طور دائم، بر شمار مردمی که از "حقوق بشر" از جمله حقوق پناهندگی حمایت می‌کنند اضافه می‌شود. هرچند از سوی دیگر، بر شمار مردمی که با پناهندگان دشمنی می‌ورزند نیز اضافه می‌شود. در ظاهر شاید این یک تناقض به نظر برسد اما اینگونه نیست. هنوز شمار کسانی ‌که در انتخابات‌ها شرکت نمی‌کنند یا اگر شرکت می‌کنند نگاهی سطحی به مسائل دارند زیاد است.

در مقابل اما فراموش نکنیم که هر روز و هر ساعت، جبهه مدافعان حقوق انسان‌ها تقویت می‌شود. من فکر می‌کنم نمودار این روند، زیاد بالا و پایین ندارد و در نهایت هم سیرش صعودی است. چراکه کسانی که به این جبهه گرایش پیدا می‌کنند، به خاطر مسائل ریز و سطحی نیست. به خاطر همین هم ماندگاری آن‌ها در این جبهه، تقریباً تضمینی است.

بنابراین شما به کاهش مشکلات و مسائل پناهندگان خوشبین هستید؟

به طور حتم خوشبین هستم. چون ۲۰ سال است که در این زمینه فعال هستم و شاهد تغییرات زیادی بوده‌ام. از جمله اینکه، "پوشش پناهندگان" در همه جای جهان بهتر شده است و به لحاظ آماری پناهندگان زیادی تحت پوشش قرار گرفته‌اند. برای درک این مسئله باید توجه داشته باشیم که مسئله پناهندگی را فقط در سطح اروپا و آمریکا نباید بررسی کنیم. پناهندگان سودانی در مصر، افغانی‌ها در ایران، سومالیایی‌ها در یمن، فلسطینی‌ها در همه کشورهای عربی و... باید در بررسی‌های خودمان لحاظ بکنیم.

این شمار پناهنده، خیلی زیاد است. درحالی که وضعیت این پناهندگان در گذشته بد‌تر بود و کسی به آن‌ها رسیدگی نمی‌کرد. کردهایی بودند که در ناکجاآبادهایی از ترکیه و عراق زندگی می‌کردند و کسی به مشکلات آن‌ها توجه نداشت. توجه داشته باشید که شمار پناهندگانی که به آن‌ها اشاره می‌کنم میلیونی است و حمایت و کمک به این میلیون‌ها انسان در سال‌های اخیر بیشتر شده است و تعداد زیادی از آن‌ها هم‌اکنون تحت پوشش قرار گرفته‌اند. نه به این معنا که پناهندگان جهان امروزه وضعیت ایدەآلی دارند، بلکه تنها به این معنا که وضعیت‌شان نسبت به سابق بهتر شده است.

بر پایه چه سازوکاری می‌گویید که حمایت از پناهندگان بهتر شده است؟ در سال‌های اخیر، دیدگاه‌های منفی در اروپا نسبت به پناهندگان خیلی شایع شده است. این طور به نظر می‌رسد که مرز‌ها برای ورود پناهندگان، چندان هم از میان برداشته نشده است.

من فکر می‌کنم، حتی در کشورهایی که تا پیش از این پناهنده نمی‌گرفتند، ایده "پناه دادن به افراد پناهجو" تقویت شده است. برای نمونه، دوسال پیش شنیدم که فردی از یکی از کشورهای آفریقایی به جمهوری چک پناهنده شده است. چنین اتفاقی پیش از این سابقه نداشت و این مسئله گویای این است که به تدریج در بیشتر کشورها، پذیرش پناهندگان به یک ایده اجتماعی- انسانی قابل پذیرش، تبدیل شدە است. از سوی دیگر شمار "ان جی او"ها و تشکل‌هایی که برای کمک به پناهندگان در سراسر جهان ایجاد می‌شود رو به گسترش است.

هنوز شمار پناهندگان در کشورهای فقیر، بیشتر از کشورهای ثروتمند جهان است. هر چند باید این نکته را نیز در نظر داشت که "آمار پناهندگان" به تبع، امکان تغییر در استاتوس "پناهندگی" به "شهروند" یا "تبعه" در کشورهای صنعتی و باقی ماندن طولانی‌مدت یا همیشگی افراد در وضعیت پناهجویی و پناهندگی در کشورهای فقیر، خیلی شفاف و روشن نیست.

این را هم در نظر داشته باشیم که شمار زیادی از پناهندگان، زنان و کودکان هستند و این افراد نه تنها از سوی تشکل‌های پناهندگی بلکه از سوی تشکل‌های حقوق زنان و کودکان نیز حمایت می‌شوند. خود این تشکل‌ها و نهاد‌های حمایتی نیز هر روز در حال گسترش است. کشورهای اروپایی، حتی برنامه‌هایی برای ارائه آموزش‌های لازم به پناهندگان دارند تا این افراد از جامعه عقب نمانند و بتوانند وارد جامعه بشوند و خودشان را برای برخورداری از شرایط بهتر زندگی با بقیه اعضای تطبیق دهند.

نمی‌توانیم اما منکر برخی سخت‌گیری‌های قانونی هم بشویم. سخت‌گیری‌هایی که در برخی از کشورهای اروپایی ازجمله منطقه اسکاندیناوی درباره پناهندگان اعمال می‌شود خیلی جدی است. آیا اینطور نیست؟

درست است. سختگیری‌ها بیشتر شده است. حتی سیستم پذیرش پناهنده در کشورهای اسکاندیناوی در مواردی به‌طور کامل با آنچه پیش از این وجود داشت فرق کرده است. برای مثال، پیش از این در کشورهای اسکاندیناوی اصل بر صداقت گفته‌های پناهنده بود مگر آنکه خلاف آن ثابت شود، اما حالا می‌گویند: پناهنده دروغ می‌گوید مگر اینکه خلافش ثابت شود.

این سختگیری‌ها وجود دارد، اما نباید یک‌طرفه آنها را ارزیابی کرد. در برابر این سختگیری‌ها، همیشه گروەهایی هستند که با لابی‌گری و تلاش‌های سیاسی در پی تغییر شرایط به نفع پناهندگان هستند. البته این تدابیر سخت‌گیرانه در اسکاندیناوی یا سایر کشورهای اروپایی، تنها گریبان پناهندگان را نیز نگرفته است. بسیاری از قوانین حمایتی در مورد اقشار کم‌درآمد نیز تغییر کردە است. بودجه‌های فرهنگی، کمک به اقشار بی‌بضاعت و فعالیت‌های اجتماعی نیز دستخوش صرفه‌جویی‌های دولتی شدە است. به نظر من، بیشتر از اینکه "قوانین و مقررات" به پناهندە‌ها فشار آورده باشد، "بحران اقتصادی" در غرب بر پناهندگان فشار می‌آورد.

به نظر شما چرا توزیع پناهندگان در کشورهای اروپایی هنوز نیز عادلانه نیست؟

براساس آمارها، هنوز شمار پناهندگان در کشورهای فقیر، بیشتر از کشورهای ثروتمند جهان است. هرچند باید این نکته را نیز در نظر داشت که "آمار پناهندگان" به تبع، امکان تغییر در استاتوس "پناهندگی" به "شهروند" یا "تبعه" در کشورهای صنعتی و باقی ماندن طولانی‌مدت یا همیشگی افراد در وضعیت پناهجویی و پناهندگی در کشورهای فقیر، خیلی شفاف و روشن نیست.

به طور مثال، پناهندە افغانی پس ٣٠ سال زندگی در ایران، کماکان عنوان "پناهندگی" را حفظ کردە است. یا فلسطینی‌ها بعد از سه یا چهار نسل هنوز در "کمپ‌های پناهندگی" زندگی می‌کنند، اما در هلند یا آلمان، هرسال شمار زیادی از پناهندگان، شهروند یا تبعه می‌شوند و دیگر "پناهنده" تلقی نخواهند شد.

از آنجایی که معمولاً در کشورهای صنعتی، پناهندگان نه زبان کافی بلدند و نه موقعیت کاری و شغلی مناسبی دارند، به طور طبیعی جزو افرادی هستند که یا اساساً درآمد ندارند یا پایین‌ترین درآمدها را دارند. بنابراین به طور حتم فشارهای زیادی را نیز تحمل می‌کنند.

برای نمونه، در یک کشور، مردم کم‌درآمد از حمایت بیشتری برخوردارند و در کشور دیگر، کمتر. درباره شرایط تحصیلی نیز وضعیت همین‌گونه است. قوانین یک کشور، امکان تحصیلی بهتری را برای پناهندگان فراهم می‌کند و قوانین کشور دیگر بالعکس. بیمه، حق تحصیل، مسکن، شرایط تابعیت، اجازە ازدواج و سایر حقوق شهروندی نیز در هرکدام از کشورهای پناهندە‌پذیر متفاوت است.

تا به امروز، این قوانین یکسان نشده‌اند و فکر نمی‌کنم که به این زودی‌ها نیز همچنین اتفاقی بیفتد. البته دولت‌های اروپایی با امضای قراردادهایی مانند "شنگن"، "ماستریخت" و "دوبلین" سعی کردند مسائلی مانند مسافرت‌های پناهنده‌ها یا کنترل بر تقاضاهای پناهندگی و مواردی نظیر آن را بین خودشان حل و فصل کنند.

ظاهر امر این است که رفع نابرابری‌ها و ایجاد شرایط همسان برای پناهندگان، به لحاظ عینی امکان‌پذیر نیست. نخست به دلیل اینکه پناهجویان مطابق قوانین موجود به محض ورود بهیک کشور پناهندە‌پذیر، باید تقاضای پناهندگی بدهند. بنابراین کشورهای مرزی و نزدیک‌تر بهکشور مبداء، خواه‌ناخواه شمار بیشتری پناهنده خواهند داشت. از سویی دیگر، پناهجویان هم به طور طبیعی ترجیح می‌دهند در جایی تقاضای پناهندگی بدهند که شرایط سهل‌تر یا بهتری داشته باشد.

در همین زمینه*:

بی توجهی به حل بحران (گفتار نخست)

زندگی سگی پناهندگان (گفتار دوم)
پناهندگان جهان در آینه آمار (گفتار سوم)
رویاهایم را می‌خواهم (گفتار چهارم)
بلاتکلیفی کشنده (گفتار پنجم)

کابوس‌های پناهندگی (گفتار ششم)

هشت سال زندگی غیر‌قانونی در ترکیه
مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد
راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران
پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ
مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

هشت سال زندگی غیر‌قانونی در ترکیه

behnam — Tue, 28 Feb 2012 18:52:02 +0000

در گفت‌وگو با یک پناه‌جو ایرانی

پانته‌آ بهرامی

پانته‌آ بهرامی - پس از انقلاب ۱۳۵۷ موج خروج ایرانیان از کشور و پناهندگی آنها در کشورهای مختلف اروپایی اوج گرفت.

آخرین موج پناهندگی ایرانیان به سال ۲۰۰۹ میلادی و سرکوب جنبش اعتراضی مردم ایران در پی دهمین انتخابات ریاست جمهوری برمی‌گردد. در این سال، نزدیک به دوهزار ایرانی در دفا‌تر کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در ترکیه ثبت نام کردند. با توجه به ورودی سال‌های قبل، در مجموع بیش از چهارهزار و ۱۰۴ ایرانی تحت "مسئولیت کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل" در ترکیه قرار داشتند.

بر اساس اظهارات نهاد "همبستگی با پناهندگان ایرانی"، بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰ میلادی ایرانیان همواره بالا‌ترین شمار پناهجویان را در ترکیه تشکیل می‌دادند. آمار اشاره شده تنها آمار پناهجویان قانونی است. این در حالی است که آمار پناهجویانی که به طور غیر قانونی در این کشور زندگی می‌کنند، بر کسی روشن نیست.

یکی از این پناهجویان غیر قانونی، "حامد جوانمردی" است که مدت هشت سال است در ترکیه بدون داشتن کارت شناسایی، به صورت غیر قانونی زندگی می‌کند.

حامد جوانمردی: حدود هشت‌سال است که در ترکیه‌ام. به عنوان هوادار با "حزب دموکرات کردستان ایران" فعالیت می کردم. آنجا کار من فقط پخش تراکت و روزنامه در کردستان بود. ما شب‌ها در مکان‌های عمومی، جاهایی مثل مدارس و اینجور جا‌ها فعالیت می‌کردیم. در سال ۲۰۰۴ میلادی به خاطر لو رفتن فعالیت‌هایی که با چندتا از دوستانم در یک گروه داشتیم، ناچار شدم از سنندج فرار کنم و به ارومیه بیایم و در نهایت نیز از ارومیه خودم را به ترکیه برسانم.

وقتی یکی از دوستانم را گرفتند و بازداشتش کردند، من دیگر نتوانستم در سنندج بمانم. وقتی دوستم را گرفتند، بعد به خانه ما آمدند. ماموران امنیتی بسته‌های تراکت و روزنامه و چیزهای دیگری را که در خانه بود پیدا کردند و با خودشان بردند. این را در تماس تلفن‌ای که با مادرم داشتم، فهمیدم. به سبب لو رفتن فعالیت‌های‌مان، ناچار شدم از ایران فرار کنم و به ترکیه پناه بیاورم. ترکیه، تنها راه فرار از ایران بود.

از بدو ورود به ترکیه خودم را به سازمان ملل و کمیساریای عالی سازمان ملل معرفی کردم. پس از مدتی نیز مصاحبه شدم. در مصاحبه‌ اول، به حکم "استیناف" خوردم. پس از مدتی، دوباره صدایم کردند و مصاحبه‌ دوم را انجام دادم، ولی به خاطر نداشتن شناخت کافی از چهارچوب کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، نتوانستم از ادعاها و مسائلی که داشتم دفاع کنم و جواب قبولی بگیرم.

وقتی می‌گویید "نداشتن شناخت کافی از چهارچوب‌های سازمان ملل"، منظورتان چیست؟

یعنی دفاعیاتی که می‌بایست از خودم می‌کردم، به خاطر ترس و اضطرابی که داشتم آنطور که باید اتفاق نیفتاد. یعنی به‌طور کامل نتوانستم مسائل را به وکیلم بفهمانم و ایشان را کاملاً در جریان وضعیتم قرار دهم.

شما سال ۲۰۰۴ میلادی بهترکیه آمدید و تقاضای پناهندگی کردید. آیا در حال حاضرپرونده‌تان بسته است؟

بله، پرونده‌ من متأسفانه بسته است.

از چه زمانی پرونده شما بسته است؟

پرونده من سال ۲۰۰۵ بسته شد تا الان.

از سال ۲۰۰۵ تا الان که سال ۲۰۱۲ است، شما در ترکیه چگونه زندگی می‌کنید؟

زمانی که خودم را به کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل معرفی کردم و شرح واقعیت زندگی‌ام را به آن‌ها گفتم، همیشه این اضطراب و ترس را داشتم که یک وقت اگر خدای ناکرده قبول نشوم، احتمال آن هست که به ایران بازگردانده شوم. همین مسئله نیز باعث شد خودم را به پلیس ترکیه معرفی نکنم و به صورت قاچاق در خفا زندگی کنم. زندگی من در این مدت همیشه با ترس و وحشت همراه بوده است. من اینجا الان به صورت قاچاق زندگی می‌کنم. اگر خودم را به پلیس معرفی می‌کردم، به خاطر بسته بودن پرونده‌ام، صد در صد به ایران دیپورت می‌شدم.

شما الان دارید با اسم واقعی‌تان مصاحبه می‌کنید و ممکن است که پلیس ترکیه متوجه شود. آیا درصدد این هستید که پرونده‌تان را دوباره باز کنید؟

تنها راه نجات، بازشدن دوباره پرونده‌ام است. از سازمان‌ها و شخصیت‌های سیاسی حقوقی و حقیقی انتظار دارم به من کمک کنند تا یک‌جوری پرونده‌ام باز شود و از این زندگی نامشخص و بدون آینده‌ نجات یابم.

این دوران را چگونه طی کردید؟ به هرحال هشت سال زندگی غیرقانونی دوران کوتاهینیست.

زندگی در این شرایطی که من الان دارم، مخصوصاً با نداشتن پشتوانه مالی، واقعاً سخت و مشکل است. ناچارم کار کنم، اما کار در اینجا برای پناهندگان مطابق قانون ممنوع است. پناهنده نمی‌تواند در اینجا کار کند. به هر صورت در رستوران‌ها کار کردم و تا امروز نیز توانسته‌ام خودم را سرپا نگهدارم. در ترکیه اگر متوجه شوند کسی که کار می‌کند خارجی ا‌ست، نصف آن پولی را به او می‌دهند که به یک ترک می‌دهند. در حالی که ۱۲ـ۱۰ ساعت از او کار می‌کشند. هزینه‌های سنگین و سایر مسائل اینجا، باعث می‌شود به سختی پول در بیاوری و به سختی زندگی‌ات را اداره کنی.

در ترکیه، پلیس‌ها یا با لباس شخصی‌اند یا با لباس رسمی‌. این اضطراب و ترس همیشه همراه من است که مثلاً مبادا این شخصی که دارد با لباس شخصی از روبه‌روی من می‌آید، پلیس باشد. این اضطراب و ترس بارها باعث شده است تا مسیرم را یکجوری کج کنم.

در ترکیه، پلیس‌ها یا با لباس شخصی‌اند یا با لباس رسمی‌......؛ این اضطراب و ترس همیشه همراه من است که مثلاً مبادا این شخصی که دارد با لباس شخصی از روبه‌روی من می‌آید، پلیس باشد. این اضطراب و ترس، بارها باعث شده است تا مسیرم را کج کنم. در اینجا خانواده‌هایی هستند که ۱۲ـ۱۱ سال است مانده‌اند. خیلی از دوستان هستند که هفت، هشت و ده سال است که بلاتکلیف‌اند.

این استرس، به واقع وحشتناک و دردآور است. قبلاً یک‌جورایی می‌توانستم هزینه زندگی‌ام را دربیاورم، ولی الان نزدیک به سه، چهار ماهی است که هیچ کاری ندارم، شغلی ندارم و واقعاً در شرایط سختی زندگی می‌کنم. هر روز، وقتی از خانه بیرون می‌آیم، از این می‌ترسم که پلیس مرا بگیرد و کارت شناسایی بخواهد.

در چنین صورتی، حتماً دیپورت و به ایران بازگردانده خواهم شد... از وقتی از خانه بیرون می‌روی، این ترس و استرس همواره همراهت هست که یک وقت نگیرنت، جایی بهت گیر ندهند و پلیس ازت کارت شناسایی نخواهد. چندبار‌ شده که به فرض پولم را دزدیده‌اند و من به همین خاطر نتوانستم جایی شکایت کنم یا پیگیر مسئله‌ام بشوم.

چه شد که تصمیم گرفتید پرونده‌تان را دوباره باز کنید؟

من از سازمان‌ها و جاهای مختلف برای گرفتن کمک در این زمینه خواهش کردم، ولی هیچکدام برای باز کردن پرونده‌ام کمک نکردند. به خودم گفتم حتماً باید راهی باشد که بتوانم از این حالت و از این وضعیت که روز و شب برایم نگذاشته است و دائم دچار اضطرابم، بیرون بیایم.

متأسفانه مواردی شبیه من وجود دارد و افرادی هستند که مدت زیادی است در ترکیه مانده‌اند و در نهایت نیز نتوانسته‌اند نجات یابند. به سبب اینکه ازدحام پناهجو و پناهنده در ترکیه زیاد است، آنها ما را فراموش کرده‌اند. یکی از دوستان دقیقاً جریانی مثل من دارد. الان بیش از یک هفته است که پلیس ترکیه او را گرفته و در حالت دیپورت است. اگر سازمان‌ها و فعالان حقوق بشری کمکش نکنند، به احتمال زیاد به ایران بازگردانده می‌شود. در اینجا خانواده‌هایی هستند که ۱۲ـ۱۱ سال است مانده‌اند. خیلی از دوستان هستند که هفت، هشت و ده سال است که بلاتکلیف در ترکیه مانده‌اند.

آیا در این فاصله، با وکیلی تماس گرفته‌اید؟

من در این مدت با دو وکیل (همان دو وکیلی که در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل وکیل من بودند)‌‌، در تماس بوده‌ام. در این مدت، تنها کاری که توانستم انجام بدهم، نوشتن نامه‌های متعدد برای آن‌ها بود. در این نامه‌ها وضعیتم را شرح داده‌ام. اینکه وضعیت من چگونه است و در حالت نابسامانی به سر می‌برم و از شما خواهش می‌کنم که روی پرونده‌ام درخواست تجدید نظر کنید و کمکم کنید. بار‌ها و بار‌ها از آنها خواستم، ولی متأسفانه هیچ جوابی نگرفتم.

اکنون با تجربه هشت‌سال زندگی غیرقانونی در ترکیه، اگر بخواهید بین دو گزینه موجود، یعنی زندگی در شرایط سخت اینجا و زندگی در ایران، یکی را انتخاب کنید، کدام را انتخاب می‌کنید؟

من اگر در ایران مشکلی نداشتم و شرایط بازگشت را داشتم، حتماً به ایران بر می‌گشتم و زندگی‌ام را می‌کردم و هشت سال این شرایط سخت را تحمل نمی‌کردم. من زندگی در اینجا را، با وجود اینکه چنین شرایطی دارم به برگشتن به ایران ترجیح می‌دهم. چون می‌دانم اگر به ایران بازگردم، با شکنجه و زندان و این جور مسائل مواجه‌ خواهم بود.

بازکردن دوباره پرونده در کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، مستلزم چیست؟ چه باید بکنید که این پرونده دوبارهباز شود؟

آنان باید تشخیص دهد که من و کسانی که به اینجا می‌آیند، جان‌شان در خطر است و راه برگشت به ایران را ندارند.

با توجه به اینکه هشت سال است که اینجا هستید و خودتان را نیز معرفی نکرده‌اید، آیا این امکان وجود دارد که بتوانید دوبارهپروند‌ه‌تان را باز کنید؟

این را نمی‌دانم. ولی من اگر راه بازگشت به ایران را داشتم، حتماً به ایران بر می‌گشتم. در اینجا من بارها و بارها به پناهنده‌های سیاسی کمک کردم، مخصوصأ به شخصی به اسم آقای امیرحسین موحدی که از فعالان سیاسی بودند و تظاهرات‌ در مقابل سفارت ایران در ترکیه را رهبری می‌کردند. به خاطر همکاری با ایشان و پناه دادن او به خانه‌ام، من نیز در خطر هستم. این مسئله، شرکت در تظاهرات و فرار از ایران، همه دست به دست هم داده است که راه بازگشت به ایران برایم بسته باشد.

در استانبول سازمانی به نام هلسینکی فعال است وبه پناهنده‌ها کمک می‌کند. این سازمان چه فعالیت‌هایی دارد؟

سازمان هلسینکی، تقریباً زیرمجموعه‌ای از خود "کمیساریای عالی پناهندگان" است که به کسانی مثل من که پرونده‌شان بسته شده است دوباره اجازه می‌دهد که روی پرونده‌شان کار شود و بتوانند دوباره پرونده‌شان را باز کنند و نتیجه مثبتی بگیرند.

وکلایی از اکثر کشورهای دنیا این مجموعه را تشکیل می‌دهند. من نیز قبلاً به آن‌ها وکالت داده بودم که کارم را انجام دهند. پس از مدتی آنها با من تماس گرفتند و به من گفتند کمیساریای عالی حرف‌های شما را متأسفانه قبول نکرده است. به همین دلیل نیز به شما جواب رد داده است.

در حال حاضر شما از سازمان‌های حقوق بشری یا سازمان‌هایی که در زمینه مسائل پناهنده‌ها فعال هستند چه درخواستی دارید؟

شرایطی که من در آن قرار دارم، واقعاً شرایط سخت و دشواری است. از مجامع بین‌المللی، نهادهای مردمی و فعالین سیاسی، تقاضا دارم که اگر می‌توانند یا امکانش را دارند، یک جوری به من کمک کنند تا از این شرایط بتوانم سخت بیرون بیایم.

ای-میل گزارشگر:

pantea.bahrami@yahoo.com

در همین زمینه:

بی توجهی به حل بحران (گفتار نخست)

کابوس‌های پناهندگی

behnam — Mon, 13 Feb 2012 18:01:51 +0000

گفتار ششم از سلسله گفتارهای پناهندگی

شقایق زعفری

شقایق زعفری - هرسال شمار بسیاری از مردم جهان، کشور خود را به انگیزه برخورداری از یک زندگی بهتر ترک می‌کنند و در سایر کشورها، مهاجر یا پناهنده می‌شوند.

یک مهاجر تا اندازه‌ای و تحت شرایطی، جامعه میزبان خود را "انتخاب" می‌کند. مهاجر از طریق تحصیل، شغل، ازدواج و... مهاجرت می‌کند، اما پناهندگی در وهله نخست، به معنای نبود "حق انتخاب" است. هرچند در بعضی موارد، به سبب نبود امکان مهاجرت، پناهندگی نیز خود یک انتخاب می‌‌شود و انسان‌ها در پی داشتن زندگی بهتر و شرایط مناسب‌تر تن به دشواری‌های پناهندگی می‌دهند.

"مهاجرت" گاه شبیه به دنیا آمدن کودکی است که همچنان بند نافش از مادر بریده نشده است و همچنان با خاستگاه نخستین خود پیوند مستقیم دارد، اما پناهندگی، "قطع بند ناف" و به معنای داشتن یک زندگی کاملاً متفاوت است.

یک پناهنده واقعی، تا زمان نامعلوم و نامشخص، نمی‌تواند به کشور خود بازگردد. به همین دلیل نیز دچار مشکلات روحی و احساسی فراوان می‌شود. در حالی که مهاجرها می‌دانند همیشه این شانس و امکان برای‌شان فراهم است که به وطن خود بازگردند.

در این میان، پدیده‌ای برای عموم پناهندگان یکسان است: "کابوس‌های مکرر پناهندگی". حتی آنهایی که زندگی عادی خود را در کشور میزبان آغاز کرده‌اند و پاسپورت و سایر خدمات اجتماعی- درمانی را دریافت می‌کنند، به نوعی درگیر این کابوس‌ها‌ هستند. در این زمینه، با پناهندگانی از کشورهای مختلف به گفت‌وگو نشسته‌ام. همه آن‌ها تجربه‌هایی مشابه دارند. این کابوس‌های آزاردهنده، در زمره آن دسته مسائلی است که پس از سال‌ها زندگی و حتی کسب اطمینان از ماندن در کشور میزبان نیز برطرف نمی‌شود.

آنهایی که قاچاقی کشور خود را ترک کرده‌اند، معمولاً تجربه‌ای سخت و آزاردهنده را پشت سر گذاشته‌اند؛ آنهایی که با پاسپورت‌ها و ویزاهای جعلی، در فرودگاه‌ها و ایستگاه‌های قطار، اضطراب‌های کشنده را تحمل کرده‌اند؛ آنهایی که نا‌امن‌ترین راه‌ها را با قایق‌ها و کشتی‌های قدیمی، کامیون‌های حمل بار یا حتی پای پیاده طی کرده‌اند، بیش از دیگران درگیر این کابوس‌ها و آسیب‌های روحی‌اند.

تجربه‌های وحشت

زهرا ۳۰ ساله زاده کشور افغانستان است. او می‌گوید: "من با همسرم، برادر شوهرم و فرزند سه ماهه‌ام باید قسمتی از راه را با قایق می‌رفتیم. قاچاقچی تمام وسایل ما را توی آب انداخت. بچه گریه می‌کرد و این خطر وجود داشت که پلیس‌های گشتی، صدای بچه را بشنوند. قاچاقچی می‌خواست بچه‌ام را توی آب بیاندازد. من بچه را به زور از او گرفتم و دستم را محکم روی دهنش گذاشتم تا صدایش شنیده نشود.

هر شب خواب می‌بینم وقتی دستم را از دهان بچه‌‌ام برمی‌دارم، او مرده است. خواب می‌بینم، قاچاقچی بچه‌ام را توی آب انداخته. خواب می‌بینم پلیس‌ها ما را دستگیر کرده‌اند و بچه را از من می‌گیرند. من با صدای جیغ‌های خودم از خواب بلند می‌شم، پسرم را محکم بغل می‌کنم و می‌زنم زیر گریه. آن شب لعنتی تمام شده است، ولی من شب‌ها با این کابوس از خواب بیدار می‌شوم و هربار در خواب می‌بینم که بچه‌ام مرده است."

خانم"س" ۴۲ ساله، ایرانی است. او می‌گوید: "ما سوار کشتی شدیم، اما شمار مسافر‌ها بیشتر از ظرفیت کشتی بود. حتی جا نداشتیم که بخوابیم، فقط می‌توانستیم با پاهای جمع شده بنشینیم. من با شوهر، دختر و پسرم بودم. کشتی ما توی توفان آسیب دید و در اطراف ایتالیا ما را نجات دادند. پسر من هنوز از رفتن به حمام می‌ترسد. خودم نیز بیشتر شب‌ها کابوس می‌بینم. می‌بینم بچه‌هایم دارند غرق می‌شوند و من نمی‌توانم جیغ بکشم. وضعیت کمپ‌های پناهندگی در ایتالیا خیلی بد و ناامن بود. گاهی خواب می‌بینم به دخترم تجاوز می‌کنند. اوایل فکر می‌کردم فقط من دچار این کابوس‌ها هستم، ولی حالا می‌دانم شوهرم و بچه‌هایم نیز کابوس‌هایی مشابه می‌بینند."

کارلین، ۳۳ ساله اهل سریلانکا است. او برایم می‌گوید: "فکر می‌کردم همین که جواب قبولی و پاسپورتم را بگیرم، این خواب‌های بد نیز تمام خواهند شد، ولی کابوس‌ها همچنان ادامه دارند. گاهی یک‌ماهی سراغم نمی‌‌آیند و من خوشحال می‌شوم که بالاخره تمام شد، اما همیشه از یک جایی دوباره شروع می‌شوند. مدتی تحت درمان بودم. همیشه روز بعد از این کابوس‌ها دچار حالت تهوع و تب شدید می‌شوم. هنوز نیز این خواب‌ها به همان شکل اولیه سراغم می‌آیند. کابوسی که از همه بیشتر تکرار می‌شود، در فرودگاه است. پاسپورتم را می‌دهم و آنها می‌فهمند که جعلی است. دست‌هایم را می‌بندند و به شدت کتکم می‌زنند. از خواب که بیدار می‌شوم، می‌بینم تمام تنم خیس عرق است."

مریم، ۲۷ ساله و ایرانی است. او می‌گوید: "راستش من زیاد برای خروج از ایران و پناهندگی‌ام اذیت نشدم. چهارماهه جوابم را گرفتم، ولی گاهی خواب می‌بینم پسرم را توی فرودگاه گم کرده‌ام و هرچه هم دنبالش می‌گردم پیدایش نمی‌کنم. گاهی هم خواب می‌بینم توی کمپ هستم و چند نفر می‌خواهند به زور وارد اتاق شوند و در را بشکنند. هنوز شب‌ها هزاربار پا می‌شوم و به پسرم سر می‌زنم. متاسفانه این خواب‌ها آنقدر واقعی‌اند که من هراسان به سمت اتاق پسرم می‌روم و خودم هم باورم نمی‌شود که این‌ فقط یه کابوس لعنتی بوده است."

ارس، ۳۵ ساله است و از عراق آمده است. او می‌گوید: "بار اولی که می‌خواستم قاچاقی از عراق خارج شوم، بین مرز ایران و ترکیه دستگیر شدم. پلیس‌های مرزی ترکیه من و دوستانم را تحویل پلیس ایران دادند. چند هفته‌ای در زندان بودیم. در این مدت با باتوم ما را کتک می‌زدند. در نهایت هم مرا به عراق برگرداندند، اما دوباره فرار کردم و الان سه سال است که پناهنده‌ام. نمی‌دانم چرا بیشتر مواقع این کابوس تکرار می‌شود. همان‌جایی که بار نخست دستگیر شدم، دستگیرم می‌کنند و من به آنها التماس می‌کنم. شرم‌آور است، ولی من هنوز وقتی از خواب پا می‌شوم، گریه می‌کنم."

روزانه صدها نفر از سر ناچاری و فشارهای گوناگون سیاسی، اجتماعی و اقتصادی پناهنده می‌شوند و تحمل مسیر دشوار پناهندگی، تنها راه چاره آنهاست. این پناهندگان، ترس‌ها و اضطراب‌های گذشته‌شان را همچنان بعد از ماه‌ها و سال‌ها در خواب‌هایشان دنبال می‌کنند و رنج و کابوس‌ برای آنها همچنان ادامه دارد.

در همین زمینه:
بی توجهی به حل بحران(گفتار نخست)
زندگی سگی پناهندگان( گفتار دوم)
پناهندگان جهان در آینه آمار(گفتار سوم)

رویاهایم را می‌خواهم( گفتار چهارم)

بلاتکلیفی کشنده(گفتار پنجم)
مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد
راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران
پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ
مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

بلاتکلیفی کشنده

behnam — Wed, 01 Feb 2012 16:35:43 +0000

خودکشی یک پناهجوی ایرانی در آلمان

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - یکشنبه‌شب گذشته (۲۹ فوریه / نهم بهمن) یک پناهجوی ایرانی در آلمان خودش را کشت. به گفته دوستانش، وی از هفت ماه پیش در خانه پناهندگان شهر وورتسبورگ در جنوب آلمان زندگی می‌کرد و به علت بلاتکلیفی، دچار افسردگی شده بود. شرایط ناگوار زندگی در "کمپ پناهندگی" نیز بر افسردگی او افزوده بود.

به گفته دوستانش، محمد رهسپار از مأموران ناراضی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی بوده است که مجبور به ترک کشور می‌شود. او ۳۰ ساله، متأهل و دارای یک فرزندبود. مادر و فرزندش، هر دو در ایران بودند. او ابتدا یک ماه در ایستگاه اول پناهجویان در سیندورف بود و بعد از آنجا به وورتسبورگ فرستاده شد. او در اتاق شماره ۳۲۱ محل اسکان پناهجویان در پادگان امری (Emery-Kaserne) خودکشی کرد.

همسایه اتاق بغلی محد رهسپار، روز یکشنبه هرچه در می‌زند، کسی در را باز نمی‌کند. سرایدار هم که آمد نتوانست در آهنی اتاق را باز کند. پلیس را خبر می‌کنند. پلیس هم مأموران آتش‌نشانی را به محل می‌آورد. وارد اتاق که می‌شوند با جسد آویخته از سقف پناهجوی ایرانی روبه‌رو می‌شوند.

مرگ این پناهجوی ایرانی، ضمن این ‌که همه را متأثر کرده، به بحث‌هایی هم پیرامون ابعاد مختلف مسئله پناهندگی دامن زده است. همه تقریباً بر این عقیده‌اند که علت اصلی خودکشی این پناهجوی ایرانی را باید در شرایط سخت زندگی و محدود بودن آزادی‌ها در داخل کشور جست‌وجو کرد، اما عده‌ای نیز شرایط دشوار کشورهای پناهنده‌پذیر را مؤثر می‌دانند. افزایش شمار پناهجویان، به‌علاوه مشکلاتی که خود کشورهای پناهنده‌پذیر با آنها درگیرند، موجب سخت‌گیری در پذیرش تقاضاهای پناهندگی شده است.

همه می‌دانیم که بحران اقتصادی دامنه‌داری کشورهای اروپایی را در تنگنا قرار داده است. روشن است این کشورها از نظر خودشان حق دارند در پذیرش پناهجویان سخت‌گیری داشته باشند. منصفانه هم اگر قضاوت کنیم، چندان هم بی‌حق نیستند. باید خوشحال بود که این کشورها به معاهدات بین‌المللی و رعایت حقوق بشر پای بندند. تاکنون نیز به خیلی از پناهندگان پناه داده‌اند.

در این میان، سوء استفاده برخی پناهندگان از مسئله پناهندگی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. این گونه سوء استفاده‌ها که در اشکال مختلف دیده می‌شود، در نهایت سبب می‌شوند که کشورهای پناهنده‌پذیر پرونده‌های پناهندگی را با دیرباوری و سخت‌گیری بیشتری بررسی کنند. همین مسئله، خود از شمار جواب‌های قبولی می‌کاهد و بر مدت بلاتکلیفی افراد نیز می‌افزاید. بلاتکلیفی در شرایط دشوار زندگی در کمپ‌های پناهندگی، سوهان روح همه پناهجویان شده است.

کمپ‌های قرن نوزدهی

کمپ پناهندگی وورتسبورگ که محمد رهسپار، پناهجوی ایرانی روز شنبه در آنجا خود را حلق آویز کرد، از جمله کمپ‌هایی است که اسمش در میان پناهجویان بد در رفته است. بنا به آخرین اخبار، پناهجویان این کمپ در سوگ این ایرانی و در اعتراض به شرایط اسفبار کمپ، دست به اعتصاب غذا زده‌اند. شرایط زندگی در این کمپ پناهندگی بسیار ناگوار است. تلویزیون آلمان سه ماه پیش گزارشی در این زمینه پخش کرد تا توجه سیاستمداران و افکار عمومی را جلب کند.

به گفته سونیا سیمور میکش (Sonia Seymour Mikich) مجری برنامه انتقادی معروف "مونیتور"، همه از حقوق بشر حرف می‌زنیم. از مبارزات آزادیخواهانه مردم در کشورهای تحت ستم ذوق‌زده می‌شویم، اما همین که پناهجویانی از همین کشورها به کشور خودمان (آلمان) می‌آیند، حقوق بشر یادمان می‌رود. به خصوص سیاستمداران خود را به نفهمی می‌زنند.

دوربین ساختمان قدیمی محل اسکان پناهجویان را نشان می‌دهد: پنجره‌های درب و داغان، دیوارهای ریخته و سقف‌های کپک‌زده. به گفته مجری برنامه، اینجا یک پادگان بی نام و نشان در آفریقا نیست. اینجا وورتسبورگ آلمان در سال ۲۰۱۱ است. به گفته او، نمی‌توان باور کرد که اینجا آلمان است. یک پناهجو می‌گوید: "اینجا همه‌چیز کثیف است. ما انسانیم، اما مثل حیوان زندگی می‌کنیم".

گند این کمپ، دو سال پیش در آمد و رسانه‌ها هم سر و صدا کردند. وزیر امور اجتماعی ایالت بایرن، در مصاحبه با تلویزیون، هول‌زده قول بهبود شرایط این کمپ را داد، اما دو سال از این وعده گذشت و خبری از بهبود اوضاع نشد.

این ساختمان خیلی قدیمی و متلق به قرن نوزدهم است. ۱۵۰ سال پیش سربازان ارتش پادشاهی بایرن اینجا اقامت داشتند. حالا ۱۳۵ پناهجو در آن چپیده‌اند. خانم وزیر که دو سال پیش وعده بهبود شرایط را داده بود، دیگر حاضر به مصاحبه نیست. چون حرفی برای گفتن ندارد. بودجه بسیار محدود است و کسی هم به آن رسیدگی نمی کند.

بر اساس قوانین ایالت بایرن، در این محل هرکس باید دست‌کم هفت متر مربع جا برای استراحت داشته باشد. این اندازه خیلی کم است، اما پناهجویان همین را هم ندارند. پناهنده‌ای می‌گوید: "ما اینجا همه عصبی هستیم و مدام با هم دعوا و مرافعه می‌کنیم. ما از همدیگر بدمان نمی‌آید، شرایط زندگی، ما را داغان کرده است."

پروفسور آگوست اشتیش (August Stich) که از سوی دولت مأمور رسیدگی به وضع بهداشت پناهجویان کمپ است، از اوضاع آشفته آن خوب باخبر است. او می‌گوید: "اقامت در چنین محل‌هایی انسان‌ها را بیمار می‌کند. در اثر زندگی در این کمپ عده‌ای دچار اختلالات روانی شده‌اند". اتاق‌ها پر از سوسک و کنه و حشرات موذی است، اما وضع دیگر کمپ‌های ایالت بایرن از جمله در شهر آگسبورگ هم تعریفی ندارد. پروفسور تورستن کینگرین (Thorsten Kingreen) استاد حقوق دانشگاه رگنزبورگ بعد از دیدن فیلم‌هایی از کمپ‌های کثیف و بی در و پیکر، معتقد است که آشکارا حقوق اولیه پناهجویان نقض می‌شود.

به گفته او، از لحاظ حقوقی وقتی دولت حق اقامت آزاد و مناسب را از کسی می‌گیرد و او را در چنین مکان‌های نامناسبی اسکان می‌دهد، تعهد و مسئولیتش برای حفاظت از آن شخص بیشتر می‌شود. این حفاظت هم خانوادگی و هم شخصی است. بنا به بند ۲ تبصره ۲ از قانون اساسی نمی‌شود کسی را در جایی که به سلامتش آسیب می زند، اسکان داد. هر فرد حق زندگی در محیط مناسب را دارد.

در کمپ آشافنبورگ هم حلوا خیر‌ نمی‌کنند. اینجا دورتا دور کمپ را سیم خاردار کشیده‌اند و چندین دوربین هم روی دیوارها کار گذاشته‌اند تا پناهجویان را ۲۴ ساعته بپایند. این محیط واقعاً دلگیر است و دیدنش هر آدم سالمی را هم دچار افسردگی می‌کند. یک زن پناهجوی سوری هشت سال آزگار است که در چنین محیطی زندگی می‌کند؛ نه اجازه کار دارد، نه اجازه تحصیل.

قصد دولت از اعمال این فشارها این است که پناهجویان به تنگ بیایند و خود بروند. پناهجویان جدید هم راه‌شان را کج کنند و نیایند. به گفته پروفسور آگوست اشتیش، "دولت با این کارها می‌خواهد به پناهجویان حالی کند که از آنها خوشش نمی‌آید. با بلاتکلیف نگهداشتن پناهجویان در چنین وضع اسفباری به آنها فشار می‌آورد که جل و پلاس‌شان را جمع کنند و برگردند".

راهکارهای دولتی

تعداد پناهجویان آلمان، در شش ‌ماه نخست سال ۲۰۱۱، ۲۴ درصد افزایش یافته و به ۲۲ هزار ۸۹۰ نفر رسیده است. اکثراً این پناه‌جویان در پی تحولات "بهار عربی" از کشورهای عربی و آفریقایی آمده‌اند. بنا به قوانین بین‌الملی، هر پناهجویی که وارد منطقه اتحادیه اروپا بشود، باید مورد حمایت قرار گیرد، حتی اگر غیرقانونی آمده باشد. ۲۷ کشور اروپایی عضو این اتحادیه هستند.

همه از حقوق بشر حرف می‌زنیم. از مبارزات آزادیخواهانه مردم در کشورهای تحت ستم ذوق‌زده می‌شویم، اما همین که پناهجویانی از همین کشورها به کشور خودمان (آلمان) می‌آیند، حقوق بشر یادمان می‌رود. به خصوص سیاستمداران خود را به نفهمی می‌زنند.

سال ۲۰۰۳ کشورهای عضو اتحادیه اروپا یک سلسله اصول حداقلی برای رفتار با پناهجویان را تصویب کردند، اما این اصول در کشورهای مختلف اتحادیه یکسان رعایت نمی‌شود. بسته به فقیر یا غنی بودن یا محافظه کار یا مترقی بودن کشورها، رفتار با پناهجویان نیز متفاوت است.

سالانه ده‌ها هزار پناهجو به منطقه کشورهای اتحادیه اروپا وارد می‌شوند. بسیاری از این پناهجویان شرایط بسیار سختی را پشت سر گذاشته‌اند و نیاز به مراقبت دارند، اما در کمپ‌های پناهندگی، کسی را باد نمی‌زنند. کمپ‌ها شلوغ و کثیف است. حتی در یونان، اکثر پناهجویان زندانی می‌‌شوند.

به گزارش سایت خبری فوکوس آلمان، پنجشنبه هفته گذشته در کپنهاگ، وزرای کشورهای اتحادیه اروپا در مورد وضع پناهندگان جلسه داشتند. به تازگی، به علت اعتراض‌های گسترده‌ای که نسبت به وضعیت پناهجویان صورت گرفته است، قرار شده کشورهای عضو اتحادیه، مقررات نگهداری پناهجویان را کمی بهبود بخشند.

مطابق مقررات تازه، از این پس پناهجویان را فقط در شرایط استثنایی می‌شود در شرایط حبس یا توقیف قرار داد. یعنی تنها وقتی که تهدیدی علیه نظم و قانون از سوی آنها احساس شود. بچه‌های بدون همراه نیز به هیچ‌وجه نباید حبس شوند. در صورت داشتن همراه، محبوس کردن بچه‌ها فقط در صورت رضایت خود آنها میسر خواهد بود. از این گذشته، قرار شده است که رسیدگی به وضع سلامت، خورد و خوراک و پوشاک پناهجویان نیز بهتر شود. به ویژه قربانیان شکنجه قرار است از حقوق ویژه برخوردار شوند.

همچنین قرار شده هماهنگی‌هایی صورت گیرد که پناهجویان در اولین کشور اروپایی که وارد آن می‌شوند، تقاضای پناهندگی کنند و به دیگر کشورهای اروپایی نروند که به نظرشان شانس قبولی بیشتر است. به این منظور، اعضای اتحادیه مدارک و اثرانگشت پناهجویان را میان یکدیگر رد و بدل می‌کنند. آنها با این کار، همچنین می‌خواهند مانع شوند که کسی چند بار، در چند جا با اسامی مختلف تقاضای پناهندگی دهد.

بنا به مقررات پناهندگی اتحادیه اروپا که سال ۲۰۰۳ در شهر دوبلین ایرلند تصویب شد، هر پناهجو را می‌‌توان به کشور عضو این اتحادیه برگرداند که نخست وارد آن شده است. حالا به علت شلوغی کمپ‌های بعضی از کشورها (ازجمله یونان) در این مورد می‌خواهند دیگر مته به خشخاش نگذارند.

به گزارش سایت خبری فوکوس، کشورهای شمال اروپا می‌خواهند بار را به دوش جنوبی‌ها بیاندازند. سه کشور فقیر اروپا، یعنی مالت، یونان و قبرس که بیشترین تعداد پناهجویان را جذب کرده‌اند، می‌خواستند بخشی از آنها را به کشورهای دیگر بفرستند. این خواسته‌ای است که به گفته وزیر دادگستری دانمارک، دیگران زیر بار آن نرفتند.

در اصل، وزرای اروپایی، نه برای کمک به پناهجویان، بلکه برای یافتن راه‌های جلوگیری از سیل ورود پناه‌جویان به کشورهای اروپایی دورهم جمع شده بودند. با این حال در این نشست، روی برخی از تدابیر کمکی نیز توافق شد. وزیر اموراجتماعی آلمان، برای سرکوفت زدن به یونان گفت که پنج هزار پناهجویی که از یونان به آلمان آمده بودند، باید مطابق مقررات به یونان پس فرستاده می‌شدند. این امر هنوز محقق نشده است. همچنین چند صد پناهجو نیز از کمپ‌های پناهندگی مالت در آلمان اسکان یافته‌اند.

پانویس:

ویدئوی سایت خبری مونیتور

در همین زمینه:

بی توجهی به حل بحران (گفتار اول)

زندگی سگی پناهندگان (گفتار دوم)

پناهندگان جهان در آینه آمار (گفتار سوم)

رویاهایم را می‌خواهم (گفتار چهارم)

مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد

راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران

پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ

مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

رویاهایم را می‌خواهم

behnam — Tue, 24 Jan 2012 15:56:47 +0000

گفتار چهارم از سلسله گفتارهای پناهندگی

یوخن برنر

برگردان:

اکبر فلاح‌زاده

یوخن برنر* - ابراهیم ۱۵ ساله است که از جنگ در گینه فرار می‌کند. در هامبورگ مدرسه می‌رود و آلمانی یاد می‌گیرد و دوستان زیادی پیدا می‌کند. حالا که سه سال گذشته، قرار است در مورد ماندن یا نماندنش در آلمان تصمیم گرفته شود. ابراهیم و یک نیکوکار آلمانی که قیمومت او را قبول کرده است، دل توی دل‌شان نیست: همین روزها قرار است نامه بیاید. نامه مهمی از اداره خارجی‌ها.

ابراهیم اهل گینه است. گینه، واقع در شمال غرب آفریقا، یک قرن مستعمره فرانسه بود و سال ۱۹۵۸ مستقل و سکوتره (Sékou Touré) رئیس جمهور آن شد. بعد از مرگ سکو توره در سال ۱۹۸۴ ارتش کودتا کرد و قدرت به لانسانا کونته (Lansana Conté) و شورای نظامیان رسید.

کونته ۲۴ سال مستبدانه حکومت کرد، تا اینکه سرانجام در سال ۲۰۰۸ مرد. او قبل از مرگ خیلی‌ها را کشت و کشور را به تباهی کشاند. بنا به گزارش سازمان غیر دولتی شفافیت بین‌المللی (Transparency International) که در مورد رشوه‌خواری و فساد دولت‌ها تحقیق و گزارش‌های سالانه منتشر می‌کند، گینه سال ۲۰۰۶ فاسدترین کشور آفریقایی بود.

این کشور در طول سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ شاهد اعتصاب‌ها و تظاهرات گسترده مخالفان بود. سپتامبر ۲۰۰۹ تظاهرات ۵۰ هزاری نفری مردم به خاک و خون کشیده شد و صدها نفر کشته شدند.

بعد از سال‌ها کش و قوس و تقلب‌های انتخاباتی، انتخابات سال ۲۰۱۰ توانست به ظاهر اوضاع را تا حدی آرام کند، اما اینکه این آرامش، آرامش واقعی یا آرامش قبل از توفان است، هنوز معلوم نیست. به علت جنگ‌های داخلی در کشورهای همسایه (لیبریا و سیرالئون) حدود ۷۰۰هزار پناهنده به گینه سرازیر شده است. با این حال خود گینه‌ای‌ها هم به علت دیکتاتوری نظامی از کشور خودشان فرار می‌کنند. ابراهیم، پناهجوی نوجوان یکی از آنهاست.

ابراهیم حالا ۱۸ ساله است. سه سال پیش گیج و منگ، له و لورده پایش به هامبورگ رسید. بخت یارش بود که یک پیرمرد نیکوکار آلمانی به نام کلاوس انگلهاردت (Claus Engelhardt) قیمومت او را پذیرفت. کلاوس سال‌ها پیش پیمانکار بود، برو بیایی داشت و ۲۵۰ کارگر و کارمند دور و برش می‌پلکیدند. حالا خودش را بازنشسته و با قایق‌های بادبانی سرگرم کرده است. انسان‌دوست است و کمکی اگر از دستش برآید، دریغ نمی‌کند.

او ابراهیم را درحالی پیدا می‌کند که به کلی از خود بی‌خود بوده است. ابراهیم تعریف می‌کند که در خیابان‌های کوناکری (conakry، پایتخت گینه) با پدرش علیه حکومت تظاهرات می‌کرده است که یک دفعه سربازها مردم را به گلوله می‌بندند. مردم فرار می‌کنند. سربازها به خانه‌ها می‌ریزند، مردم را می‌زنند، می‌گیرند و می‌برند. پدر ابراهیم هم گم و گور و ظاهراً کشته می‌شود، اما حکومت مرگ او را عادی و در یک بیمارستان ثبت می‌کند. به خواهر ابراهیم تجاوز می‌شود. اما مادر ابراهیم از حملات جان سالم به در می‌برد. در این حیص و بیص ابراهیم غیبش می‌زند. یکی از دوستان پدر ابراهیم، او را قاچاقی به آلمان می‌فرستد و او سرانجام سر از هامبورگ در می‌آورد.

در بدو ورود، همه چیز برای او غریبه و زبان مردم خشن به‌نظرش می‌رسد. فقط خوبی‌اش این است که اینجا کسی به او شلیک نمی‌کند. ابراهیم در گینه کمی خواندن قرآن و کمی هم زبان فرانسوی را فراگرفته است. او به عنوان پناهجو در آلمان حق کار و ترک محل اقامتش را ندارد، تا تکلیفش معلوم شود، اما این تکلیف لعنتی به این سادگی‌ها و به این زودی‌ها معلوم نمی‌شود.

ابراهیم در آلمان در اتاقکی با چند پناهجوی دیگر زندگی می‌کند. اجازه اقامت ندارد. چیزی دارد که به آن "دولدونگ" (Duldung) می‌گویند. اصطلاح به نسبت توهین‌آمیزی است. دارنده چنین برگه‌ای در آلمان وجودش "تحمل" می‌شود. این برگه‌ها باید هر شش‌ماه یکبار در اداره خارجی‌ها تمدید شود تا اطمینان حاصل شود که دارنده آنها هنوز "تحمل" می‌شود یا خیر.

خیلی‌ها قبل از رسیدن به مرحله "تحمل" اخراج می‌شوند و بعضی دیگر پس از مدت‌ها تحمل، در نهایت اخراج می‌شوند، اما عده‌ای دیگر به دلایل مختلف، از جمله کم بودن سن و سال‌شان تا تعیین تکلیف نهایی همچنان "تحمل" می‌شوند.

کودکانی قربانی جنگ

در سال‌های اخیر شمار بچه‌های کم سن وسالی که به خاطر جنگ، تک و تنها کشورشان را ترک کرده‌اند و یک‌جوری خودشان را به آلمان رسانده‌اند، خیلی زیاد شده است. بیشتر این بچه‌ها از عراق می‌آیند؛ بقیه از اتیوپی، اریتره، گینه و افغانستان. تعداد دقیق‌شان معلوم نیست. انجمن‌های حمایت از پناهندگان، شمار آنها را در حال حاضر بین سه هزار تا پنج هزار نفر تخمین می‌زنند. از این‌ها گذشته، دسته‌ای از بچه‌های جنگ‌زده نیز هستند که پناهجو محسوب نمی‌شوند، اما به آنها همه جور کمک انسان‌دوستانه می‌شود.

در آلمان دهکده‌ای هست برای کمک به بچه‌هایی که از سراسر دنیا، در جنگ مجروح شده‌اند. جواد پسر نه ساله افغان یکی از این بچه‌هاست. جواد داشته در کوچه پس‌کوچه‌ها فوتبال بازی می‌کرده که پایش به مین می‌خورد و از ناحیه چشم و دست و پا مجروح می‌شود. خیلی از این مین‌ها را طالبان کار گذاشته‌اند و بعضی را برای استتار مانند عروسک و اسباب بازی درست کرده‌اند تا قابل رد‌یابی و شناسایی نباشند. پدر و مادر جواد او را به کابل می‌آورند، ولی آنجا دوا و درمان افاقه نمی‌کند و یک سازمان نیکوکار آلمانی او را به آلمان می‌آورد.

این سازمان خیریه چهاربار در سال، بچه‌های مجروح جنگی را برای مداوا به آلمان می‌آورد. تقریباً ۳۰۰ بیمارستان آلمانی بچه‌ها را مجانی مداوا می‌کنند و برای طی دوره نقاهت آنها را به دهکده‌ای در اطراف شهر اوبرهاوزن می‌فرستند. این بچه‌ها بعد از مداوا به کشورهای‌شان بازگردانده می‌شوند، اما بچه‌هایی که مجروح جنگی نیستند حکم دیگری دارند.

کابوس‌های ابراهیم

براساس قوانین موجود، پناهجویان زیر ۱۸ سال از این حق قانونی برخوردارند که مورد سرپرستی قرار گیرند. بهترین شکل هم این است که کسی قیمومت آنها را به عهده گیرد. مانند مورد ابراهیم. وقتی پناهجو به سن ۱۸ سالگی رسید آن‌وقت دیگر داستان دیگری دارد و باید به کمپ پناهندگان برود و روی پای خودش بایستد. ابراهیم به یاد روزهای آتش و دود، شب‌ها کابوس می‌بیند و خوابش نمی‌برد. در مدرسه هم کارهایش خوب پیش نمی‌رود. سر کلاس خمیازه می‌کشد و به جای توجه به درس به دوردست ها خیره می‌شود.

زمستان سال گذشته، حال ابراهیم کمی خوب شده بود، چون در یک گروه تئاتری پناهندگان بازی می‌کرد و تغییر نقش در روحیه‌اش اثر کرده بود تا کمی از خودش و کابوس‌هایش دور شود، اما بعد از مدتی باز مایوس و دچار کابوس شد. بعضی از پناهندگان که هم‌بازی تئاتری او بودند، اخراج شدند و وجود ابراهیم را هم ترس فراگرفت که مبادا ماموران هر آن به سراغ او بیایند.

ابراهیم در این سه سالی که در آلمان بوده، آلمانی را به نسبت خوب یاد گرفته است، اما هنوز با جملات کشتی می‌گیرد. به قیمش "بابا" می‌گوید. یک‌بار که خیلی تقلا کرد چیزی بگوید، گفت: "می خواهم رؤیاهایم را داشته باشم."

در میان کشورهای اروپای غربی، وضع پناهجویان کم‌سن و سال در کشورهای آلمان، پرتقال و سوئد از بقیه جاها بدتر است. در این کشورها اینجور بچه‌ها را برخلاف کنوانسیون سازمان ملل به جای خانواده‌ها یا خانه‌های جوانان، به کمپ‌های پناهندگی می‌فرستند.

به قول کلاوس انگلهاردت همه به ابراهیم دلداری می‌دهند که "اوضاع روبه‌راه می‌شود"، اما او متوجه منظورشان نمی‌شود. کلاوس همراه ابراهیم از مغازه آفریقایی‌های هامبورگ مواد غذایی آفریقایی می‌خرد تا غذای آفریقای درست کنند. او سال‌ها در کشورهای عربی و آفریقای کار کرده است و فرهنگ‌شان را می‌شناسد. او بین پناهندگان اقتصادی که آمده‌اند پول جمع کنند و افرادی مثل ابراهیم فرق می‌گذارد. به گفته او به کسانی مانند ابراهیم حتماً باید کمک کرد.

به تازگی و پیش از تعطیلات سال نو، دادگاهی در هامبورگ چهار هفته به اداره خارجیان شهر وقت داده تا تکلیف ابراهیم را روشن کنند. لحن نامه امید‌بخش است. بعید نیست به ابراهیم اجازه اقامت بدهند.

*منبع: اشپیگل

در همین زمینه:

بی توجهی به حل بحران( گفتار اول)
زندگی سگی پناهندگان( گفتار دوم)

پناهندگان جهان در آینه آمار(گفتار سوم)

مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد

راست‌های افراطی اروپا و پایمالی حقوق مهاجران

پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ

مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

پناهندگان جهان در آینه آمار

behnam — Wed, 18 Jan 2012 19:24:30 +0000

گفتار سوم از سلسله گفتارهای پناهندگی

شیو مالیک

برگردان:

نادیا پارسا

نادیا پارسا - هر سال، در بسیاری از کشورهای جهان، به سبب جنگ، قحطی، بلایای طبیعی، سرکوب‌های سیاسی و شرایط اجتماعی، شمار زیادی از مردم مجبور می‌شوند کشور خود را ترک کنند و به سایر کشور‌های جهان پناهنده شوند.

بر خلاف آنچه انتظار می‌رود، کشورهای توسعه‌یافته و صنعتی مقصد اصلی پناهجویان نیستند. اکثر پناهجویان در کشورهایی سکنی می‌گزیندد که خود شرایط بحرانی دارند و شهروندانشان در سایر کشور‌ها پناهنده‌اند.

برپایه گزارشی که ماه ژوئن سال ۲۰۱۱ از سوی سازمان ملل منتشر شد، کشورهای در حال‌ توسعه‌ نظیر ایران، عربستان و سوریه، خود در راس کشورهای میزبان پناهجویان قرار دارند. گزارش روزنامه انگلیسی‌زبان گاردین، تصویر روشن‌تری از آمار و ارقام پناهندگی در جهان را ارائه می‌دهد.

شیو مالیک - بر اساس گزارش کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، شمار افرادی که به خاطر اجبار، در سرتاسر جهان آواره‌ شده‌اند به بالا‌ترین میزان خود در ظرف ۱۵ سال گذشته رسیده است. این در حالی‌ است که بسیاری از این افراد، در کشورهای فقیری پناهنده‌اند که توان پاسخگویی به نیازهای پناهجویان را ندارند.

گزارش سال۲۰۱۰ کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان تخمین می‌زند که ۷/۴۳ میلیون نفر تا پایان سال گذشته بر اثر جنگ و بلایای طبیعی از کشور خود آواره شده‌اند. بیش از نیمی از این شمار را نیز کودکان تشکیل می‌دهند. قابل توجه است که این آمار، موج تازه مهاجرتی را که به دنبال انقلاب‌ها و رویدادهای موسوم به "بهار عرب" راه افتاده است، در بر نمی‌گیرد.

با توجه به آمار ارائه شده، در حال حاضر ۴/ ۱۵ میلیون پناهنده، ۵/ ۲۷میلیون آواره و ۸۴۰ هزار پناهجو در سراسر جهان وجود دارد. همچنین در این گزارش ۴۸ صفحه‌ای آمده است که در شمار پناهندگانی که هرساله، به کشور‌های خودشان بازمی‌گردند، کاهش قابل ملاحظه‌ای دیده نمی‌شود.

شمار پناهندگانی که سال گذشته به کشور خود بازگشته‌اند به ۱۹۷ هزار و ۶۰۰ نفر کاهش یافته که می‌توان گفت کمترین میزان در طول دو دهه گذشته است. همین مسئله منجر به انتظارهای طولانی پناهجویان برای گرفتن جواب پناهندگی و ماندن آن‌ها در شرایط بلاتکلیف می‌شود. موقعیتی که می‌توان گفت تقریباً نیمی از متقاضیان پناهندگی در آن به سر می‌برند.

در حال حاضر شمار پناهجویانی که منتظر جواب هستند، بیشترین آمار را در طول دهه نشان می‌دهد. آژانس پناهندگان سازمان ملل هم‌چنین تخمین زده است که در حال حاضر، در حدود ۱۲ میلیون نفر در سراسر جهان بی‌وطن و آواره‌اند هستند.

بر پایه گزارش اخیر آژانس پناهندگان سازمان ملل، "بحران بشردوستانه و موقعیت سیاسی در برخی از کشور‌ها" عامل اصلی شرایط ناگوار پناهندگان به حساب می‌آید. هرچند که نسبت به آمار و ارقام سال ۲۰۰۹، کاهش محدودی در شمار پناهندگان جهان مشاهده می‌شود، اما این آمار، موج پناهندگان بهار عرب را در بر نمی‌گیرد.

دلیل اصلی کاهش شمار پناهندگان (نسبت به سال ۲۰۰۹) آن دسته مهاجران افغانی بودند که به کشور خود بازگشتند. با این حال باید اشاره کرد که پس از گذشت ۳۰ سال جنگ مستمر، افغانستان هم‌چنان کشوری تراز اول در افزایش شمار پناهندگان جهان به شمار می‌رود.

۳۰در صد کل شمار پناهندگان جهان را افغان‌ها تشکیل می‌دهند. عراق با ۱/۷ میلیون پناهنده، رتبه دوم جهان را دارد. اگرچه در طول دهه گذشته، شمار پناهندگان کشورهای جنوب صحرای آفریقا کمی کاهش یافته است، اما آمار‌ها کماکان نشان می‌دهند که این میزان با ۲/۱ میلیون نفر از ابتدای سال ۲۰۰۰ است.

برابر آمار اعلامی، کشورهای در حال توسعه، حدود ۸۰درصد جمعیت پناهندگان جهان را در خود جای داده‌اند. پاکستان در حال حاضر، با حضور ۱/۹میلیون پناهنده، بزرگ‌ترین پناهگاه آوارگان جهان است.

این در حالی است که ایران و سوریه، با میزبانی بیش از یک میلیون پناهنده، در رتبه‌های دوم و سوم این فهرست قرار دارند. در میان کشورهای اروپایی، آلمان با حضور۶۰۰ هزار پناهنده در مرتبه چهارم و انگلیس با حضور ۲۳۸ هزار پناهنده ثبت شده، در مقام دهم این جدول قرار دارد. آمریکا نیز که در رتبه نهم است، در مقایسه با انگلستان ۲۶ هزار پناهنده بیشتر دارد.

"منز نایبرگ" سخنگوی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان می‌گوید: "مشخص‌سازی بحران‌های خاص که به افزایش شمار افراد آواره می‌انجامد دشوار است."

برابر آمار اعلامی، کشورهای در حال توسعه، حدود ۸۰درصد جمعیت پناهندگان جهان را در خود جای داده‌اند. پاکستان در حال حاضر، با حضور ۱/۹میلیون پناهنده، بزرگ‌ترین پناهگاه آوارگان جهان است.

به گفته او، کشورهای صنعتی باید در زمینه پذیرش پناهجویان مسئولیت بیشتری بپذیرند: "در اروپا، این برداشت که کشورهای صنعتی در حال غرق شدن در خیل پناهندگان هستند خیلی فراگیر و شایع است، ولی واقعیت این است که سیل پناهندگان بیشتر رو به سمت کشورهای فقیر دارد. کشورهای فقیر نمی‌توانند از پس این‌همه پناهنده برآیند. به همین دلیل نیز کشورهای ثروتمند باید کمک کنند."

نایبرگ هم‌چنین از لزوم حل‌وفصل سریع درگیری‌ها سخن می‌گوید: "ما نگران وضعیت هفت میلیون پناهجویی هستیم که برای مدت‌های طولانی، (گاهی بیشتر از ۱۰ یا حتی ۳۰ سال) در کمپ‌ها به سر می‌برند. ما از جامعه جهانی خواسته‌ایم که تلاش بیشتری را برای حل مسئله و تعارض‌های موجود به کار بندند."

گزارش اخیر آژانس نشان می‌دهد که در سپتامبر سال ۲۰۱۰، ژاپن نخستین کشور آسیایی بود که براساس برنامه رسمی اسکان پناهجویان، به تعدادی از پناهندگان اجازه اقامت داد. در چهارچوب این طرح ژاپن به ۱۸ خانواده می‌انماری پناهندگی داد. این در حالی است که بنا به گزارش آژانس، در ماه مارس ۵۹۰ هزار ژاپنی به سبب سونامی "فوکوشیما" آواره شدند.

در همین زمینه:

بخش اول گفتارهای پناهندگی - بی توجهی به حل بحران

بخش دوم گفتارهای پناهندگی - زندگی سگی پناهندگان

زندگی سگی پناهندگان

behnam — Thu, 05 Jan 2012 17:28:19 +0000

گفتار دوم از سلسله گفتارهای پناهندگی

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده - به تازگی، دو پناهجوی ایرانی در کوه‌های یونان یخ زدند. یک کشتی حامل حدود ۲۵۰ پناهجوی ایرانی، افغانی و عراقی هم چندی پیش غرق شد که فقط ۳۳ نفرشان نجات یافتند، اما آنهایی هم که غرق نشدند، نجات نیافتند و دوباره در شرایط دشوار زندگی غرق شدند.

"تاتس" از روزنامه‌های چپ آلمان چندروز پیش مصاحبه‌ای انجام داده است با یک پناهنده آفریقایی که بدون پاسپورت در آلمان زندگی می‌کند. تجربیات او درد‌آور است، اما به درد همه می‌خورد. به ویژه به این دلیل که او صادقانه و بدون اغراق حرف زده است.

او در زمره پناهجویانی است که اصطلاحاً به آن‌ها "اقتصادی" می‌گویند. پناهندگان سیاسی چنان که می‌دانیم، وضع‌شان به مراتب بد‌تر است. چون در صورت اخراج، دستگیری و زندان در انتظارشان است. با این حال اگر منصفانه قضاوت کنیم، پناهندگان اقتصادی نیز مشکلات‌شان مستقیم یا غیرمستقیم، "سیاسی" است. منتهی کشورهای پناهنده‌پذیر این استدلال را نمی‌پذیرند، چون می‌ترسند کشورشان چنان از پناهنده پر شود که دیگر برای خودشان جا نباشد.

آن‌ها این نکته را فراموش می‌کنند که بنا به خصلت استثمارگرانه سرمایه جهانی، خوشبخت بودن اروپا و آمریکا به قیمت بدبخت شدن جهان سوم حاصل می‌شود.به هرحال این دعوای پیچیده‌ای است که جنبه‌های مختلف دارد و ما هم به تنهایی نمی‌توانیم آن را حل کنیم. ما همه دردمندیم و ساده‌ترین کار این است که با هم درد دل کنیم. حرف‌های یوسف، پناهنده آفریقایی حرف و درد خیلی‌ها است.

***

یوسف یکی از صد‌ها هزاری است که بدون هیچ برگه قانونی، پنهانی در آلمان به سر می‌برد و از زندگی سگی جانش به لب رسیده است. با این حال، سبک و سنگین که می‌کند، می‌بیند همین زندگی هم دست کم از نظر اقتصادی خیلی بهتر از زندگی در آفریقاست. یوسف به شکل "سیاه" کار می‌کند. صبح کله سحر پا می‌شود و می‌رود سر کار و تا بوق سگ در آشپزخانه جان می‌کند و نیمه‌های شب له و لورده به خانه برمی‌گردد. "خانه" اتاقکی است که با یک مستأجر عیال‌وار در آن به‌طور شریکی زندگی می‌کند.

می‌گوید: "من راستش اسمم یوسف نیست، اما از این اسم خوشم می‌آید. یوسف پسر یعقوب بود و به مصری‌ها فروخته شد. او باید در سرزمین غریب با زندگی دست و پنجه نرم می‌کرد. عین خود من در آلمان. نه ماه است که اینجایم، هیچ برگه هویتی هم ندارم. ۳۰ سالم است و زن و دو بچه‌ام در آفریقا هستند. دخترم سه ساله و پسرم دوساله است. چون اجازه اقامت ندارم، خانه هم ندارم. پیش یک خانواده پناهنده دیگر که دوتا اتاق اجاره کرده‌اند، زندگی می‌کنم.

زندگی که چه عرض کنم: دوتا بچه دارند و من شب‌ها گوشه‌ای از اتاق کنار آن‌ها می‌خوابم. برای آنکه صبح‌های زود بیدارشان نکنم موبایلم را می‌گذارم زیر سرم. چهار و نیم صبح پا می‌شوم، یواشکی رخت و لباس می‌پوشم و پاورچین از خانه می‌زنم بیرون تا کسی بیدار نشود. در آشپزخانه رستورانی در هامبورگ کار می‌کنم. کارم تا نیمه‌های شب طول می‌کشد. فقط یکشنبه‌ها تعطیلم.

مشکل بزرگم این است که وقت استراحت و سر خاراندن ندارم. اگر عیال‌وار نبودم اینجور پدر خودم را در نمی‌آوردم. همیشه فکر می‌کردم آدم در اروپا زود پولدار می‌شود. کسانی که از اینجا به آفریقا برمی‌گردند با پول‌شان پز می‌دهند. کلی هم خالی‌بندی می‌کنند. مدعی می‌شوند که در تعمیرگاه ماشین یا کارخانه پارچه‌بافی کار کرده‌اند، اما حالا که خودم اینجا هستم، می‌فهمم که دروغ می‌گفته‌اند تا خودشان را از تنگ و تا نیندازند.

در آفریقا دستم به کار بند بود. در نخلستان کار می‌کردم، اما بدبختی این بود که مزد بخور و نمیری می‌گرفتم و کفافم را نمی‌داد. از پس شهریه مدرسه دخترم هم بر نمی‌آمدم. تازه گذشته از بچه‌های خودم، بار خرج هفت تا خواهر و برادر ریز و درشت هم روی دوش من بود، چون پدر مادرم مرده‌اند و من فرزند ارشد و نان‌آور خانواده بودم.

صاحبکارم اینجا در هامبورگ گفته فقط چهارهفته می‌توانم پیشش کار کنم. چون می‌ترسد مأموران کنترل کار سیاه سر و کله‌شان پیدا بشود و جریمه‌اش کنند. به‌هرحال باز خدا پدر او را بیامرزد که تا به حال روزی یک خانوده ۱۱ نفره را داده است. من هرماه هرچه در می‌آورم می‌فرستم برای خانواده‌ام در آفریقا.

در آفریقا همه بچه‌ها فکر و ذکرشان مهاجرت به اروپا و آمریکاست. پسرعموهای خودم در کانادا هستند. هفت، هشت سالم بود که یک‌بار یکی از همین پسرعمو‌ها به من گفت: "درست را تمام کن، خودم می‌آیم می‌برمت"، اما قالم گذاشت. پسرعموهای دیگرم هم خالی بستند و به من وعده سر خرمن دادند.

چندسال پیش یکی دیگر از اقوام‌مان که در ایتالیا زندگی می‌کند، شنیده بود مستأصل شده‌ام و راه و چاه پیش پایم گذاشت. گفت برو لیبی، از آنجا با کشتی بیا ایتالیا. شال و کلاه کردم که راهی بشوم، اما خانواده‌ام مخالفت کرد. تا اینکه بالاخره یک سال پیش دلم را زدم به دریا. چون دیگر طاقتم تمام شده بود. بلیت و گذرنامه جعلی برای سه ماه اقامت در اسپانیا برایم شش هزار یورو آب خورد. عمه‌ام مزرعه کاکائو‌اش را پیش بانک گرو گذاشت و این پول را قرض کرد تا اقساطش را پنج ساله پس بدهد.

زنم اول از ماجرا خبر نداشت، اما یکبار که داشتم تلفنی با قاچاقچی حرف می‌زدم، به اصطلاح گوش ایستاد و از ماجرا بو برد. از آن به بعد تو لک رفت. به او گفتم اگر درست شود و کارم راه بیافتد خوشبخت می‌شویم و دیگر خنده از لبت نمی‌رود. حالا هم خوشبخت است. چون من هرماه برای خانواده پول می‌فرستم.

ما آفریقایی‌ها خیلی‌ خرافاتی هستیم. آفریقایی‌ها از طرح‌هایی که در کله‌شان دارند با کسی حرف نمی‌زنند، چون می‌ترسند اجنه بو ببرند و چوب لای چرخ‌شان بگذارند. من خودم حتی به خواهر و برادرانم موضوع را نگفتم. گفتم یک هفته می‌روم جایی در یک معدن دورافتاده کار می‌کنم و برمی‌گردم. پایم که به اسپانیا رسید، به آن‌ها زنگ زدم و همه شاخ درآوردند.

اینجا بعضی زن‌هایی که حامله هستند، حاضرند ده هزار یورو بدهند تا کسی گردن بگیرد که پدر بچه‌شان است. اینجوری آدم اوراق هویت و اجازه کار هم گیرش می‌آید. اگر هم اداره و این جورجاها، آزمایش خون بخواهند، می‌شود پدر واقعی را پیدا کرد و برای آزمایش فرستاد تا گندش در نیاید.من یکی که حاضرم در ازای اوراق هویت قانونی، ماهانه بخشی از درآمدم را دودستی تقدیم کنم. بالاخره شما هم در کشورتان مالیات لازم دارید دیگر!

به اسپانیا که رسیدم فقط دودست لباس، یک مسواک، یک حوله و یک انجیل همراهم بود. آنجا چندبار در مزرعه هندوانه کار کردم. پدرم درآمد. زندگی به‌قدری سخت بود که خیلی از کارگران آفریقایی برای کاستن از رنج به اعتیاد روی آورده بودند. من سه ماهی آنجا کج‌دار و مریز طی کردم و بعد با اوراق جعلی سوار قطار شدم و به هامبورگ آمدم. چون منطقه شنگن بود کسی جلویم را نگرفت.

برداشتی که من از آلمان داشتم، یک چیز بود، آلمانی که دیدم یک چیز دیگر. آنچه در تلویزیون دیده بودم از زمین تا آسمان با آنچه دیدم فرق داشت. پیش خودم حساب کرده بودم اینجا در آلمان یک زن سفید بگیرم و بچه‌های قد و نیم‌قد سیاه و سفید درست کنم و ماندنی بشوم، اما فرهنگ اینجا را که دیدم، دیدم نه، جور در نمی‌آید. این‌ها خدا نشناسند. آدم‌ها در این ولایت جوری بار می‌آیند که خودخواه باشند. یک‌بار سر کار در آشپزخانه دستم روی اجاق سوخت و تاول زد، اما صاحب کارم اصلاً نپرسید حالت چطور است؟ تنها چیزی که برای او اهمیت دارد این است که با سرعت، خرکاری کنم.

به هرحال اگر بتوانم سه سال اینجا بمانم و کار کنم و خودم را ببندم، خیلی خوب می‌شود. کسانی که اینجا بچه‌دار می‌شوند در بازگشت مشکل فرهنگی پیدا می‌کنند، چون بچه‌ها به زندگی اینجا عادت می‌کنند و نمی‌توانند ترک عادت کنند.

اگر همه چیز رو به راه باشد، یک‌ساله می‌توانم بدهی عمه‌ام به بانک را تسویه کنم و آن وقت همه‌چیز روی غلتک می‌افتد. هفته آینده هم قرار است برای کار با صاحب یک کیوسک ساندویچ فروشی حرف بزنم. مشکلم اجازه کار است. یک بنده خدایی را پیدا کرده‌ام که ۱۵۰ یورو می‌گیرد و اوراق و برگه‌های اقامت، کار و بیمه‌اش را به من می‌دهد. مشکلش این است که قیافه‌ام به عکس او نمی‌خورد. او سفید است، من سیاه. آخر این هم قیافه است، شما‌ها دارید؟!(می‌خندد(

اینجا بعضی زن‌هایی که حامله هستند، حاضرند ده هزار یورو بدهند تا کسی گردن بگیرد که پدر بچه‌شان است. اینجوری آدم اوراق هویت و اجازه کار هم گیرش می‌آید. اگر هم اداره و این جورجاها، آزمایش خون بخواهند، می‌شود پدر واقعی را پیدا کرد و برای آزمایش فرستاد تا گندش در نیاید. زنی را می‌شناسم که سه تا بچه دارد از سه آدم مختلف. حساب کنید چقدر برایش آب خورده. چه کار باید کرد؟ بالاخره کار باید یک جوری راه بیافتد. من یکی که حاضرم در ازای اوراق هویت قانونی، ماهانه بخشی از درآمدم را دودستی تقدیم کنم. بالاخره شما هم در کشورتان مالیات لازم دارید دیگر!

با خانواده‌ام در آفریقا خیلی به‌ندرت حرف می‌زنم. اولاً که وقتش را ندارم، دوماً هم تماس تلفنی خیلی گران است: یک ربع تماس تلفنی دو و نیم یورو تمام می‌شود که من امکانش را ندارم.نمی‌دانم کی برمی‌گردم. بعضی‌ها را می‌شناسم که وقتی برگشته‌اند، بچه‌های‌شان آنها را نشناخته‌اند. من هم از همین می‌ترسم! اگر اوراق هویت داشتم می‌توانستم زن و بچه‌ام را دعوت کنم. آن‌ها روح‌شان هم خبر ندارد که من در چه شرایطی دارم سر می‌کنم.

دخترم پشت تلفن می‌پرسد: "بابا کی می‌آیی؟" می‌گویم: درس‌هایت را بخوان، بزرگ که شدی می‌آیم برت می‌دارم و می‌آورم اروپا. او هم دلگرم می‌شود و بهتر به درس و مشقش می‌رسد. به هرحال بچه‌هایم باید خودشان تصمیم بگیرند. من فقط دوست دارم بهتر آموزش بیبند تا خودشان راه خودشان را بیابند.

بعضی وقت‌ها دوستان و بچه‌محل‌ها زنگ می‌زنند. پول و موبایل و... می‌خواهند. دل‌شان خوش است! فکر می‌کنند اینجا دارند مرا باد می‌زنند!

منبع: روزنامه آلمانی تاتس

در همین زمینه:

بخش اول گفتارهای پناهندگی - بی توجهی به حل بحران

کابوس‌های رهایی

behnam — Thu, 15 Dec 2011 16:48:12 +0000

خاطرات رنج‌آور بازماندگان قایق غرق شده در استرالیا

پرویز پناه

پرویز پناه - امروز پناهجویان استرالیا، خاطره غرق شدن قایق پناهجویان معروف به SIEV221را به یاد می‌آورند که روز ۱۵ دسامبر پس از برخورد با صخره‌ها، تکه‌تکه و بعد از مدتی روی آب‌های حوالی جزیره کرسمس ظاهر و شناور شد.

سیدحسین حسینی، یکی از آن ۳۹ پناهجویی است که از این حادثه جان سالم به در بردند. او در حال حاضر در استرالیا زندگی می‌کند. وی از به یاد آوردن خاطرات آن فاجعه رنج می‌برد، زیرا پسرش سام، همسرش مریم و یک تن دیگر از اعضای خانواده‌اش جزو آن ۵۰ پناهجویی بودند که در آن روز غرق شدند.

حادثه صبح‌ زود، ساعت شش اتفاق افتاد: قایق چوبی آنان با صخره‌های برنده برخورد کرد و تمام سرنشینان آن در میان امواج خشن و صخره‌های نا‌هموار‌‌ رها شدند. ساکنان جزیره کرسمس سعی می‌کردند با پرتاب جلیقه‌های نجات و دیگر امکانات در دسترس به پناهجویان کمک کنند تا تیم نجات برسد و آنها را نجات دهد، اما توفان خشن‌تر از این حرف‌ها بود.

آقای حسینی می‌گوید: "چیزهایی که از این فاجعه در خاطرم مانده بیشتر مربوط به همسر‌ و فرزندم است... هیچ‌وقت نمی‌توانم این ماجرا را از ذهنم بیرون کنم. من با کابوس مدام زندگی می‌کنم." زندگی جدید سیدحسین حسینی تبدیل به جهنم شده است. او قادر به کار و حتی ظاهر شدن در جامعه نیست و تنها در آپارتمانش زندگی می‌کند. بر اساس گزارش رسانه‌های استرالیا، ماه گذشته او کوشش کرده بود تا خودش را بکشد که خوشبختانه جان سالم به‌در می‌برد و در حال حاضر در بیمارستانی مخصوص امراض روانی با خاطرات سفرش در آن قایق مبارزه می‌کند.

کابوسی به نام زندگی

ماجرای مهاجرت وی، از پرواز به اندونزی و پرداختن ۲۲ هزار دلار آمریکا به یک قاچاقچی برای رسیدن خودش و فامیلش به صورت غیر قانونی به استرالیا شروع می‌شود:" در قایق SIEV221 بودیم و شب اول چندان بد نبود، اما سپس باد تندی شروع شد و امواج بزرگ‌تر و بزرگ‌تر شدند.

صبح‌هنگام، دریا واقعاً دلهره‌آور شده بود. ما دعا می‌کردیم. گریه می‌کردیم و قرآن می‌خواندیم. تمام کودکان حاضر در قایق فریاد می‌کشیدند. همه با یکدیگر خداحافظی می‌کردند. به گفته وی، پس از ساعت‌ها تحمل فشار و عذاب، وقتی جزیره کرسمس را می‌بینند اندکی احساس آرامش می‌کنند: "حدود ساعت چهار صبح بود. ما جزیره را دیدیم. یعنی تنها می‌توانستیم چند نقطه روشن را ببینیم. واقعاً امیدوار بودیم و فکر می‌کردیم: خدایا! زنده می‌مانیم. دریا اما خشن بود و موتور قایق درست کار نمی‌کرد و موج بزرگی ما را به طرف صخره‌های نا‌هموار جزیره کرسمس پرتاب کرد."

سیدحسین حسینی در مورد آنچه بعد از این لحظه اتفاق می‌افتد توضیح می‌دهد: "در برخورد با صخره‌ها، تخته‌های قایق شکاف برداشت و آب به درون رخنه کرد. حدود ۴۰ تا ۷۰ تن روی هم پرتاب شدند. جوری که من تلاش می‌کردم دست همسرم را بگیرم اما نمی‌شد. همه از هم جدا شده بودند."

صبح‌هنگام، دریا واقعاً دلهره‌آور شده بود. ما دعا می‌کردیم. گریه می‌کردیم و قرآن می‌خواندیم. تمام کودکان حاضر در قایق فریاد می‌کشیدند. همه با یکدیگر خداحافظی می‌کردند.

او فکر می‌کند که توسط تخته چوبی به میان صخره‌ها پرتاب شده است. حتی می‌گوید کوشش می‌کرده توسط ریسمانی که از سوی ساکنان جزیره آویزان شده بوده خود را نجات دهد، اما بعد روشن می‌شود که وی بعد از غرق شدن قایق، توسط امواج به میان صخره‌ها پرتاب شده است. او دوباره شنا می‌کند و به محل غرق شدن قایق برمی‌گردد و در میان اجساد شناور در آب، همسر و پسر عمویش را جست‌وجو می‌کند ولی نمی‌تواند آنها را بیابد. سرانجام جسد فرزندش "سام" را پیدا می‌کند، ولی جسد مریم هرگز یافت نمی‌شود.

بازگویی این خاطرات تلخ باعث افزایش فشار روانی حسین می‌شود. می‌گوید: "هنوز حس می‌کنم همسرم زنده است. چون پیدایش نکردم. فکر می‌کنم آنجاست. وقتی برای ملاقات کسی یا کاری بیرون می‌روم، برای مدت طولانی نمی‌توانم بمانم، زیرا فکر می‌کنم مریم منتظرم است."

او خطاب به ایرانی‌هایی که می‌خواهند به گونه‌ای غیر قانونی و با قایق به استرالیا بیایند می‌گوید: "لطفاً چنین خطری را متقبل نشوید. واقعاً ارزش آن را ندارد که فکر می‌کنید. شما از دست دادن هر چیزی را در زندگی‌تان می‌توانید قبول کنید، اما نه از دست دادن فامیل‌تان را. قطعاً و صد در صد نمی‌توانید."

با این حال بر اساس آمار دولت استرالیا در سال جاری، ورود قایق‌های مهاجران غیر قانونی به آن کشور، نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.

* توضیح تصویر: دو تن از بازماندگان حادثه ۱۵ دسامبر جزیره کرسمس، در نخستین سالروز این حادثه، یاد قربانیان آن را گرامی می‌دارند. عکس از: Kent Retallick

ویدئو کوتاهی از حادثه:

پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ

behnam — Fri, 07 Oct 2011 16:37:17 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش - شماری از پناهجویان ایرانی در اعتراض به بلاتکیفی و عدم پاسخگویی اداره امور مهاجرت در کشورهای سوئد و نروژ، دست به اعتصاب و اعتراض زده‌اند. در میدان اصلی شهر استکهلم (Sergelstog) پایتخت سوئد، ۲۰ تن از پناهجویان ایرانی از روز ۲۰ سپتامبر با برپاکردن یک چادر به مدت یک هفته است که در اعتصاب غذا به سر می‌برند و یکی از آنان لب‌های خود را به نشانه اعتراض دوخته است.

ریبوار ابراهیم زادیان، سخنگوی پناهجویان ایرانی در سوئد به زمانه می‌گوید: "کشور سوئد قصد بازگرداندن این دسته از پناهجویان را دارد و بیشتر ما دارای سابقه سیاسی در احزاب کرد ایرانی هستیم."

ندا شهبازی، فعال حقوق بشر مقیم سوئد در توضیح علت بلاتکلیفی این دسته از پناهجویان به زمانه می‌گوید: "سوئدی‌ها بر این باورند وضعیت حقوق بشر در ایران به آن شکلی که پناهجویان تعریف می‌کنند، وخیم نیست و آنان می‌توانند به کشور خود بازگردند."

چادر محلی امن برای پناهجویان ایرانی!

بنا به گزارش فعالان حقوق بشردر ایران، سالانه شمار زیادی از شهروندان در کردستان به اتهام "همکاری با احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی" با احکام سنگین و بازداشت‌های طولانی مدت روبه‌رو می‌شوند. تعدادی از فعالان سیاسی نیز در همین رابطه به اعدام محکوم می‌شوند.

به گفته این دسته از پناهجویان، بیشتر آنان از فعالان سیاسی کردستان هستند و چندین سال در احزاب کرد فعالیت داشته‌‌اند و هم اکنون راه بازگشت به ایران را ندارند. هم‌چنین در میان آنان کسانی حضور دارند که پس از انتخابات بحث‌برانگیز ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ مجبور شده‌اند از ایران خارج شده‌اند.
آقای ابراهیم زادیان به زمانه می‌گوید، از ۲۰ سپتامبر، ۲۰ تن از پناهجویان در میدان Sergelstog استکهلم دست به اعتراض و اعتصاب زده‌اند.

اسامی برخی از آنان رسول شریفی، امید خضرپور، جعفر قادری، کریم الیاسی، مجید الیاسی، خالد امینی (سوران)، خبات هنرمند، ادریس رشیدی، محمدامین احمدیان و فریدون حسن آذرپور است. در بین این پناهجویان، فریدون حسن‌آذر‌پور به نشان اعتراض لب‌های خود را نیز دوخته است.

آن‌ سو‌تر در کشور همسایه، نروژ نیز تعدادی دیگر از پناهجویان ایرانی پس از یک ماه زندگی در چادر، مسیر ۶۲۰ کیلومتر را با پای پیاده از شهر اسلو به سمت شهر تروندهیم نروژ طی کرده‌اند. عرفان تاژ، پناهجوی کرد ایرانی به زمانه می‌گوید: "از روز دوم ماه جولای اعتراض‌های خود را شروع کرده‌ایم و من از آن زمان تا کنون در کیسه‌خواب می‌خوابم."

خانم شهبازی می‌گوید: "این افراد اکثرا فعالان سیاسی و شناخته شده کرد ایران هستند برخی‌ها بیش از هفت سال است در سوئد هستند و پرونده‌هایشان نیز بسته شده است، دیگر راهی جز این کار ندیده‌اند."پناهجویان می‌گویند، شماری زن و کودک نیز که از اعضای خانواده‌های پناهجویان هستند در محل اعتصاب با آنان حضور دارند.

خانم شهبازی با اشاره به این که در کشور سوئد به حقوق کودکان احترام فراوان گذاشته می‌شود، تاکید کرد: "ولی با یک کودک پناهنده مثل‌‌ دیگر پناهندگان رفتار می‌کنند. یعنی این کودک را هم همانند پدر و مادرش پناهنده می‌بینند؛ هرچند در این کشور متولد شده است."

پناهجویان نروژ

آن ‌طرف مرزهای سوئد در نروژ هم شمار دیگری از پناهجویان ایرانی دست به اعتراض زده‌اند. پناهجویان ایرانی در این کشور نیز در اعتراض به بلاتکلیفی خود در ابتدا یک ماه را در چادری در برابر کلیسایی در شهر اسلو به سر برده‌اند.

عرفان تاژ یکی از پناهجویان کرد ایران می‌گوید: "پلیس اسلو چادر ما را جمع کرد و اجازه نداد آنجا بمانیم. ما نیز همراه با شماری از پناهجویان دیگر کشور‌ها، ۶۲۰ کیلومتر را به طرف شهر تروندهیم طی کرده‌ایم."

آقای تاژ با اشاره به اینکه این پناهجویان هم‌اکنون نیز اعتراض‌های خود را به صورت تجمع و راهپیمایی در شهر تروندهیم ادامه می‌دهند، می‌افزاید: "از روز دوم جولای در یک کیسه خواب می‌خوابم." به گفته این پناهجوی ایرانی، برخی از مقامات شهر تروندهیم از لحاظ بهداشتی به آن‌ها کمک کرده‌اند اما واکنش خاصی از اداره امور مهاجرت ندیده‌اند.

عرفان تاژ به سه تن از پناهجویان اشاره می‌کند که پیشتر از سوی دولت نروژ به ایران بازگردانده شده‌اند و می‌گوید، تعدادی از آنان دو بار پاسخ منفی از اداره امور مهاجرت دریافت کرده‌اند و خطر بازگرداندن آنان نیز وجود دارد.

بازگرداندن اجباری

سازمان ملل متحد، چندی پیش اعلام کرد که پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در خردادماه سال ۱۳۸۸، شمار پناهجویان ایرانی، رشدی قابل ملاحظه داشته است. به نظر می‌رسد همزمان با افزایش شمار متقاضیان پناهندگی از سوی ایرانیان، سخت‌گیری‌های بیشتری نیز در مورد قبولی آنان در کشورهای اروپایی اعمال شده است.

به گزارش زمانه، رحیم رستمی پناهجوی ایرانی، در تاریخ ۲۰بهمن ماه سال ۱۳۸۹در حالی‌که قصد بازکردن یک حساب بانکی را داشت، توسط پلیس امور مهاجرت نروژ دستگیر و روز بعد همراه دو پلیس نروژی به ایران بازگردانده شد. او پس از رسیدن به تهران و تحویل به پلیس فرودگاه، مورد بازجویی قرار گرفت و به زندان اوین منتقل شد.

ندا شهبازی می‌گوید: "اداره امور مهاجرت سوئد می‌گوید وضعیت حقوق بشر در ایران آن طور که شما تعریف می‌کنید وخیم نیست. ما تشخیص می‌دهیم که مشکلی ندارید و می‌توانید برگردید! به تازگی هم تهدید به بازگردادن پناهجویان می‌کنند، درحالیکه قبلاً این کار را نمی‌کردند و خودشان کسی را باز نمی‌گرداندند."

پیشتر محمود امیری‌مقدم، سخنگوی "سازمان حقوق بشر ایران" به زمانه گفته بود: "به تازگی یک خبرگزاری وابسته به یک ارگان امنیتی نوشته: با توجه به ماده۷ قانون مجازات اسلامی هر یک از اتباع ایرانی که در خارج از کشور مرتکب جرم شده و به ایران بازگردانده شوند مجازات خواهند شد، چنانچه این فرد از طریق کیس‌نویسی برای پناهندگی اقدام کرده باشد به اتهام تبلیغ علیه نظام تحت تعقیب کیفری قرار خواهد گرفت."

در همین زمینه:

پناهجوی کرد در زندان اوین

کسی به داد ما نمی‌رسد!