سومالی

ماهیگیری غیرمجاز، دزدی دریایی و فقر

behnam — Thu, 05 Apr 2012 13:27:00 +0000

بیژن روحانی

آیا ماهیگیری غیر مجاز و خارج از ظرفیت توسط کشتی‌های اروپایی و چینی با رشد دزدی دریایی در آفریقا ارتباط دارد؟

به تازگی اتحادیه‌های ماهیگیری در سنگال در غرب آفریقا، هشدار داده‌اند که چنانچه روند ماهیگیری غیر قانونی توسط شناورهای خارجی در آب‌های آنها مهار نشود، پدیده دزدی دریایی در آب‌های سنگال نیز مانند سومالی، در شرق آفریقا، به یک مشکل و تهدید بین‌المللی تبدیل خواهد شد. آثار زیانبار اقتصادی ناشی از حمله دزدان دریایی در سومالی سالانه بیش از ده میلیارد دلار برآورد شده است.

به گفته فائو، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، تمام منابع آبزیان در غرب آفریقا یا به‌طور کامل یا بیش از حد مجاز مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند و اکنون برای بیش از یک و نیم میلیون نفر از ساکنان محلی که زندگی آن‌ها به همین منابع محدود وابسته است، مشکلات اقتصادی بسیار عمیقی به وجود آمده است. براساس آمار، شناورهای ماهیگیری اروپایی تنها در آب های میان موریتانی و مراکش سالانه بیش از ۲۳۵ هزار تن ماهی‌های مختلف را صید می‌کنند و ده‌ها هزار تن ماهی دیگر را نیز در آب‌های سیرالئون، غنا، گینه بیسائو و کشورهای دیگر با تورهای عظیم خود شکار می‌کنند.

ناامنی و فقر در سومالی

آغاز دزدی دریایی توسط راهزنان مسلح در آب‌های سومالی که اینک به یک خطر بزرگ برای بسیاری از کشتی‌ها تبدیل شده است به دهه ۱۹۹۰ میلادی باز‌می‌گردد، یعنی زمانی که "سیاد بری"، دیکتاتور نظامی در سومالی سقوط کرد و نیروی دریایی و گشت‌های ساحلی در این کشور به شدت تضعیف و بخش‌هایی از آن منحل شدند.

به گفته فائو، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، تمام منابع آبزیان در غرب آفریقا یا به‌طور کامل یا بیش از حد مجاز مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند و اکنون برای بیش از یک و نیم میلیون نفر از ساکنان محلی که زندگی آن‌ها به همین منابع محدود وابسته است، مشکلات اقتصادی بسیار عمیقی به وجود آمده است.

در آن زمان ده‌ها هزار نفر از مردمی که زندگی‌ آن‌ها به دلیل خشکسالی‌های فراوان و فقر در سومالی با سختی فراوان روبه رو شده بود به مناطق ساحلی روی آوردند و با تشکیل اجتماعات ماهیگیری به گذران زندگی پرداختند و به این تریتب دریا و ماهیگیری تنها راه ممکن برای ادامه حیات آن‌ها شد. با آغاز جنگ‌های داخلی در سومالی، شناورهای ماهیگیری از کشورهای دیگر به‌طور غیر قانونی وارد آب‌های سومالی می‌شدند و در حجم انبوه به صید انواع خرچنگ، لابستر و ماهیان آب‌های گرم در شاخ آفریقا می‌پرداختند.

در نهایت ساکنان سواحل سومالی که زندگی خود را به دلیل از بین رفتن منابع حیاتی و غارت‌ آن‌ها در خطر می‌دیدند سلاح به دست گرفتند و به مقابله با این شناورهای غیر قانونی رفتند، اما از طرف دیگر دزدی و راهزنی دریایی در این آب‌ها نیز به این ترتیب آغاز شد. در حقیقت مبالغی که شرکت‌ها و کشتی‌های ماهیگیری برای آزاد کردن گروگان‌هایشان به گروه‌های مسلح، اما فقیر در آب‌های سومالی می‌پرداختند مشوق آن‌ها برای دزدی و گروگان‌گیری دریایی شد.

از طرف دیگر کشتی‌های ماهیگیری غیر قانونی نیز برای آنکه از خود در برابر این راهزنان محافظت کنند، به جنگ‌سالاران در سومالی نزدیک شدند و حمایت برخی از ‌آن‌ها را جلب کردند و به این شکل برخی از این کشتی‌ها با محافظت گروه‌های مسلح در سومالی به ماهیگیری غیر قانونی می‌پرداختند.

از سوی دیگر گفته می‌شود تخلیه مواد سمی و ضایعات شیمیایی توسط کشتی‌های خارجی در آب‌های سومالی به شدت به محیط زیست دریایی این منطقه آسیب زد و بر میزان صید ماهی توسط ماهیگیران محلی تاثیر منفی گذاشت.

بنابراین دست‌اندازی غیر قانونی به منابع طبیعی، تخریب محیط زیست دریایی، فقر و جنگ یک چرخه‌ معیوب از فساد و دزدی و ویرانی را در سومالی شکل داده است. اگرچه این نظریه در مورد دلایل پاگرفتن دزدی دریایی در آب‌های سومالی مورد حمایت بسیاری است، اما برخی دیگر ازجمله کارشناسان "موسسه سلطنتی خدمات دفاعی و امنیتی" در بریتانیا که در خصوص این پدیده در سومالی مطالعاتی کرده‌اند معتقدند که نمی‌توان تنها از ماهیگیری خارج از ظرفیت و غیر قانونی به عنوان عامل اصلی به وجود آمدن راهزنی دریایی در سومالی و شرق آفریقا نام برد.

براساس آمار، شناورهای ماهیگیری اروپایی تنها در آب های میان موریتانی و مراکش سالانه بیش از ۲۳۵ هزار تن ماهی‌های مختلف را صید می‌کنند و ده‌ها هزار تن ماهی دیگر را نیز در آب‌های سیرالئون، غنا، گینه بیسائو و کشورهای دیگر با تورهای عظیم خود شکار می‌کنند.

به اعتقاد آنان، دزدی دریایی تنها برای کسب درآمد توسط گروه‌های مسلح به وجود آمده است و ادعای آن‌ها برای حفاظت از ماهیگیری در آب‌های ساحلی تنها یک عذر غیر موجه برای مشروع نشان دادن اعمال خود به ساکنان محلی است. این موسسه، دزدی دریایی در سومالی را بزرگ‌ترین تهدید دریایی پس از جنگ جهانی دوم نام داده است.

روزنامه "گاردین" نیز در گزارشی در سوم آوریل به‌طور مفصل به این مطلب پرداخته است. این گزارش به مقایسه هشدارهایی که اکنون توسط ماهیگیران سنگال داده شده است با هشدارهایی که در گذشته توسط ماهیگیران سومالی داده شده بود می‌پردازد و نتیجه می‌گیرد باید هشدارهای موجود را در مورد هجوم کشتی‌های ماهیگیری غیر قانونی از چین و اروپا و روسیه به سمت شمال، شرق و غرب آفریقا جدی گرفت.

در سال ۲۰۰۶ ماهیگیران سومالیایی می‌گفتند کشتی‌های صید غیر مجاز نه تنها منابع طبیعی و آبزیان آن منطقه را به سود خود غارت می‌کنند، بلکه به روش‌های گوناگون مانع از فعالیت ماهیگیران محلی نیز ‌می‌شوند.

به گفته ماهیگیران محلی در سومالی، این خارجی‌ها تورهای آن‌ها را پاره و در نزدیکی ساحل برای خود پایگاه‌های دائمی درست کرده بودند. اکنون ماهیگیرهای سنگالی در غرب آفریقا نیز چنین هشدارهایی می‌دهند و می‌گویند میزان صید در آب‌های ساحلی سنگال نسبت به ده سال قبل به میزان ۷۵ درصد کاهش یافته است، چون صیادان غیر مجاز خارجی منابع آبزیان این منطقه را به طور وسیع غارت کرده‌اند. آن‌ها نسبت به وقوع یک فاجعه‌ بزرگ در این منطقه نگران هستند.

اخیراً تعدادی از ماهیگیران محلی در سنگال تهدید کرده‌‌اند که ممکن است برای دفاع از منابع حیاتی و اقتصاد محلی‌شان به کشتی‌‌های خارجی حمله کنند. به گفته آنان مردم به طور قطع در ده سال آینده مسلح می‌شوند و با اسلحه به ماهیگیری خواهند پرداخت. اگر چنین شود، باز هم چرخه‌ معیوبی از دست‌اندازی به منابع طبیعی و تخریب محیط زیست، فقر و دزدی غرب آفریقا را نیز در چنگ خود گرفتار خواهد کرد.

ادامه دارد

نهادهای بین‌المللی عامل تشدید بحران خشکسالی در آفریقا

arezoo — Sat, 21 Jan 2012 18:48:41 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - با گذشت چندین‌ماه از وقوع خشکسالی در شاخ آفریقا و مرگ ده‌ها هزار نفر، تحقیقات جدید نشان داده است که کوتاهی سازمان‌های بین‌المللی و بسیاری از دولت‌‌ها در شدت یافتن این بحران و مرگ و میر انسان‌ها دخیل بوده است.

این بررسی‌ها نشان می‌دهد چنان‌چه نهادهای جهانی، اهداکنندگان کمک‌های مالی و بشردوستانه، دولت‌‌های منطقه و کشورهای ثروتمند، همگی هشدارهایی را که پیش از وقوع بحران منتشر شده بود را جدی گرفته بودند و یا به موقع برای ارسال کمک‌ها اقدام می‌کردند، چندین‌هزارنفر جان خود را در طی این فاجعه طبیعی از دست نمی‌دادند.

سال گذشته و در پی خشکسالی در شاخ آفریقا و مناطق شرقی آن قاره، قحطی گسترده‌ای در کشورهای سومالی، اتیوپی و کنیا بروز کرد که طی شصت سال گذشته بی‌سابقه بود. مطابق آمارهای منتشر شده توسط وزارت توسعه بین‌المللی بریتانیا، حدود پنجاه تا صدهزار نفر در این بحران جان خود را از دست دادند که بیش از نیمی از آن‌‌ها کودکان زیر پنج سال بوده‌‌اند. همچنین دولت آمریکا نیز برآورد کرده است که تنها در طی ۹۰ روز از ماه مه تا ماه جولای سال ۲۰۱۱، بیش از ۲۹ هزار کودک زیر پنج سال از بین رفتند. با بروز خشکسالی و در پی آن نابود شدن امکانات معیشتی، دامداری و بازارهای کوچک محلی، زندگی بیش از ۱۳ میلیون نفر از مردم ساکن در شاخ آفریقا تحت تاثیر قرار گرفت و بسیاری از آنان تن به مهاجرت اجباری دادند. هم اکنون نیز صدها هزارنفر دیگر همچنان با خطرات شدید ناشی از سوء تغذیه تهدید می‌شوند.

بحران غذا در سومالی در حال حاضر وخیم‌ترین بحران در نوع خود در جهان است، به‌طوری که جان صدها هزار نفر در آن همچنان در معرض خطر قرار دارد. مطابق آمارهای سازمان ملل میزان سوء تغذیه در سومالی بیش از بیست درصد افزایش یافته است.

گزارش جدیدی که در ژانویه سال ۲۰۱۲ توسط موسسات "آکسفام" و "نجات کودکان" منتشر شده است می‌گوید ساز و کار فعلی امدادرسانی به مناطق بحران‌زده عمیقاً ناکارآمد است. به نوشته این گزارش این ساز و کار معیوب به زودی در معرض یک آزمون جدی دیگر در غرب آفریقا قرار خواهد گرفت، زیرا در آن منطقه نیز کمبود شدید مواد غذایی در حال تبدیل شدن به یک بحران جدی انسانی است. مطابق این گزارش، هم اکنون هشدار‌های موجود در غرب آفریقا و منطقه "ساحل" بیانگر این موضوع است که مجموع غلات تولید شده ۲۵ درصد کمتر از میزان سال گذشته است و در عین حال قیمت مواد غذایی نیز به میزان ۴۰ درصد نسبت به میانگین پنج سال گذشته بیشتر شده است.

تحقیقات موسسه "نجات کودکان" نشان می‌دهد گرچه بحران قحطی در شاخ آفریقا به دلیل خشکسالی آغاز شد، اما عوامل انسانی باعث تشدید و وخامت آن شدند. این گزارش به شدت از بی‌توجهی به اخطارهای صادر شده پیش از بروز قحطی در شاخ آفریقا انتقاد می‌کند و می‌گوید به مدت شش ماه کمک‌های بزرگ به دلیل کندی و غفلت موسسات امدادرسانی و دولت‌ها با تاخیر روبه‌رو شد و همچنین بسیاری از سازمان‌های کمک‌کننده نیز مدام به دنبال شواهد قطعی از بروز بحران بودند تا زمانی که در ماه جولای ۲۰۱۱ وضعیت مواد غذایی در منطقه به شدت بحرانی شد و دیگر فراتر از کنترل موسسات بین‌المللی قرار گرفت و آنگاه فاجعه‌ انسانی آغاز شد.

وقوع بحران انسانی در چنین ابعادی از حدود یک سال پیش یعنی ماه آگوست سال ۲۰۱۰ کاملاً پیش‌بینی شده بود، اما آغاز کمک‌های بشردوستانه تا ماه جولای ۲۰۱۱ به تعویق افتاد. یعنی زمانی که دیگر تمام رسانه‌ها توجه خود را به آن منطقه معطوف کرده بودند، اما دیگر مهار این فاجعه‌ انسانی در اختیار کسی نبود. تدوین‌کنندگان گزارش از این امر که تا پیش از رسانه‌ای شدن بحران، در عمل کسی به آن توجه نکرده بود، انتقاد می‌کنند.

بحران خشکسالی و قحطی که سال گذشته در شرق و شاخ آفریقا رخ داد همچنان نیز ادامه دارد. بسیاری از کارشناسان از تغییرات اقلیمی و گرم شدن آب و هوای زمین به عنوان عوامل طبیعی این رخداد نام برده‌اند، اما در کنار آن وجود جنگ و ناامنی و همچنین آماده نکردن زیرساخت‌های لازم برای مهار بحران نیز در وقوع آن سهم موثری داشته‌اند.

این تجربه که اکنون به مرگ ده‌ها هزار نفر و آواره‌گی صدها هزار تن دیگر و تحت تاثیر قرار گرفتن میلیون‌ها انسان منجر شده است، نشان می‌دهد ساز و کارهای امدادرسانی که برای اقدام کردن ابتدا صبر می‌کنند تا بحران‌ها تبدیل به فاجعه شود، از اساس دچار ایراد است. موسسه امدادرسانی آکسفام اعلام کرده است اکنون همه، از جمله خود این موسسه، در پیش آمدن این فاجعه انسانی و مرگ و میر ده‌ها هزار نفر در منطقه شاخ آفریقا مسئول هستند، اما باید از این تجربه تلخ، درس بیاموزند.

این گزارش انتقادی جدید، پیش از نشستی جهانی منتشر شده که قرار است در خصوص بحران سومالی در ماه مارس آینده در لندن برگزار شود. انتظار می‌رود در این نشست که دولت بریتانیا برگزارکننده آن است، مسائل مختلف در سومالی از کمک‌های مالی گرفته تا قحطی و بحران امنیت مورد بحث قرار بگیرد.

بحران غذا در سومالی در حال حاضر وخیم‌ترین بحران در نوع خود در جهان است، به‌طوری که جان صدها هزار نفر در آن همچنان در معرض خطر قرار دارد. مطابق آمارهای سازمان ملل میزان سوء تغذیه در سومالی بیش از بیست درصد افزایش یافته است.

بحران خشکسالی و قحطی که سال گذشته در شرق و شاخ آفریقا رخ داد همچنان نیز ادامه دارد. بسیاری از کارشناسان از تغییرات اقلیمی و گرم شدن آب و هوای زمین به عنوان عوامل طبیعی این رخداد نام برده‌اند، اما در کنار آن وجود جنگ و ناامنی و همچنین آماده نکردن زیرساخت‌های لازم برای مهار بحران نیز در وقوع آن سهم موثری داشته‌اند. از این بحران به عنوان یکی از بدترین فجایع مربوط به قحطی و خشکسالی طی چندین دهه در جهان یاد می‌شود.

مرگ روزافزون کودکان سومالیایی بر اثر قحطی

arezoo — Fri, 19 Aug 2011 18:38:32 +0000

بیژن روحانی

بیژن روحانی - به گزارش سازمان ملل متحد، روزانه ده کودک سومالیایی زیر سن پنج سال به دلیل گرسنگی در اردوگاه قحطی‌زدگان در اتیوپی، جان می‌دهند.

به گفته کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان، UNHCR، وضعیت در اردوگاه پناهندگان در کوبه‌، واقع در اتیوپی، بسیار بحرانی است و تعداد قربانیان به‌خصوص کودکان در حال افزایش است و دلیل اصلی آن سوء تغذیه و کمبود مواد غذایی است. در همین زمینه، اندرو میچل، وزیر توسعه بین‌المللی بریتانیا نیز هشدار داده است امکان دارد ۴۰۰ هزار کودک سومالیایی در معرض مرگ یا آسیب‌های جدی قرار بگیرند.

اردوگاه کوبه یکی از چهار اردوگاهی است که در ماه ژوئن امسال و در منطقه دولو آدو، Dollo Adow، در جنوب شرقی کشور اتیوپی به منظور پناه دادن به سیل قحطی‌زدگان سومالی احداث شد. در این اردوگاه به جز کسانی که بر اثر قحطی و خشکسالی از سومالی گریخته‌اند، جنگ‌زدگانی که از بحران‌ها و جنگ‌های داخلی در این کشور فرار کرده‌اند نیز نگهداری می‌شوند. به دنبال بروز خشکسالی وسیع و قحطی در شاخ آفریقا، میلیون‌ها نفر در کشورهای سومالی، اتیوپی و کنیا با وضعیت بحرانی روبه‌رو شدند و تعداد زیادی به همین دلیل از سومالی گریختند و وارد اردوگاه‌‌های پناهندگان شدند. ظرفیت ۲۵ هزار نفری ارودگاه کوبه ظرف مدتی کمتر از یک‌ماه تکمیل شد و پناهجویان جدید به اردوگاه‌های دیگری هدایت شدند، اما آمار مرگ‌ومیر همچنان رو به افزایش است و همین نگرانی سازمان‌های امدادرسان را برانگیخته است.

آمارهای آژانس پناهندگان سازمان ملل گویای مرگ به طور متوسط ده کودک در روز از ماه ژوئن گذشته تاکنون است؛ یعنی حدود پانصد کودک زیر پنج سال در ظرف مدت کمتر از دوماه بر اثر سوء تغذیه از میان رفته‌اند. بیشتر پناهندگانی که از سومالی به اتیوپی وارد شده‌اند از مناطق روستایی هستند و اکثر ‌آن‌ها تا پیش از ورود به اردوگاه هرگز از امکانات بهداشتی استفاده نکرده بوده‌اند. به گفته رون ردموند، یکی از سخنگویان آژانس پناهندگان سازمان ملل، عدم آشنایی بخش اعظم پناهجویان با نحوه استفاده از امکانات بهداشتی و غذایی یکی از عوامل مهم بالا رفتن میزان مرگ و میر کودکان است، زیرا پدران و مادران زیادی هستند که حتی پس از دریافت کمک‌‌های اولیه نیز نمی‌دانند باید چگونه از کودکان خود که دچار ضعف مفرط به دلیل سوء تغذیه هستند مراقبت کنند.

آن‌ها به خصوص در مورد چگونگی استفاده از مکمل‌های غذایی با مشکل روبه‌رو هستند. از آن‌جایی که اردوگاه پناهجویان محوطه بسیار بزرگی در حد یک شهر را شامل می‌شود، والدین باید در مراقبت از کودکان و انتقال آن‌ها به مراکز درمانی مستقر در اردوگاه خودشان فعال و پیشقدم باشند.

در شش هفته گذشته، حدود هجده هزار نفر پناهجوی دیگر به اردوگاه‌های اتیوپی وارد شده‌اند. بررسی‌های اولیه سازمان ملل نشان می‌دهد که بیش از ۹۵ درصد آوارگان جدید را زنان و کودکان تشکیل می‌دهند و اکثر آن‌ها در شرایط بسیار نامساعدی از نظر سلامتی هستند. دولت اتیوپی و آژانس پناهندگان سازمان ملل تصمیم گرفته‌اند یک سهمیه غذایی اضطراری را برای مدت یک ماه در اختیار پناهجویان جدید بگذارند. به گفته مقامات سازمان ملل کمبود سرپناه مناسب و امکانات بهداشتی و درمانی ممکن است به بروز و گسترش بیماری‌های عفونی و اگیردار بینجامد.

موگادیشو، پایتخت سومالی نیز پیش از بحران اخیر خود پناهگاه بیش از ۳۷۰ هزار نفر آواره از سراسر کشور بود و در دو ماه گذشته نیز یکصد هزار نفر دیگر به آوارگانی که به دنبال آب و غذا، کمک‌های پزشکی و سرپناه به موگادیشو وارد شدند افزوده شد. بخشی از این آوارگان وارد اردوگاه‌هایی شده‌اند که به تایید سازمان ملل، وضعیتی دهشتناک و گاه کشنده دارند.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، نیز قرار است به زودی در خصوص نحوه اختصاص کمک‌های فوری و جدید به پناهجویان و قطحی زدگان سومالی تشکیل جلسه دهد. این جلسه که در مرکز این سازمان در رم برگزار می‌شود به مرور سیاست‌هایی می‌پردازد که سومالی را در خروج از بحران فزاینده قحطی و رسیدن به وضعیت پایدار یاری می‌رساند. این سیاست‌ها در دو بخش راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت تنظیم می‌شوند.

بروز قحطی در سومالی، پرسش‌های سیاسی مختلفی را نیز برانگیخته و بسیاری اکنون از نقش گروه الشباب و همچنین دولت‌های خارجی در این میان سئوال می‌کنند. با آن که قحطی کم سابقه در سومالی دلایل متفاوتی از جمله خشکسالی، قیمت بسیار بالای مواد غذایی و وضعیت بد اقتصادی و همچنین عدم وجود دولت با ثبات در دو دهه گذشته داشته است، اما اکنون به گفته سازمان‌های ناظر بین‌المللی و آژانس‌های امدادرسانی، حضور پیکارجویان گروه الشباب که به سازمان القاعده وابسته هستند نیز در وخیم‌تر شدن اوضاع و گستردگی بحران در جنوب سومالی نقش داشته است.

گروه الشاب که در ابتدا به واسطه نبردهایش برابر اشغال بخش‌هایی از سومالی توسط نیروهای اتیوپی مشهور شده و موفقیت‌های فراونی کسب کرده بود، با آغاز عقب‌نشینی آن‌ها به طور فزاینده‌ای به یک گروه تندرو و افراطی تبدیل شد. در سال ۲۰۰۹، الشباب فعالیت برخی سازمان‌های جهانی از جمله برنامه غذایی سازمان ملل را در این منطقه ممنوع کرد و آن‌ها را به جاسوسی متهم ساخت. همچنین تعداد زیادی از افرادی که با برنامه‌ها و سازمان‌های امدادرسان همکاری داشتند در این منطقه کشته شدند و همین امر سبب شد تا بسیاری از آن‌‌ها این منطقه را ترک کنند.

در ماه جولای گذشته گرچه سازمان الشباب ابتدا اعلام کرد که فعالیت برخی سازمان‌ها در جنوب سومالی آزاد است، اما دوباره محدویت‌های قبلی را برقرار و اعلام کرد اوضاع در این منطقه عادی است و هیچ نشانه‌ای از قحطی و خشکسالی دیده نمی‌شود. برخی از پناهجویان به مقامات آژانس پناهندگان سازمان ملل اعلام کرده‌اند که افراد مسلح سازمان الشباب مانع از گریختن گرسنگان و قحطی‌زدگان و رفتن آن‌ها به اردوگاه‌ها می‌شوند. جدیدترین گزارش «دیده‌بان حقوق بشر» گفته‌های این پناهجویان را تایید کرده است.

شرح تصاویر:

۱- خانواده‌ای بالای سر جسد کودک یک ساله خود- منبع: AFP
۲- اردوگاه آوراگان سومالیایی در اتیوپی- منبع: آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد

در همین زمینه:

آیا قحطی در شاخ آفریقا قابل پیشگیری بود؟

arezoo — Fri, 05 Aug 2011 16:46:27 +0000

بیژن روحانی

‌‌‌بیژن روحانی-با گسترش بحران زیست‌محیطی در شاخ آفریقا و اعلام وضعیت قحطی توسط سازمان ملل متحد در سومالی، سازمان‌های امدادرسان جهانی از کشورهای مختلف خواسته‌اند تا برای نجات میلیون‌‌ها نفر از خطر گرسنگی و مرگ در این منطقه اقدام کنند.

به گفته مقامات سازمان ملل بیش از سه میلیون و هفتصدهزار نفر به کمک‌های فوری غذایی نیاز دارند و حدود هشت میلیون نفر دیگر هم در کشورهای همسایه، یعنی کنیا و اتیوپی، نیازمند دریافت مواد غذایی هستند. اکنون از میلیون‌ها نفری که در وضعیت اضطراری به‌سر می‌برند به عنوان پناهجویان اقلیمی، محیط زیستی و خشکسالی نام‌برده می‌شود.

ژوزت شیران، مدیر برنامه غذایی سازمان ملل متحد اعلام کرده است نیاز به سیصد میلیون دلار کمک فوری برای نجات قحطی‌زدگان وجود دارد. به‌جز مواد غذایی، نیاز فوری به آب آشامیدنی سالم، سرپناه و سرویس‌های بهداشتی نیز جزو نیازهای فوری قحطی زدگان و پناهجویان اقلیمی در سومالی است.

به گفته امدادرسانان هر روز تاخیر در دریافت کمک‌ها باعث مرگ کودکان و افراد ناتوان دیگر می‌شود. خشکسالی اخیر در شاخ آفریقا بدترین خشکسالی در طول 60 سال گذشته است و بسیاری دلیل آن را تغییرات اقلیمی و آب و هوایی و همچنین چرخه‌های بزرگ خشکسالی می‌دانند.

تغییرات اقلیمی و گرم‌شدن زمین

هستند کسانی که می‌گویند وقوع چنین بحرانی کاملاً قابل پیش‌بینی بوده است، اما دولت‌های منطقه و همچنین جامعه جهانی و سازمان‌های بین‌المللی اقدام‌های کافی را در زمان مناسب برای جلوگیری از آن انجام نداده‌اند.

جان ویدال، پژوهشگر و دبیر بخش محیط زیست روزنامه گاردین نیز ازجمله کسانی است که بیش از آن‌که طبیعت و چرخه‌های بزرگ خشکسالی را مسئول زندگی میلیون‌ها نفر در شاخ آفریقا بداند، به شدت از سیاستمداران آفریقایی و همچنین غربی در بروز این بحران انتقاد کرده است.

او در یادداشتی که به تازگی در گاردین در این زمینه منتشر کرده نوشته است: «حدود پنجاه سال پیش، چرخه‌ی تغییرات اقلیمی در شاخ آفریقا هر ده سال یک‌بار تکرار می‌شد که معمولاً قحطی و خشکسالی را نیز به همراه خود داشت، اما بعد در دهه 80 میلادی این چرخه به هر پنج سال یک‌بار کاهش یافت و از دهه نود به بعد به هر سه یا دو سال یک‌بار خشکسالی تکرار شد. در طول ده سال گذشته نیز چندین و چندبار قحطی و خشکسالی گریبان مردم این منطقه را گرفته است. با آن که شکی نیست که تغییرات اقلیمی و آب و هوایی در به وجود آمدن این بحران سهم دارند و شاخ آفریقا در سال‌های اخیر به طرز محسوسی گرم‌تر و خشک‌تر از سابق شده است، اما نمی‌توان از کنار عوامل دیگر نیز به سادگی گذشت. این وضعیت، به اعتقاد جان ویدال، یک فاجعه کاملاً قابل پیش‌بینی بوده است که به طور عمده به دلیل عوامل انسانی به این سطح از بحران رسیده و متاسفانه تاکنون بارها در این منطقه تکرار شده است. تنها چیز جدید در آن شاید آمار کودکانی باشد که در برابر دوربین‌های تلویزیونی جان می‌دهند. میلیون‌ها نفری که اکنون در رسانه‌های جهان سخن از فرار آن‌ها از فاجعه می‌رود، در سال ۲۰۰۸ نیز با چنین بحرانی روبه‌رو بودند. حتی برنامه غذایی سازمان ملل که درخواست کمک فوری سیصد میلیون دلاری کرده در سال ۲۰۰۸ نیز درخواست مشابهی را برای مقابله با "سونامی گرسنگی" در این منطقه مطرح کرده بود، و همان کشورهایی که در آن زمان در اجابت این درخواست تعلل و کندی از خود نشان دادند اکنون نیز چنین واکنشی دارند.»

از سوی دیگر وضعیت زیست محیطی منطقه نیز، وقوع بحران را کاملاً قابل پیش‌بینی می‌کرد. از ابتدای سال‌جاری، اتیوپی و کنیا با کاهش شدید بارش روبه‌رو شدند و در سومالی نیز در دو سال گذشته خبری از باران نبوده است. بنابراین سازمان‌های امدادرسان و دولت‌ها از حداقل یک‌سال پیش می‌دانستند که با چنین وضعیتی در منطقه روبه‌رو خواهند شد و اکنون نمی‌توانند ادعای غافلگیری کنند، اما تنها اکنون و زمانی که مرگ کودکان بر اثر گرسنگی آغاز شده است، ناگهان بسیاری از آن‌ها به جنب و جوش افتاده‌اند.

جنگ، خشونت و ویرانی

جنگ‌های خونین و وضعیت به شدت ناپایدار امنیتی در سومالی نیز در تشدید بحران نقش بسیار مهمی داشته است. از این رو باید گفت عوامل انسانی نیز در این میان به شدت دخیل است. جنگ‌ها انسان‌ها را فقط به‌طور مستقیم هدف قرار نمی‌دهند، بلکه به‌طور غیر مستقیم نیز با از میان بردن منابع اقتصادی، انسانی و طبیعی و همچنین سلب امنیت، امکان گسترش بحران‌های مختلف و قربانی شدن تعداد بیشتری از انسان‌ها را فراهم می‌کنند. سومالی چندین سال است که با جنگ‌های داخلی و دخالت خارجی روبه‌رو است.

به جز عوامل ذکر شده اما باید از نابودی تدریجی اقتصادهای کوچک محلی به خصوص گله‌داری در سال‌های اخیر به دلیل بی‌توجهی دولت‌ها نام‌برد. وجود گله‌داران که زمانی به طور گسترده در شاخ آفریقا گسترده بودند می‌توانست در وضعیت فعلی از شدت و گستردگی بحران بکاهد.

اکنون برای خروج از بحران فعلی و رفع نیازهای اولیه قحطی‌زدگان به چند صد میلیون دلار کمک نیاز هست، اما این مبلغ اگر در سال‌های گذشته برای حمایت از دامداران، ایجاد ذخایر کافی مواد غذایی، آموزش و بهداشت، مدیریت منابع آبی و بهبود حمل و نقل در این منطقه سرمایه‌گذاری شده بود اکنون مردم می‌توانستند با بحران خشکسالی بهتر مقابله کنند. اگر بار دیگر و پس از خروج از بحران فعلی نیز، کمک‌های مالی برای توسعه بلندمدت سرمایه‌گذاری نشوند، دوباره به مدت کوتاهی جهان شاهد آوارگی و گرسنگی میلیون‌ها نفر در شاخ آفریقا خواهد بود.