https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/4752/all fa https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/08/05/5980 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/08/05/5980" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> سعید بیانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="251" height="204" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/znn.jpg?1312829528" /> </div> </div> </div> <div style="text-align:justify;direction:rtl;unicode-bidi:<br /> embed" dir="RTL"><span style="font-size: small; "><span style="line-height: 115%; ">سعید بیانی&nbsp;</span><span style="line-height: 115%; ">- </span><span style="line-height: 115%; ">روز </span><span style="line-height: 115%; ">۱۴</span><span style="line-height: 115%; ">مرداد ماه، سالروز صدور فرمان مشروطیت در ایران است</span><span style="line-height: 115%; ">، </span><span style="line-height: 115%; ">روزی که نقطه عطفی در تاریخ مبارزات مردم ایران برای دستیابی به آزادی، حکومت قانون و عدالت اجتماعی به</span><span style="line-height: 115%; ">&zwnj;</span><span style="line-height: 115%; ">شمار می&zwnj;رود.</span></span></div> <div style="text-align: justify; direction: rtl; unicode-bidi: embed;" dir="RTL"><span style="font-size: small; "><span style="line-height: 115%; ">در طول قبل و بعد از انقلاب مشروطه و تحول نظام سیاسی حاکم، در کنار چهره&zwnj;های برجسته و تاثیرگزار بر این تحولات همانند ستارخان، باقرخان و سردار اسعد بختیاری، نقش زنان نیز در جریان انقلاب بسیار پررنگ بوده است</span><span style="line-height: 115%; ">؛ </span><span style="line-height: 115%; ">زنانی که علاوه بر تلاش برای به ثمر نشاندن انقلاب مشروطه و دفاع از دستاوردهای آن، در عرصه دیگری برای احقاق حقوق خود و مبارزه با اندیشه&zwnj;های واپس&zwnj;گرایانه سنت&zwnj;گرایان در تلاش بوده&zwnj;اند. </span></span></div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>در این میان، زنان هم&zwnj;پای مردان از اهداف عمومی انقلاب پشتیبانی کردند، </span><span>برای</span><span>حفاظت از نهال آزادی در ایران از هیچ کوششی فروگذاری نکرد</span><span>ند</span><span>&zwnj; و در این راه متحمل رنج&zwnj;ها و صدماتی بسیاری شدند. در این مقاله به مبارزات و فعالیت&zwnj;های زنان در قبل و بخصوص بعد از انقلاب مشروطه و تلاش زنان تجددطلب برای استقرار نظام پارلمانی در ایران می&zwnj;پردازیم</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>دلایل </span></b><b><span>شکل&zwnj;گیری </span></b><b><span>انقلاب</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>به</span><span>&zwnj;</span><span>طور کلی زمینه&zwnj;ها و </span><span>دلایل شکل&zwnj;گیری</span><span>انقلاب مشروطه در سه بعد فکری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی قابل بررسی است</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><span><b><span>۱- زمینه&zwnj;ها و علل فکری و فرهنگی</span></b><span>: در آن زمان، به دلیل تلاش&zwnj;های فکری روشنفکران، آگاهی سیاسی در جامعه ایران رشد یافت و با ارتباطات فرهنگی با جهان خارج افزایش پیدا کرد. انتشار روزنامه&zwnj;ها که روز به روز بر تعدادشان افزوده می&zwnj;شد و همچنین انتشار غیر رسمی ولی گسترده آثار سیاسی- انتقادی، رشد چشمگیری یافته بود. از طرفی، مردم با مفاهیم مجلس، مشروطیت و آزادی آشنا شده بودند و مهاجرت ایرانیان به کشورهای همسایه برای کار نیز در بالابردن آگاهی سیاسی آن&zwnj;ها مؤثر بود</span><span dir="LTR">. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><b><span>۲- زمینه&zwnj;ها و دلایل سیاسی:</span></b><span> نارضایتی مردم از دولت قاجار، بی&zwnj;کفایتی شاهان و مدیران قاجاری، فساد حاکم بر دربار، ساخت سیاسی کشور، نفوذ بیگانگان در ساختار سیاسی و ضعف و تسلیم دولت در برابر آنان که با حضور روز افزون اتباع خارجی همراه شد، اکثریت مردم را نسبت به حکومت بدبین می&zwnj;کرد و نفرت عمومی علیه قاجار را دامن می&zwnj;زد. از سوی دیگر عقد قراردادهای استعماری مانند گلستان، ترکمانچای، امتیازات اقتصادی و تحمیل کاپیتولاسیون، بذر نفرت را در میان ایرانیان آگاه بارور می&zwnj;ساخت. ظلم و تعدی حاکمان مردم را به ستوه آورده بود. حاکمان مناصب را خریداری می&zwnj;کردند و هیچکس پاسخگو نبود. تشدید بیدادگری در کنار آگاهی مردم و حرکت موفقیت&zwnj;آمیز جنبش تنباکو و شکست روسیه از ژاپن را می&zwnj;توان ازجمله دلایل تحولات سیاسی آن دوره نام برد.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><b><span>۳-</span></b><b><span>زمینه&zwnj;ها و علل اقتصادی:</span></b><span> از علل اقتصادی می&zwnj;توان به موارد زیر اشاره کرد:</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>آغاز بحران اقتصادی دولت قاجار بعد از شکست در جنگ&zwnj;های ایران و روس</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>از دست رفتن مناطق حاصلخیز با عهد&zwnj;نامه&zwnj;های ترکمانچای و گلستان</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>اعطای امتیازات تجاری خاص به بیگانگان که سبب انحطاط سریع اقتصادی داخلی شد.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>واردات بی&zwnj;رویه کالا&zwnj;ها که سبب از بین رفتن صنایع کوچک داخلی می&zwnj;شد، مثل صنعت نساجی که با ورود پارچه&zwnj;های انگلیسی از بین رفت</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>عدم حمایت دولت از صنایع داخلی</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>عدم رونق کشاورزی ب</span><span>ه </span><span>دلیل فقدان راه&zwnj;های مطمئن، سختی مبادله اقتصادی و کاهش قیمت محصولات کشاورزی</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>ترغیب انگلیسی&zwnj;ها به کاشت تریاک به جای محصولات کشاورزی</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>قحطی&zwnj;های متعدد که هر چندسال یک</span><span>&zwnj;</span><span>بار </span><span>شمار</span><span>ی از مردم را به کشتن می&zwnj;داد. سخت&zwnj;ترین دوره قحطی سال </span><span>۱۸۷۱</span><span>م</span><span>یلادی</span><span>بود که صد&zwnj;ها هزار نفر را به کام مرگ کشید</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>مشکل نان در اواخر سلطنت ناصر&zwnj;الدین شاه و دوران سلطنت مظفر&zwnj;الدین</span><span>&zwnj;</span><span>شاه</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>کاهش ارزش پول ایران به دلیل ضعف دولت و کاهش ارزش جهانی نقره</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">-</span><span>کاهش بهای مواد خام صادراتی ایران</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>باتوجه به مشکلات اقتصادی یاد شده دولت برای تأمین هزینه&zwnj;های خود به افزایش مالیات، فروش منا</span><span>ص</span><span>ب و مقامات دولتی، اعطای امتیازات و استقراض از بانک&zwnj;های خارجی روی آورد که نارضایتی&zwnj;های بیشتری </span><span>را در میان مردم </span><span>د</span><span>امن زد</span><span>. در مقابل تشریفات دربار و سفرهای پرهزینه شاه خشم مردم را برانگیخت</span><span>.[ ۱]</span><span> &nbsp;</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>شرایط زن ایرانی قبل از مشروطیت</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>در دوران قاجار نگرش زنان به موقعیت خود پذیرش سرنوشت و تسلیم بود. به دختران از کوچکی ساکت نشستن و تحرک کم، س</span><span>ئ</span><span>وال نکردن و اطاعت کردن از مردان- حتی </span><span>از </span><span>برادر کوچک&zwnj;تر خود- آموزش داده می&zwnj;شد. این شکل پذیرش شرایط و تسلیم در برابر آن را می&zwnj;توان به عنوان الگوی جامعه</span><span>&zwnj;</span><span>پذیری در نظر گرفت. در این</span><span>جامعه مردسالار دختران را از سنین پنج یا شش</span><span>&zwnj;</span><span>سالگی به مکتب می&zwnj;گذاشتند و با رسیدن به سنین نه سالگی آن&zwnj;ها را از مکتب بیرون می&zwnj;آوردند. دختران تنها تا سطحی می&zwnj;توانستند در مکتبخانه بمانند که بتوانند قرآن بخوانند. پدران این دختران به محض دیدن آن</span><span>که دختران می&zwnj;توانند کتابی بخوانند یا خطی بنویسند، کتاب را از دست آنان </span><span>می&zwnj;</span><span>گرفت</span><span>ند</span><span>و قلم دختران را می&zwnj;شکستند و با لحنی تحقیرآمیز می&zwnj;گفتند: چه معنی دارد دختر خط داشته باشد، مگر می&zwnj;خواهی منشی بشوی، همین قدر که بتوانی قرآن بخوانی کافی است. (شرایط قبل از رفتن به خانه شوهر) </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>در چنین شرایطی اگر زن از خانواده&zwnj;ای متشخص بود، چند زن دیگر برای خدمتگزاری از او معین می&zwnj;شد</span><span>ند</span><span>تا</span><span>او دست به سیاه و سفید نزند و تنها امر و</span><span>نهی کند</span><span>.</span><span>اگر در خانواده&zwnj;ای رعیت بود که می&zwnj;بایست غیر از خانه</span><span>&zwnj;</span><span>داری و</span><span>بچه</span><span>&zwnj;</span><span>داری کار دیگر</span><span>ی</span><span>نکند. زن در آن دوران در سه چیز خلاصه می&zwnj;شد، زا</span><span>ی</span><span>یدن</span><span>،</span><span>پوشانیدن</span><span> و</span><span>خورانیدن. این </span><span>البته</span><span>حکایتی نا&zwnj;تمام از وضعیت فردی و اجتماعی زن شهرنشین ایرانی قبل از انقلاب مشروطه در ایران </span><span>است و</span><span>از آن می&zwnj;توان ب</span><span>ه </span><span>عنوان نگاه طالبانی جامعه به زن نام برد</span><span dir="LTR">. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>روشنفکران حامی حقوق زنان</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>در آستانه انقلاب مشروطیت، در میان روشنفکران ایرانی، افرادی همانند آقاخان کرمانی بیش از دیگران وضعیت و موقعیت زن ایرانی را مورد توجه قرار داد. وی خواهان دگرگون کردن شرایط زندگی فردی و اجتماعی زنان ایران بود و </span><span>بر</span><span> تساوی حقوق زن و مرد در تمامی حقوق زندگی تاکید داشت</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>علی</span><span>&zwnj;</span><span>اکبر دهخدا، از دیگر روشنفکرانی بود که بار&zwnj;ها در ستون </span><span>&laquo;</span><span>چرند و پرند</span><span>&raquo;</span><span>روزنامه صور اسرافیل، نمایندگان مجلس ملی را در مورد کم توجهی به شرایط زنان مورد انتقاد قرار داد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>حاج محمدتقی وکیل</span><span>&zwnj;</span><span>الرعایا از نمایندگان مجلس شورای ملی نیز همواره در مجلس از نمایندگان تقاضا می&zwnj;کرد که در دید و نگرش و رفتار خویش نسبت به زنان تجدید نظر کنند و </span><span>به این نکته </span><span>توجه داشته باشند. او در حمایت از حق رای زنان در مجلس گفت: &laquo;این مخلوق خدا تا چه وقت محروم باشند. یک جماعت محبوب خدا آن قدر به ذلت باشند که یک چیزی که نشانه انسانیت است از آن&zwnj;ها بروز نکند.&raquo;</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>از برجسته&zwnj;ترین شخصیت&zwnj;های مدافع حقوق زنان می&zwnj;توان از دکتر رفیع</span><span>&zwnj;</span><span>خان امین و تقی رفعت نام برد.این دو نفر در اواخر سال </span><span>۱۲۹۸هجری شمسی</span><span>/</span><span>۱۹۲۰</span><span>میلادی</span><span>برای نخستین</span><span>&zwnj;</span><span>بار مبحث &laquo;فمینیسم&raquo;</span><span dir="LTR"> (Feminisme) </span><span>را به مردم ایران معرفی کردند. آن&zwnj;ها در روزنامه &laquo;تجدد&raquo; مقاله&zwnj;هایی با اسامی مستعار &laquo;فیما&raquo; و &laquo;فمین</span><span>ی</span><span>ست&raquo; منتشر می&zwnj;کردند و بر لزوم احقاق حقوق زنان و موانع و مشکلات بحث و پافشاری داشتند. دکتر رفیع</span><span>&zwnj;</span><span>خان امین و تقی رفعت معتقد بودند مانع عمده و اساسی عدم حضور و شمارکت زن ایرانی در حیات اجتماعی به نگرش مردسالار بر جامعه ایران بازمی&zwnj;گردد.</span><span dir="LTR">]</span><span>۲</span><span dir="LTR"> [</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>از دیگر اشخاص می&zwnj;توان به میرزاحسین</span><span>&zwnj;</span><span>خان عدالت که از مخالفان جدی حجاب زن بود اشاره کرد</span><span>.</span><span>وی در مقاله طنزی با عنوان &laquo;دنده کج&raquo; که در روزنامه ترکی</span><span>&zwnj;</span><span>زبان &laquo;صحبت&raquo; منتشر شد، حجاب اجباری زنان را با زبانی طنز به باد انتقاد گرفت و بعد از درج این مقاله از طرف نظمیه بازداشت و در دادگاه محاکمه شد. احمد فرهاد</span><span>،</span><span>نویسنده و روزنامه</span><span>&zwnj;</span><span>نگار وغلامحسین فروهر نیز از دیگر مدافعان حقوق زنان ایران بودند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>فعالیت&zwnj;های زنان </span></b><b><span>پیش</span></b><b><span>از انقلاب</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>فعالیت&zwnj;های زنان ایران را در قبل و بعد از انقلاب مشروطیت می&zwnj;توان درسه بخش تقسیم کرد</span><span>:</span><span>اول- فعالیت زنان برای به ثمر رساندن انقلاب مشروطه. دوم</span><span>:</span><span>تلاش زنان برای حفظ دستاوردهای انقلاب مشروطه. سوم</span><span>:</span><span>مبارزه برای احقاق حقوق خود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>زنان در جریان انقلاب امیدوار بودند که انقلاب، شرایط زندگی فردی و اجتماعی&zwnj;شان را دگرگون کند، به تحقیر و ستم نسبت به آنان پایان دهد و آن</span><span>&zwnj;</span><span>ها بتوانند با دستیابی به حقوق خویش، به عرصه فعالیت&zwnj;های اجتماعی وارد شوند. این اهداف خود باعث انگیزش زنان برای پیشبرد و حمایت از انقلاب مشروطیت شد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>ازجمله فعالیت&zwnj;های زنان در آن زمان، مطالعه آثار روشنفکران ایرانی و اروپایی بود. زنانی که</span><span>&zwnj; </span><span>قدرت خواندن و نوشتن داشتند و عموماً از طبقه مرف</span><span>ه</span><span>و بالای جامعه بودند، با خواندن این نوشتار زمینه را برای بحث و بررسی آن آثار در محافل و مجالس زنان م</span><span>ه</span><span>یا می&zwnj;کردند. به&zwnj;دلیل وجود فضای فرهنگی و اجتماعی آن دوره اطلاع چندانی از این فعالیت&zwnj;ها در دسترس نیست، اما بیشتر فعالیت زنان به همین فعالیت&zwnj;های آگاهی&zwnj;بخش خلاصه می&zwnj;شد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>فعالیت زنان برای حفظ دستاوردهای انقلاب</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>بعد </span><span>از </span><span>گشایش مجلس شورای ملی (</span><span>۱۹</span><span>شعبان </span><span>۱۳۲۴</span><span>ه. ق/ </span><span>۱۸</span><span>اکتبر </span><span>۱۹۰۶</span><span>م) زنان که دارای اهداف و آمال مشخص بودند، فعالیت&zwnj;های خود را آغاز کردند و با استفاده از شرایط سیاسی ب</span><span>ه </span><span>وجود آمده به&zwnj;دلیل تغییر و تحولات سیاسی</span><span>،</span><span>از طریق انتشار مقاله&zwnj;ها و نامه&zwnj;های خود در روزنامه&zwnj;ها و ارسال لایحه به مجلس شورای ملی، </span><span>همچنین </span><span>حضور و مشارکت در اجتماعات و گردهمایی&zwnj;های مختلف بر</span><span>اهداف و خواسته&zwnj;های خود تاکید داشتند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>زنان در آن دوره نیز خواهان فعالیت&zwnj;های سیاسی مستقل بودند و با بررسی و ارزیابی شرایط سیاسی و اجتماعی کشور، فعالیت مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواهان و استبدادطلبان را مورد نقد و انتقاد قرار می&zwnj;دادند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>از دیگر شیوه&zwnj;های فعالیت سیاسی زنان، ایجاد تشکل&zwnj;های </span><span>مختلف</span><span>و کوشش برای مشارکت در اداره جامعه ایران بود. اولین و تنها&zwnj;ترین تشکل &laquo;اتحادیه غیبی نسوان&raquo; بود که در دوره اول مجلس ملی در تهران تشکیل شد. فعالیت&zwnj;های این تشکل ب</span><span>ه </span><span>دلیل شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوره بیشتر مخفیانه بود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>تشکیل اتحادیه غیبی نسوان به تنهایی در منطقه خاورمیانه یک تحول و رخداد عظیم اجتماعی محسوب می&zwnj;شود. زیرا تنها در مبارزه اجتماعی مشارکت نداشتند بلکه در مقابله با روند آزادی</span><span>&zwnj;</span><span>خواهی و تجددطلبی فعالیت می&zwnj;کردند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>از جمله فعالیت&zwnj;های دیگر زنان ترقی</span><span>&zwnj;</span><span>خواه در آن دوره که هدف&zwnj;های محدود&zwnj;تر و اصلی&zwnj;تر را دنبال می&zwnj;کردند</span><span>،</span><span>تغییر و تحول در فرهنگ جامعه بود. این گروه می&zwnj;خواستند از طریق تاسیس مدارس دخترانه این هدف را دنبال کنند. زنان تجددطلب علاوه بر آن با انتشار مقالاتی در روزنامه&zwnj;های فارسی</span><span>&zwnj;</span><span>زبان برون</span><span>&zwnj;</span><span>مرزی، تلاش گسترده&zwnj;ای برای اصلاح نگرش مردسالار حاکم بر جامعه نسبت به زن در دوره پس از انقلاب مشروطه داشتند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>اگرچه مبارزه زنان به منظور دستیابی به حقوق فردی و اجتماعی به گروهی اندک و کم</span><span>&zwnj;</span><span>شمار از زنان تجددطلب شهری آن زمان و عمدتاً در تهران محدود می&zwnj;شد، ولی حمایت از انقلاب مشروطه و دستاوردهای آن، تعداد کثیری از گروه زنان کشور را در بر گرفت</span><span> که </span><span>به&zwnj;دلیل ساختار اجتماعی و فرهنگی جامعه سنتی ایران فقط به فعالیت&zwnj;های اجتماعی محدود می&zwnj;شد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">&nbsp;</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>حمایت و مشارکت در تاسیس بانک ملی ایران</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>تاسیس بانک ملی و مقابله با استیلای مالی دولت&zwnj;های روس و انگلیس به اقتصاد ایران که از طریق بانک&zwnj;های استقراضی و شاهنشاهی اعمال می&zwnj;شد، ازجمله هدف&zwnj;هایی بود که روشنفکران و فعالان سیاسی اصلاح</span><span>&zwnj;</span><span>طلب ایران از دوره ناصرالدین شاه به بعد همواره بر آن تاکید می&zwnj;کردند</span><span> و</span><span>به</span><span>&zwnj;</span><span>تدریج به یک خواست اجتماعی تبدیل شده بود. در سال </span><span>۱۹۰۵</span><span>م. به دنبال کاهش بهای جهانی نقره و پایین آمدن ارزش پول کشور، تجار به اعتراض در آمدند و از دولت خواستند بانک ملی را تشکیل دهد. به دنبال تقاضای دولت مشیرالدوله از مجلس شورای ملی برای تصویب قرارداد استقراض از بیگانگان و مخالفت نمایندگان با آن، طرح تاسیس بانک ملی ایران از سوی برخی نمایندگان به مجلس ارائه شد و به تصویب رس</span><span>ی</span><span>د. ب</span><span>ه </span><span>دنبال آن مردم به هیجان آمد</span><span>ند</span><span>و در تهران در منابر و مساجد مردان و زنان به فریاد در آمدند</span><span>.</span><span>مردم می&zwnj;گفتند</span><span>ما لباس، فرش و </span><span>دارایی</span><span>خود را می&zwnj;فروشیم و به دولت کمک می&zwnj;کنیم تا مقروض خارجی نشود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>زنان با فروختن اندوخته&zwnj;های ناچیز خود </span><span>که بیشتر</span><span>زیورآلات</span><span> بودند به </span><span>بانک ملی کمک می&zwnj;کردند</span><span>. </span><span>از طرفی </span><span>دیگر </span><span>با ترغیب مردان در داخل خانه و اجتماع از آنان می&zwnj;خواستند به محقق شدن این هدف کمک کنند. زیرا زنان، بانک ملی را عاملی برای بهروزی جامعه ایران و بالطبع آینده فرزندان </span><span>خود</span><span>می&zwnj;دانستند. هرچند در آن دو</span><span>ر</span><span>ه بانک ملی بنا به شرایط سیاسی تشکیل نشد، اما تلاش زنان برای تحقق این هدف یعنی استقلال مالی ایران چشمگیر و قابل تحسین </span><span>بود.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>تحریم کالاهای وارداتی و حمایت از صنایع داخلی</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>با تشکیل مجلس شورای ملی که از نظر فعالان سیاسی ایرانی گام</span><span>ی</span><span>ضروری و اساسی برای آغاز اصلاحات محسوب می&zwnj;شد</span><span>،</span><span>مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواهان بر این تصور بودند که نوسازی و قدرتمند ساختن اقتصاد جامعه ایران دور از دسترس نخواهد بود. باید به شرایط تحول یافته کشور سامان داد و به سرعت به ضعف و ناتوانی فائق آمد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>مشروطه&zwnj;خواهان در نخستین گام خواستار تحریم کالاهای خارجی و استفاده از محصولات داخلی شدند. به دنبال این فرآخوان، زنان نقش و فعالیت در خور توجهی از خود نشان دادند. انجمن&zwnj;هایی به منظور ترویج منسوجات وطنی و تحریم کالاهای وارداتی تشکیل دادند و در این زمینه به تبلیغ و ترویج پرداختند</span><span>؛</span><span>از جمله این تشکل&zwnj;ها &laquo;انجمن همت خواتین&raquo; بود</span><span> که</span><span>اعضای آن تحریم کالاهای وارداتی و ترویج خریداری و استفاده از کالاهای ایرانی را مد نظر </span><span>خود </span><span>داشتند. هدف&zwnj;های دیگر این تشکل تاسیس مدارس دخترانه، برای رشد و ترقی زنان و دختران در ایران بود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>زن ایرانی و مبارزه با کودتا و استقرار مجدد نظام پارلمانی</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>با کودتای محمدعلی شاه و به</span><span>&nbsp;</span><span>دنبال آن به توپ بستن مجلس ملی و آغاز دوره استبداد صغیر، فعالیت مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواهان دچار تغییر و تحول شد. آنان برای بر پایی دوباره نظام پارلمانی وارد کارزاری سخت با استبداد محمدعلی شاه شدند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>در چنین شرایطی، زنان مشروطه&zwnj;خواه دوش به دوش مردان در هر دو عرصه داخلی و خارجی فعالیت می&zwnj;کردند. در زمینه افشاگری سیاسی و جلب حمایت بین&zwnj;المللی </span><span>نسبت به</span><span>مبارزه مشروطه&zwnj;خواهان ایران، چند تن از دختران و زنان مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواهان تبعیدی که در استانبول اقامت داشتند، تشکلی با عنوان &laquo;کمیته نسوان ایرانی&raquo; تشکیل دادند. فعالیت کمیته نسوان ایرانی محدود به جلب حمایت دربارهای سلطنتی و سازمان&zwnj;های مدافع حقوق زنان اروپا از مبارزه مشروطه&zwnj;خواهان ایران و افشای دولت کودتایی محمدعلی شاه در افکار عمومی جهانیان بود. این کمیته نه تنها شرایط زندگی زن ایرانی در نظام استبدادی را با افکار عمومی </span><span>در </span><span>اروپا در میان نهاد، بلکه توانست ضمن برقراری ارتباط با برخی سازمان&zwnj;های مدافع حقوق زنان در اروپا، از فعالیت&zwnj;های آنان در جهت احقاق حقوق زنان آگاه شود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>فعالیت زنان مشروطه&zwnj;خواه در داخل کشور</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>فعالیت زنان مشروطه&zwnj;خواه در داخل کشور گسترده&zwnj;تر بود و عرصه&zwnj;های مختلفی را بر می&zwnj;گرفت. سه عرصه اصلی فعالیت آنان عبارت بود از </span><span>&laquo;</span><span>مبارزه تبلیغاتی و افشاگرانه</span><span>&raquo;</span><span>، </span><span>&laquo;</span><span>حمایت مالی از مبارزه مشروطه&zwnj;خواهان</span><span>&raquo;</span><span>و </span><span>&laquo;</span><span>شرکت در مبارزه مسلحانه</span><span>&raquo;</span><span>. ناگفته نماند در ابتدا مقاومت مشروطه&zwnj;خواهان در برابر نیروهای محمدعلی شاه محدود به تبریز بود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>فعالیت&zwnj;های تبلیغاتی</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>مبارزه تبلیغاتی</span><span> و&nbsp;</span><span>افشاگری&zwnj;های زنان تبریزی دارای دو</span><span>سمت</span><span>&zwnj;</span><span>وسوی اصلی بود: از یک سو تلاش می&zwnj;شد تا با تحریک و تهییج افکار عمومی، آن گروه از مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواهان را که پس از کودتای محمدعلی شاه منفعل شده بودند و همچنین آنانی را که در مبارزه مشروطه&zwnj;خواهان و استبداد&zwnj;طلبان بی&zwnj;طرف بودند به مبارزه ب</span><span>ا</span><span>محمدعلی شاه و متحدانش جذب </span><span>کن</span><span>ند. زنان </span><span>نیز در این میان </span><span>به یادآوری مزایای دولت مشروطه و مضرات استبداد می&zwnj;پرداختند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>جنبه دیگر فعالیت تبلیغاتی زنان تبریزی ایجاد تردید و تزلزل در بین حامیان محمدعلی شاه و به انفعال کشاندن آنان بود. نمونه برجسته این قبیل فعالیت&zwnj;ها نامه سرگشاده زنان تبریزی به عین</span><span>&zwnj;</span><span>الدوله فرمانده نیروهای اعزامی محمدعلی شاه برای سرکوب مشروطه&zwnj;خواهان تبریز است</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>حمایت مالی از مبارزه مشروطه&zwnj;خواهان</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>یکی از مسائلی که مبارزان مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواه در دوره استبداد صغیر به</span><span>&zwnj;</span><span>طور جدی با آن روب</span><span>ه&zwnj;</span><span>رو بودند، مسئله تامین هزینه&zwnj;های مالی مقاومت بود. عمده هزینه&zwnj;های مبارزان مشروطه</span><span>&zwnj;</span><span>خواه به خرید اسلحه و مهمات اختصاص داشت که از سوی تجار ایرانی و در مواردی قفقازی تامین می&zwnj;شد</span><span>.</span><span>با این حال گردآوری کمک مالی از مناطقی که از کنترل استبدادطلب</span><span>&zwnj;ها</span><span>خارج شده بود در دستور کار مشروطه&zwnj;خواهان قرار داشت. زنان مشروطه&zwnj;خواه با جمع&zwnj;آوری کمک&zwnj;های مالی که عمدتاً از طریق فروش زیورآلات خود و دیگر زنان بود به تامین سلاح برای مبارزان می&zwnj;پرداختند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>شرکت زنان در مبارزه مسلحانه</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>عرصه دیگر فعالیت زنان مشروطه&zwnj;خواه، شرکت آنان در مبارزه مسلحانه برای استقرار مجدد نظام پارلمانی در ایران بود. عموماً این مشارکت به زنان تبریزی و تا حدودی رشتی محدود می&zwnj;شد. زنان تبریزی در جریان محاصره این شهر از سوی نیروهای دولتی و سواران عشایر حامی محمدعلی شاه، به اشکال مختلف از مبارزان مشروطه&zwnj;خواه حمایت می&zwnj;کردند. زنان از یک</span><span>&zwnj;</span><span>سو با پختن غذا و دوختن لباس برای رزمندگان مشروطه&zwnj;خواه و پرستاری مجروحان از مبارزه مسلحانه مشروطه&zwnj;خواه حمایت می&zwnj;کردند و از سوی دیگر </span><span>به طور </span><span>مستقیم در میدان&zwnj;های جنگ حضور می&zwnj;یافتند و مسلحانه می&zwnj;جنگیدند. از دامنه و میزان شرکت زنان در مبارزه مسلحانه اطلاع چندانی در دست نیست. زیرا به لحاظ شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران در آن دوره، زنان برای شرکت در مبارزه مسلحانه در اکثر مواقع ناچار بودند به لباس مردان در</span><span>بیایند</span><span>و بجنگند. در این حالت تنها در صورتی که زخمی یا کشته می&zwnj;شدند هویت آنان مشخص می&zwnj;شد. چنان</span><span> ک</span><span>ه در اکتبر </span><span>۱۹۰۸</span><span>م طبق گزارشی از تبریز در هفته نامه حبل</span><span>&zwnj;</span><span>المتین</span><span> (</span><span>سال </span><span>۱۶</span><span>، شماره </span><span>۱۶</span><span>، </span><span>۷</span><span>شوال </span><span>۱۳۲۶</span><span>، ص </span><span>۲۴) </span><span>این&zwnj;گونه نوشته شد: &laquo;چون اجساد افراد را برای غسل بردند، معلوم شد بیست تن از شهدا شیرزنان بودن در لباس مردان؛ با این حال نشانه&zwnj;هایی از حضور زنان در پوشش زنانه که می&zwnj;جنگیدن در دست است.&raquo;</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>پاولویچ (مورخ و خاور&zwnj;شناس روسی) تصریح می&zwnj;کند که &laquo;دو عکس یک دسته شصت نفری از زنان چادر به سر ایرانی تفنگ به دست در اختیار ماست اینان محافظ یکی از سنگر&zwnj;های تبریز بودند.&raquo;</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>در دیگر مناطق کشور که تحت کنترل استبدادطلب</span><span>&zwnj;ها</span><span>بود، فعالیت زنان مبارز مشروطه&zwnj;خواه به صورت مسالمت&zwnj;آمیز بود. به&zwnj;عنوان مثال در تهران زنان تلاش می&zwnj;کردند بر</span><span>رعب و وحشت عمومی از دولت محمدعلی شاه غلبه و مردم را وادار به اعتراض کنند. زنان در گرو</span><span>ه&zwnj;</span><span>های چندنفره در بازار به راه می&zwnj;افتادن</span><span>د</span><span>و ضمن درخواست از بازاری</span><span>&zwnj;ها</span><span>ب</span><span>رای</span><span>بستن مغازه&zwnj;ها مردم را تشویق به اعتراض و قیام علیه دولت می&zwnj;کردند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>به&zwnj;دنبال پیروزی رزمندگان مشروطه&zwnj;خواه در تبریز، گیلان و اصفهان، زنان مشروطه&zwnj;خواه تهران نیز فعالیت&zwnj;های خود را گسترش دادند و مردم را به مبارزه مسلحانه دعوت کردند. هفته&zwnj;نامه حبل&zwnj;المتین از تهران خبر داد که &laquo;متجاوز از یکصد نفر زن مسلح به طپانچه ششلول در کوچه&zwnj;های طهران به شاه فحش داده و حرکت می&zwnj;کردند&raquo;</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>زنان و فتح تهران در جنبش مشروطه</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>سردار بی&zwnj;بی مریم بختیاری، دختر حسینقلی</span><span>&zwnj;</span><span>خان ایلخانی، خواهر علیقلی</span><span>&zwnj;</span><span>خان سردار اسعد و همسر ضرغام&zwnj;السلطنه بختیاری از زنان مبارز عصر مشروطیت است. او از زنان تحصیل&zwnj;کرده و روشنفکر عصر بود که به طرفداری از آزادیخواهان برخاست و در این راه از هیچ کوششی دریغ نکرد. وی به مانند زندگی ایلیاتی در فنون تیراندازی و سوارکاری مهارت داشت و چون همسر و جانشین خان بود عده&zwnj;ای سوار در اختیار داشت و در مواقع ضروری به مشروطه خواهان کمک می&zwnj;کرد. </span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>سردار بی&zwnj;بی مریم بختیاری، یکی از مشوقین اصلی سردار اسعد بختیاری جهت فتح تهران محسوب می&zwnj;شد. وی طی نامه&zwnj;ها و تلگراف&zwnj;های مختلف بین سران ایل و سخنرانی&zwnj;های مهیج و گیرا، افراد ایل را</span><span> برای</span><span>مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی شاهی) آماده می&zwnj;کرد و به عنوان یکی از شخصیت&zwnj;های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>سردار بی&zwnj;بی مریم بختیاری قبل از فتح تهران مخفیانه با عده&zwnj;ای سوار وارد تهران شده و در خانه پدری حسین ثقفی منزل کرد. او به هنگام حمله سردار اسعد به تهران، پشت بام خانه را که مشرف به میدان بهارستان بود سنگربندی کرد و در حالی که خود تفنگ به دست گرفته بود، به همراه عده&zwnj;ای سوار بختیاری، از پشت سر با قزاق&zwnj;ها جنگید. نقش او در فتح تهران، میزان محبوبیتش را در ایل افزایش داد و طرفداران بسیاری یافت به طوری که به لقب سرداری مفتخر شد.[</span><span>۴]</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>&nbsp;</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>تشکل&zwnj;های زنان مشروطه&zwnj;خواه</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><b><span>انجمن حریت نسوان یا انجمن آزادی زنان:</span></b><span> موسسان انجمن حریت نسوان قصد داشتند زنان را با آداب معاشرت و حضور در جامعه آشنا کنند و اعتماد به نفس آنان را برای سخن گفتن در برابر جمع، به ویژه وقتی مردان حضور دارند بالا ببرند. در این انجمن هم زنان و هم مردان عضو بودند و در جلسه&zwnj;ها شرکت می&zwnj;کردند، اما برای ایجاد اعتماد به نفس در زنان، فقط اعضای زن اجازه داشتند در جلسات سخنرانی کنند. جلسه&zwnj;ها مخفیانه برگزار می&zwnj;شد و هیچ زن یا مردی اجازه نداشت به تنهایی به جلسات بیاید و باید با یکی از خویشاوندان یا آشنایان خود شرکت می&zwnj;کرد. از اعضای سر&zwnj;شناس انجمن آزادی زنان می&zwnj;توان به میرزا باجی خانم، خانم نواب سمیعی، صدیقه دولت&zwnj;آبادی، منیره خانم، گلین خانم موافق، افتخارالسلطنه و تاج&zwnj;السلطنه (دختران ناصرالدین شاه)، افسرالسلطنه، شمس&zwnj;الملوک جواهرکلام، خانم حکیم، می&zwnj;سیز جردن، خانم دکتر ایوب، افندیه خانم، و فخرالملوک (دختر شیخ&zwnj;الرئیس قاجار) اشاره کرد .</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><b><span>انجمن مخدرات وطن: </span></b><span>این انجمن در سال </span><span>۱۳۲۸</span><span>توسط گروهی از زنان تجددطلب برای سازماندهی زنان برای مشارکت درامور اجتماعی و فرهنگی تشکیل شد. هدف اصلی این انجمن، سازماندهی فعالیت&zwnj;های عام المنفعه و خیریه مربوط به زنان و دختران، تحریم کالا&zwnj;های خارجی و توزیع منسوجات داخلی و وطنی بود</span><span>. آن&zwnj;ها</span><span>نیم</span><span>&zwnj;</span><span>نگاهی هم به مشارکت در امور سیاسی داشتند. این انجمن مجله&zwnj;ای را هم با همین نام منتشر می&zwnj;کرد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><b><span>انجمن نسوان وطن</span></b><b><span>&zwnj;</span></b><b><span>خواه ایران</span></b><span>: در سال </span><span>۱۳۰۱</span><span>ه. ق خانم محترم اسکندری، فعال زنان، از زنان روشنفکر برای حضور در امتحانات دبستان دخترانه دعوت کرد و با حضور زنان </span><span>در</span><span>این </span><span>حرکت </span><span>انجمن </span><span>نسوان وطن&zwnj;خواه ایران </span><span>پا گرفت و تاسیس شد. از اهداف این انجمن تعلیم و تربیت دختران</span><span>،</span><span>ترویج صنایع وطنی و داخلی</span><span>،</span><span>باسوادکردن زنان</span><span>،</span><span>نگهداری دختران بی&zwnj;سرپرست</span><span>،</span><span>تاسیس مریضخانه برای زنان فقیر و تشکیل هیت تعاونی بود. این انجمن مجله&zwnj;ای را با عنوان &laquo;مجله جمعیت نسوان وطن خواه&raquo; نیز منتشر می&zwnj;کرد. این انجمن در یک اقدام اعتراضی به دنبال یک فراخوان تعداد زیادی از کتابچه توهین&zwnj;آمیز &laquo;مکر زنان&raquo; را در میدان توپخانه تهران به آتش کشیدند. به دنبال این اقدام شجاعانه خانم محترم اسکندری توسط نظمیه بازداشت شد، مدتی را در زندان نظمیه گذراند، ولی ب</span><span>ه </span><span>دلیل نفوذ و شهرت خانواده&zwnj;</span><span>&zwnj;ا</span><span>ش بعد از مدتی آزاد شد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><span><b><span>انجمن همت خواتین:</span></b><span> در سال </span><span>۱۳۳۳</span><span>ه. ش با تلاش &laquo;همت خانم نورالدجی&raquo;</span><span>،</span><span>جلسه موسسان &laquo;انجمن همت خواتین&raquo; با حضور گروهی از مدیران مدارس دخترانه و فعالان زنان آغاز ب</span><span>ه </span><span>کار کرد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>از اهداف این انجمن، تحریم کالاهای خارجی و توجه به کالاهای داخلی بود. هدف دیگر انجمن &laquo;پیشرفت صنایع و هنرهای دستی دختران بود&raquo;</span><span>.</span><span>این عملکرد اگرچه محدود به موضوع اقتصادی بود ولی با این حال ناسیونالیسم را در بین زنان ایران تقویت می&zwnj;کرد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>نشریات زنان عصر مشروطه</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>مجله دانش، اولین نشریه اختصاصی زنان ایران بود که در سال (</span><span>۱۹۱۰ &ndash; ۱۹۱۱) </span><span>ب</span><span>ه </span><span>صورت هفتگی در تهران منتشر می&zwnj;شد. صاحب امتیاز و مدیر مجله، خانم دکتر کحال بود. او در رشته چشم پزشکی طبابت می&zwnj;کرد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>روزنامه شکوفه، از سال </span><span>۱۳۳۰</span><span>تا </span><span>۱۳۳۴</span><span>در چهار صفحه منتشر می&zwnj;شد. صاحب امتیاز و سردبیر این روزنامه &laquo;مریم عمید سنانی</span><span>&raquo;</span><span>ملقب به مزین</span><span>&zwnj;</span><span>السلطنه بود. خط مشی این روزنامه، انتشار مباحثی درباره تساوی حقوق زن و مرد، لزوم تاسیس مدارس دخترانه و سوادآموزی دختران و زنان، </span><span>و </span><span>مخالفت با ازدواج زود هنگام دختران بود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>زبان زنان، در سال </span><span>۱۳۳۷</span><span>یا </span><span>۱۹۱۹</span><span>به مدیریت صدیقه دولت</span><span>&zwnj;</span><span>آبادی فعالیت خود را در اصفهان آغاز کرد. این روزنامه به&zwnj;دلیل مقالاتی در اعتراض به آزاد نبودن انتخابات و با اعتراض به فعالیت ماموران انگلیسی در ایران توقیف شد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>روزنامه نامه بانوان به سردبیری شهناز آزاد در سال </span><span>۱۳۳۸</span><span>، علم نسوان به صاحب امتیازی نوابه صفوی در سال </span><span>۱۳۳۸</span><span>و جهان زنان با سردبیری و مدیریت فخر آفاق پارسا از دیگر نشریات آن دوران بود</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span> </span></p> <div dir="RTL"><b><span>منابع</span></b><b><span>:</span></b></div> <p>&nbsp;</p> <div dir="RTL"><span><span>۱-</span><span>رجوع شود به &nbsp;این لینک:</span></span><a href="http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8+%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87&amp;SSOReturnPage=Check&amp;Rand=0"><span dir="LTR">http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8+%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87&amp;SSOReturnPage=Check&amp;Rand=0</span></a></div> <p class="MsoNormal" dir="RTL"><span lang="FA"><o p=""></o></span></p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;<span>۲-</span><span>هدف&zwnj;ها و مبارزه زن ایرانی؛ از انقلاب مشروطه تا سلطنت پهلوی (محمد حسین خسروپناه &ndash; تهران ۱۳۸۲</span><span>)</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>۳-</span><span>تاریخ احزاب سیاسی ایران، پارسا بناب، یونس</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <p><span><span>۴-&nbsp;</span><span>بختیاری، مریم: خاطرات سردار مریم بختیاری از کودکی تا آغاز انقلاب مشروطه (تهران، آنزان، ۱۳۸۲) ص۲۱</span>&nbsp;</span></p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/08/05/5980#comments انجمن‌های زنان تاریخ جنبش زنان زنان زنان سعید بیانی مشروطه نشریات زنان Fri, 05 Aug 2011 14:41:15 +0000 Maryam 5980 at https://archive.radiozamaneh.com