شادی امین

ما را سیاسی ببینید

arezoo — Fri, 16 Nov 2012 09:48:03 +0000

همجنسگراستیزی و جنبش اجتماعی دگرباشان جنسی

حبیب روستا

حبیب روستا - در رابطه‌ جنبش‌های اجتماعی با یکدیگر و ضرورت مقابله با همجنسگراستیزی و ترنس‌ ستیزی، اولویت‌ها چگونه تعیین می‌شوند؟

چندسالی می‌گذرد از زمانی که همجنسگرایان با حضور در صحنه‌های عمومی این تلاش را آغاز کردند تا تجربه‌های زندگی روزمره‌ خود را اجتماعی کنند و بگویند که افرادی اجتماعی هستند. تا پیش از این، یعنی وقتی همجنسگرایان و دگرباشان جنسی ناپیدا و نادیدنی بودند، جامعه و همچنین فعالان اجتماعی درک درستی از چیستی همجنسگرایی و رابطه‌ آن با حقوق بشر و حقوق مدنی نداشتند. جنبش‌های اجتماعی همجنسگرایان در سال‌های اخیر، این را وظیفه‌ خود می‌دانند که با تنیده‌ شدن در بدنه‌ فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی، خواسته‌های خود را به سنجه‌ عمل بگذارند.

شگفت‌آور نخواهد بود که برخورد فعالان سیاسی و اجتماعی در این چند سال فرقی با گذشته نداشته باشد و حتی به خاطر همین حضور اجتماعی همجنسگرایان نیز شاهد رفتارهای همجنسگراستیز عریان‌تر و نهادی‌تری باشیم. برخی از این فعالان اما سعی کرده‌اند تا ذهنیت خود را با توجه به این چهره‌های جدید و خواسته‌های مدنی تنظیم کنند.

فعالان سیاسی با مشارکت جامعه‌ همجنسگرایان روبه‌رو هستند و از همین رو باید در این زمینه تفکر کنند و پاسخی برای اقدامات خویش بیابند. این پاسخ هر چه باشد، محکی دیگر برای ارزیابی مجدد فعالیت‌ها و کارنامه‌ آن‌هاست.

بنابراین همجنسگراستیزی سیاسی، پدیده‌ای تازه است؛ زیرا در برخورد با حضور اجتماعی و سیاسی همجنسگرایان ایجاد شده است و نیاز به نقد و بررسی آن احساس می‌شود. ما در ابتدای این بحث هستیم و بی‌شک با حضور مسئولانه‌ جامعه‌ دگرباش ایرانی در عرصه‌های عمومی، این بحث در آینده یکی از بحث‌های اصلی جامعه اقلیت‌های جنسی ایرانی خواهد شد.

نقد فضای سیاسی و شمول خواسته‌های همجنسگرایان فقط کار و رسالت همجنسگرایان نیست؛ در واقع خود فعال سیاسی موظف است تا با در نظر آوردن اخلاق در کار خویش، عاملیت خودش در امر سیاسی را هر چه اخلاقی‌تر کند. روزی بود که خواسته‌های زنان را در درجه‌ دوم اهمیت و دستیابی به حقوق زنان را به نوعی تابعی از ایده‌ کلان «اصلاح اجتماعی و اقتصادی» می‌دیدند. امروزه اما کسی را پیدا نمی‌کنید که بگوید مسئله‌ زنان را باید بعد از انقلاب، اصلاحات ساختار سیاسی و یا کنش سیاسی‌ای که مربوط به چهارچوب های کلان سیاسی-اجتماعی است، در نظر گرفت و در مورد آن اندیشید. همین مسئله در مورد حقوق مهاجران افغان و بهایی‌ها و کودکان کار و دیگر گروه‌های ستمدیده و به حاشیه رانده شده نیز صادق است.

فعالان سیاسی با مشارکت جامعه‌ همجنسگرایان روبه‌رو هستند و از همین رو باید در این زمینه تفکر کنند و پاسخی برای اقدامات خویش بیابند. این پاسخ هر چه باشد، محکی دیگر برای ارزیابی مجدد فعالیت‌ها و کارنامه‌ آن‌هاست.

ماجرا از کجا شروع شد؟

در ۱۳ اکتبر در تظاهراتی برای مخالفت با مسئله‌ پناهندگی در آلمان، دو تن از همجنسگرایان به چادر پناهندگان رفتند تا در آن کارزار سیاسی مشارکت داشته باشد. از آنجا که شمار پناهندگان همجنسگرا همواره رو به افزایش است، حضور فعالان حقوق همجنسگرایی در این فضاها ضروری به نظر می‌رسد.

پویا ارسطو: بر اثر سه دهه سانسور در زمینه‌ مسائل جنسی در ایران، همجنسگرایان در شمار حذف‌شدگان و سانسورشدگان میدان‌های اجتماعی و سیاسی هستند. تبعات این سانسور به گونه‌ای بوده است که ما هنوز هیچ آمار دقیقی از کشته‌شدگان و آوارگان و قربانیان این سیستم همجنسگراستیز نداریم. بر اثر همین سیستم همجنسگراستیز است که همجنسگرایان مجبور به مهاجرت و پناهندگی می‌شوند.

سه نفر از گردانندگان و سازمان‌دهندگان این چادر اما آن دو فعال همجنسگرا را مورد آزار لفظی قرار دادند و حضور آن‌ها در چادر پناهندگان را برنتابیدند. وقتی همجنسگرایان به این عمل همجنسگراستیز و حذف‌کننده‌ اعتراض کردند، به آن‌ها گفته شد که چادر را ترک کنند. همین مسئله سبب نشستی شد که گلرخ جهانگیری، پویا ارسطو، سپهر مساکنی و شادی امین در آن به سخنرانی پرداختند و سپس جلسه‌ پرسش و پاسخ برگزار شد.

این نشست نگاه شخصی و منطقه‌ای به موضوعِ پیش‌آمده نداشت و کوشید تا این مسئله را به موضوع کلان‌تر جایگاه افراد همجنسگرا در عرصه‌ فعالیت سیاسی و اجتماعی پیوند بزند و همچنین نقش تاریخ مردسالار در حذف‌کردن و نادیده‌گرفتن حضور افراد همجنسگرا از صحنه‌ سیاست و اجتماع را مطرح کند.

پویا ارسطو، وبلاگ‌نویس، فعال حقوق دگرباشان، رقصنده و هنرپیشه‌ تئاتر است. سپهر مساکنی، فعال جنبش دانشجویی و شادی امین، فعال حقوق زنان و همجنسگرایان است. گلرخ جهانگیری نیز مدیریت نشست را بر عهده داشت. این نشست در تاریخ چهارم نوامبر ۲۰۱۲ در سالن کانون پناهندگان سیاسی برلین برگزار شد.

سانسور سیستماتیک و همجنسگراستیزی و ترنس ‌ستیزی

پویا ارسطو معتقد است همجنسگرایی هنوز در ایران جرم و دگرجنسگرایی اجباری غالب است. او در کانون پناهندگان سیاسی برلین،با تاکید بر سانسور سیستماتیک و همجنسگراستیزی و ترنس‌ستیزی، گفت: «بر اثر سه دهه سانسور در زمینه‌ مسائل جنسی در ایران، همجنسگرایان در شمار حذف‌شدگان و سانسورشدگان میدان‌های اجتماعی و سیاسی هستند. تبعات این سانسور به گونه‌ای بوده است که ما هنوز هیچ آمار دقیقی از کشته‌شدگان و آوارگان و قربانیان این سیستم همجنسگراستیز نداریم. بر اثر همین سیستم همجنسگراستیز است که همجنسگرایان مجبور به مهاجرت و پناهندگی می‌شوند.»

شادی امین: وقتی همجنسگرایان وارد فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی می‌شوند، متاسفانه هویت جنسی آن‌ها به‌عنوان تنها هویت انسانی آن‌ها ملاک قرار می‌گیرد.. یکی از ابزار سرکوب جامعه همین است، همین تک‌هویتی نگاه کردن به همجنسگرایان. یعنی به این فکر نمی‌کنند که یک همجنسگرا می‌تواند شاعر باشد، ورزشکار باشد، وکیل باشد، نویسنده باشد، رفتگر باشد و حتی یک فعال سیاسی باشد. مهم این است که هویت‌های چندگانه‌ ما همجنسگرایان به رسمیت شناخته نمی‌شود.

ارسطو درباره دیگر تبعات سانسور یادشده گفت: «هنوز هم مسئله‌ دادخواهی همجنسگرایان و دگرباشان جنسی از جنایات حاکمیت ایران از سوی اپوزیسیون جدی گرفته نشده است. به رغم سی سال تجربه‌ سیاسی اپوزیسیون، هنوز هم همجنسگرایان در خارج از این تجربه‌ سیاسی نگهداشته می‌شوند. سکوت در برابر این جنایت‌ها بی‌شک همراهی با آن جنایت‌هاست.»

به عقیده وی، سانسور اجتماعی همجنسگرایان نه‌تنها در بدنه‌ حاکمیت جمهوری اسلامی ایران که در جبهه‌ مخالف و منتقد حاکمیت نیز موجود است: «به عبارت دیگر، ما فقط با همجنسگراستیزی حکومتی روبه‌رو نیستیم، بلکه جنبش‌های اجتماعی و حرکت‌های اجتماعی زنان و دانشجویان و کارگران هنوز هم در را رو به زنان همجنسگرا و دانشجویان همجنسگرا و کارگران همجنسگرا بسته‌اند. حتی در خارج از کشور نیز اعتراضی به چنین سانسوری نشده است».

پویا ارسطو به مسئله‌ عدم مشارکت سیاسی همجنسگرایان در گذشته اشاره کرد و گفت: «چرا در بین افراد جنبش‌های اجتماعی مختلف، همجنسگرایان حضور ندارند؟ بارها به ما جواب داده‌اند که "خب! خودشان نمی‌آیند". اما افراد همجنسگرا به چه دلایلی نمی‌آیند؟ مگر نه به خاطر اهمیت اسطوره‌ مردانگی، اقتدار مردانه، بازی قدرت و قضاوت و ارزش‌ها و هنجارهای دگرجنسگرامحورانه است؟ وقتی من همجنسگرا از سوی افراد جنبش‌های اجتماعی و سیاسی مورد قضاوت شخصی و بدنی و جنسی قرار می‌گیرم، باید پس اول ده برابر یک مرد دگرجنسگرا زحمت بکشم تا ثابت کنم که طبیعی و "نرمال" هستم و حق زیست دارم. مسلم است بیشتر افراد همجنسگرا پشت این قضاوت‌ها به حاشیه رانده می‌شوند.»

وی ادامه داد: «سال‌هاست که همجنسگرایان آشکار نیز از کمترین شانس فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی برخوردار هستند چرا که اظهار شده که حضور این همجنسگرایان باعث عدم استقبال همگانی می‌شود. این "همگان" که نتوانسته با حق انسان بر بدن‌اش و نوع رابطه‌ی جنسی و پوشش کنار بیاید حامل چه ارزش‌هایی است، جز تمامیت‌ خواهی؟ جز همسان‌کردن انسان‌ها؟ جز تحقق خواست‌های فرادستان با عنوان اولویت‌بندی؟ کاش به جای روخوانی و از بَر کردن یک سری کلمه‌های تئوریک و جدا از محیط، از دستاوردهای محیط عملی و زیسته‌مان نیز چیزی یاد می‌گرفتیم.»

فرودستان چگونه می‌توانند صحبت کنند؟

سپهر مساکنی، فعالیت‌ها و تلاش‌های نسل قبلی فعالان همجنسگرای ایرانی در خارج از کشور را که سعی کرده‌اند با همجنسگراستیزی‌ مبارزه کنند و محیط را برای نسل جدید فعالان همجنسگرا باز کنند، قابل قدردانی می‌داند.

سپهر مساکنی: چرا ما در میان شاعران، یک شاعر همجنسگرا نداریم؟ به این دلیل که همجنسگرایان نمی‌توانند شعر بگویند؟! نه! به این دلیل است که بازار ادبیات اجازه‌ چنین حضوری را به همجنسگرایان نمی‌دهد. هیچکس از خودش نمی‌پرسد همجنسگرایان چطور از صحنه‌ سیاست عقب کشیده شدند و به حاشیه رانده شدند.

این فعال جنبش دانشجویی، سخنان خود را از «بی‌واسطه‌گی و بی‌میانجی‌گر بودن افراد همجنسگرا» در جنبش‌های سیاسی و اجتماعی آغاز کرد و با اشاره به گایاتری اسپیواک (فیلسوف و نظریه‌پرداز هندی که تنها استاد زن رنگین‌‌پوست دانشگاه کلمبیاست) و مقاله وی تحت عنوان «آیا فرودستان و حاشیه‌نشینان می‌توانند صحبت کنند؟»، گفت: «زیردستان چه کسانی هستند؟ اسپیواک از سلسه‌مراتب جنسیتی و نژادی می‌گوید؛ سلسله‌مراتب جنسیتی و نژادی به این معناست که در میدان سیاسی یک مرد دگرجنسگرای ایرانی از چه امتیازهایی برخوردار است تا سوژه‌ سخنگو و فاعل باشد و در مقابل او، یک زن همجنسگرای افغان با چه موانعی روبه‌روست تا بتواند سوژه‌ سخنگو، فاعل و عامل باشد. اما چرا اسپیواک از امتیازات حرف می‌زند؟

اسپیواک می‌گوید: "امتیازات ویژه‌ یک موقعیت حرفه‌ای در داخل یک هژمونی (برتری) سیاسی است." حالا فعالان سیاسی ایرانی نیز این امتیازات بدیهی و مفروض را نادیده می‌گیرند و ساده ‌باورانه می‌گویند چاره‌ کار این است که خود همجنسگرایان نمی‌خواهند در کارزارهای سیاسی مشارکت کنند. با توجه به این امتیازهای مردانه و نژادی، انسان‌ها از جایگاه‌های برابری برخوردار نیستند.

پس باید اول این امتیازها را نشان داد و افشا کرد تا بتوان پرده از روند طبیعی‌شدن این امتیازها برداشت. اگر زنان عقب افتاده‌اند، به این دلیل نیست که زنان از نظر بدنی و ذاتاً مادر هستند و بچه‌داری وظیفه‌ آن‌هاست و مردها به همان دلیل مسئول سازماندهی امور اجتماعی هستند.»

سپهر مساکنی سپس به مسئله‌ تاریخی سرکوب همجنسگرایان پرداخت و گفت: «مسئله اینجاست که مردها چطور در این روند‌ تاریخی از امتیازات استفاده کردند و صدادار شدند و چه کسانی در این میان سرکوب شدند. برگردیم به مسئله‌ اصلی: چرا ما در میان شاعران، یک شاعر همجنسگرا نداریم؟ به این دلیل که همجنسگرایان نمی‌توانند شعر بگویند؟! نه! به این دلیل است که بازار ادبیات اجازه‌ چنین حضوری را به همجنسگرایان نمی‌دهد. هیچکس از خودش نمی‌پرسد همجنسگرایان چطور از صحنه‌ سیاست عقب کشیده شدند و به حاشیه رانده شدند.»

صدای ستم‌های چندگانه شنیده شود

شادی امین با بیان این‌که همه‌ گروه‌ها و جنبش‌های سیاسی و اجتماعی باید هر روز رابطه‌ خودشان را با گروه‌ها و جنبش‌های دیگر مورد بازبینی قرار دهند و پاسخ جدیدی پیدا کنند، بحث را با نقد به جنبش‌های مطالبه‌محور شروع کرد.

این فعال حقوق زنان و همجنسگرایان گفت: «جنبش‌ها مطالبات خاص خودشان را مطرح می‌کنند و از مشکلات و مسائل اجتماعی و سیاسی دیگر و مربوط به جنبش‌های دیگر شانه خالی می‌کنند. در سال ۱۳۵۷ بحث‌هایی بین گروه‌های سیاسی در مورد دفاع یا عدم دفاع از تظاهرات زنان ایجاد شد. برای من دفاع‌نکردن نیروهای چپ از تظاهرات و مسائل زنان فقط و فقط ریشه در گفتمان مسلط مردسالار داشت که هیچ تلنگری به آن نخورده بود.»

وی با اشاره به تاریخ کنونی فعالیت‌های سیاسی اذعان کرد: «حالا امروزه نیز تلاش ما باید این باشد که گفتمان‌های مسلطی که وجود دارند در تمام جنبش‌های اجتماعی باید پس زده شوند و به صداهایی که تحت ستم‌های چندگانه هستند گوش دهند. ما احتیاج به خون تازه داریم. به دلیل همین نداشتن خون تازه است که جنبش‌ها نمی‌توانند از پوسته‌ خود خارج شوند.»

شادی امین مسئله‌ حذف و سانسور همجنسگرایان از صحنه‌ سیاسی را تاحدودی برآمده از نگاه تک‌هویتی به همجنسگرایان می‌داند: «وقتی همجنسگرایان وارد کارزارهای سیاسی و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی می‌شوند، متاسفانه هویت جنسی آن‌ها به‌عنوان تنها هویت انسانی آن‌ها ملاک قرار می‌گیرد. در واقع انگار همجنسگرایان نمی‌توانند به‌غیر از مسئله‌ همجنسگرایی (جنسی) به چیز دیگری فکر کنند. یکی از ابزار سرکوب جامعه همین است، همین تک‌هویتی نگاه کردن به همجنسگرایان. یعنی به این فکر نمی‌کنند که یک همجنسگرا می‌تواند شاعر باشد، ورزشکار باشد، وکیل باشد، نویسنده باشد، رفتگر باشد و حتی یک فعال سیاسی باشد. مهم این است که هویت‌های چندگانه‌ ما همجنسگرایان به رسمیت شناخته نمی‌شود.»

ویدئوهای این نشست را در این‌جا می‌توانید ببینید:

ویدئوی قسمت اول نشست

ویدئوی قسمت دوم نشست

ویدئوی قسمت سوم نشست

ویدئوی قسمت چهارم نشست

ویدئوی قسمت پنجم نشست

ویدئوی قسمت ششم نشست

مشکلات همجنسگرایان در ایران

behnam — Sat, 19 May 2012 15:01:46 +0000

مریم حسین‌خواه

مریم حسین‌خواه - "همیشه ترنس بودنم مثل پتک به سرم خورده است، اگر با این موضوع کنار می‌آمدند می‌توانستم در ایران زندگی کنم و دربه‌در نبودم و مشکلات روانی پیدا نمی‌کردم. دلم می‌خواهد روزی خانواده و برادرم که کاری کردند من از جامعه و کشورم بریده شوم، متوجه شرایطم بشوند."

این بخشی از حرفهای آکو، جوان ۲۰ ساله‎ سنندجی است که حالا در ترکیه تقاضای پناهندگی داده است. او در فیلم ویدیویی که هفدهم ماه مه ‌در روز جهانی مبارزه با هموفوبیا در لندن پخش شد، از آزارهایی می‌گوید که به خاطر ترنس بودن در ایران تحمل کرده است؛ از اینکه او را در تیم فوتبال و گروه موسیقی مدرسه راه نمی‌دادند و می‌گفتند "تو دختری"؛ از اینکه در دانشگاه نمی‌توانست با همکلاسی‌هایش ارتباط بگیرد و اگر ترنس بودنش را می‌فهمیدند او را مسخره می‌کردند؛ از همسایه‌هایی که او را "فاسد" خطاب می‌کردند و از اینکه خانواده‌اش او را در خانه حبس می‌کردند و چندبار اقدام به خودکشی کرده است.

در این مراسم که از سوی سازمان "رسانه‌های کوچک" برگزار شد، گزارش مفصلی از مطالعه این سازمان غیر انتفاعی درباره وضعیت همجنسگرایان و دگرباشان جنسی در ایران ارائه شد و علاوه بر سخنان شادی امین فعال حقوق همجنسگرایان، سعید دهقان خبرنگار روزنامه "گاردین" و مهری جعفری وکیل دادگستری، در فیلم‌های ویدیویی که از برخی دگرباشان جنسی در ایران و ترکیه گرفته شده بود، تصویر‌هایی از شرایط زندگی این اقلیت‌های جنسی در ایران نشان داده شد؛ تصاویری که بدون اغراق در وضعیت این بخش از جامعه، نمایی واقعی از مشکلات روزمره آن‌ها را بیان می‌کرد.

همجنسگرایان و نگاه مردم

فرید فرمانی، همجنسگرایی که در حال حاضر در کشور ترکیه درخواست پناهندگی داده، در یکی از این ویدیو‌ها علت خروج خود از ایران را تبعیضی دانسته است که جامعه بر امثال او اعمال می‌کند. وی می‌گوید: "بیشترین مشکلات دگرباشان جنسی مربوط به نوع نگرش جامعه به آن‌ها است."

فرید که به خاطر گرایش جنسی‌اش از خدمت سربازی در ایران معاف شده است، پس از اطلاع محل کارش از این موضوع در دادگاه محاکمه می‌شود و پس از سه ماه کسری حقوق و گذاشتن وثیقه برای ادامه روند دادگاه، به دلیل آنچه "فشارهای روحی و روانی خارج از حد تحمل" عنوان می‌کند، از کشور خارج می‌شود.

این تجربه‌ای است که بسیاری از دگرباشان جنسی از جمله سعید کمالی دهقان، خبرنگار همجنسگرای روزنامه "گاردین" نیز با آن مواجه بوده‌اند. سعید کمالی دهقان که یکی از سخنرانان این مراسم بود، در این زمینه گفت: "برای معافیت از سربازی شما باید به پیش دکتر بروید و آن‌ها تایید می‌کنند که گرایش جنستیی متفاوتی دارید یا خیر. آنها این را یک مشکل روانی می‌دانند. برای من این روند چندان مشکل نبود، اما تجربه همه اینطور نیست. ممکن است اما بعد از آن کارتان را از دست بدهید که البته این بستگی به محل کار دارد."

این خبرنگار همجنسگرا که در حال حاضر در لندن اقامت دارد، با همه مشکلاتی که به خاطر گرایش جنسی‌اش با آن روبه‌رو بوده است، همچنان سعی می‌کند نگاه مثبتی به ماجرا داشته باشد. او به حاضران در جلسه گفت: "در ایران همه چیز سیاه و سفید نیست و بسیار پیچیده است. اگر به یک پلیس بگویی که هموسکسوئال هستی اینکه چه اتفاقی می‌افتد بستگی به آن پلیس دارد."

همجنسگرایی؛ انحراف یا هویت؟

برخورد قانون و نهادهای رسمی کشور، تنها بخشی از مشکلات دگرباشان جنسی در ایران است و چنانکه که کوهیار، مرد جوان همجنسگرایی که چهره او در یکی از ویدیوها نشان داده نمی‌شود، می‌گوید: "در ایران همجنسگرایی یک هویت نیست، بلکه یک انحراف و در ‌‌نهایت خوشبینی، یک بیماری شناخته می‌شود. من اگر خودم را همجنسگرا معرفی کنم همه دوستان و روابطم را از دست خواهم داد. بسیاری از مردم پیشفرض‌های نادرستی درباره همجنسگرایان دارند و آن‌ها را در ردیف جانیان قرار می‌دهند."

زن ۲۴ ساله، لزبینی که فقط تصویری محو از چهره‌اش در فیلم دیده می‌شود نیز از همین نگرانی‌ها می‌گوید. از اینکه نگرانی او و امثال او هویت‌شان نیست و بیشتر از مسئله هویت نگران آرامشی هستند که ندارند؛ نگران باورهای سنتی هستند که مانع از درک تمایلات‌شان می‌شوند و همچنین نگران فشار ازدواج روی زنان لزبین هستند.

هرچند به گفته یکی دیگر از این دگرباشان خانواده‌هایی هستند که فرزندان همجنسگرای خود را پذیرفته‌اند، اما تعدادشان بسیار کم و نادر است و اغلب این افراد همچنان با مسئله پذیرش یا عدم پذیرش از سوی خانواده و جامعه دست به گریبان هستند و اگر یکی از افراد خانواده از آن‌ها حمایت کند، از تیررس حمله دیگران در امان نخواهد ماند.

آکو، که در ایران دانشجوی نرم افزار کامپیو‌تر بود، از مادرش می‌گوید که تنها فرد حامی او در خانه بوده و حتی هنگام خروج از ایران به ترکیه او را همراهی کرده، اما به خاطر این حمایت‌ها، پا به پای آکو از پدر و برادرش کتک می‌خورده است.

آکو می‌گوید که به خاطر ترنس بودنش، مدام مورد آزار قرار می‌گرفته است: "من به مردم احترام می‌گذاشتم، اما مردم من را مسخره می‌کردند. به من می‌گفتند فاسدم و جامعه را فاسد می‌کنم. من چه آزاری به دیگران رسانده بودم که همسایه‌ها می‌امدند در خانه ما و به والدینم می‌گفتند که چرا بچه‌تان اینجوری است؟"

برگه‌ای برای تضمین حق حیات

مشکلات یادشده فقط مشکل ترنس‌ها نیست و همجنسگراهایی که به خاطر فشارهای موجود مجبور به تن دادن به عمل جراحی تغییر جنسیت می‌شوند نیز به نوعی با این مشکلات مواجه هستند.

به گفته شادی امین، فعال حقوق زنان و حقوق همجنسگرایان، “یکی از مسائلی که باعث شده است عمل تغییر جنسیت در جامعه ایران این‌چنین از سوی دولت تبلیغ و مورد پشتیبانی قرار گیرد این است که در واقع هرکسی که تعریف‌های مردانگی و زنانگی را زیر سئوال می‌برد، باید به تعریف‌های طبیعی بازگشت داده شود.

شادی امین: یکی از مسائلی که باعث شده است عمل تغییر جنسیت در جامعه ایران این‌چنین از سوی دولت تبلیغ و مورد پشتیبانی قرار گیرد این است که در واقع هرکسی که تعریف‌های مردانگی و زنانگی را زیر سئوال می‌برد، باید به تعریف‌های طبیعی بازگشت داده شود.

تعریف طبیعی از زن و مرد این است که اگر فردی زن است قاعدتاً به مرد‌ها کشش و گرایش دارد و چنانچه به یک زن گرایش داشته باشد در واقع از این تعریف خارج شده است. همان‌گونه که در تعریف از یک مرد گرایش به یک زن قطعی فرض شده و چنانچه مردی به مرد دیگری گرایش داشته باشد باز هم مرزهای جنسیتی را بر هم ریخته است و برای حل این معضل است که در چنین مواردی عمل تغییر جنسیت پیشنهاد می‌شود تا ضمن حفظ این تعریف‌ها و مناسبات مانع از ترویج همجنسگرایی به عنوان یک روش زندگی شوند."

او که سال‌ها است در زمینه مسائل مربوط به همجنسگرایان فعالیت می‌کند، می‌گوید: "در ایران به محض اینکه زنی بگوید من از یک زن خوشم می‌آید، باید با انجام عمل تغییر جنسیت مرد شود و یا اگر مرد است، زن شود. در واقع بدین ترتیب معضل همجنسگرایی را حل می‌کنند. آن‌ها به کسانی که رفتار جنسی‌ای به جز تعریف آنان دارند، ترانس سکسوئل می‌گویند و آن‌ها را با مشاوران و روانشناسانی که خود نیز کارگزاران همین سیستم هستند، به سوی عمل تغییر جنسیت روانه می‌کنند."

شادی امین برگه گواهی اداره بهزیستی به همجنسگرایان را به به مثابه برگه‌ای برای "تضمین حق حیات" آن‌ها عنوان می‌کند و می‌گوید که در واقع جامعه "بیمار و هموفوبیک"، دو راه در مقابل افراد همجنسگرا می‌گذارد: "اول: تغییر جنسیت و قرار گرفتن در کلیشه‌های معمول مردانگی و زنانگی؛ و دوم پذیرش خطر طرد و تحقیر و مجازات از شلاق تا اعدام." هرچند از دیدگاه وی "راه اول در بسیاری از موارد نوعی مثله کردن جنسی این انسان‌ها است".

تغییری اندک اما موثر در قانون

راه دومی که پیش پای دگرباشان جنسی گذاشته می‌شود نیز فقط تحقیر ناشی از مجازات کیفری نیست. مهری جعفری، وکیل دادگستری با اشاره به تغییرات جدید در لایحه مجازات اسلامی، از مواد قانونی گفت که بر اساس آن‌ها در رابطه جنسی دو مرد با یکدیگر، فرد مفعول اعدام خواهد شد و فرد فاعل فقط به یک صد ضربه شلاق محکوم می‌شود و تنها پس از تکرار رابطه جنسی خود و محکومیت به آن برای بار چهارم، مشمول حکم اعدام خواهد شد. وی این قانون را به نوعی ترویج هرچه بیشتر تبعیض‌های جنسیتی دانست که "نشانه‌های زن بودگی" را مستوجب مجازات اعدام می‌داند. او در عین حال یادآور شد که قوانین ایران بین تجاوز و رابطه جنسی آزادانه بین دو همجنس فرق چندانی نگذاشته است و رابطه آزادانه همجنسگرایی نیز می‌تواند در نهایت از سوی آنها منجر به ادعای تجاوز شود.

بر اساس تغییرات جدید در رژیم کیفری ایران (ماده ۲۳۳ قانون جدید) حکم اعدام برای فرد فاعلی که رابطه‌اش به "عنف" نبوده است، تا پیش از مرتبه چهارم صادر نمی‌شود. شرایط دگرباشان جنسی در ایران همچنان دشوار و‌ گاه غیر قابل تحمل است و آنقدراین افراد را به خاطر گرایش جنسی متفاوت‌شان تحت فشار قرار می‌دهند که یکی از مردان جوانی که به خاطر فرار از این وضعیت به ترکیه گریخته است، در فیلمی که در این مراسم پخش شد، می‌گوید: "سختی‌ای که اینجا می‌کشم راحت‌تر از زوری است که در ایران بالای سرم بود."

پانویس:

۱- ماده ۲۳۳ قانون جدید مجازات اسلامی(۱۳۹۰) : "حد لواط برای فاعل، درصورت عنف، اکراه یا دارا بودن شرایط احصان، اعدام و در غیر این صورت صد ضربه شلاق است. حد لواط برای مفعول، در هر صورت اعدام است."

۲- ماده ۱۳۵ قانون جدید مجازات اسلامی(۱۳۹۰) : "هرگاه کسی سه بار مرتکب یک نوع جرم موجب حد شود و هر بار حد آن جرم بر او جاری گردد، حد وی در مرتبه چهارم اعدام است."

گفت‌وگو با شادی امین: لزبوفوبی و فمینیسم

Maryam — Thu, 17 May 2012 10:28:17 +0000

سوده راد

سوده راد - هفدهم ماه مه روز جهانی مبارزه با هموفوبیاست. در این روز در بسیاری از کشورهای جهان لزبین‌ها، گی‌ها، بایسکسوال‌ها و ترانس سکسوال‌ها دور هم جمع می‌شوند تابه هموفوبی و همجنسگراهراسی اعتراض کنند.

هموفوبی تنها محدود به احساس هراس نمی‌شود، بلکه شامل احساس خشم و نفرت نسبت به فردی که مایل به برقراری ارتباط عاطفی و جنسی با همجنس خود باشد نیز هست. بنابراین هموفوبی، هم لزبوفوبی یعنی هراس از زنان همجنسگرا، هم گی‌فوبی یعنی هراس از مردان همجنسگرا و هم هراس از زنان و مردان دوجنسگرا را در بر می‌گیرد. با این حال وقتی به هموسکسوالیته یا همجنسگرایی و هموفوبی فکر می‌کنیم، کمتر پیش می‌آید تصویر زنی همجنسگرا در ذهن نقش ببندد. به نظر می‌رسد در میان انسان‌هایی که به نادرستی اقلیت‌های جنسی و جنسیتی خوانده می‌شوند، زنان بازهم دچار تبعیض‌های بیشتری هستند و ـ ناخودآگاه ـ نادیده گرفته می‌شوند. در زبان فارسی بسیاری کلمه دگرباش را جایگزین LGBT می‌دانند که البته این امر مخالفان بسیاری هم دارد.

در میان خشونت‌های روانی و فیزیکی که براثر هموفوبی رو اداشته می‌شود، پدیده لزبوفوبی و نتایج آن توجه کنشگران برابری جنسیتی و پژوهشگران را به خود جلب کرده است. چراکه لزبین‌ها در جوامع مردسالار امروزی هم به خاطر زن بودن و هم به خاطر همجنسگرایی به حاشیه رانده می‌شوند.

به همین بهانه با شادی امین، لزبین فمینیست و کنشگر برابری جنسیتی و حقوق LGT که مبتکر و برگزار کننده اولین نشست زنان لزبین ایرانی است که به شکل گیری پلاتفرم شش رنگ منجر شده، گفت‌وگو کرده‌ایم:

شما چرا با جایگزینی ترکیب کلماتLGBT، با دگرباش موافق نیستید؟

شادی امین- LGBT خود مخفف واژه‌های لزبین، گی، بایسکسوال و ترانس‌سکسوال است، یعنی همه این موارد را در بر می‌گیرد. واژه دگرباش مشخص نیست از چه حرف می‌زند. در حقیقت این واژه ظرفی‌ است که ما قادر نیستیم داخل آن را ببینیم و تمام گرایش‌های مختلف با یک واژه و یک محتوا در آن ارائه و درنتیجه باعث خلط مبحث گسترده‌ای می‌شود.

شادی امین: بسیاری از همجنسگرایان، درست مثل سایر اقشار موجود، در حوزه سیاست فعال نیستند یا نمی‌دانند کدام مطالبات را چگونه مطرح کنند. به همین ترتیب زنان دگرجنسگرا هم در رابطه با بسیاری از حقوق خودشان هنوز به ضرورت سازماندهی و تشکل‌یابی خود پی نبرده‌اند

ما هنوز در آغاز راه بسیاری از این مباحث هستیم و موظفیم خیلی دقیق صحبت کنیم تا معلوم باشد که از همجنسگرایان حرف می‌زنیم که در جامعه ایران حکم اعدام برایشان وجود دارد، یا از ترانس‌سکسوال‌ها حرف می‌زنیم که در قوانین جاری ایران، بدون اینکه پروسه اصولی را طی کرده‌ باشند، به زیر تیغ جراحی کشیده می‌شوند. این- به قول آنها - شامل تمام همجنس‌گرایان هم می‌شود. یا در مورد بایسکسوال‌ها حرف می‌زنیم که "معمولاً" طبق نرم‌های اجتماعی زندگی می‌کنند ولی تنوع جنسی دارند و گاه با همجنس خود هم روابط جنسی ایجاد می‌کنند. این است که حقوق و فشارهایی که در جامعه ما به این گروه‌های مختلف وارد می‌شود، کاملاً متفاوت است و به همین دلیل هم واژه دگرباش علاوه بر نقدهای بسیاری که به لحاظ ترکیب واژه‌ای ضعیف و ادبیات فارسی به آن شده است، به لحاظ محتوای سیاسی و فمینیستی هم درست نیست. من از این کلمه استفاده نمی‌کنم و ترجیح می‌دهم همجنسگرایان را همجنسگرا و در جای خودش لزبین‌ها و گی‌ها را تفکیک شده استفاده کنم و ترانس‌سکسوال‌ها را هم به همین ترتیب.

در مورد کلمه همجنسگرا چطور؟ ما اگر از کلمه همجنسگرا استفاده کنیم، می‌توانیم شرایط زندگی لزبین‌ها و گی‌ها را بررسی کنیم؟ لزبوفوبی و گی‌فوبی چطور؟

من معتقدم در جامعه‌ای که مردسالاری - به معنای سالاری و ارجح بودن یک جنس و در اینجا مرد - وجود دارد، نمی‌تواند خود را در روابط همجنسگرایانه هم تحمیل کند، به این معنی که خواسته‌ها و آن شناختی که جامعه همجنسگرای مردان به خارج از جامعه خود می‌دهد، عیناً و قالبی به زنان لزبین هم تعمیم داده شود و ما تعریف‌مان را از تعریف همجنسگرایان مرد بگیریم و وظایف و حقوقمان را هم از آنها تقلید بکنیم.

واقعیت این است که در نیازها، گرایش‌ها و رفتارهای جنسی انسان‌ها تفاوت‌هایی وجود دارد و زنان لزبین نوع معینی از زندگی را انتخاب می‌کنند و واردش می‌شوند که اساساً یکی از محورهایش مبارزه با جامعه مردسالار و دگرجنسگرای اجباری است. تفاوت‌هایی هست در مورد اینکه چرا اصلاً یک فرد همجنسگرا است و این دلایل در مورد زنان و مردان متفاوت است. بنابراین به رسمیت شناختن این تفاوت‌ها هیچ ایرادی ندارد و اتفاقاً به ما کمک می‌کند در مورد هر گروه اجتماعی خواسته‌های مشخصی را طرح کنیم و روی همان گروه اجتماعی تمرکز کنیم.

در جامعه ایرانی، زنان لزبین به عنوان زیرمجموعه مردان گی قلمداد می‌شوند یا از آنها کمتر حرفی زده می‌شود، زنان لزبین باید خودشان را مرئی کنند و خواسته‌هاشان را به طور مشخص در پیوند با جنبش فمینیستی بیان کنند

متأسفانه در جامعه ایرانی، سال‌هاست که زنان لزبین به عنوان زیرمجموعه مردان گی قلمداد می‌شوند یا از آنها کمتر حرفی زده می‌شود. به همین دلیل هم من تأکید دارم که زنان لزبین باید خودشان را مرئی کنند و خواسته‌هاشان را به طور مشخص در پیوند با جنبش فمینیستی بیان کنند. این به معنای نادیده گرفتن نقاط اشتراک طرح مطالبات همجنسگرایان مرد و لزبین‌ها نیست، بلکه باید با تأکید بر این نقاط اشتراک و حفظ وحدت برای تغییر قوانین جاری، به پیشبرد اهداف متمایز هرکدام از این گروه‌ها پرداخت.

با توجه به همین قوانین جاری، به هرحال همجنسگرایان، چه لزبین و چه گی، امکان زندگی آشکار در ایران را ندارند. آیا ما آماری از شمار لزبین‌ها و گی‌ها در ایران داریم؟ آیا از شرایط زندگی آنها خبر داریم و آیا شما این ذهنیت عمومی را که لزبین‌ها می‌توانند به راحتی در ایران زندگی کنند، تأیید می‌کنید؟

ما داده‌های کمی در مورد زندگی همجنسگرایان در ایران داریم و متأسفانه به دلیل فضای سرکوب و جرم‌انگاری برای همجنسگرایی حتی خاطره‌نویسی هم کم داریم و از وضعیت زندگی آنها کمتر اطلاع داریم، ولی این به این معنی نیست که بی‌اطلاع باشیم. گروه‌های اجتماعی مشخص در هر جامعه اعضای دیگر آن گروه را پیدا می‌کنند و سعی می‌کنند شبکه‌های اجتماعی خود را بسازند و در ایران هم این شبکه‌های اجتماعی گی‌ها و لزبین‌ها موجود است. البته در سال‌های اخیر میزان دیدارها و تماس‌ها به دلیل افزایش سرکوب کاهش پیدا کرده، اما واقعیت این است که زندگی همجنسگرایانه در ایران به معنی یک سبک و روش زندگی که فقط رابطه جنسی را در بر نمی‌گیرد، ممنوع است. این به معنای رابطه همجنسگرایانه در خفا و در نهایت قدم زدن با هم خارج از حریم خصوصی و انکار این رابطه در فضای عمومی است.

در مورد زنان لزبین این مشکلات حادتر است. مردان در برخی زمینه‌ها توانسته‌اند به دلیل فضای آزادتری که جامعه در مجموع برای مردان فراهم آورده است، بر شماری از مشکلات فائق آیند. مردان می‌توانند جمعی زندگی کنند، می‌توانند یک خانه مشترک داشته باشند، کمتر به چشم می‌آیند و متأسفانه زنان از همین امکانات اجتماعی هم به واسطه زن بودنشان محروم هستند. ما آمار دقیقی نداریم که چند درصد زنان از لزبین و چند درصد از مردان گی می‌توانند زندگی مستقلی داشته باشند، ولی می‌توان از سلسله مراتب اجتماعی و اقتصادی جنسیت‌ها، نتیجه گرفت که مردان در مجموع در شرایط بهتری هستند. فراموش نکنیم که حکم اعدام یک لزبین بعد از چهارمرتبه جاری شدن حد و شلاق لازم‌الاجرا می‌شود و به هر شکل باید مبارزه جدی را برای لغو این قوانین علیه همجنسگرایان پیش ببریم.

آیا شبکه‌های اجتماعی برای پیشبرد مطالبات تشکیل شده است؛ مثلاً شبکه اجتماعی لزبین‌های ایران یا شبکه اجتماعی گی‌های ایران یا حتی همجنسگرایان ایران؟‌ آیا آنها توانسته‌اند برای پیشبرد مطالبات‌شان خود را سازماندهی کنند؟

بله، مسئله‌ای که ما داریم این است این گروه اجتماعی آگاهانه بسیاری از قوانین و قواعد موجود و عرف اجتماعی را زیر سئوال نمی‌برد و ما با قشری روبه‌رو نیستیم که آگاهانه مقابل جامعه ایستاده باشد، مطالباتی را تعیین کند و برای رسیدن به آنها سازماندهی لازم را انجام دهد.

مردان همجنسگرا در برخی زمینه‌ها توانسته‌اند به دلیل فضای آزادتری که جامعه برای مردان فراهم آورده است، بر شماری از مشکلات فائق آیند. مردان می‌توانند یک خانه مشترک داشته باشند، کمتر به چشم می‌آیند و متأسفانه زنان لزبین از همین امکانات اجتماعی هم به واسطه زن بودنشان محروم هستند

متأسفانه بسیاری از همجنسگرایان، درست مثل سایر اقشار موجود و دگرجنسگرایان، در حوزه سیاست فعال نیستند یا نمی‌دانند کدام مطالبات را چگونه مطرح کنند. به همین ترتیب شما می‌بینید که زنان دگرجنسگرا هم در رابطه با بسیاری از حقوق خودشان هنوز به ضرورت سازماندهی و تشکل‌یابی خود پی نبرده‌اند. این امر در مورد زنان و مردان همجنسگرا هم کاملاً صدق می‌کند و ما با کمبود آگاهی و عدم دخالت در امور سیاسی روبه‌رو هستیم. این شبکه‌های اجتماعی موجود است ولی خودش را کمتر در سیاست دخالت می‌دهند. در بسیاری از موارد این افراد در میهمانی‌ها یا دیدارها دستگیر شده‌اند ولی ما کمتر صدایی از خود آنها شنیده‌ایم که مواردی را به شکل یک مطالبه در مقابل سیستم موجود مطرح کرده باشند.

در این گروه اجتماعی ما با کمبود آگاهی و تشکل‌یابی روبه‌رو هستیم و حتی در مورد عمل‌های تغییر جنسیت که در ایران انجام می‌شود متأسفانه آگاهی بسیار کم است و خود کسانی که به این مسئله تن می‌دهند به امکانات کمی برای انتخاب آلترناتیوهای دیگر دسترسی دارند. به هر شکل ما با پدیده‌ای روبه‌رو هستیم که نو نیست، اما به خودش جرئت داده است که بیشتر خود را نشان بدهد و بیشتر خواست زنده بودن و حق حیات و اینگونه زندگی کردن را برای خودش به رسمیت بشناسد، اما همچنان این با یک شبکه اجتماعی فعال که مطالباتی را فرموله کرده باشد فاصله دارد. من امیدوارم به این مرحله برسیم و در حال حاضر راه طولانی داریم.

به عنوان آخرین پرسش شما فکر می‌کنید بدن زن و سکسوالیته زن در جنبش فمینیستی ایران که به هر حال هدفش رفع هرگونه تبعیض علیه زنان بوده و هست، چه جایگاهی داشته است؟ آیا به مبحث مطالبات لزبین‌ها به عنوان زنان همجنسگرای ایرانی به اندازه کافی پرداخته شده است؟ آیا مطالبات لزبین‌ها به عنوان شاید یکی از مطالبات پنهان جنبش فمینیستی ایران مد نظر قرار گرفته است؟

در مجموع من فکر می‌کنم جنبش فمینیستی ایران به یکسری بحث‌های مهمی چون بدن زن، رهایی و آزادی جنسی نپرداخته است. به عقیده من جنبش فمینیستی باید وقتی شجاعت این را بیابد که خودش را از تعاریف مردسالارانه‌ای که بستر این موضوع‌ها شده است، خلاص کند. در واقع ترس و نگرانی جنبش فمینیستی این است که هربار خواسته از این چارچوب خارج شود، به او انگ ضد مردی و مردستیزی زده شده است. تا وقتی این جنبش نتواند شجاعت فاصله گیری از این تعریف‌ها را بیابد و تعریف جدیدی از بدن زن ارائه بدهد و رابطه عاطفی و عشقی زنان را محدود به رابطه با مرد دیگری نداند، نمی‌تواند بر این مسئله فائق آید. البته برخی پژوهشگران روی این مباحث کار کرده‌اند، اما هیچکدام تبدیل به گفتمان اجتماعی جنبش فمینیستی نشده است. هر زنی باید این حق را به خود بدهد که در هر جایی که مردان قدرت را در انحصار خود درآورده‌اند بپاخیزد، بدون نگرانی علیه این قدرت قد علم کند و از خواسته‌ها و تمایلاتش دفاع کند.

در حقیقت ما باد بند ناف‌مان را از جامعه مردسالار ببریم و از این نیاز تأیید مردان در هر حرکت اجتماعی رهایی یابیم و صرف نظر کنیم و بپذیریم که حق و حقوق معینی را باید به‌دست بیاوریم و کسی هم این‌ها را به ما تقدیم نمی‌کند. واقعیت این است که در رابطه با زنان لزبین و زنان بی‌سکسوال و همینطور زنان دیگر، نقاط اشتراک بسیاری در یک جامعه تحت ستم مردسالاری وجود دارد. آنها همه متحمل فشارهای اجتماعی مشابهی هستند، اما من فکر می‌کنم با وجود این نکات اشتراک، هرکدام از این گروه‌های اجتماعی باید خواسته‌ها و مطالبات خودش را روی پرچم خودش بنویسد و دست خودش بگیرد و حمل بکند.

گفت‌وگو با شادی امین: تجاوز و آزار جنسی، "جنایت بی‌عقوبت"

Maryam — Sun, 09 Oct 2011 14:29:26 +0000

سوده راد

سوده راد- در سه دهه حیات جمهوری اسلامی ایران، فرهنگ سنتی جامعه و سیاست کلی نظام حاکم، مبتنی بر تلاش برای پنهان کردن تجاوز و خشونت‌های جنسی علیه زنان بوده است. این در حالی است که موضوع شکنجه‌های جنسی همواره در پس‌زمینه اذهان حضور داشته و گویا چنین آزاردهنده است که خواسته یا ناخواسته مهر سکوت بر آن زده می‌شود. آن‌چه در ادامه می‌آید گفت‌وگو با شادی امین، فعال حقوق زنان است که به همراه شادی صدر، وکیل دادگستری و فعال حقوق زنان در حال انجام طرحی به نام "جنایت بی‌عقوبت"هستند که به موضوع تجاوز و آزار جنسی در زندان‌های جمهوری اسلامی می‌پردازد.

سوده راد: خانم امین، شما در چهارمین گردهمایی سراسری درباره کشتار زندانیان سیاسی در ایران که از نهم تا یازدهم سپتامبر در سوئد برگزار شد، راجع به تحقیقیصحبت کردید که به‌طور مشترک با شادی صدر در دست کار دارید. این طرح را "جنایت بی‌عقوبت"نامگذاری کرده‌اید و در واقع به بررسی، پیگیری و مستندسازی شکنجه‌ها و آزار جنسی در زندان‌های جمهوری اسلامی ایران می‌پردازید. این پروژه از کجا سرچشمه گرفت و چطور به این نتیجه رسیدید که انجام چنین پروژه‌ای جای کار دارد؟

شادی امین: بعد از اعتراضاتی که پس از به اصطلاح انتخابات و در طی دو سال و نیم گذشته در ایران آغاز شد، بحث بر سر تجاوز در زندان‌ها و مواردی که علنی شد بالا گرفت، تا جایی که به نظر ما برای اولین‌بار یک گفتمان اجتماعی پیرامون مسئله تجاوز در زندان‌ها شروع شد. این بحث از طرف یکی از نامزدهای ریاست جمهوری، یعنی آقای کروبی مطرح شد و ایشان حتی کمیته‌ای هم برای بررسی این مسئله تشکیل دادند،اما چیزی که برای ما مهم بود این بود که اولاً این بحث به شکلی در حال مطرح شدن بود که گویا این مسئله صرفاً در دو سال و نیم گذشته مطرح بوده و گویا چیز جدیدی است.دوماً اینکه به یک گفتمان دولتی تبدیل می‌شد و نقش و جایگاه سازمان‌های دفاع از حقوق بشر و اپوزیسیون در این مسئله خالی بود. به نظر ما در عرض ۳۰سال گذشته و در زمانی که خود این آقایان سرکار بوده‌اند، روی آن‌چه در زندان‌های جمهوری اسلامی رخ داده و آنچه بر زندانیان سیاسی اعمال شده خاک پاشیده می‌شد.تلاش کردیم یک سری سئوالات را درباره دهه‌های مختلف حیات جمهوری اسلامی و در رابطه با مسئله تجاوز به زندانیان سیاسی پاسخ بدهیم. طبیعتاً ما به دلیل محدودیت‌هایی که داریم نمی‌توانستیم به کلیه موارد بپردازیم و از این‌رو بین همه زندانیان سیاسی، زندانیان سیاسی زن را انتخاب کردیم و به بررسی شرایط آن‌ها اولویت دادیم. تلاش ما این بوده است که حتی به مواردی هم که بار‌ها توسط اپوزیسیون یا سازمان‌های سیاسی به آن‌ها اشاره شده و بدون اینکه مستنداتش ارائه شود به عنوان مسائلی ثابت شده در موردشان صحبت شده است، هم بپردازیم.

همانطور که گفته‌شد، این کار پروژه‌ای از سوی سازمان عدالت برای ایران و همراه با شادی صدر است و البته دوستان زیادی هم با ما همکاری دارند و کار ما این بوده که با گردآوری اسناد و مصاحبه با زندانیان سیاسی، گرفتن شهادت‌های معتبر، در حقیقت مدارک غیر قابل انکاری را در باب وجود یا عدم وجود شکنجه و آزار جنسی سیستماتیک و مسئله تجاوز در دهه شصت ارائه بدهیم.

شما گفتید که قصد دارید در دهه‌های مختلف حضور جمهوری اسلامی به عنوان نظام حاکم بر ایران موضوع شکنجه‌های جنسی را بررسی کنید و الآن هم به دهه ۶۰اشاره کردید. آیا برای دهه‌های آینده هم برنامه‌ای دارید و دیگر اینکه این زنانی که ایشان صحبت کرده‌اید، چه تعدادی هستند، چه میانگین سنی‌ایدارند، بیشتر در کجا زندگی می‌کنند و به‌طور کلی چه تصویری از نسلی که زندان‌های دهه ۶۰جمهوری اسلامی و به‌طور خاص شکنجه‌های جنسی را تجربه کرده‌اند، می‌توانید به ما بدهید؟

در پاسخ به سئوال اول، بله، ما قصد داریم هر سه دهه را بررسی کنیم. الآن مشغول دهه ۶۰هستیم و امیدوارم که تا پایان ماه اکتبر گزارش و مستندات ما به دو زبان انگلیسی و فارسی منتشر شود. سپس به دهه ۷۰و دهه ۸۰ خواهیم پرداخت که در مورد دهه ۸۰عمدتاً به اعتراضات پس از انتخابات توجه خواهیم داشت. آنچه که به مصاحبه‌شوندگان و کسانی که ما با ایشان گفت‌وگو داشتیم برمی‌گردد، در مورد میانگین سنی، بدیهی است بیشتر دستگیرشدگان آن زمان که امروز مورد سئوال قرارگرفته‌اند، در زمان دستگیری بین ۱۶تا ۲۵سال سن داشته‌اند و این روز‌ها که ۲۰تا ۳۰ سال از دستگیری آن‌ها می‌گذرد بین ۴۵تا ۵۵سال سن دارند. البته کسانی هم بوده‌اند که جوان‌تر بوده‌اند یا یکی دو سال مسن‌تر بوده‌اند و این میانگین حدودی است ولی به هرحال این‌ها زندانیان سیاسی دهه اول جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند.

مسئله عمده‌ای که باعث می‌شود ما به سراغ شکنجه و آزار جنسی زنان برویم این است که در جامعه ایران موضوع تجاوز به دختران باکره پیش از اعدام مطرح بود و بحث تجاوز در زندان‌ها اساساً در دهه ۶۰ بسیار مطرح بود و حتی عاملی بود برای این‌که خانواده‌ها به دلیل نگرانی از آن‌چه در زندان‌ها می‌گذرد و چه بلایی سر دختران‌شان می‌آورد، از فعالیت سیاسی دختران خود جلوگیری کنند

در مورد کشورهای محل اقامت افراد و گرایش‌هایسیاسی آن‌ها و یا زندان‌هایی که در ایران تجربه کرده‌اند، تلاش ما این بوده که بیشترین تنوع را پوشش بدهیم. در مورد محل زندگی در خارج از کشور، ما به همه جهان سر زدیم و هیچ محدودیتی نداشتیمکه فرد در آلمان، انگلیس، فرانسه و غیره زندگی کند، اروپا باشد یا آمریکا، کانادا باشد یا ایران، به همه جا سر زدیم و با همه تماس گرفتیم. خوشبختانه از اعتماد این دوستان برخوردار شدیم و توانستیم پای صحبت‌هاشان بنشینیم و به حرف‌هاشان گوش بدهیم.

آن‌ها تجربیات خود را با ما تقسیم کردند.بسیاری بر ضرورت چنین تحقیقی واقف بودند و با کمال میل در پیدا کردن مستندات دیگر ما را یاری کردند که من همین جا، جا دارد از همه دوستانی که با ما در این رابطه همکاری کردند تشکر کنم. در مورد گرایش‌هایسیاسی هم باز ما سراغ تنوع بسیار وسیعی رفتیم، یعنی معیار ما این نبوده است که یک فرد در چه رابطه‌ای دستگیر شده‌است، بلکه پس از اینکه به گفت‌وگو نشسته‌ایم مشخص شدهکه اتهام هرکس در زمان دستگیری چه بوده است و به دلیل همین عدم وجود محدودیت توانستیم طیف وسیعی از زندانیان سیاسی را پوشش بدهیم، از هواداران سازمان مجاهدین خلق در آن زمان تا هواداران سازمان پیکار، سازمان فداییان اقلیت تا حزب توده، اکثریت، فرقان، راه کارگر، رزمندگان، اتحادیه کمونیست‌ها، اتحاد مبارزان، هواداران کومله و غیره و در کل جریان‌هاییکه در آن دوره فعال بودند،مورد خشم رژیم واقع شدند، هواداران‌شان دستگیر شدند و به زندان افتادند. در حقیقت تلاش کردیم تنوع موجود در زندان‌های ایران را پوشش بدهیم.

در رابطه با خود زندان‌های ایران ما سعی کردیم کمی از این مرکزمحوری که در رابطه با زندان‌ها متأسفانه موجود است و عمدتاً در خاطره‌نویسی‌ها یا بحث‌هایی که هست، به زندان‌های استان تهران، یعنی گوهردشت، قزل حصار و اوین توجه شده است مقداری فرا‌تر برویم. علی‌رغم اهمیت این زندان‌ها در بررسی سیاست رژیم در آن دوره، ما به تربت حیدریه سر زدیم، به مرند، خوی، آستارا، سنندج، تبریز، شیراز، مشهد، اصفهان، مسجدسلیمان، ماهشهر، گچساران و هرجایی که شما فکر کنید. سعی کردیم زندانیان سیاسی زنی را که در آنجا در بند بوده‌اند پیدا کنیم. البته من توجه شما را به این موضوع جلب می‌کنم که مواردی هست که ما هنوز به آن نپرداخته‌ایم و باید در این تحقیق بیشتر به آن پرداخته شود و مورد بررسی قرار گیرد. امیدوارم دیگران این کار را ادامه بدهند و یا خود ما در فرصت‌های دیگر این کار را بکنیم. به هر شکل تنوعی که ما سعی کرده‌ایم پوشش بدهیم، بسیار وسیع است.امیدواریم این کار کمک کند تا نقاط ناروشن زندان‌ها درجمهوری اسلامی در تاریخ این دهه هرچه بیشتر مشخص شود.

چراشما فقط تأکید بر زنان زندانی سیاسی داشتید و آیا دلیل آن تعداد زیاد آن‌ها بود یا کیفیت این آزار‌ها و شکنجه‌های جنسی بود که شما ترجیح دادید به‌طور خاص روی زنان کار کنید؟

من فکر می‌کنم پاسخ این سئوال خیلی واضح است. اصولاً مسئله شکنجه و آزار جنسی به‌طور عمده در رابطه با زنان اساساً معنی پیدا کرده است و فشار بیشتری را هم با توجه به تابو‌ها، فرهنگ و اخلاق حاکم در جامعه بر زنان موجب می‌شود،اما علاوه بر این، مسئله عمده‌ای که باعث می‌شود ما به سراغ زنان برویم این است که در جامعه ایران موضوع تجاوز به دختران باکره پیش از اعدام مطرح بود و بحث تجاوز در زندان‌ها اساساً در دهه ۶۰ بسیار مطرح بود و حتی عاملی بود برای این‌که خانواده‌ها به دلیل نگرانی از آن‌چه در زندان‌ها می‌گذرد و چه بلایی سر دختران‌شان می‌آورد، از فعالیت سیاسی دختران خود جلوگیری کنند. خود زنان زندانی هم به‌طور عمده دائماً در نگرانی تجاوز و نگرانی آزارهای جنسی به‌سر می‌برده‌اند. به همین دلیل وسعت اعمال آزار جنسی بر زندانیان سیاسی زن با زندانیان سیاسی مرد قابل مقایسه نیست.

شادی صدر و شادی امین، دو فعال حقوق زنان فعال در پروژه "جنایت بی‌عقوبت"

حتی اگر بپذیریم که واقعیت تجاوز و آزار جنسی برای زندانیان سیاسی مرد هم وجود داشته‌است، به دلایلی که گفته شد، زنان به خاطر زن بودن‌شان بیشتر در معرض آسیب اعمال این نوع آزار‌ها قرار داشته‌اند. ما هم به همین دلیل به سراغ زندانیان زن رفتیم چون پاسخ بسیاری از سئوالات ما اساساً در مورد زنان معنی پیدا می‌کرده ‌است. از جنبه دیگر هم باید بگویم که تأکید ما بر زندانیان زن به این معنی نیست که کار مشخص و مستند روی زندانیان مرد ضرورتی ندارد. البته که این ضرورت وجود دارد و امیدوارم دوستان دیگری که این امکان را دارند به این موضوع بپردازند چرا که توان ما برای آغاز کار در همین حد بوده‌ است و بسیار امیدواریم دیگران به جنبه‌های دیگر تجاوز و آزار جنسی در زندان بپردازند.

آیا در مورد نحوه انتشار این سند فکرکرده‌اید یا آنرا موکول به آیندهمی‌کنید؟ اساساً مخاطبان این سند چه کسانی خواهند بود؟

در رابطه با نحوه انتشار اجازه بدهید جواب ندهم و سورپرایز ما باقی بماند و امیدواریم که بتوانیم به بهترین شکلی این کار را ارائه دهیم. مخاطبان ما طیف وسیعی هستند. از افکار عمومی جهانی گرفته تا دولت‌ها و سازمان‌های حقوق بشری،سازمان‌هایی که در کشورهای مختلف، در آمریکای لاتین یا آسیا، خود تجربه‌های مشابهی داشته‌اند و مورد سرکوب واقع شده‌اند؛تا تشکل‌ها و نهادهایی که در پیوندبا شکنجه‌های جنسی کار می‌کنند، سازمان‌های زنان که در این زمینه فعالیت می‌‍‌کنند، همه و همه مخاطبان ما هستند. جامعه ایرانی هم به همین ترتیب.یکی از اهداف انتشاراین سند رساندن آگاهی به نسل‌های بعدی و تقویت حافظه تاریخی است. به همین دلیل است که هم‌زمان این سند را به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر خواهیم کرد. این یک سند صرفاً تخصصی نخواهد بود، ولی تلاش ما این است که این سند به عنوان یک سند مکتوب تنها در قفسه‌های کتاب جا نگیرد، بلکه در پی انتشار این سند ما قصد داریم یک عمل اجتماعی را سازمان بدهیم که بیش از پیش حول این مسئله بحث و جدل صورت بگیرد. تا بتوانیم در مورد ناقضان حقوق زندانیان سیاسی و عاملان جنایت‌ها و تجاوز‌ها یک عملی جمعی را پیش ببریم.

چرا نام این پروژه را "جنایت بی‌عقوبت"انتخاب کردید؟

انتخاب این نام برمی‌گردد به این موضوع که از طرفی مجازات مجرمین و از طرفی تبلیغ مسئولیت‌پذیری برای ما بسیار مهم بود. ما می‌خواهیم مسئولیت هر فردی در هر جایگاهی به او گوشزد شود و این مسئولیت‌پذیری را مطالبه کنیم، به خصوص در مورد افرادی که عاملین و آمرین این بحث بوده‌اند. معتقدیم که جنایتی صورت گرفته و حقوق انسان‌هایی نقض شده و به حقوق‌شان تجاوز شده، ولی کسی تاکنون در این رابطه پاسخگو نبوده ‌است. در حقیقت دهه ۶۰ جزو دهه‌هایی است که خیلی از مسائلش همچنان پشت پرده مانده است. به دلیل عدم دسترسی به آرشیوهای حکومتی و اسنادی که بتوانند این جنایات را باز کنند وبرای جهان آن‌چه را گذشته مشخص کنند، و همچنین از بین رفتن بسیاری از افرادی که این تجربه را داشته‌اند و در حقیقت اعدام و کشته شدن آن‌ها، و سکوت اجتماعی که حول این مسئله موجود بوده است، ما فکر می‌کنیم که این جنایت، واقعاً جنایتی بی‌عقوبت است. جنایتی که رخ داده و هیچ کسی به عنوان آمر و عاملاین جنایت طرح نشده و رژیم جمهوری اسلامی نیز پاسخی نداده است. از همین روی نام این پروژه را "جنایت بی‌عقوبت"گذاشتیم و امیدواریم این‌طور نماند و با کارهای این‌چنین و کارهای وسیعی که زندانیان جان به دربرده طی این سال‌ها کرده‌اند، بتوان بیش از پیش به این مسئله پرداخت و با آن برخورد کرد.

نگاهی انتقادی به میزگرد پرگار در تلویزیون بی‌بی‌سی

arezoo — Thu, 04 Aug 2011 21:51:07 +0000

آیا همجنسگرایی ژنتیکی است یا انتخابی؟

بردیا سین (اریزرهد)

بردیا سین (اریزرهد) - چهارم مردادماه، شبکه فارسی بی‌بی‌سی، برنامه‌ای را روی آنتن برد با نام پرگار و تحت این موضوع: «آیا همجنسگرایی ژنتیکی است؟»

هر برنامه تلویزیونی یا رادیویی که درباره همجنسگرایی به مباحثه می‌پردازد، هم کاستی‌هایی دارد و هم نقاط قوتی. نکته اینجاست که کاستی‌ها، کمابیش در همه این برنامه‌ها مشابهند و در برنامه‌های بعدی دوباره و دوباره تکرار می‌شوند. واضح است برای رفع بنیادین این نقصان‌ها، باید به کنه‌شان نفوذ و ایراد‌های ریشه‌ای را برطرف کرد. این نوشته قصد دارد بعضی از اساسی‌ترین اشکالات یکی از این برنامه‌ها را بشکافد و به‌طور مشخص به برنامه پرگار درباره همجنسگرایی می‌پردازد که آخرین مورد از این دست برنامه‌هاست. مسلم است که این برنامه در اینجا تنها مثالی مناسب است که دقت در جزییات آن می‌تواند راهنمای بسیاری از رسانه‌های دیگر باشد.

ایراد اول: آیا همجنسگرایی ژنتیکی است؟

از خود موضوع میزگرد شروع می‌کنیم. چرا اساساً باید بر «ژنتیکی بودن» همجنسگرایی تاکید شود؟ مجری پرگار در مقدمه‌اش، عوامل تفاوت در گرایش‌های جنسی را در دو دسته بسیار بزرگ «ژنتیکی» و «محیطی» قرار می‌دهد. در حالی که در مقالات علمی به جای «ژنتیک» بیشتر از «بیولوژیک»، یا زیست‌شناختی استفاده می‌شود که شامل عوامل زیستی بسیار زیاد دیگری از اندوکرینولوژی تا نورولوژی نیز می‌شود. هم‌کاسه کردن تمام دلایل زیستی تحت نام «ژنتیک» ساده‌انگارانه و غیرعلمی است.

شاید حق با شادی امین باشد که در موارد اینچنینی ذهن‌های سردرگم به دنبال ساده‌ترین راه حل هستند و ساده‌ترین جواب در اینجا همان وسط کشیدن علم ژنتیک است، اما فراموش نکنیم که مقصود اساسی سازنده برنامه از این سئوال چیز دیگری بوده و آن این است که «آیا همجنسگرایی طبیعی است؟» جایگزین شدن کلمه «طبیعی» با «ژنتیکی» این مطلب را به ذهن متبادر می‌کند که اصولاً هر چیزی که ژنتیکی باشد طبیعی است یا هر رفتاری که طبیعی شمرده شود ژنتیکی است. این پیش‌فرض که طبیعی بودن و ژنتیکی بودن را هم‌ارز می‌داند، ممکن است از دید یک ژورنالیست قابل قبول باشد، ولی از دیدگاه علمی و بیولوژیک مردود است.

ایراد دوم: من معتقدم همجنسگرایی ژنتیکی است/ نیست

این مهم نیست که مهمانان به چه چیزی معتقدند. در مباحث علمی، نظرات شخصی افراد غیر متخصص محلی از اعراب ندارد. هر کسی طبق اصل آزادی عقیده، حق دارد هر نظری را که می‌پسندد درباره عوامل همجنسگرایی، تئوری کوانتوم، یا گرد بودن زمین قبول داشته باشد، ولی این نظریات تنها با استناد به مقالات و کتاب‌های علمی قابل اتکا هستند. پس قاعدتاً نظر شخصی فلان خانم که هیچ تخصص آکادمیکی در زمینه علوم پزشکی و ژنتیک ندارد، نباید اهمیتی چندان بیشتر از نظر من، شما، یا بقال سر کوچه داشته باشد. متاسفانه جای خالی میهمانان متخصص در این برنامه (و برنامه‌های مشابه) به‌شدت احساس می‌شود و در کل عجیب است که از اشخاصی بخواهیم در زمینه‌ای غیر از تخصص‌شان نظر کارشناسانه و البته درست بدهند.

در مورد عوامل همجنسگرایی (ازجمله ژنتیک) تحقیقات زیادی انجام شده و می‌توان در پایگاه‌های الزویر، اشپرینگر و امثالهم انبوهی از مقالات مربوط به این مباحث را پیدا کرد. مهمانان که خود صلاحیت علمی اظهار نظر درباره «ژنتیکی بودن همجنسگرایی» را ندارند، می‌توانستند به همین مقالات یا لااقل نظر سازمان‌های معتبر پزشکی جهان درباره این مسئله استناد کنند تا به ادعاهای‌شان کمی اعتبار علمی ببخشند.

طبق نوشته وب‌سایت رسمی انجمن روانپزشکان امریکا، امروزه اکثر دانشمندان معتقدند که گرایش‌های جنسی به احتمال زیاد در نتیجه تقابل و تاثیر عوامل بسیاری شکل می‌گیرند که از آن جمله عوامل زیستی (مانند ژنتیک و شرایط جنینی) نقش بسزایی دارند. به عنوان تایید چنین ادعایی می‌توان انبوهی از مقالاتی را رو کرد که میزان تاثیر ژنتیک در گرایش جنسی اشخاص را بررسی کرده‌اند و بر پایه و اساس زیستی و همچنین ژنتیکی گرایش‌های جنسی تاکید می‌کنند. با در نظر گرفتن حکم علمی دانشمندان، دیگر نظر شخصی فلان مهمان که با عبارت «من معتقدم» شروع می‌شود، اهمیت چندانی نخواهد داشت.

این که اشخاص نظرات غیرعلمی و گاه غلط خود را (که اگر خوش شانس باشیم با عبارت «من معتقدم» آغاز می‌شود) بیان کنند، رسمی نانوشته در برنامه‌های تلویزیونی است. ولی گذار از اعتقادات شخصی و ورود به عرصه‌ی تحقیقات تخیلی بی‌آدرس و شناسنامه قدمی است که در شان هیچ برنامه معتبری نیست. ارجاع ندادن به منابع، هنگام بحث بر موضوعات علمی راه را بر هرگونه ارزیابی اطلاعات می‌بندد و تمام ارزش علمی برنامه را زیر سئوال می‌برد. در پرگار به تحقیقی در روسیه اشاره شد که در آن 50 کودک را از محیط طبیعی زندگی خود خارج می‌کنند و آن‌ها را در محیطی پرورش می‌دهند که تنها نوعی از ارتباط عاطفی را مشاهده می‌کنند توسط ایشان بین اشخاص همجنس است. نتیجه این تحقیق هم براساس گفته مهمان برنامه، شادی امین این بود که کودکان تحت این آزمایش رفتارهای همجنسگرایانه از خود نشان دادند. از باورنکردنی بودن کلیت این تحقیق و اصلا غیرعملی بودن چنین طرحی که بگذریم، به نکته اصلی می‌رسیم: منبع شما کجاست؟ بنده تمام پایگاه‌های اطلاعاتی و ژورنال‌های روانشناسی و رفتارشناسی را زیر و رو کردم و چنین طرحی را نیافتم. آیا مطرح کردن این چنینی قصه‌های شاخدار و قالب کردن آن به عنوان «تحقیقات اثبات شده» برای مخاطبان، در راستای همان علم محوری است که این برنامه‌ها داعیه‌اش را دارند؟

ایراد سوم: نیت درست و مسیر غلط

مغالطه از پایه‌های ثابت هر مباحثه‌ای، خصوصاً مباحثات تلویزیونی هستند و پرگار نیز از این امر مستثنی نبود.

چند نمونه از سفسطه‌هایی که در این برنامه خصوصاً از طرف خانم امین مطرح شد در زیر آمده‌اند:

۱- تاکید بر ژنتیکی بودن تنها زمانی انجام می شود که بخواهیم مشخصه‌ای را در برابر یک هنجار قرار داده و آن را به عنوان یک انحراف ریشه‌یابی کنیم. من معتقدم همجنسگرایی انحراف نیست پس همجنسگرایی ژنتیکی نیست.

این نمونه‌ای بارز از یک مغالطه بی ربط است. این‌که یک خصوصیت ژنتیکی باشد یا نه یک مسئله است، و این‌که ما از ژنتیکی بودن یک خصیصه چه انتفاعی ببریم و آن را دستاویز رسیدن به چه هدفی کنیم مسئله‌ای دیگر.

۲- اگر همجنسگرایی ژنتیکی بود پس چطور است که والدین دگرجنسگرا فرزندان همجنسگرا تولید می‌کنند؟ این ژن از کجا آمده؟

این پرسشی است که یک دانش آموز دبیرستانی رشته تجربی نیز قادر است به آن پاسخ بدهد.

۳- فلان خانم تا سی و پنج سالگی ازدواج کرده بوده و دو بچه داشته، پس دگرجنسگرا بوده است.

۴- همان خانم دگرجنسگرا در سی و شش سالگی اعلام همجنسگرایی کرد و همجنسگرا شد. پس همجنسگرایی یک انتخاب است.

در این‌جا فرض بر این بوده است که هرکس وارد رفتار جنسی دگرجنسگرایانه شده باشد (به‌طور خاص، ازدواج کرده باشد) لزوماً دگرجنسگراست، و بر پایه این فرض نتایجی گرفته شده‌اند. در حالی که فرض ابتدایی خود نیاز به اثبات دارد.

هنگامی که بحث بر سر همجنسگرایی باشد، مغلطه‌هایی این‌چنینی زیاد شنیده می‌شوند، اما نه از سمت افرادی مانند خانم امین که خواهان حقوق انسانی برابر برای تمام اقشار جامعه‌اند، بلکه از سمت کسانی که اتفاقاً سرکوب‌کننده دگرباشان و انسان‌های «منحرف» (به‌زعم خود) هستند. بنابراین ادای این جملات در یک برنامه تلویزیونی نه تنها در راستای هدف این مبارزان حقوق بشر نخواهد بود، بلکه حتی تامین‌کننده خوراک تبلیغاتی سرکوبگران اقلیت‌های جنسی هم خواهد شد.

شادی امین به عنوان یک فعال حقوق بشر، معتقد است هر کس باید بتواند آزادانه زندگی جنسی مورد علاقه‌اش را دنبال کند. این‌که علت همجنسگرایی یا دگرجنسگرایی یا فلان میل چیست در این میان مسئله‌ای بدون اهمیت است، چون علت هرچه که باشد، شخص باید از حقوق اولیه انسانی‌اش برخوردار شود. در یک کلام، مهم نیست همجنسگرایی ژنتیکی است یا نیست، یا انتخابی است یا نیست، مهم این است که همه انسان‌ها حق دارند در زندگی جنسی خود آزاد باشند.

ولی متاسفانه این امر بدیهی، برای مخاطبان شادی امین بدیهی نیست، و اشخاص برای برخورداری از حقوق اولیه انسانی، ابتدا باید استحقاق‌شان را به قشر حاکم اثبات کنند. شادی امین و فعالانی مانند او نیز از این امر با خبر هستند. آن‌ها نمی‌خواهند افراد تن به ذلت «اثبات استحقاق خود به دیگران» بدهند، پس ترجیح می‌دهند دلایلی که همجنسگرایان به این منظور می‌آورند را یکی‌یکی از هم پاره کنند. حتی اگر این پاره کردن‌ها با سلاح استدلال‌های سفسطه آمیز باشد.

مهم این است که در نظر داشته باشیم موضوعاتی مانند ژنتیکی بودن، طبیعی بودن، انتخابی بودن یا نبودن همجنسگرایی، همواره یکی از دستاویزهای پرکاربرد مخالفان اقلیت‌های جنسی در سرکوب این بخش از جامعه بوده است. بنابرین طبیعی است که مدافعان حقوق بشر و اقلیت‌های جنسی بخواهند برای کسب احترام در جامعه، ابتدا این موانع را مرتفع سازند.

ایراد چهارم: تمایز قائل نشدن بین هویت و گرایش

یکی از ایراد‌های بزرگ این برنامه و برنامه‌های مشابه، قائل شدن عدم تفاوت بین «هویت جنسی» و «گرایش جنسی» است. گرایش جنسی همان میل جنسی‌ای است که باعث می‌شود شخص به‌طور ناخوادآگاه به اشخاص دیگر متمایل شود و توسط ایشان تحریک جنسی شود. این میل می تواند برای خود شخص آشکار یا پنهان باشد، ولی مسئله هویت جنسی مسئله‌ای کاملاً متفاوت است. هویت جنسی، درکی است که خود شخص از خودش و امیال جنسی‌اش در ذهن دارد و خود را با آن مولفه‌ها می‌شناسد (با هویت جنسیتی اشتباه گرفته نشود).

در این میان مفهوم دیگری نیز وجود دارد که در برنامه پرگار اصلاً به آن پرداخته نشد و آن «رفتار جنسی» است. رفتار جنسی، نشان می‌دهد که شخص علی‌رغم گرایش جنسی و هویت جنسی‌اش، در عمل دست به چه نوع رابطه جنسی‌ای می‌زند و به زبان ساده، با کدام جنسیت به رختخواب می‌رود. رفتار جنسی بیش از این‌که تحت تاثیر گرایش جنسی باشد، تحت تاثیر هویت جنسی است. یعنی تصویری که خود شخص از برقراری رابطه جنسی خود در ذهن دارد.

جدا بودن این سه مفهوم از هم باعث می‌شود روابط جنسی وارد پیچیدگی‌های خاص خودشان شوند که برای بسیاری از اشخاص (مانند مجری پرگار و مهمانان برنامه‌اش) غلط اندازند. در موارد زیادی، گرایش جنسی و هویت جنسی اشخاص هیچ همخوانی‌ای با هم ندارند. یک شخص با گرایش‌های همجنسگرایانه ممکن است سال‌ها از این گرایش بی‌خبر باشد و حتی مجال پی بردن به چنین احساساتی را نیز پیدا نکند. دلیل این‌که خیلی از همجنسگرایان در مقاطع ابتدایی زندگی خود رفتارهایی دگرجنسگرایانه بروز می‌دهند همین است. جامعه، زندگی دگرجنسگرایانه را به صورت هنجار بدیهی، از ابتدای زندگی در گوش اعضای جامعه خوانده است، پس اشخاص نیز به‌طور کاملاً اتوماتیک در ابتدا همان مسیر را برای تبیین رفتارهای جنسی خود (که تحت تاثیر اطلاعات خارجی، جامعه و هنجارهای تحمیلی جامعه قرار دارد) انتخاب می‌کنند. حال اگر هنگام رشد فرد، در جامعه‌ای همجنسگرایی به عنوان یک هنجار در جامعه تبلیغ شود و دگرجنسگرایی به عنوان تابویی نابخشودنی تقبیح، مسلم است که این وضعیت برعکس خواهد شد و اشخاص از خود انتظار خواهند داشت در وهله اول رفتارهای همجنسگرایانه از خود بروز بدهند. این بدان معنی نیست که گرایش جنسی این افراد همجنسگرایی است یا اینگونه می‌توان همجنسگرایی را به عنوان یک گرایش در جامعه ترویج کرد. بلکه تنها نشان‌دهنده‌ میزان تاثیر جامعه و هنجارهای جامعه در شکل‌گیری هویت جنسی (و نه گرایش جنسی) و به تبع آن رفتارهای جنسی افراد است.

زمانی که یک شخص متوجه حقیقت گرایش جنسی‌اش می‌شود و مثلاً پی می‌برد که یک همجنسگراست (که آن را به اصطلاح Inner Coming Out می‌نامند) زمانی است که هویت جنسی‌اش شکل تازه‌ای می‌گیرد تا با گرایش جنسی واقعی‌اش سازگارتر شود. به همین دلیل است که برای خیلی از کسانی که بیرون از گود ایستاده‌اند و شاهد این دگردیسی هویتی هستند، ممکن است همجنسگرایی نوعی انتخاب در میانه راه زندگی به نظر برسد.

با در نظر گرفتن این موارد، بدیهی است در گرایش جنسی صحبت از تغییر تا حد زیادی بی‌مورد است. هیچ دگرجنسگرایی نیست که همجنسگرا شده باشد یا برعکس. آن‌چه تغییرپذیر است هویت جنسی و رفتار جنسی است؛ یعنی نگرشی که خود شخص به تمایلات جنسی‌اش دارد و رفتارهای جنسی‌ای که مطابق با این هویت، در عمل انجام می‌دهد.

متاسفانه همین ایراد اخیر و اشتباه گرفتن مفاهیمی چون گرایش و هویت و رفتار، باعث شد که برنامه پرگار با نتیجه کلی‌ای به اتمام برسد که با یافته‌های علمی حال حاضر همخوانی ندارد. این نتیجه چیزی نبود جز «همجنسگرایی یک انتخاب است، و هرکسی به عنوان یک انسان حق دارد چنین انتخابی بکند» که این برای همجنسگرایان در کشوری مانند ایران چیزی مانند حکم ارتداد است.

چاره چیست؟

در برنامه‌هایی مانند پرگار، به یک نکته اساسی بی‌توجهی شده و آن این است: «مخاطب ما کیست؟»

مخاطب این برنامه‌ها همجنسگرایان، فعالان اجتماعی یا حقوق بشر نیستند. چون نتیجه نهایی این برنامه‌ها هرچه باشد آن‌ها از پیش به آن واقفند. مخاطب این برنامه در اصل خانواده‌هایی هستند که مطالعه علمی یا جامعه‌شناسی خاصی ندارند؛ خانواده‌هایی که به احتمال زیاد اعضای دگرباشی نیز دارند ولی از این امر بی‌اطلاعند؛ خانواده‌هایی که نه می‌دانند گرایش جنسی چیست و نه کلمه «دگرجنسگرا» را پیش از این شنیده‌اند. با این حال بیشتر آن‌ها پیش‌ذهنیت‌های مشخصی درباره یک همجنسگرا دارند که اکثراً مطابق کلیشه‌های القا شده توسط هنجارهای اجتماعی و سیاسی هستند. این تصورات را می‌توان در سه جمله خلاصه کرد: «همجنسگرایی یک انحراف جنسی و اخلاقی است. همجنسگرایی بیولوژیک یا طبیعی نیست. همجنسگرایی یک انتخاب/ بیماری است.»

برای اذهانی که چنین تصوراتی بر آن چنبره زده، مشخص است که نمی‌توان راهکارهایی مانند استراتژی حقوق بشر شادی امین را به کار بست. اگر مقصود تشکیل چنین میزگردهایی بهبود وضع اقلیت‌های جنسی در جامعه و تاثیر بر مخاطبان عام باشد، می‌بایست به عنوان اولین قدم همین تصورات کلیشه‌ای و پیش‌ذهنیت‌ها را نشانه رفت و با انجام مباحثات بیشتر درباره دلایل بیولوژیک همجنسگرایی، طبیعی بودن و انتخابی نبودن همجنسگرایی و توضیح تکثر گرایش‌های جنسی در جامعه، آ‌ن‌ها را نابود ساخت. در غیر این صورت، تصورات کلیشه‌ای یادشده اصلاً مجالی برای بحث‌های حقوق بشری با مخاطبان متعصب باقی نخواهند گذاشت.