رضا تقی زاده

آیا راه تهران از دمشق می‌گذرد‌؟

Tue, 24 Jul 2012 17:02:55 +0000

گفت‌وگو با رضا تقی‌زاده، استاد پیشین دانشگاه گلاسکو و کارشناس سیاسی‌ پیرامون تحولات داخلی ایران در سایه بحران در سوریه

ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب‌زاده - اوضاع بحرانی سوریه همچنان مسئله‌ روز است. درگیری و نبرد برای کنترل دمشق و حلب، شهر دوم سوریه، میان شورشیان و ارتش بشار اسد ادامه دارد. اتحادیه عرب به بشار اسد پیشنهاد کرد امنیت خروج او را در برابر ترک قدرت تضمین می‌کند.

انگلیس و آمریکا هم برای پناهندگی به بشار اسد پیشنهاد داده‌اند. ارتش سوریه با پشتیبانی تانک و هلیکوپتر،یکشنبه اول مرداد ماه (۲۲ ژوئیه) دو منطقه‌ پایتخت را از کنترل شورشیان خارج کرد، اما نبردها ضعیف نشده است و همچنان ادامه دارد. ارتش آزاد سوریه می‌گوید: نبرد آزادسازی آغاز شده است.

یکشنبه ۲۲ ژوئیه (اول مرداد) ۲۴ نفر دیگر کشته شدند. ۹ نفر در دمشق. فعالان حقوق بشر سوری می‌گویند: ۱۹ هزار نفر در خشونت‌های ۱۶ ماه اخیر کشته شده‌اند. شورشیان کنترل سه منطقه‌ مرزی در عراق و ترکیه را در دست گرفته‌اند. فرار مردم سوریه به سوی ترکیه، لبنان و عراق ادامه دارد. در این حال حکومت اسلامی ایران مدعی شده است که اوضاع در سوریه آرام است. اما مردم ایران اوضاع بحرانی سوریه را به دقت دنبال می‌کنند. در پیامک‌هایی که رد و بدل می‌شود نوشته شده است: راه تهران از دمشق می‌گذرد. علی‌اکبر محتشمی‌پور گفته است: سالی یک میلیون تُن نفت مجانی به سوریه داده‌ایم.

برای بررسی اوضاع سوریه و روزهای سرنوشت‌سازی که در انتظار رژیم اسد است، از آقای رضا تقی‌‌زاده استاد پیشین دانشگاه گلاسکو و کارشناس سیاسی می‌پرسم:

فکر می‌کنید رژیم اسد رفتنی‌ست یا هنوز شانس ماندگاری دارد؟

رضا تقی‌زاده: بدون سوریه ایران در منطقه کاملاً منزوی خواهد شد و ضمن از دست دادن یک همکار استراتژیکی، پایگاه خودش در جنوب لبنان و همکاری با حزب‌الله را هم از دست خواهد داد.

رضا تقی‌زاده: حکومت بشار اسد ماه‌ها قبل اعتبار خودش را برای ماندن بر سر قدرت از دست داد. کشوری که با طبیعت عربی شناخته می‌شود، در میان کشورهای عربی منزوی مانده و از حمایت خارجی‌ هم محروم است و در مجموع قادر به ادامه حیات در منطقه نیست. سوریه بدون پشتیبانی و داشتن روابط مناسب با همسایگانش نمی‌تواند وضع موجود را ادامه دهد. این موضوع را حتی هم‌پیمان نزدیک آقای اسد یعنی جمهوری اسلامی هم کاملاً درک می‌کند. طی هفته‌های گذشته حتی رسانه‌های روسیه که به نوعی پشتیبان سوریه‌اند، همین پیشگویی را کرده‌اند. آنها حتی از پناه دادن به آقای اسد در مسکو یاد کردند و [به گمانه‌زنی درباره] نحوه کنار گذاشتن محترمانه‌ رئیس جمهوری کنونی سوریه پرداختند.

مسئله‌ سقوط اسد و تغییرات در سوریه مسئله «اما و اگر» نیست، مسئله‌ زمان است. ولی در مورد پیش‌بینی زمان این اتفاقات، تفاوت‌هایی وجود دارد. حوادثی که هفته‌ گذشته در دمشق اتفاق افتاد و بعد از به قتل رسیدن سه فرمانده نظامی و مسئول دولتی بانفوذ سوریه، طبیعتاً سرعت بیشتری در سوریه پیدا کرده‌اند و تقریباً همه‌ ناظران آگاه به مسائل داخلی سوریه پیش‌بینی می‌کنند که زمان سقوط رژیم اسد خیلی نزدیک‌تر از پیش شده است.

مداخله‌ نیروهای نظامی کشورهای خارجی در سوریه را چه اندازه پیش‌بینی می‌کنید؟

حداقل دو کشور قدرتمند نظامی همسایه سوریه، یعنی اسراییل و ترکیه، تحولات داخلی این کشور را از نزدیک پی‌گیری می‌کنند و اردن هم در حالتی بیش و کم شبیه دو همسایه‌ دیگر قرار دارد [منتها] با بضاعت‌ کمتری. ترکیه نگران مسائل امنیتی در مرزهای خودش و همچنین نگران افزایش نفوذ کردها در منطقه است و از فعالیت‌های مشابه با آنچه کردهای ترکیه در عراق انجام می‌دهند [بیم دارد]. ترکیه مایل است که این مسائل را بتواند تحت کنترل درآورد.

اسراییل با نگاهی متفاوت نگران سلاح‌های شیمیایی‌ست که‌ در اختیار دولت سوریه قرار دارد و نگران است از ورود این سلاح‌ها به لبنان و احتمال استفاده‌ حزب‌الله لبنان از این سلاح‌ها. بنابراین هر دو در وضعیت آماده‌باش قرار دارند تا چنانچه مداخله‌ آنان ضروری تشخیص داده شود، به این‌کار مبادرت کنند.

البته مداخله‌ کشورهای خارجی نگرانی‌‌ای‌ است که روس‌ها هم پیش از این بروز داده‌اند. یکی از دلایل عمده‌ مخالفت با قطعنامه‌های پیشنهادی غرب علیه سوریه در شورای امنیت توسط روسیه، نگرانی مسکو از ختم شدن این قطعنامه‌ها به فراهم شدن شرایط مداخله‌ نظامی‌ست. به‌هرحال ارتش سوریه همچنان دارای قدرت ماندگاری در وضعیت فعلی‌ هست و هنوز فرونپاشیده و برای کوتاه کردن زمان دوران انتقالی شاید مداخله‌ نیروهای نظامی به‌خصوص در مناطق مرزی سوریه یکی از ابزارهایی باشد که کشورهای همسایه و قدرت‌های خارجی در وضعیت فعلی به آن می‌اندیشند.

طبیعی‌ست که هرچه این وضعیت بیشتر ادامه پیدا کند، میزان تخریب و کشتار در سوریه زیادتر خواهد شد و یک خلاء قدرت در درون این کشور چند ملیتی پیش خواهد آمد که نگرانی‌های کشورهای همسایه را حتی بعد از تغییر رژیم اسد هم می‌تواند همچنان حفظ کند. بنابراین اگر اقدامی صورت بگیرد که انتقال قدرت با آرامش و سرعت بیشتری انجام شود و بخشی از نیروهای نظامی سوریه برای کنترل وضعیت بعد از سقوط اسد حفظ شوند، شاید مصالح امنیتی ملی کشورهای همسایه و منافع بزرگ‌تر منطقه‌ای بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گیرد و حفظ شود.

کارشناسان می‌گویند دوران پس از اسد آغاز شده است. با ادامه‌ جنگ در سوریه این کشور به چند پاره تقسیم شده‌اند. ۱۹ هزار نفر در خشونت‌های ۱۶ ماه اخیر کشته شده‌اند، اما علی‌اکبر صالحی وزیر خارجه ایران ادعا کرده است که اوضاع در سوریه آرام است، رسانه‌های دولتی هم اصرار دارند که نیروهای دولتی سوریه کنترل امور را در اختیار دارند. آیا این اظهارنظرها از نگرانی حکومت اسلامی حکایت نمی‌کند؟

واکنشی که شما از قول آقای علی‌اکبر صالحی به آن اشاره کردید، من را به یاد وزیر اطلاعات صدام حسین در زمان اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی می‌اندازد. تانک‌های آمریکایی جلوی پنجره دیده می‌شدند و او می گفت اوضاع آرام است.

ناظران آگاه به مسائل داخلی سوریه پیش‌بینی می‌کنند که زمان سقوط رژیم اسد خیلی نزدیک‌تر از پیش شده است.

البته وضعیت سوریه هنوز به آن نقطه نرسیده، ولی بی‌تردید در آن مسیر قرار دارد و مردم ایران طبیعتاً از راه رسانه‌های بین‌المللی با این اوضاع کاملاً آشنا هستند. رژیم جمهوری اسلامی‌ اما که تغییرات در سوریه را نمی‌پسندد، این مسائل را انکار می‌کند.

سوریه تنها هم‌پیمان منطقه‌ای ایران در خاورمیانه به‌شمار می‌رود و تنها کشور عربی‌ست که از مواضع جمهوری اسلامی حمایت می‌کند. بدون سوریه ایران در منطقه کاملاً منزوی خواهد شد و ضمن از دست دادن یک همکار استراتژیکی، پایگاه خودش در جنوب لبنان و همکاری با حزب‌الله را هم از دست خواهد داد. طبیعتاً حزب‌الله لبنان حداقل برای مبادرت به اقدامات اذیت‌رسانی و استفاده از آن به‌عنوان یک عامل تلافی‌جویانه در منطقه، یک اهرم کارآمد در درست جمهوری اسلامی است.

طبیعتاً بعد از سقوط رژیم اسد در سوریه وضعیت حزب‌الله لبنان کاملاً تفاوت خواهد کرد و حزب‌الله لبنان مسیر اضمحلال را در پیش خواهد گرفت. تردیدی در این نیست. حداقل رو به ضعیف‌شدن کامل خواهد گذاشت و ایران ارتباط جغرافیایی با حزب‌الله را هم در لبنان از دست می‌دهد. بنابراین برای جمهوری اسلامی وضعیت سوریه و تغییرات آینده در این کشور از اهمیت فوق‌العاده‌ امنیتی برخوردار است. به این جهت واکنش‌های جمهوری اسلامی و انکار وضعیت موجود در سوریه کاملاً طبیعی است. این البته در یک نوع تضاد کامل با خواسته‌‌های مردم ایران و یا حداقل بخشی از مردم ایران است که در تضاد با حاکمیت جمهوری اسلامی قرار دارند.

وضعیت کنونی سوریه اگرچه باعث نگرانی حکومت اسلامی شده، اما مردم ایران به گونه‌ دیگری با آن مواجه می‌شوند. آن‌ها منتظرند که حکومت اسد سقوط کند. در پیامک‌هایی که مردم میان همدیگر رد و بدل می‌کنند، گفته می‌شود که می‌خواهند با شنیدن خبر سقوط بشار اسد برای شادی به خیابان‌ها بریزند و پیامک‌های دیگر می‌گویند: راه تهران از دمشق می‌گذرد. نگرانی حکومت و انتظار مردم ایران را چه‌طور ارزیابی می‌کنید؟

مسئله‌ ایران مسئله‌ بسیار حساس و پیچیده‌ای است. نه تنها مردم ایران در داخل، ناظران خارجی هم اعتقاد دارند که شاید تحولات داخلی در ایران بعد از به سرانجام رسیدن تغییرات کنونی در سوریه آغاز شود. مردم ایران در طول سال‌های گذشته هر وقت رژیم در تضاد با یک قدرت خارجی و یا یک تحول سرنوشت‌ساز در ارتباط با مسائل خارجی و مناسبات بین‌المللی بوده، تقریباً حالت سکوت و انتظار را در پیش گرفته‌اند.

ایران در وضعیت فعلی در دو جبهه مشغول تفکر و برخورد با رویدادهای خارجی‌ست. یکی تحولات در سوریه که به‌هرحال ایران متهم به دست داشتن در آن است و دیگری گفت‌وگو با جامعه بین‌المللی پیرامون مسائل مربوط به برنامه‌های اتمی‌اش که در طول شش ماه گذشته علی‌رغم علاقمندی ظاهری دو طرف به نتیجه‌ مطلوبی نرسیده و حفظ وضع موجود هم به نظر می‌رسد برای هر دو طرف بسیار دشوار باشد. یعنی گفت‌وگوهای اتمی در وضعیت فعلی باید دیر یا زود به یک نقطه تعیین‌کننده برسد یا ختم آن اعلام شود و یا ایران اعلام آمادگی کند برای همکاری با جامعه جهانی.

بنابراین مردم ایران در انتظار هستند تا بعد از مشخص شدن وضعیت سوریه و همین‌طور گفت‌وگوهای اتمی ایران، نارضایتی ‌خودشان را بروز دهند. این مسئله‌ای نیست که تنها موکول به نظر ناظران خارجی باشد. در داخل هم فرماندهان سپاه هفته‌ گذشته نسبت به آغاز تظاهرات یا ابراز نارضایتی مردم هشدارهایی داده بودند که این هشدارها بعد از آنکه در رسانه‌های داخلی ایران بازتاب پیدا کرد، بعد از چند ساعت حذف شد. بنابراین این نگرانی در داخل نظام جمهوری اسلامی هست و این حالت انتظار نزد مردم هم وجود دارد.

رضا تقی‌زاده: «فشار‌ها علیه ایران افزایش‌ می‌یابد»

Mon, 18 Jun 2012 18:06:08 +0000

گفت‌وگو با رضا تقی‌زاده استاد پیشین دانشگاه گلاسکو و کار‌شناس سیاسی پیرامون چشم‌اندازهای نشست مسکو

ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب‌زاده - در مسکو با ورود هیئت‌های مذاکره‌کننده‌ ایران و پنج قدرت بزرگ جهانی، طرفین از ساعت ۱۱ امروز دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۱ خورشیدی برابر با ۱۸ ژوئن ۲۰۱۲ میلادی، دور تازه‌ای از مذاکرات اتمی را آغاز کردند که سه‌شنبه هم ادامه دارد.

به ریاست خانم کا‌ترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا. خبرگزاری آسوشتید پرس به نقل از دپیلمات‌های غربی هشدار داده است «اگر این نشست هم همانند نشست‌های استانبول و بغداد به نتیجه نرسد، مذاکرات متوقف خواهد شد.»

از آقای رضا تقی‌زاده استاد پیشین دانشگاه گلاسکو و کار‌شناس سیاسی می‌پرسم:

آیا جمهوری اسلامی مجبور به عقب‌نشینی شده، برای اینکه این نشست هم به بن‌بست نرسد؟

رضا تقی‌زاده:
● ایران آماده است درباره آینده‌ سایت فردو با جامعه جهانی به توافق برسد
● ایران مایل است مذاکرات مسکو به صورت تعامل دیده شود
● آسیب‌پذیری ایران در مقابل جنگ سایبری کمتر از آسیب‌پذیریش در مقابل یک جنگ واقعی و بمب‌گذاری نیست
● نباید انتظار افزایش خطر جنگ گرم را علیه ایران داشته باشیم

رضا تقی‌زاده – به‌نظر من ایران عقب‌نشینی و یا قبول بخشی از خواسته‌های جامعه جهانی را در این مقطع به مصلحت خودش می‌بیند. یعنی قانع شده است که نرسیدن به یک نتیجه لمسی با جامعه جهانی وضعیت اقتصادیش را در داخل بحرانی‌تر از وضع موجود می‌کند و از نظر امنیتی چه در ارتباط با مسائل داخلی و چه در ارتباط با مسائل محیطی آسیب‌پذیری بیشتری پیدا می‌کند. فشارهایی که در طول دو سال گذشته به ایران وارد شده، تدریجاً نتایج نامطلوبی را بر وضعیت سیاسی و اقتصادی ایران باقی گذاشته و حال ایران به این نتیجه رسیده که زمان رسیدن به یک تعامل نسبی با جامعه جهانی حالا است و حداقل انتظاری که ایران از این تعامل دارد این است که حداقل یک توقفی در ادامه‌ فشار‌ها ایجاد کند و با تازه کردن نفس شاید در فرصت دیگر از تحلیل رفتن بیشتر بنیه‌اش چه از نظر اقتصادی و چه از نظر سیاسی و دفاعی پیشگیری کند.

دولت‌های روسیه و چین تلاش زیادی داشته و دارند که نشست مسکو به نتیجه برسد. سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه اوایل هفته به تهران رفت و جمهوری اسلامی را به پذیرش عقب‌نشینی تاکتیکی در مذاکرات مسکو تشویق کرد. این عقب‌نشینی تاکتیکی چه مسائلی را دربرمی‌گیرد؟

در گذشته ایران مکرر به آنچه حق اتمی خودش می‌خوانده اصرار می‌ورزیده. بخشی از این حق غنی‌سازی اورانیوم با غلظت ۲۰ درصد و یا داشتن اجازه‌ برای تأسیس سایت دوم غنی‌سازی در فردو بوده. ولی حالا به‌نظر می‌رسد که ایران آماده است در مورد خارج کردن بیش از ۱۲۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌سازی‌شده با غلظت ۲۰ درصد و همین‌طور در مورد آینده‌ سایت فردو با جامعه جهانی به توافقی برسد، ولی مشروط بر اینکه در مقابل آنچه داده‌های ایران است و یا برداشتن قدم به سمت خواسته‌های جامعه جهانی، انتظارات متقابلی هم دارد. باید تأکید کنم که ایران نمی‌خواهد در مذاکرات مسکو به‌عنوان طرف شکست خورده شرایط حداقل شکست را تحمل کند، بلکه می‌خواهد مذاکرات مسکو به صورت تعامل دیده شود و در مقابل آنچه عرضه می‌کند، امتیازهای متقابل و متناسبی را دریافت کند که البته این دید جامعه جهانی نیست، ولی منظور از مذاکرات دپیلماسی و گفت‌وگوهایی که به چانه‌زنی ختم می‌شود، این است که دو طرف خواسته‌های خودشان را در حداکثر شکل ممکن مطرح کنند و در حداقل به توافق برسند. این توافق در مذاکرات استانبول و بغداد صورت نگرفت، ولی انتظار می‌رود با پادرمیانی روسیه بتواند به حداقل نتیجه در این مرحله برسد و بعد با توافق برای ادامه‌ گفت‌وگو‌ها شرایط دو طرف در مذاکرات بعدی به‌هم نزدیک‌تر شود.

به نظر می‌رسد جنگ سردی در یکی دو سال اخیر علیه جمهوری اسلامی آغاز شده: عملیات بمب‌گذاری، ترور دانشمندان اتمی، حملات سایبری علیه تأسیسات هسته‌ای ایران. آیا به نظر شما این جنگ سرد هم به نوعی باعث تصمیم‌گیری مسئولان جمهوری اسلامی و گردن نهادن به خواسته‌های قدرت‌های بزرگ شده است؟

بدون تردید یکی ازعوامل مؤثر بوده. به‌نظر می‌رسد در هزاره‌ سوم طبیعت جنگ کاملاً تغییر کرده است. یعنی به‌جای استفاده از هواپیما و بمب و سرباز در جبهه، ابزارهای دیگری به‌کار گرفته می‌شود. در طول سه سال گذشته حداقل تأسیسات اتمی ایران در نتیجه‌ جنگ سایبری یا گشودن جبهه‌ی مجازی همانقدر لطمه دیده‌اند که می‌توانست در نتیجه‌ی بمب‌گذاری و یا انفجار این لطمات صورت گیرد. در طول سه سال گذشته نه تنها تأسیسات اتمی ایران که حتی بخشی از تأسیسات نفتی ایران و پایانه‌های صادرات نفت مورد حمله‌ی سایبری قرار گرفت. آمریکا برای هدایت چنین جبهه‌های جنگی سرمایه‌گذاری‌های طولانی کرده و حالا شاهد بخشی از نتایج آن هستیم. ایران حالا می‌داند که آسیب‌پذیریش در مقابل جنگ سایبری شاید کمتر از آسیب‌پذیریش در مقابل یک جنگ واقعی و بمب‌گذاری نیست و به‌هرحال در معادلات جمهوری اسلامی برای دست پیدا کردن به یک تعامل با جامعه جهانی، این آسیب‌پذیری‌ها هم منظور شده است.

آقای تقی‌زاده قابل لمس‌ترین نتیجه‌ در صورت شکست احتمالی نشست دو روزه‌ مسکو چه پیامدی برای ایران و به‌ویژه برای مردم ایران خواهد داشت؟

بدون تردید نباید انتظار افزایش خطر جنگ گرم را علیه ایران داشته باشیم. زیرا به نظر من زمان چندان به نفع ایران نیست. از این لحاظ شاید شکست احتمالی مذاکرات مسکو، آمریکا و یا جبهه‌ غرب را چندان نگران نکند، ضمن اینکه کشورهایی مانند اسراییل و عربستان سعودی و بعضی از کشورهای عرب دیگر حاشیه جنوبی خلیج فارس از به نتیجه نرسیدن مذاکرات مسکو خوشحال خواهند شد. آمریکا ضمن اینکه از موفق بودن مذاکرات مسکو راضی است، از شکست آن چندان نگران نخواهد بود. نگرانی بیشتر را باید نزد ایران ببینیم، به این علت که زمان در جهت ایران نیست. این را می‌شود در واکنش روز گذشته‌ آقای علی باقری معاون آقای سعید جلیلی در گفت‌وگو با نماینده‌ تازه‌‌ چین در مذاکرات مسکو دید. نماینده چین از ایران می‌خواست که با تاریخ انجام دور بعدی مذاکرات با گروه ۵+۱ توافق کند. ولی آقای باقری با این نظر نماینده‌ چین موافقت نداشت. نماینده چین نظرش موکول بر موفقیت نسبی این مذاکرات و تعیین تاریخ بعدی بود.

ولی ایران چون ادامه‌ وضع موجود را در جهت مصالح خودش نمی‌بیند، می‌خواهد که به یک نتیجه‌ قطعی در مذاکرات مسکو برسد و جدول زمان‌بندی‌ای تدوین شود که بر مبنای آن به انتهای مذاکرات هم بتواند فکر کند. وضعیت اقتصادی ایران وضعیت نامناسبی‌ست. صادرات نفت ایران در حال کاهش مستمر است و قیمت‌های جهانی نفت در بازار‌ها قیمت‌هایی‌ست رو به کاهش که این عوامل تماماً در جهت مخالف منافع ملی ایران، مصالح اقتصادی ایران و ادامه‌ وضع موجود است. به این علت، وضع موجود در نتیجه‌ شکست مذاکرات مسکو ایران را بیشتر تحت فشار قرار خواهد داد تا مخالفان برنامه‌های اتمی ایران را. به این علت باید انتظار داشته باشیم در صورت شکست احتمالی مذاکرات مسکو فشار‌ها علیه ایران افزایش پیدا کند و وضعیت ایران آسیب‌پذیر‌تر از آن باشد که در وضعیت فعلی می‌بینیم.

روسیه و چین در دوازدهمین نشست سران سازمان همکاری شانگهای

Thu, 07 Jun 2012 21:32:26 +0000

گفت‌وگو با رضا تقی‌زاده، کار‌شناس سیاسی

ایرج ادیب‌زاده

ایرج ادیب‌زاده –در بیانیه مشترک روسیه و چین که در پی دیدار رئیس جمهور روسیه، ولادیمیر پوتین با رهبران چین در پکن صادر شده، آمده است که این دو کشور با تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران مخالف‌اند. در همان حال نخست وزیر چین، ونجیو بائو روز چهارشنبه، به محمود احمدی‌نژاد، رییس جمهور حکومت اسلامی گفت چین مخالف دست‌یابی کشورهای خاورمیانه به جنگ‌افزارهای هسته‌ای است.

از سوی دیگر دوازدهمین نشست سازمان همکاری‌ شانگهای، دیروز، چهارشنبه ششم جون و امروز، پنجشنبه، هفتم جون در پکن برگزار شد.

ناآرامی‌های اجتماعی و تنش سیاسی در سوریه موضوعی‌ست که بین متحدان فرانسوی، انگلیسی، ترک و شماری از وزیران امور خارجه کشورهای عربی که در ترکیه گرد آمده‌اند و دو کشور بزرگ روسیه و چین و دیگر اعضای سازمان همکاری‌های شانگهای شکاف بزرگی ایجاد کرده است.

احمدی‌نژاد و پوتین در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای با یکدیگر دیدار کردند

در جریان نشست سازمان همکاری‌ شانگهای محمود احمدی‌نژاد، ریاست جمهوری اسلامی که چین او را به عنوان ناظر به این نشست دعوت کرده، با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه دیدار کرد. پرونده هسته‌ای ایران محور اصلی این گفت‌و‌گوها بود.

گفتنی‌ست که دور تازه مذاکرات ایران با کشورهای پنج به علاوه یک در روزهای هجدهم و نوزدهم ژوئن در مسکو از سر گرفته خواهد شد.

برای بررسی بیشتر هدف‌های نشست همکاری‌های شانگهای و همچنین ملاقات محمود احمدی‌نژاد با ولادیمیر پوتین با آقای رضا تقی‌زاده، استاد پیشین دانشگاه گلاسکو و کارشناس سیاسی گفت‌و‌گو کرده‌ام.

این گفت‌و‌گو را می‌توانید از طریق فایل صوتی بشنوید.

در همین زمینه:

هشدار گروه شانگهای به کاربرد زور در مناقشه هسته‌ای ايران، بخش خبر، رادیو زمانه

پایان یک تاریخ چهل و دو ساله در لیبی

Babak M — Mon, 22 Aug 2011 15:48:34 +0000

ایرج ادیب‌زاده

چهل و دو سال حکومت معمر قذافی که خود با یک کودتا به قدرت رسیده بود، به پایان خود نزدیک شده است.

ناتو اعلام کرده است که به فروپاشی نظام قذافی چیزی نمانده است. وضعیت خود قذافی هنوز روشن نیست، اما پسران او بازداشت شده‏اند. نیروهای مخالف طرابلس، پایتخت لیبی را در اختیار خود گرفته‏اند.
برای بررسی بیشتر رویدادهای لیبی، با رضا تقی‏زاده، استاد دانشگاه و کارشناس سیاسی در گلاسکو، گفت‌وگویی کوتاه گرفته‌ام.

به نظر شما، آیا حکومت قذافی به پایان خط رسیده است؟

رضا تقی‏زاده: قطعا! آن‏چه مانده، فقط جمع کردن وضعیت است و عبور از شرایط انتقالی. شاید سقوط طرابلس سریع‏تر از آن‏چه٬ حداقل در ماه‏های گذشته انتظار می‏رفت، اتفاق افتاد. این سرعت عمل، بعد از به قتل رسیدن فرمانده نظامی شورشیان که خود زمانی وزیر دفاع و وزیر کشور آقای قذافی بود، شدت بیشتری گرفت.

در طول یک هفته گذشته، محاصره طرابلس بعد از گرفتن دو شهری که نزدیک به آن بودند، نوید این سقوط را می‏داد؛ ولی به‏هرحال سقوط تقریباً بدون مقاومت طرابلس در مقابل نیروهای شورشی، با حداقل تلفات ممکن، وضعیت را با آن‏چه از پیش انتظار می‏رفت مقداری متفاوت کرد.

قطعاً اما حکومت قذافی تمام شده و حالا باید در فکر تدارک نزدیکی بنغازی با طرابلس باشند و تشکیل یک حکومت اتحاد ملی که بتواند مقدمات برگزاری انتخابات پارلمانی را در لیبی فراهم کند.

حالا با سقوط لیبی، عملاً تونس و لیبی در یک خط قرار گرفته‏اند و سومین مرحله از «بهار عربی»، بعد از تونس و مصر، در لیبی شاهد نقطه پایانی خود است.

اشاره کردید که طرابلس، تقریباً بدون مقاومت تسلیم شد. چرا هیچ مقاومتی در میان نبود؟

این نشان می‏دهد نیروهایی که از یک وضعیت بازنده دفاع می‏کنند، تا زمانی به این دفاع ادامه می‏دهند که به قدرت اسلحه‏شان اطمینان داشته باشند و فکر کنند زمان سقوط نرسیده است. آن‌ها به‏ محض این‏که نزدیکی زمان سقوط را احساس کنند، سلاح را بر زمین می‏گذارند. آن‏ها می‏دانند که پشتیبانی مردمی ندارند.

تا به‏حال طرابلس به نسبت آرام به‏نظر می‏رسید و قذافی و حکومت او همیشه تبلیغ می‏کردند که تعداد زیادی از طرفداران آن‏ها در شهر هستند. حال آن‏که حتی در صورت وجود چنین طرفدارهایی، بعد از تغییر وضعیت سیاسی، جهت آن‌ها هم به سرعت تغییر می‏کند.

ما به فاصله یکی، دو ساعت بعد از حضور نیروهای شورشی در «میدان سبز» طرابلس، شاهد رقص و پایکوبی و حضور همه مردم در خیابان‏ها بودیم. مثل این‏که آقای قذافی در طرابلس هم مانند بنغازی، کم‏ترین حامی و طرفداری نداشته است.

این نشان می‏دهد که هم حکومت قذافی مقداری در معرفی طرفدارهای خودش اغراق کرده بود و هم مردم از ترس اسلحه در خانه‏ها پنهان شده بودند و کمتر مخالفت‏شان را با حکومت نشان می‏دادند و این طبیعت شرایط انقلابی و انتقالی در یک حکومت اقتدارگرا، مانند حکومت لیبی است.

دو پسر قذافی دستگیر شده‏اند، اما هنوز از سرنوشت خود قذافی خبری نیست. شما چطور پیش‏بینی می‏کنید؟

این حدسی است که همه ناظران سیاسی و آن‏هایی که مسایل لیبی را از نزدیک پی‏گیری می‏کردند، به آن پرداخته‏اند. معلوم نیست وضعیت قذافی چیست. احتمالاً یا پنهان شده یا کشته شده است.

ولی فرزندان او، به‏خصوص سیف‏الاسلام که مغز متفکر و گرداننده مقاومت رژیم قذافی و مذاکره‌کننده‏ی اصلی سیاسی او با دنیای خارج بود، تسلیم شده‏ است. البته با نارضایتی، ولی همین‏که با مجموعه خانواده خودش تسلیم شده، نشانه آن است که به نوعی تقاضا کرده که در امان قرار بگیرد.

محمد، پسر بزرگ‏تر قذافی حتی گرایش‏هایی هم از خودش به سمت مخالفان نشان داده است.

فکر می‌کنید پس از قذافی، چه کسی در لیبی قدرت را در دست بگیرد؟

در هر حال، طرابلس به علت این‏که قذافی تا آخرین روز در آن باقی ماند، نماینده سیاسی برجسته‏ای ندارد. معاون سابق قذافی هفته گذشته به شورشی‌ها پیوست و تعدادی از وزرای سابق قذافی در صفوف بنغازی قرار گرفتند.

ترکیب نهایی قدرت هنوز شکل روشنی ندارد. بایستی رهبری جنبش مقاومت از بنغازی به طرابلس منتقل بشود و این دو گروه از نزدیک در داخل شهر، بعد از به‏دست گرفتن عملی قدرت، بنشینند تا چهره واقعی حکومت آینده به تدریج روشن شود.

اما به‏هر صورت، این چهره، چهره انتقالی خواهد بود و انتظار این است که در طرابلس هم مانند آن‏چه در مصر وعده داده شده است، انتخاباتی برگزار شود. البته انتخابات یک‌شبه اتفاق نخواهد افتاد و باید زمینه و بسترهای سیاسی آن فراهم بشود.

خبرگزاری‏ها در صحبت با یکی از اعضای گروه انتقالی، از او می‏پرسیدند: آیا اسلامی‏ها قدرت را به دست خواهند گرفت یا خیر؟ وی در پاسخ گفت: خیر، ملی‏ها و تکنوکرات‏ها. نظر شما چیست؟

من با این نظر موافقم. چون در لیبی گرایش‏های اسلامی بسیار کمتر از مصر و به نوعی نزدیک به ترکیب جامعه در تونس است.

بنابراین، نفوذ افراط‏گرایی اسلامی با وجود ترس‏هایی که در این زمینه توسط شخص قذافی پراکنده می‌شد و رفتن خود را هم‏زمان با آمدن گرو‏ه‏های افراطی اسلامی معرفی می‏کرد، در لیبی وجود ندارد و انتظار این‏که تکنوکراسی در حاکمیت آینده شکل غالب را پیدا کند، خیلی زیاد است.

فکر می‏کنید ارتش لیبی در کجا قرار دارد؟ در مصر و تونس ارتش تقریباً حفظ شد.

خوشبختانه یا متأسفانه، از نظر مردم لیبی، در لیبی ارتشی وجود ندارد. آن‏چه باقی مانده بود، جمعیتی در حدود هفت یا هشت هزار نفر بود که به صورت اجیر یا مزدبگیر روزانه خدمت می‏کردند. باقیمانده این ارتش از میان رفته را فقط به منظور حمایت از شخص قذافی و خانواده‏ی او تشکیل داده بودند.

تعداد زیادی از این افراد به علت دست داشتن در قتل‏ها و جنگ‏های داخلی، یقیناً فراری هستند.

فرمانده‏‏های آن‏ها خودشان را معرفی نمی‏کنند و باقیمانده آن‏ها که در صفوف هستند و ممکن است تعدادشان از دو، سه هزارنفر هم متجاوز نشود، در ارتش بعدی لیبی جای خواهند گرفت.

لیبی اصلاً نیروی هوایی ندارد. نیروهای زرهی آن در طول سه ماه گذشته توسط ناتو از بین رفته‏اند و باقیمانده توپخانه زنگ‏زده آن، یقیناً با استانداردهای تازه دفاعی دنیا هماهنگی ندارند. این‏ها باقیمانده سلاح‏های زنگ‏زده زمان اتحاد شوروی است.

به‏نظر می‏رسد با کمک غرب، لیبی می‌تواند در مسیر تشکیل یک ارتش مدرن تازه قرار بگیرد.

ناتو اعلام کرده است که عملیات جنگی‏اش در لیبی به پایان رسیده است؟ آیا این می‏تواند اخطاری به سوریه باشد؟

به نظر من این‏طور هست. آن‏چه به عنوان دستور کار ناتو از طرف شورای امنیت و مطابق قطعنامه ۱۹۳۷ برای او تعیین شده بود، دفاع از مردم بی‏دفاع لیبی در مقابل هجوم نظامی‏های آقای قذافی بود.

حالا این مأموریت به پایان رسیده است و ضرورتی برای ادامه عملیات ناتو در لیبی دیده نمی‏شود. این عملیات هم عموماً عملیاتی بود که رسماً فقط به صورت هوایی شکل می‏گرفت.

بنابراین با سقوط دولت قذافی، ادامه عملیات ناتو در لیبی منتفی است و حالا با فراغ بالی که ناتو پیدا می‏کند، حداقل به عنوان یک عامل تهدید یا یک قدرت بالقوه، ممکن است نگرانی‏های سوریه را برای آینده این رژیم در دمشق، بیشتر از پیش کند.

کارشناسان اقتصادی پیش‏بینی می‏کنند که بعد از سقوط قذافی و آمدن یک حکومت ثابت‏تر، قیمت جهانی نفت پایین بیاید. آیا این دو با هم ارتباطی دارند؟

طبیعتا! لیبی دارای ظرفیت تولید در حدود دو میلیون بشکه نفت و صادرات در حدود ۱۰۰تا ۳۰۰هزار بشکه در روز است. لیبی اولین کشور عضو اوپک است که رژیم‏اش در جریان «بهار عربی» با تغییرات روبه‌رو می‏شود.

باید انتظار داشته باشیم با بازسازی وضعیت تولید در مراکز تولید نفت لیبی، این کشور با ظرفیت بیشتر، تجهیزات مدرن‏تر و با گرایش به غرب، تولید و صادرات نفت‏اش را شروع کند و این نوید خوشی به بازار است.

گرچه این نفت بلافاصله وارد بازار نمی‏شود، ولی به عنوان یک عامل بالقوه، نقش تسکین‏دهنده و خوشحال‌کننده‌ای دارد و به افزایش امید در بازار کمک می‏کند. قیمت‏های نفت همین حالا در حال سقوط هستند.

حال با تغییر وضعیت سیاسی در طرابلس، یقیناً این آرامش به بازارهای نفتی، با انتظار استفاده از ظرفیت صادراتی لیبی، بیشتر از گذشته خواهد شد.

آیا فروپاشی حکومت قذافی، اخطاری به دیگر دیکتاتورهای خاورمیانه خواهد بود؟

به نظر من، آن‏چه ما به عنوان «بهار عربی» از آن یاد می‏کنیم، نمونه تازه با الگوی کم‏هزینه‏تر و کم‏خطرتر آن چیزی است که در زمان بوش به عنوان «طرح خاورمیانه بزرگ» از آن یاد می‏شد و به موجب این طرح قرار بود دمکراسی به جای حکومت‏های اقتدارگرا بنشیند. با این هدف که خشونت در این کشورها از بین برود و روی‌آوری به تروریسم برای مقابله با غرب، رنگ ببازد.

حالا می‏بینیم منطقه این طرح را با هزینه کمتر، در شکل «بهار عربی» در کشورهای مسلمان تجربه کرده‏ است و انتظار می‏رود این تجربه در آینده دامنه بیشتری بگیرد.

شورش اعتراضی یا دزدی از فروشگاه‌ها در بریتانیا

arezoo — Sat, 13 Aug 2011 17:34:27 +0000

ناآرامی های بریتانیا؛ گفتگو با رضا تقی زاده، استاد دانشگاه و تحلیلگر سیاسی

ایرج ادیب‌زاده

تصاویر دزدی از مغازه‏ها، وارد کردن خسارت‌های بی‏دلیل، آتش زدن اتومبیل‏های مردم، اتوبوس‏های حمل و نقل شهری در لندن و چند شهر دیگر بریتانیا، نه تنها مردم بریتانیا، بلکه سراسر جهان را که از طریق رسانه‌های گروهی، بیننده این صحنه‏ها بودند و شاید هنوز هم هستند، در بهت و حیرت فرو برده است. لندن چنین صحنه‌هایی را هرگز ندیده بود.

همه می‏پرسند: ریشه این شورش‏ کور در کجاست؟ شورشی‌ها در مغازه‏ها را می‏شکستند و بعد در حال حمل تلویزیون‏های صفحه عریض یا وسایل الکترونیکی قابل حمل، لوازم ورزشی و تلفن‏های همراه دیده می‏شدند. بسیاری حتی صورت خود را نپوشانده بودند. عده‏ای حتی با وسایل دزدی خود عکس می‏گرفتند.

در این شورش‏ها، اداره‌های دولتی مورد تهاجم قرار نگرفتند، بلکه به مغازه‏های گرا‏ن‌قیمت و جواهر فروشی‏ها دستبرده زده شد.

برای بررسی بیشتر این ناآرامی‏ها و غارت فروشگاه‏ها، با رضا تقی‏زاده، تحلیل‏گر سیاسی و استاد دانشگاه در گلاسکو گفت‌وگو کرده‌ام.

دلیل یا دلایل این شورش چیست؟ آیا یک شورش اعتراضی است؟ آیا این شورشی‌ها رهبری هم داشته‏اند؟ آیا نوعی گرایش جامعه‌ستیزی در آن نقش داشته یا ریشه در عوامل اقتصادی داشته است؟

رضا تقی‏زاده: دلایل این شورش، مجموعه آن‏چیزهایی است که شما از آن‏ها یاد کردید. برخوردهای تند گروهی از مردم خشن در یک جامعه، به‏خصوص گروه‏های بسیار کم‏سن و سال‏تر و کم‏ مسئولیت‏تر از یک طرف و همین‏طور چپ‏های نظامی‏گرا در درون یک جامعه، چنین شورش‏هایی را پیش از این هم در اروپا شکل داده است.

در دهه‏های ۸۰ و ۹۰، در بریتانیا و فرانسه شاهد این برخوردها بودیم. پنج یا شش سال پیش هم پاریس شاهد نوعی از این برخوردها بود. چنین برخوردهایی شاید در دهه‏های ۶۰ و ۷۰ در آمریکا هم وجود داشته است. ۱۰ سال پیش هم در لس‌آنجلس شکل گرفت.

گروهی که فرصت‌طلب هستند یا به نوعی عصبانی و ناراضی‏اند، یا آن‏طور که گفته می‏شود خیلی امیدواری به آینده ندارند و به هرحال مخالف نظم کنونی جامعه هستند، با استفاده از یک حادثه، به نوعی این خواسته‏ها را بروز می‏دهند. حال وسایل ارتباط جمعی هم به آن‏ها کمک کرده است که بتوانند دور هم جمع بشوند، نیروی کوبنده‏ای را درست کنند و میزان زیان‏هایی را که به جامعه وارد می‏کنند، بیشتر کنند.

در درازمدت، فرصت کافی خواهد بود که به علت تازه‏ترین نوع این شورش‏های خیابانی برسند که در اروپا شکل گرفته است. در کوتاه‏مدت اما، آن‏چه علت ظاهری این قضیه بود، این بود: فردی سیاه‏پوست در درون اتومبیل خود توسط پلیس مورد اصابت گلوله قرار می‏گیرد. در کنار این مرد اسلحه‏ای پیدا می‏شود و برای پلیس این تصور پیش می‌آید که او قصد شلیک دارد و به عنوان دفاع، شخص را مورد هدف قرار می‌دهد. بعد پلیس اعتراف می‌کند که این شخص به طرف پلیس شلیک نکرده بود.

اعضای خانواده این فرد به قتل رسیده، در مقابل اداره پلیس جمع و خواستار توضیح می‌شوند. به این بهانه، عده‏ای که کمترین ارتباطی با این جماعت نداشتند، از طریق فیس‏بوک و توییتر دور هم جمع می‌شوند . این نقطه آغاز حمله به مغازه‏ها، دزدی از واحدهای کسب و تهدید مردم عادی در جامعه بود که آن‏ها را به درون خانه‏های‏شان برد.

علت دیگری که این شورش‏ها را به شب‏های دوم، سوم و چهارم کشاند، مسالمت پلیس و برخورد آرام و دفاعی آن‏ها با این جماعت بود. پلیس حتی با خود باتوم هم حمل نمی‏کرد، چه رسد به اسلحه یا ابزار دیگری. فقط سپرهای پلاستیکی شفاف در دست داشتند تا این گروه‏ها را به عقب برانند یا مانع از تخریب بیشتر بشوند.

شورش‏ها از طرف گروه‏هایی که اکثراً از اقلیت سیاه‏پوست‏های لندن بودند، از محلات تاتنهام و بریستول در جنوب لندن شروع و بعد به منچستر و بیرمنگام و لیورپول هم کشیده شد. در آن‏جا هم گروه‏های آفریقایی- اروپایی هسته مرکزی این شورش‏های خیابانی را تشکیل دادند.

نتیجه این شورش‏ها آن شد که به تعدادی از واحدهای تجاری مردم، بخش خصوصی و املاک خصوصی آن‏ها دستبرد زده شود، این واحدها به آتش کشیده شوند و مقدار زیادی دزدی صورت بگیرد. این حرکت‌ها از سوی همان کسانی صورت گرفت که در ایران، تحت عنوان اراذل و اوباش از آن‌ها یاد می‌شود.

این گروه‏ها درست مصداق همان اراذل و اوباشی هستند که ما در ایران هم می‏بینیم که نظام جمهوری اسلامی هرازگاهی به هر بهانه‌ای، تعدادی از آن‌ها را مورد ضرب و شتم قرار می‏دهد و به‏هرحال وسیله‏ای برای حضور پلیس در خیابان‏ها می‏شود.

تقی زاده: اعتراض‏های خیابانی در ایران و در سوریه، اعتراض‏های سیاسی است. آن‏چه در لندن، منچستر و بیرمنگام روی داد، به‏هیچ‏وجه شکل سیاسی نداشت و تنها عده‏ای اوباش فرصت‏طلب به خیابان ریختند تا به بهانه تلافی آن‏چه در لندن رخ داده بود، مراکز خصوصی متعلق به مردم را مورد حمله قرار بدهند که این به تدریج خشم عمومی مردم را برانگیخت و از پلیس خواستار اقدامات شدید‏تری شدند.

شما شباهتی بین این شورش‌ها، با جنبش اعتراضی مردم ایران پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری یا رویدادهای اعتراضی مردم در سوریه می‌بینید که هر دو نیز با سرکوب خشن دولتی روبه‌رو شدند؟

اولاً اگر شبیه چنین برخوردهایی که این گروه‏های جوان پرخاشجو در لندن و منچستر نشان دادند، در تهران، دمشق یا شهر حما دیده می‏شد، یقیناً ده‏ها و صدها نفر از آن‏ها توسط نیروهای انتظامی و پلیس در همان شب‏های اول و دوم به قتل می‏رسیدند. در حالی‏که در بریتانیا حتی یک نفر از این جماعت، در طول این سه چهار روز زخمی نشده‏ است. اما آن‏ها متقابلاً چهار نفر از مردم عادی انگلیس را در نتیجه همین خشونت‏ها کشته‏اند.

یعنی اقلیت هندی‏ها و پاکستانی‏های بریتانیایی‏ها به علت رفتار مسالمت‏آمیز پلیس و تشویق شدن شورشی‏ها و غارت‏گر‏ها، دور هم جمع شده بودند تا از خانه و محل کار خودشان دفاع کنند، اما این شورشی‏ها شب گذشته با اتومبیل دو برادر مسلمان و شخص دیگری را که برای دفاع از خانه و محله‏ خودشان، در خیابان بودند را زیر گرفتند و کشتند.

با این وجود، پدر جوانی که دو، سه شب پیش به قتل رسید، از اقلیت پاکستانی‏هایی که در شهر بیرمنگام زندگی می‏کنند، درخواست می‏کرد که به عنوان تلافی، به سراغ این گروه‏ها نروند و پلیس هم آن‏ها را دعوت به آرامش می‏کرد. بی‏تردید اگر چنین اتفاقی در تهران یا در دمشق افتاده بود، این گروه‏ها به شدت سرکوب می‏شدند و دولت هم به عنوان این‏که از مردم دفاع کرده، این خونریزی شدید را توجیه می‏کرد.

حال آن‏که اعتراض‏های خیابانی در ایران و در سوریه، اعتراض‏های سیاسی است. آن‏چه در لندن، منچستر و بیرمنگام روی داد، به‏هیچ‏وجه شکل سیاسی نداشت و تنها عده‏ای اوباش فرصت‏طلب به خیابان ریختند تا به بهانه تلافی آن‏چه در لندن رخ داده بود، مراکز خصوصی متعلق به مردم را مورد حمله قرار بدهند که این به تدریج خشم عمومی مردم را برانگیخت و از پلیس خواستار اقدامات شدید‏تری شدند.

در این تقاضای شدت عمل به‏ خرج دادن پلیس که نشانه آن‏، حتی تا روز چهارم این ناآرامی‏ها دیده نشده بود، حزب اقلیت و حزب اکثریت، هردو یک‏زبان بودند.

تمامی مردم، علیه آن‏چه در بریتانیا اتفاق افتاده، تقریباً هم‏رأی به‏نظر می‏رسند. تفاوتی اگر هست، در این است که: آیا دولت باید شدت عمل بیشتری علیه آن‏ها به‏خرج بدهد یا شدت عمل کمتری؟ اگر انتقادی هست، در جهت این نیست که با این گرو‏ه‏های ناراضی و با این آشوب‏‏گرهای خیابانی برخورد تندی شده است. اعتراض به دولت و پلیس این است که چرا با آن‏ها برخورد تندی صورت نگرفته و از اموال و امنیت مردم، به‏صورت جدی دفاع به عمل نیامده است.

به‏هرحال این‏‏جا جامعه دمکراتیک است، دادگاه دارد و پلیس هم دارای مسئولیت است و نه اختیار تام و مطلق و آخرین اسلحه‏ای که به‏کار می‏برند، شاید استفاده از ماشین‏های آبپاش، برای متوقف کردن مردم باشد. پلیس در خیابان انسان‏ها را نمی‏کشد.

این دادگاه است که بایستی حکم صادر کند و اتهام کسی را که دستگیر شده، ثابت کند. جریمه چندتا از اتهام‌هایی که امروز به گروه‏های شورشی دستگیر شده وارد شده است، در حد یک یا دو روز زندان بوده است.

در همین حال، مقام‏های جمهوری اسلامی نسبت به آشوب‏های لندن موضع‏گیری کرده‏اند. خبرگزاری فارس ادعا کرده است که رهبر جمهوری اسلامی آشوب‏های لندن را پیش‏بینی کرده بود. محمود احمدی‏نژاد هم خواسته است که سازمان ملل دخالت کند و به مسئولان انگلیس نصیحت کرده است که رفتار وحشیانه خود را اصلاح کنند. مجلس شورای اسلامی نیز خواسته که یک گروه را برای بررسی وضعیت حقوق بشر به انگلیس بفرستد و خواستار آن شده است که در سفارتخانه جمهوری اسلامی را باز کنند تا معترضین بتوانند وارد آن‏جا بشوند. آقای احمدی‏نژاد به‏خصوص اشاره کرده که نابرابری اجتماعی و فقر و تبعیض عامل شورش‏های بریتانیا بوده است. ارزیابی شما از این گفته‏ها چیست؟

هنوز در مورد ریشه‏یابی این نوع برخوردها در بریتانیا، کسی به نتیجه واحد نرسیده است. یعنی این‏که چطور می‏شود گروهی معترض خشم خود را با غارت اموال مردم، آتش زدن مغازه‏ها و دزدی از مکان‌های عمومی و مکان‌های خصوصی مردم نشان می‏دهند، در دست مطالعه و بررسی است. ولی جای تعجب است که اشخاصی که حتی آشنایی با فرهنگ این جماعت ندارند و در کمترین حد، حتی آشنایی به زبان مردم این کشور ندارند، با آگاهی‏ای بیشتر از مردم محلی این‏جا، به ریشه‏یابی این مشکلات پرداخته‏اند.

رهبران جمهوری اسلامی معمولاً سرنا را از سر گشاد می‏زنند. در این مورد خاص هم این اشتباه، یا به‏صورت دستور حکومتی به بقیه ارگان‏ها، مجلس و وسایل ارتباط جمعی دولت داده شده است یا این‏که مجموعه آن‏ها به عنوان فرصتی برای تبلیغات، دور همدیگر جمع شده‏اند و چنین نظراتی را مطرح می‌کنند.

ایران تنها کشوری است که مسئولان آن در برابر ناآرامی‌های لندن جبهه خاصی را گرفته‏اند و با عدم درک از ریشه‏های این مسئله، قضیه را به صورت بسیار خنده‏داری علیه خودشان جلوه داده‏اند. در داخل این مملکت (بریتانیا) حتی یک گروه شاخص هم پیدا نمی‏شود که در جهت توجیه این ناآرامی‏های خیابانی و نحوه مقابله با این اراذل و کسانی که علیه امنیت عمومی قدم برداشته‏اند، حرف‏هایی شبیه آن‏چه رهبران جمهوری اسلامی به‏زبان می‏آورند، به زبان آورده باشد.

چنین حرف‏هایی یا ناشی از ناآگاهی رهبران جمهوری اسلامی، به علت نداشتن زبان مشترک و عدم آشنایی به زبان مردم اروپاست، یا کسانی که این اطلاعات را به رهبران ایران می‏دهند، با غرض‏ورزی یا ناآگاهی این مسائل را به صورت معکوس منتقل می‏کنند.

در غیر این صورت، رئیس‌جمهور ایران یا رهبر ایران به خودشان جرئت نمی‏دادند که بگویند درهای سفارت یک مملکت را برای پناه دادن به قاتل‏ها و کسانی باز کنید که مکان‌های عمومی را مورد دستبرد قرار داده‏اند و حالا قانون و نظم آن کشور به دنبال آن‏ها می‏گردد. این مسخره‏ترین حرفی است که ممکن است یک دولت خارجی در مورد مسائل داخلی کشور دیگری به‏زبان بیاورد.

این برخوردها، برخوردهای سیاسی نبوده است. تنها ناآرامی‏های ناشی از داشتن خشم نزد گروهی بوده که همه معتقدند گروه‏های کم‏درآمدتر هستند، ولی نداشتن درآمد کافی، دلیل دستبرد و دزدی از اموال دیگران نمی‏شود.

این نابرابری را ما در ایران بسیار بسیار بیشتر می‏بینیم. برای نمونه، آقای عسگر اولادی که یکی از همین وابستگان رژیم است، اعلام می‏کند که نمی‏خواهد سهام مرکز نمایشگاه‏های ایران را بخرد، فقط اگر زمین مجموعه این نمایشگاه‏ها آماده فروش باشد، آماده خریدن است. این جامعه باعدالتی است که در سوی دیگر آن ۵۰درصد مردم جامعه زیر خط فقر زندگی می‏کنند.

اگر همین ناآرامی‏هایی که به علت نابرابری اقتصادی در جامعه، در لندن پیش آمده و عده‏ای به علت نداشتن ثروت کافی، مغازه‏های مردم را مورد دستبرد قرار داده‏اند، در ایران پیش می‏آمد و کسی سراغ آقای عسگراولادی می‏رفت، به یقین یا دست او را می‏بریدند یا اگر در گرو‏ه‏های پنج یا ۱۰ نفره این کار را می‏کردند، آن‏ها را در خیابان به گلوله می‏بستند.

ولی در اروپا جامعه بر مبنای قانون شکل می‏گیرد و قانون است که تصمیم می‏گیرد چگونه نظم را به جامعه برگرداند. اظهارات رهبران جمهوری اسلامی، به یقین نزد مردم عادی ایران هم همان حالت تمسخری را ایجاد خواهد کرد که در صورت جدی گرفتن‏اش در خارج ممکن است باعث مضحکه مردم بشود.

طبیعتاً این نوع شور‏ش‏ها و رفتارها، برخوردهایی است که مانند تیری که به دیوار می‏خورد، به طرف خود این مردم برخواهد گشت و تفسیری که رهبران ایران از این قضیه کرده‏اند، ضمن اشتباه بودن، نحوه برخورد مسخره‏تری را به دنبال داشته که یقیناً نتیجه تبلیغاتی عکس برای آن‏ها به‏بار خواهد آورد. صحنه ای که دنیا را تکان داد، زمانی بود که نوجوانی آسیب دیده و روی زمین افتاده بود. چند نفر به کمک او آمدند تا او را از روی زمین بلند کنند . در این لحظه چندتن از گانگسترهای شورشی در کیف پشتی او را باز کردند و وسایل صوتی او را دزدیدند. نمایش این صحنه روی یوتیوب، سه میلیون و نیم تماشاگر در جهان داشت.

ایران و نقض‌ قوانین بین‌المللی

Babak M — Wed, 10 Aug 2011 14:20:10 +0000

سراج‌الدین میردامادی

محموله زمینی سلاح ارسالی از ایران برای سوریه، برای دومین‌بار طی ماه‌های اخیر در کشور ترکیه توقیف شد و وزیر خارجه ترکیه، داود اوغلو نیز این توقیف را تأیید کرده است.

در گفت‌وگو با رضا تقی‌زاده، کارشناس امور بین‌الملل مقیم گلاسکو پرسیده‌ام: ارزیابی شما از اقدام اخیر دولت ترکیه چیست و آیا ممکن است این اقدام، در حسن روابط ایران و ترکیه خللی وارد کند؟

رضا تقی‌زاده: ترکیه در قبال جامعه جهانی و به‌عنوان عضو ناتو در مقابل پیمان آتلانتیک شمالی تعهداتی دارد که آن تعهدات مهم‌تر از دوستی و روابط کاری با تهران است. مناسبات خارجی ترکیه سعی می‌کند این دو نکته را ازهم جدا نگه دارد. در موارد گذشته ترکیه هم اقدام به فرود آوردن هواپیماهای ایرانی مشکوک به حمل سلاح کرده و هم از کشف سلاح‌های غیر قانونی در هواپیمای ایرانی خبر داده و این تازه‌ترین اقدام در این راه است.

برای ایران هم بسیار مشکل خواهد بود با توجه به نیازی که به حفظ مناسبات تجاری با ترکیه دارد، به بهانه اقدام اخیر ترکیه شروع کند به رفتارهایی که در نهایت می‌تواند به سرد شدن مناسبات تهران و آنکارا کمک کند. همانطور که گفتم ترکیه ضمن این که به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای خود را دارای مسئولیت‌های منطقه‌ای می‌داند، نسبت به جامعه جهانی هم متعهد است و انجام این کار در جهت انجام تعهدات جهانی ترکیه صورت گرفته است و به نظر نمی‌رسد که ایران هم جایی برای اعتراض به این اقدام را داشته باشد.

مقصد این سلاح‌ها در گزارش‌ها متفاوت ذکر شده است. برخی گزارش‌ها مقصد نهایی این محموله را لبنان و برای تحویل به حزب‌اله لبنان و برخی مقصد نهایی را سوریه و برای سرکوب مردم معترض این کشور ذکر کرده‌اند. اطلاعات شما در این زمینه چیست؟

به نظر می‌رسد که مقصد نهایی سلاح‌ها لبنان است و اینجاست که حساسیت کشورهای دیگر به‌خصوص اسراییل را برمی‌انگیزد. در شرایط فعلی دولت سوریه برای سرکوب کردن مردم عموماً بی‌سلاح سوریه، نیازمند وارد کردن سلاح از خارج نیست. شباهت این سلاح‌ها با محموله قبلی کشف‌ شده در ترکیه تا حدودی این نکته را تقویت می‌کند که مقصد نهایی سلاح‌ها لبنان بوده است و نه سوریه. ولی به‌هرحال جنوب لبنان و مناطق نزدیک به سوریه می‌توانستند هدف اصلی ارسال این سلاح‌ها باشند. با توجه به این که این سلاح‌ بایستی ابتدا از سوریه عبور می‌کرده و بعد به لبنان می‌رسیده، این گمان را که ممکن است سوری‌ها هم به‌خصوص در شرایط دشوار و ناآرام فعلی نیازهایی داشته باشند، مطرح کرده است؛ ولی همانطور که گفتم به نظر نمی‌رسد دولت سوریه برای سرکوب داخلی مردم در شرایط فعلی نیازمند واردات سلاح‌ آن هم در حد یک کامیون از ایران باشد. البته ارسال سلاح برای سوریه، همانقدر که ممکن است در صورت ارسال برای لبنان، باعث حساسیت اسراییل شود، می‌تواند در ترکیه هم حساسیت‌هایی را ایجاد کند؛ آن‌هم با توجه به جهت‌گیری‌ای که اکنون ترکیه در مقابل سوریه دارد و آرایش نظامی که در مرزهای مشترکش با این کشور ایجاد کرده است. فراموش نکنیم، همین یک روز قبل نماینده روسیه در ناتو از امکان حمله نظامی ناتو علیه سوریه خبر داد و اگر گفته شود که تنها یک کشور در داخل سازمان ناتو دارای بضاعت حمله زمینی نظامی علیه سوریه هست، این کشور به نظر من ترکیه است.

البته اسراییل هم چنین بضاعتی را دارد، ولی اسراییل فاقد عضویت مستقیم در ناتو است و تنها به‌عنوان هم‌پیمان ناتو محسوب می‌شود. بنابراین مجموعه این تصاویر را که در نظر می‌گیریم، آن‌چه فشار را متوجه تهران می‌کند، یک گام روشن و آشکارشده مستقیم است که برای چندمین بار ایران در جهت شکستن قطعنامه‌های سازمان ملل متحد و شورای امنیت برمی‌دارد و متهم به نقض قوانین بین‌المللی می‌شود. این حرکت، در صورتی که جامعه‌ جهانی به‌عنوان تلافی‌جویی، در تدارک اقدام‌های متقابل شود، اقدام آن‌ها را به‌ نحوی توجیه می‌کند و کسانی که حساسیت بیشتر در مورد اقدامات اخیر ایران دارند، از این حرکت‌ها پشتیبانی بیشتری خواهند کرد. عین همان اقدامی که نیجریه در آخرین ماه سال گذشته با گزارش کشف محموله ۱۳ کانتین سلاح در کشور خود به سازمان ملل اتخاذ کرد و در مقابل ایران قرار گرفت. در نتیجه مناسبات آفریقایی ایران هم به شدت لطمه دید.

شما به تحریم‌های شورای امنیت اشاره کردید و نقض این تحریم‌ها از سوی ایران. چه مجازات‌هایی در صورت عدم پایبندی ایران به این تحریم‌ها پیش‌بینی شده است؟

آخرین مصوبات شورای امنیت علیه ایران شکل امنیتی پیدا کرد. نسبت به این بند از مواد قطعنامه‌های آخر، به خصوص ۷۲۹، کشور روسیه حساسیت‌هایی داشت. این ممکن است بهانه اقدام تندتر نظامی قرار گیرد. البته شاید منطقه در وضعیت فعلی آماده این نوع برخوردها حداقل در قبال ایران نباشد، ولی در صورتی که شرایط مناسبی فراهم باشد برای کشورهایی که به‌خصوص مخالف ادامه برنامه‌های اتمی ایران هستند و توقف این برنامه‌ها را به هر قیمتی طلب می‌کنند، توسل جستن به این قطعنامه‌ها و اشاره به خلاف‌هایی که ایران، به‌خصوص قدم‌هایی که در طول ۱۸ ماه گذشته در جهت شکستن این قطعنامه‌ها برداشته است، می‌تواند مورد استفاده و توجیه‌ آنان قرار گیرد.

این تعاریف را در بندهای بعدی قطعنامه شورای امنیت که بند قبلی آن مورد استناد قطعنامه ۱۹۷۹ قرار گرفته است تعریف می‌کنند. اگر اخطار یا دادن قطعنامه مفید فایده واقع نشود، کشورهای عضو شورای امنیت مخیر خواهند بود که از نیروی نظامی برای خنثی کردن خطری که امنیت جهانی و منطقه را تهدید می‌کند استفاده کنند. این به‌هرحال موضوعی است که باید از طرف مسئولین ایران و به‌خصوص حساسیت آن در جهت تأمین امنیت ملی ایران مورد توجه قرار گیرد.

اما در عمل تخلف‌های قبلی جمهوری اسلامی از این تحریم‌ها، با واکنش محکم بین‌المللی مواجه نشده و جمهوری اسلامی به حرکت‌های خلاف خویش ادامه داده است. به نظر شما چه اقدام بازدارنده جدی‌ای می‌تواند مانع ایران از ادامه این تخلف‌ها باشد؟

به نظر نمی‌رسد ایران تا زمانی که خطر هجوم نظامی را احساس کند و یا مثلاً تحت محاصره بندری یا دریایی و یا تحریم مستقیم نفت و گاز ایران قرار نگیرد، از مبادرت به اقداماتی که تا به‌حال علاقه‌مند به آن بوده دست بکشد. چون اکنون چنین خطری را به طور مستقیم احساس نمی‌کند، در جهت ادامه آن برنامه‌ها قدم برمی‌دارد. البته من تصور نمی‌کنم که این اقدامات در ایران و در داخل حاکمیت و دولت ایران هم با حمایت یکجانبه روبه‌رو باشد.

به نظر می‌رسد که بخشی ازشاخه‌های نظامی و امنیتی به صورت مستقل چنین اقداماتی را انجام می‌دهند و این با سازمانی که مناسبات خارجی ایران را اداره می‌کند، ازجمله وزارت خارجه، تفاوت‌هایی دارد. فراموش نکنید که آقای متکی در چند روز آخر وزارت خارجه‌اش وقتی خبر سلاح‌های کشف شده در نیجریه با او در میان گذاشته شد، از انجام این اقدام اظهار بی‌اطلاعی کرد و صالحی وزیر خارجه جانشین او هم چنین واکنشی نسبت به اقدامات مشابه داشته است.

اگرچه ممکن است که این اطلاع وجود داشته باشد و از طرف وزیر خارجه انکار شود، ولی با توجه به طبیعت این اقدامات و زیان‌هایی که متوجه بخش‌های خصوصی و غیر نظامی دولت ایران می‌کند، امکان داشتن ناهماهنگی در داخل نظام جمهوری اسلامی غیر قابل رد کردن نیست. این وجود دارد. ولی به‌هرحال نظامی‌ها و امنیتی تا احساس خطر امنیتی جدی نکنند، این وضعیت را ادامه خواهند داد. به نظر می‌رسد که دولت حداقل در نتیجه فشارهای اقتصادی تا حدودی آماده سازش شده است.

نشانه‌هایی هم در مناسبات خارجی ایران دیده می‌شود، حاکی از این که امکان چنین سازشی در نتیجه اعمال فشارها وجود دارد. به عنوان نمونه همین که نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار از درآمدهای صادراتی ناشی از فروش نفت خام ایران حالا در هند و کره جنوبی محبوس مانده و ممکن است بازارهای صدور نفت ایران با خطر محدودیت جدی روبه‌رو باشد. حالا از طرفی این در بخش صادرات است. در بخش تولید هم می‌شنویم که مسئولین ایرانی رسماً اعلام می‌کنند به علت تحریم‌ها، نداشتن سکو، نداشتن پمپ، نداشتن امکانات استخراج و غیره تولید نفت ایران برای اولین‌بار در طول ۲۰ سال گذشته از چهارمیلیون و سیصدهزار بشکه به زیر چهارمیلیون بشکه رسیده است. این در حقیقت به نوعی پنهان کردن واقعیت اصلی قضیه است که تولید کنونی نفت ایران به زیر سه میلیون و پانصدهزار بشکه رسیده است و ایران مثلاً از میعانات نفتی و حجم تولید جنبی گازهای تولیدی برای پرکردن ستون تولید استفاده می‌کند. این نشان می‌دهد که دولت ایران به‌هرحال با خطر و با زیان‌های ناشی ازاعمال تحریم‌های اقتصادی مواجه است.

ولی همان طور که گفتم این فشارها در اندازه‌هایی نیست که مجموعه حاکمیت ایران، ازجمله نظامی‌ها و امنیتی‌ها را وادار به تغییر سیاست کند. آن‌ها چون‌ به‌هرحال موقعیت‌شان را در خطر می‌بینند، شاید حمایت از شیعیان جنوب لبنان و به‌نوعی قرار گرفتن در کنار دولت سوریه را برای تقویت موقعیت خودشان در منطقه،‌ دارای اولویتی بیش از زیان‌های اقتصادی ایران می‌دانند. این اولویت‌ها زمانی تغییر می‌کند، که این خطر از نظر نظامی مستقیماً متوجه ایران باشد.

کشتار در شهر حما

Babak M — Wed, 03 Aug 2011 14:30:03 +0000

درگیری ارتش با مردم در سوریه گفت‌وگو با رضا تقی‌زاده، تحلیلگر سیاسی

ایرج ادیب‌زاده

به گفته فعالان حقوق بشر، حمله مرگبار ارتش و نیروهای امنیتی سوریه علیه تظاهرکنندگان در شهر حما در روز یکشنبه ۳۱ ژوییه، بین ۸۰ تا ۱۵۰ کشته برجای گذاشته است.

ارتش سوریه با تانک و دیگر تسلیحات سنگین، ابتدا شهر حما را محاصره کرد و سپس به داخل شهر و تظاهرکنندگان یورش برد و ده‏ها کشته بر جای گذاشت.

تا به امروز واکنش‏های جهانی نسبت به حمله ارتش سوریه به تظاهرکنندگان بسیار گسترده بوده است.
ویلیام هگ، وزیر امور خارجه انگلستان گفته از گزارش‏های مبنی بر حمله نیروهای امنیتی سوریه به شهر حما، شوکه شده و افزوده است: «اگر بشار اسد فکر می‏کند سرکوب مردم به بحران‏های کنونی پایان می‏دهد، در اشتباه است.»

بارک اوباما، رئیس جمهور آمریکا از خشونت رژیم بشار اسد علیه مردم، ابراز انزجار کرده و وعده داده است که فشار بر دولت او را افزایش خواهد داد.

دبیر کل سازمان ملل، اتحادیه اروپا و سازمان‏های دیگر، اقدام‏های خشونت‏آمیز و مرگبار دولت بشار اسد را محکوم کرده‏اند.

در گفت‌وگو با رضا تقی‏زاده، استاد دانشگاه گلاسکو و تحلیل‏گر سیاسی، درباره رویدادهای روز یکشنبه سوریه پرسیده‌ام که واکنش‏های بسیاری را برانگیخته است.

رضا تقی‏زاده: این واکنش‏ها بیشتر در غرب دیده و شنیده شده است. کشورهای جهان سوم یا کشورهای خارج از بلوک غرب و غیر عضو ناتو یا در پیوند با مسائل سوریه برخوردی خنثی‏ در پیش گرفته‏اند یا نسبت به این رویدادها بی‏تفاوتی نشان داده‌اند؛ ازجمله برزیل، هند، روسیه و چین که حتی به‌طور رسمی اعلام کرده‏اند در مقابل هر قطعنامه‏ای علیه سوریه یا حکومت کنونی دمشق خواهند ایستاد.

سوابق مداخله ناتو در لیبی، شاید این کشورها را بیشتر تشویق کند که برای حفظ وضع موجود، وزن بیشتری در روابط بین‏الملل از خودشان نشان بدهند. درحال حاضر می‏بینیم که تأثیرگذاری آن‏ها موجب مقداری کندی در داشتن واکنش هماهنگ جهانی برای محکوم کردن سوریه شده است؛ ولی حتی بدون فشارهای خارجی هم، ادامه وضع موجود در درازمدت، برای حکومت سوریه به‏نظر امکان‏پذیر نمی‏رسد. اگر آن‏طور که کشورهای برزیل، چین و هند وعده داده‏اند، گروهی را برای آشنا شدن با مسائل سوریه، به این کشور اعزام کنند، شاید این گام اول برای نزدیک‏تر کردن جامعه جهانی و اعمال فشارها از خارج باشد.
با این وجود، ایستادگی مردم سوریه ادامه پیدا خواهد کرد و به نظر نمی‏رسد حکومت سوریه یک راه حل سیاسی یا حتی نظامی، برای ساکت کردن مردم در اختیار داشته باشد.

سازمان‏های بین‏المللی اعلام کرده‏اند که از آغاز ناآرامی‏ها در سوریه، بیش از سه هزار نفر کشته و شمار بسیاری ناپدید شده‏اند. فکر می‏کنید راه برگشتی برای رژیم بشار اسد وجود دارد؟

در سال ۱۹۸۲، پدر آقای بشار اسد، یعنی حافظ اسد، در همین شهر حما که دیروز نزدیک به ۱۶۰ کشته داد، با مردم برخوردی مشابه رویداد اخیر داشت و با استفاده از نیروی نظامی، ده‏ها هزار نفر را از میان برد. امروز می‏بینیم نزدیک به ۳۰ سال بعد از آن رویداد، مردم حما قوی‏ترین ایستادگی را در مقابل رژیم پسر او، از خودشان نشان می‏دهند.

به‏نظر نمی‏رسد راه حلی برای این کار وجود داشته باشد. همه ایستادگی‏های مردمی برای هدف‏هایی شبیه هدف‏های مردم سوریه، در نهایت به نتیجه می‏رسد.

مشکل کنونی سوریه، شاید رخنه نکردن کامل این ایستادگی به شهر دمشق است. شاید مردم دمشق، تا به حال با دودستگی خود، به کندتر شدن این روند، تاحدودی کمک‏ کرده‏اند، ولی انتظار می‏رود به‌تدریج، همان‏طور که در حاشیه‏های شهر دمشق و گاهی در داخل شهر ناآرامی‏هایی دیده شده است، این بحران با افزایش تلفات در شهرهای شمالی و غربی، بیشتر شود و رخنه و دودسته‌گی در صفوف ارتش هم نفوذ کند.

برای برخورد با نارضایتی مردم، استفاده از تانک ارتش ملی یک کشور، وسیله‏ای نامناسب است و کارآمد نخواهد بود. به تدریج نیروهای نظامی در داخل شهرها احساس خستگی و فرسایش خواهند کرد.

بین سنی‏ها، کشتن سنی به دست سربازان سنی و توسط تانک‏ها و وسایل و ابزارهای زرهی در درازمدت امکان‏پذیر نیست. بی‏تردید گروه علوی و شیعیان منسوب به حکومت فعلی، به‌تدریج، هم در شهرها و هم در صفوف نظامیان، در مقابل این دوگانگی قرار خواهند گرفت.

بشار اسد در شصت و ششمین سالروز تأسیس ارتش این کشور، اعلام کرد: «سوریه با تمام توان در برابر توطئه‏های خارجی خواهد ایستاد.» به نظر شما، آیا مردم سوریه تحت تأثیر توطئه‏های خارجی هستند که تاکنون به مقاومت خود ادامه داده‏اند و کشته‏های آن‏ها از مرز سه‏هزار نفر گذشته است؟

مردم سوریه از رفتاری که جامعه جهانی با آن‏ها داشته ناراضی و عصبانی هستند! کشورهای خارجی نه تنها به مردم سوریه کمک نکرده‌اند که با سکوت نسبی، حتی در کنار حکومت اسد و وضع موجود در آن کشور ایستاده‏اند.

حال بعضی از کشورها مانند روسیه، چین، هند و برزیل، به‏طور مستقیم از وضع موجود حاکمیت در سوریه حمایت کرده‏اند. برخی دیگر نیز در واقع با عدم مداخله یا اعلام عدم توانایی، از سوریه به نوعی حمایت کرده‏اند. مانند بیانیه‏ای که امروز وزیر خارجه بریتانیا صادر کرد و مداخله نظامی در سوریه را دور از ذهن و خارج از قدرت ناتو، سازمان ملل و کشور خودش خواند.

بنابراین نه تنها زدن اتهام به کشورهای خارجی برای کمک به وضع بحرانی سوریه، حرف خنده‏داری است، بلکه عکس آن بیشتر صادق است. یعنی جامعه جهانی تا به‏حال بیشتر از وضع موجود حمایت کرده و فشار لازم را به سوریه وارد نکرده است.

بنابراین بهانه دولت سوریه، حداقل در داخل آن کشور، چیز بی‏رنگی است. تنها جایی که خارج از سوریه، می‏توان شاهد چیزی شبیه این برخورد بود، جمهوری اسلامی ایران و تا حدودی مناطق شیعه‏نشین لبنان است.

در پیوند با اشاره شما به جمهوری اسلامی و لبنان، می‏بینیم که جمهوری اسلامی و رسانه‏های دولتی که مبارزات مردم یمن و لیبی را پوشش می‏دهند، در مورد سوریه سکوت کرده‏اند. فکر می‏کنید این سکوت به‏خاطر هم‏پیمانی و همکاری با رژیم بشار اسد باشد؟

بی‏تردید! جمهوری اسلامی قوی‏ترین حامی و هم‏پیمانی که در منطقه دارد، رژیم بشار اسد در سوریه است. در صورت سقوط رژیم بشار اسد و علوی‏ها در دمشق، وضعیت منطقه‏ای جمهوری اسلامی هم دچار تغییرات اساسی خواهد شد. این شاید یکی از نکاتی است که حالا اسراییل به عنوان نکته مثبت به آن فکر می‏کند و کمتر به حفظ وضع موجود در سوریه علاقه‏مند است.

برخورد جمهوری اسلامی با اوضاع سوریه، درست در نقطه تقابل نوع برخورد او با بحرین است. اگر ایران امکانش را داشت، مداخله حضوری در سوریه را نسبت به اندازه‏های موجود افزایش می‏داد و همان عملی را در سوریه انجام ‏می‏داد که عربستان سعودی را به خاطر انجام آن در بحرین مورد انتقاد شدید قرار داده بود؛ حتی به قیمت تخریب روابط تهران و ریاض.

یعنی در حالی‏که ایران عربستان سعودی را به خاطر مداخله در بحرین محکوم می‏کند، آماده است و تا به‏حال مطابق اظهارات مقامات سیاسی کشورهای مختلف، مداخلات عملی‏‏ در سوریه هم انجام داده است.

رسانه‏های جمهوری اسلامی هم مرتب از پیشرفت گفت‏وگو بین رژیم بشار اسد و مردم و اصلاحاتی که آقای اسد قرار است در آن کشور به مرحله اجرا بگذارد، با دید مثبت صحبت و آن را بزرگ می‏کنند. حال آن‏که در شرایط بحرانی کنونی، آن چیزی که اصلاً قابل تاکید و اجرا نیست، اصلاحاتی است که جمهوری اسلامی مدافع آن است یا آقای بشار اسد آن را بشارت می‏دهد.

حتی در آخرین بیانیه، بشار اسد به جای حمایت از حقوق مردم و یا دادن نوید اصلاحات، به تشکر از کشتار ارتش و اقدام مؤثر آن‏ها برای «خنثی کردن توطئه‏های خارجی» پرداخت و این عمل را تشویق کرد. بنابراین موضع جمهوری اسلامی از این لحاظ هم قابل توجیه نیست.

ولی به‏هرحال، همان‏طور که گفتم، علت حمایت جمهوری اسلامی از حکومت اسد و داشتن رفتار مخالف با آن‏چه در مقابل بحرین پیش گرفته و پیشتر در مقابل لیبی، مصر و تونس در پیش گرفته بود، منافع جمهوری اسلامی و نظام حاکم بر ایران در پیوند با همکاری با دولت اسد و رژیم دمشق است.