عباس عبدی

ديدار سه چهره اصلاح‌طلب با رهبر جمهوری اسلامی

news-zamaneh — Mon, 18 Feb 2013 09:46:19 +0000

سه چهره اصلاح‌طلب با آيت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ديدار و مذاکره کردند. زمان اين ديدار اعلام نشده است.

روزنامه اعتماد، امروز دوشنبه ۳۰ بهمن‌ماه نوشت: "مجيد انصاری، عضو مجمع تشخیص مصلحت؛ عبدالواحد موسوی لاری، وزیر کشور دولت اصلاح‌طلب محمد خاتمی و اسحاق جهانگيری، وزیر صنایع دولت خاتمی سه نفری بودند که شايد به نمايندگی از اصلاحات رفتند تا گزارش دهند."

مجيد انصاری به اعتماد گفته است اين ديدار در "فضايی مناسب" انجام شد.

آخرين ديدار اصلاح‌طلبان با رهبر ايران مربوط به ۲۶ خرداد ۸۸ بود که در آن نمايندگان کانديداهای معترض انتخابات رياست‌جمهوری شرکت داشتند.

مجيد انصاری که عضو مجمع تشخيص مصلحت است، افزود: "ديداری داشته‌ايم که خوب بود، به هر حال خدمت ايشان رسيديم و در رابطه با مسائل کلی کشور صحبت کرديم."

وی درباره جزئيات اين ديدار گفت: "ملاقات بسيار خوبی بود که درباره جزئيات آن فعلا حرفی نمی‌زنيم اما اصل اين ديدار انجام شده است."

عباس عبدی: اين آغازی است که می‌تواند حفظ شود و در آستانه انتخابات اين ديدارها می‌تواند به تلطيف فضای عمومی ميان طرفين بينجامد

اين عضو مجمع روحانيون مبارز درباره نظرات آيت‌الله خامنه‌ای درباره گزارش‌های ارائه شده تنها به همين که "در چند بند صحبت کرديم" بسنده کرد.

انصاری در عين حال گفت در اين ديدار درباره انتخابات رياست‌جمهوری سال آينده صحبتی نشده و اين ديدار "به هيچ وجه انتخاباتی نبوده است و صرفا‍ً درباره مسائل جاری کشور بوده است."

اصلاح‌طلبان از فضای شکل گرفته پس از انتخابات جنجالی سال ۱۳۸۸ و "بسته‌شدن فضای سياسی کشور و بازداشت گسترده مخالفان و روزنامه‌نگاران" انتقاد می‌کنند و بارها خواهان رفع محدوديت‌ها شده‌اند.

عبدالواحد موسوی لاری نيز درباره اين ديدار گفت: "درباره بيان جزئيات اين ديدار بايد مشورت‌هايی صورت گيرد که پس از آن می‌توان جزئيات را در اختيار رسانه‌ها قرار داد."

عباس عبدی يکی از فعالان سياسی اصلاح‌طلب نيز به اعتماد گفته است: "به نظر من دوستان اصلاح‌طلب کار بسيار خوبی کرده‌اند که البته دير هم انجام شد."

به گفته وی "حتی می‌توان اين جلسات را در سطح بالاتری در اصلاح‌طلبان انجام داد و هيچ مانعی برای آن نيست، چه بسا اگر ديدارها توسط رهبران اصلاح‌طلب انجام شود در بهبود وضعيت موجود جامعه مؤثرتر باشد."

وی گفت: "اين کار را البته آقای خاتمی و برخی ديگران بايد انجام دهند."

عباس عبدی افزود: "اين آغازی است که می‌تواند حفظ شود و در آستانه انتخابات اين ديدارها می‌تواند به تلطيف فضای عمومی ميان طرفين بينجامد."

در سه سال گذشته، در پی اعتراضات به دهمين انتخابات رياست جمهوری، هزاران نفر از مخالفان دولت بازداشت شده‌اند و صدها نفر از آن‌ها همچنان در زندان و در حال سپری کردن دوران حبس خود هستند.

ميرحسين موسوی، زهرا رهنورد و مهدی کروبی از رهبران مخالفان دولت نيز از بهمن‌ماه سال ۱۳۹۸ در حصر خانگی هستند.

محمد خاتمی، رئيس‌جمهور پيشين ايران و از رهبران اصلاح‌طلب چندين بار در سخنرانی‌های مختلف گفته است آزادی زندانيان سياسی و رهبران مخالفان می‌تواند "گام مهمی در جهت تغيير فضای ناگوار کنونی به نفع نظام و مردم به‌وجود آورد."

صف‌آرایی‌های سیاسی پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری

Tue, 12 Jun 2012 15:46:55 +0000

انتخابات ریاست جمهوری پیونددهنده یا تعمیق‌بخش شکاف جنبش سبز و اصلاح‌طلبان؟

علی افشاری

علی افشاری - سومین سالگرد جنبش سبز نزدیک است به رسیدن مهم‌ترین موسم سیاسی موجود در کشور یعنی انتخابات ریاست جمهوری که در دوره قبل زمینه‌ساز بروز یک جنبش اعتراضی وسیع شد که در بطن خود نطفه رویکرد انقلابی را پرورش داد، اگرچه خود سمت و سویی اصلاح‌طلبانه داشت اما مسیر شکل‌گیری مبارزات سیاسی معطوف به تغییرات بنیادی را هموار ساخت.

واقعه انتخابات ریاست جمهوری بستری بود که جنبش سبز با آن شروع شد. هدف اولیه کسب ریاست جمهوری بود که تقلب، آن را ناکام ساخت. هدف دوم ابطال انتخابات و سلب صلاحیت از احمدی‌نژاد بود که آن هم توفیقی نیافت و اینک دوره احمدی‌نژاد می‌رود تا تمام شود.

حال انتخابات ریاست جمهوری آینده چه نسبتی با جنبش سبز پیدا می‌کند؟ در گام اول باید گفت جنبش سبز در قالب خاص خود به پایان رسیده است. اما معمولاً جنبش‌های سیاسی نمی‌میرند بلکه از صحنه کنار می‌روند. با این نگاه انتخابات ریاست جمهوری آینده می‌تواند فرصتی برای احیای آن تلقی گردد.

از جهتی دیگر به نظر می‌رسد که جنبش سبز به عنوان یک جنبش اجتماعی و اعتراضی وسیع به پایان رسیده است. با این‌همه محصول فعالیت این جنبش شکل‌گیری یک طیف سیاسی است که تمایل دارد جمع خودش را تحت نام جنبش سبز نام‌گذاری کند و رهبران نمادین آن‌ها نیز میر حسین موسوی و مهدی کروبی هستند.

طبیعی است تدوین هر نوع استراتژی برای این واقعه مهم سیاسی آینده کشور از منظر جنبش سبز نیازمند سازگاری و تطابق با مسیری دارد که این جنبش پس از انتخابات با ورود به اعتراضات خیابانی پیمود و باید راه حل‌ها و پاسخ‌هایی برای عبور از تنگنا‌ها و مشکلاتی که باعث شد این جنبش به اهدافش نرسد، داشته باشد. بنابراین رویکرد انتخاباتی جنبش سبز یعنی کسانی که با این جنبش همراه بودند می‌بایست از آنجایی شروع شود که جنبش متوقف شد.

افرادی چون محمد رضا عارف و اسحاق جهانگیری مورد نظر جریان خاتمی هستند. محور اصلی این جریان بنیاد باران است

به موازات جنبش سبز بخشی از اصلاح‌طلبان که تمایل به مرزبندی و حفظ تمایز خود داشته‌اند از انتخابات مجلس به بعد بازنگری در مسیری که جنبش سبز طی کرد را در دستور کار قرار داده‌اند. این طیف که سید محمد خاتمی رهبری آن‌ها را بر عهده دارد تصمیم گرفته‌اند بازگشت به قدرت و فعالبت در داخل نظام سیاسی و تعامل با خطوط قرمز حکومت را در پیش بگیرند. از دید آن‌ها فرصت انتخابات ریاست جمهوری پیش روی، فرصتی است تا بتوانند اعتماد و موافقت حکومت برای سیاست‌ورزی در چهارچوب نظام را جلب نمایند.

به‌نظر می‌رسد هدف برای آن‌ها لزوماً پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری نیست، بلکه فرصت حضور در رقابت‌های انتخاباتی است تا فضایی را برای فعالیت ولو هرچه محدود در عرصه سیاسی کشور به‌دست آورند.

احتمالاً افرادی چون محمد رضا عارف و اسحاق جهانگیری مورد نظر جریان خاتمی باشند. محور اصلی این جریان بنیاد باران است و در وهله بعد احزابی چون مجمع روحانیون مبارز و کارگزاران سازندگی را شامل می‌شوند. در مداری دور‌تر سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و حزب مشارکت قرار دارند.

این گروه‌ها در حال حضار فعال نیستند و در وضعیت به‌هم‌ریخته‌ای به‌سر می‌برند. فشار حکومت باعث رکود و نیمه‌تعطیلی فعالیت‌های آنان شده است. ارتباطات بین آن‌ها از بین رفته است. این گروه‌ها می‌پندارند حضور در انتخابات ریاست جمهوری به ایشان فرصت می‌دهد تا شبکه‌های از هم گسیخته‌شان را ترمیم کنند.

اما چالش بزرگ این جریان چگونگی تعیین نسبت با بدنه جنبش سبز و رهبران نمادین آن از یکسو است و در سوی دیگر موافقت نظام سیاسی و رهبری با فعالیت مجدد آن‌ها. حضور در انتخابات ریاست جمهوری آینده در شرایطی که رهبران نمادین جنبش سبز در حصر به‌سر برند و زندانیان نیز آزاد نشده و احزاب ورسانه‌ها مجال فعالیت آزاد پیدا نکرده باشند از دید کثیری از نیروهای سبز بی‌معناست و حتی بخشی از آنان این‌کار را خیانت تلقی می‌کنند.

عباس عبدی منادی بازگشت اصلاح‌طلبان به قدرت

حکومت آشکارا نشان داده است که اصلاح‌طلبان باید با تجدید نظر، حمله و نفی جنبش سبز و همه مواضعی که به نوعی سرمایه اجتماعی اصلاح‌طلبان محسوب می‌شود راهی متفاوت با عملکرد سالیان اخیر را برگزینند.

در این‌باره بین همه گروه‌های اصول‌گرایان اجماع برقرار است. فقط دامنه و معیار گزینش فرق می‌کند. طیف افراطی مثل جبهه پایداری و جمعیت رهپویان تنها برای احزابی مثل مردمسالاری حق فعالیت قائل است. اما طیف میانه مثل مؤتلفه و تشکل‌های همسو و جمعیت رهروان ولایت با تعدیل‌ها و انتقاداتی به سیاست‌ورزی خاتمی روی خوش نشان می‌دهند.

اما چالش اصلی این است که رهبری و بخش مسلط قدرت ممکن است دیگر دلیلی نبیند اصلاح‌طلبان اخراج شده از قدرت را دوباره به داخل حوزه نقش‌آفرینی در حکومت راه بدهد. بنابراین برخورد با اصلاح‌طلبان به مثابه مواجهه با نهضت آزادی در سال‌های دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ خواهد بود. فعالیت آن‌ها تا جایی تحمل می‌شود که از مرز بین حکومت و اپوزیسیون فرا‌تر نروند. ازین‌رو ممکن است فعالیت‌های انتخاباتی اصلاح‌طلبان در شرایطی تهدید برای حکومت تلقی شود و برخورد‌های امنیتی جدیدی با آن‌ها صورت بگیرد.

یکی از شانس‌های اصلاح‌طلبان بالا گرفتن شکاف و اختلافات در داخل اصول‌گرایان است تا جناح میانه‌رو و دور‌تر آنان از بازگشت اصلاح‌طلبان به قدرت حمایت کند. اما با توجه به فاصله زمانی کمتر از یک سال تا انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و نقاط اشتراک بیشتر اصول‌گرایان علی‌رغم همه تضاد‌ها و درگیری در مقایسه با اصلاح‌طلبان این امکان بخت بالایی ندارد.

همچنین به‌نظر می‌رسد بخش میانه‌روی اصول‌گرایان، مشارکت سیاسی اصلاح‌طلبان را نه برای توزیع قدرت بلکه بیشتر به عنوان سپر بلا در برابر حملات حذفی حریف تندرو می‌خواهد.

اظهار نظر مبهم و دو پهلوی کدخدایی سخنگوی شورای نگهبان در خصوص کاندیداتوری سید محمد خاتمی را نمی‌توان دلیلی بر تصمیمی در درون نظام دانست. رصد کردن سوابق قبلی عملکرد انتخاباتی حاکمیت نشان می‌دهد که معمولاً حکومت تا قبل از مراحل نهایی انتخابات نوعی گارد باز اختیار می‌کند تا توجه بازیگران سیاسی گوناگون به انتخابات را جلب کند و درست در گام آخر نزدیک به شروع فرایند انتخاباتی برخورد‌های حذفی و محدودکننده را انجام می‌دهد. به عبارت دیگر مدیریت فضا برای به حاشیه راندن دیدگاه‌های تحریمی و برخورد منفی با اصل انتخابات یکی از اجزاء مهم مهندسی انتخابات در جمهوری اسلامی است.

دیدگاه علیرضا علوی‌تبار: چانه‌زنی از بالا، فشار از پایین

اما تاکنون خاتمی قصد و اراده‌ای برای کاندیداتوری نشان نداده و ترجیح وی ایفای نقش پدر معنوی و رهبری جریان اصلاحات است. البته هنوز زود است در این خصوص داوری کرد. ممکن است اتفاقات غیر منتظره‌ای رخ بدهد که باعث ورود خاتمی به صحنه انتخابات شود.

در بین کسانی که مشوق بازگشت اصلاح‌طلبان به داخل مرز‌های قانونی نظام سیاسی و اتخاذ رویکرد انتقادی نسبت به رفتار‌های جنبش سبز در قالب اعتراضات خیابانی و رویکرد منفی نسبت به صندوق‌های رأی در انتخابات‌ غیر آزاد هستند، عباس عبدی نقش پررنگی دارد. وی که در پایان دروه اول ریاست جمهوری خاتمی توصیه به خروج از قدرت می‌کرد، امروز منادی بازگشت اصلاح‌طلبان به قدرت است.

اما در حوزه مشترک بین جبهه سبز و اصلاح‌طلبان دو رویکرد بینابینی نیز وجود دارد که شباهت‌های در خوری با هم دارند. سخنان اخیر حجت‌الاسلام عبدالله نوری و راهبرد‌های پیشنهادی علیرضا علوی‌تبار هر دو از این دسته هستند. راهکار‌های آن‌ها مبنی بر اتحاد راهبرد دولت محور با اتکاء به جنبش اجتماعی کنترل‌شده در چهارچوب قانون اساسی است.

دیدگاه آقای علوی‌تبار تقریباً‌‌ همان رویکردی است که سعید حجاریان در قالب استراتژی چانه‌زنی از بالا و فشار از پایین مطرح کرده بود. البته علوی‌تبار با توجه به شرایط کنونی کشور گام‌های محافظه‌کار‌تر و خواست‌هایی محدود‌تر از آن دوره را مطرح می‌کند.

اما عبدالله نوری که مواضعی تا حدی متفاوت با دوران زندان و انتخابات ۱۳۸۸ اتخاذ کرده، معتقد به فعالیت هدفمند و متشکل اصلاح‌طلبان با تعریف جدید و مرزبندی با جریان برانداز و اپوزیسیون معتقد به حمله خارجی است. او معتقد به تعریف فعالیت‌ها بر اساس همپوشانی اصلاح‌طلب‌ها و جنبش سبز است. به باور وی «شکافتن معنای اجرای بدون تنازل قانون اساسی می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابعاد برنامه‌ اصلاحات در شرایط فعلی باشد.»

هم علوی‌تبار و هم عبدالله نوری بر فعالیت در چهارچوب قانون اساسی فعلی و مخالفت باتغییرات بنیادین و انقلابی و جریان برانداز و خشونت‌طلب تأکید دارند. این فعالیت‌ها را فعلاً باید تلاش‌های فردی و جمعی محدود برای ساماندهی به جریان اصلاحات دانست. عبدالله نوری می‌تواند کاندیدای دیگر اصلاح‌طلبان باشد. البته علی‌رغم تعدیل مواضع او، باز تردید وجود دارد که از فیلتر شورای نگهبان بگذرد.

عبدالله نوری با مواضعی متفاوت از دوران زندان پس از انتخابات ۱۳۸۸

هنوز معلوم نیست تأثیر این فعالیت‌ها چه باشد و چقدر بتواند اصلاح‌طلبان را بسیج نماید. اما فعال شدن عبدالله نوری می‌تواند جریان اصلاحات را از حالت یکه‌سالاری خاتمی خارج کند و آن را به سمت رهبری چندمرکزی سوق دهد. فعال شدن سید محمد موسوی خوئینی‌ها نیز می‌تواند این چند مرکزی را گسترش بخشد.

البته در قطب چپ هم هستند افرادی از جریان جنبش سبز و اصلاح‌طلبان رادیکال مانند ابوالفضل قدیانی، محمد نوری‌زاد و مصطفی تاجزاده که رویکرد نقد صریح رهبری را توصیه می‌کنند که پافشاری بر آن می‌تواند منجر به تغییر رفتار شده و نیروی اجتماعی را برای تحمیل تغییرات به خامنه‌ای خلق کند. شورای هماهنگی راه سبز امید نیز به نظر می‌رسد کماکان راهبرد اعتراضات خیابانی را مد نظر داشته باشد.

حال باید دید رویکرد رادیکال جنبش سبز و یا محافظه‌کار خاتمی به جریان غالب در بدنه اصلاح‌طلبان تبدیل خواهد شد یا راه‌ حل‌های میانه نوری و علوی‌تبار مورد توجه قرار خواهند گرفت و این شکاف را پر می‌کنند.

البته هنوز تا انتخابات ریاست جمهوری خیلی مانده است و هنوز چهره‌های اصلی در صحنه حضور نیافته‌اند. فقط محسن رضایی حضور خود را به صورت قطعی اعلام کرد که با توجه به ناکامی‌های وی در دو دوره پیش و شکست فاحش جریان متبوعش در انتخابات مجلس نهم گزینه‌ای جدی به حساب نمی‌آید.

نویسنده به روایت خودش

Thu, 04 Aug 2011 08:12:39 +0000

نگاهی به مجموعه داستان «باید تو را پیدا کنم» نوشته‌ی عباس عبدی با تمرکز بر داستان «آبادانِ عکس» از این مجموعه

نویسنده: احمد ابوالفتحی

احمد ابوالفتحی- اگر «راه آبی»، وبلاگ عباس عبدی را دنبال کرده باشید و یا اگر برخی مقالات او، برای مثال یادداشتش بر «نون نوشتن» محمود دولت‌آبادی در شماره‌ی ۲۵ «سینما و ادبیات» را خوانده باشید، احتمال دارد که علاقه‌ی او به از خود گفتن توجه شما را هم جلب کرده باشد.

عباس عبدی استعداد عجیبی دارد در تبدیل هر نوشته به یک متن اتوبیوگرافیک و شاید به همین خاطر است که پیش از خواندن «باید تو را پیدا کنم»، مجموعه‌داستان آخرش انتظار داشتم داستان‌هایی از نوع «آبادانِ عکس» در این مجموعه فراوان یافت بشوند؛ داستان‌هایی که نویسنده و راوی در متن‌ یک نفر به نظر می‌رسند. داستانی که این خصوصیت را داشته باشد، می‌تواند یک داستان اتوبیوگرافیک نامیده شود.

»آبادانِ عکس» داستان نویسنده‌ای است که برای شرکت در همایش نفت و داستان از اصفهان به آبادان می‌رود و این سفر محملی می‌شود برای یادآوریِ آبادان قدیم. مضمونی که در خیلی از داستان‌های مجموعه‌ی «باید تو را پیدا کنم» نقشی محوری دارد. این داستان پیرامون خاطرات راوی/نویسنده از هنرستان نفت شکل می‌گیرد: «گفتم که محصل همین هنرستان بودم. قرار بود برویم سربازی و برگردیم کارمند فنی پالایشگاه بشویم. رفتیم تهران و ماندیم و سر از دانشگاه‌های آن‌جا درآوردیم. سی و پنج سال گذشته حالا. (ص: ۱۰۱)

در ابتدای کتاب‌هایی که نشر چشمه با عنوان جهان تازه‌ی داستان منتشر می‌کند بخشی وجود دارد به نام نویسنده به روایت خودش. در آن‌جا می‌خوانیم که عبدی متولد ۱۳۳۱ در آبادان است و دهه‌ی سوم عمرش را در تهران گذرانده. او هم‌اکنون داستان‌نویس است و در همایش‌های داستان‌نویسی مختلفی شرکت کرده –نفت و داستان هم می‌تواند یکی از همین همایش‌ها باشد-. شباهت‌های قابل توجهی که میان بیوگرافی نویسنده‌ی داستان و بیوگرافی راوی داستان وجود دارد، می‌تواند دلایلی برای تأیید این حس که داستان «آبادانِ عکس» یک داستان اتوبیوگرافیک است فراهم سازد. اما داستان اتوبیوگرافیک چه ویژگی‌هایی دارد؟

احمد ابوالفتحی: عباس عبدی استعداد عجیبی دارد در تبدیل هر نوشته به یک متن اتوبیوگرافیک و شاید به همین خاطر است که پیش از خواندن «باید تو را پیدا کنم»، انتظار داشتم داستان‌هایی از نوع «آبادانِ عکس» در این مجموعه فراوان یافت بشوند؛ داستان‌هایی که نویسنده و راوی در متن‌ یک نفر به نظر می‌رسند. (طرح: عباس عبدی)

در همان شماره از ماهنامه‌ی سینما و ادبیات که مقاله‌ی اتوبیوگرافیک عباس عبدی درباره‌ی کتاب دولت‌آبادی را منتشر کرده چندین و چند نفر دیگر هم نظراتشان درباره‌ی اتوبیوگرافی را نوشته‌اند. یکی از آنها محمدرحیم اخوت است که با لحن سرخوشانه‌اش این‌گونه ابراز نظر کرده است:

«داستان داستان است و اتوبیوگرافی نوعی گزارش امر واقع، اولی اعتبار حقوقی ندارد در صورتی که دومی را می‌توان به عنوان سند حقوقی به دادگاه ارائه داد. (ص: ۶۸) کمی پیش‌تر اخوت می‌گوید: «در هر کدام از داستان‌ها چیزی از تجربه‌ی فردی و رویدادهای شخصی را در قالب داستان می‌دمی تا بلکه با نفسی که روز به روز کندتر می‌شود بتوانی زنده‌اش کنی.»

این اتفاقی است که به طور معمول در هر داستان خوبی رخ می‌دهد اما هر داستان خوبی را نمی‌توان اتوبیوگرافیک نامید. داستان آن هنگام اتوبیوگرافیک می‌شود که نویسنده به جای پنهان کردن این تجربیات شخصی در پس تجربه‌های شخصیتی که به عنوان راوی داستان ساخته و شناسنامه‌ای متفاوت با شناسنامه‌ی نویسنده دارد، تا جایی که شبهه‌ی یکی بودن نویسنده و راوی برای خواننده ایجاد شود شناسنامه‌ها را به هم‌دیگر شبیه می‌کند. نسبت میان نویسنده و راوی درون متن که در داستان اتوبیوگرافیک چالش‌برانگیز می‌شود الهام‌بخش بسیاری از نظریه‌های روایت بوده و برخی از آنها را به چالش کشیده است.

والاس مارتین در کتاب «نظریه‌های روایت» (ترجمه‌ی محمد شهبا، ناشر: هرمس) در بحث فرآیند ارتباط در روایت با تکیه بر نظریات واین بوث الگویی ارتباطی ارائه می‌دهد که با الهام از الگوهای ارتباط در زبان‌شناسی بر روی محور فرستنده- پیام – گیرنده تبیین می‌شود. واین بوث بر این باور است که شخصیت اجتماعی‌ای که نویسنده پی می‌ریزد و به رسانه‌ها و مردم ارائه می‌دهد یکی ازحلقه‌هایی است که رابطه‌ی میان نویسنده با دیگر عناصر ارتباط نظیر مؤلف تلویحی (که بنا به تعریف هیچ‌گاه ضمیر «من» را به کار نمی‌برد و واین بوث وی را «لحن فراداستانی» می‌خواند)، مولف درون متن (که در استفاده از ضمیر «من» مجاز است و واین بوث وی را «راوی همگانی» می‌خواند) و راوی درون متن (که شخصیتی است درون داستان) را برقرار می‌کند. (مارتین: ۱۱۶) بر مبنای نظر بوث می‌توان گفت شخصیت اجتماعی نویسنده و یا آنچه که خواننده از نویسنده می‌داند یکی از حلقه‌هایی است که در ارتباط میان خواننده و متن نقش ایفا می‌کند. حال اگر که نویسنده داستان را به شکلی بنویسد که گویی شخصیت اجتماعی نویسنده و شخصیت اجتماعی راوی درون متن یکسان است فرایند ارتباطی‌ای که واین بوث سعی در تبیین آن دارد بسیار پیچیده‌تر می‌شود و این اتفاقی است که در داستان اتوبیوگرافیک رخ می‌دهد.

پس از آنکه که خواننده در ابتدای کتابِ عباس عبدی «نویسنده به روایت خودش» را می‌خواند و یا هنگامی که خواننده با آشنایی قبلی نسبت به شخصیت اجتماعی عباس عبدی به خواندن مجموعه داستان او مشغول می‌شود؛ پیام‌هایی که از داستان «آبادانِ عکس» می‌گیرد با پیام‌هایی که به عنوان نمونه از داستانِ «غیل» -یکی دیگر از داستان‌های همین مجموعه- می‌گیرد در ماهیت متفاوت خواهد بود. شخصیت اصلی داستان غیل –یکی از سه داستانی که در این مجموعه‌ی با سیزده داستان و با راوی سوم شخص راویت شده است- به نسبت دیگر راویان درون متن مجموعه‌ی «باید تو را پیدا کنم» بیشترین فاصله را نسبت به شخصیت اجتماعیِ نویسنده‌ی داستان دارد. در نتیجه‌ی این فاصله پیامی که خواننده از این داستان می‌گیرد کمتر از داستان‌های دیگر مجموعه با زندگیِ نویسنده‌ی مجموعه ارتباط بینامتنی برقرار خواهد کرد.

در یک داستان اتوبیوگرافیک (یکی از) محور(های) ارتباطی میان فرستنده و گیرنده بر مبنای پیام‌هایی که حول محور چیستی و چگونگیِ زیست فرستنده سامان گرفته‌اند برقرار می‌شود و اشراف به این موضوع می‌تواند امکانات فراوانی را در اختیار نویسنده قرار دهد. باید توجه داشت که داستان یک عنصر ارتباطی است که از رابطه‌ی میان نویسنده و خواننده حاصل می‌شود (و شاید به همین دلیل است که ماهیت ثابتی ندارد، به عنوان نمونه شاید عده‌ای داستان به‌به بهار... عبدی را داستان ندانند.) حال با توجه به اینکه فرآیند ارائه پیام دو سو دارد، استفاده‌ی هنرمندانه از سویه‌های اتوبیوگرافیک (که ضریب جلب توجه بالایی دارند) می‌تواند فرآیند برقراری ارتباط را میسرتر سازد. امکاناتی که سویه‌های اتوبیوگرافیک به نویسنده می‌دهند البته تنها در یک داستان ساخته و پرداخته می‌توانند بالفعل بشوند و این اتفاقی است که در داستان آبادان عکس رخ نداده.

«آبادان عکس» بر خلاف داستان‌ِ «شناگر» که سویه‌های اتوبیوگرافیکش در کنار جسارت در طرح موضوع، موفقیت در فضاسازی و طنز قابل قبول، داستانی موفق را رقم زده‌اند- و یا داستان‌های «باغ کلاه‌قاضی»، «باید تو را پیدا کنم» و «صبح سفید» – که این دو تای آخر به میزان «آبادان عکس» جلوه‌های اتوبیوگرافیک دارند- در دسته‌ی داستان‌های متوسط مجموعه‌ی باید تو را پیدا کنم می‌گنجد.

آبادان یکی از موتیف‌های مجموعه‌ی باید تو را پیدا کنم است که در داستان‌های «بهاریه»، «ایستگاه مبدأ»، «شناگر» و همین‌طور «آبادان عکس» یکی از محورهای اصلی روایت را شکل می‌دهد. در همه‌ی داستان‌های ذکر شده به جز «آبادان عکس»، این محور تنها در بخش زیرین روایت فعال می‌شود، یعنی آبادان تنها به گذشته‌ی راوی/نویسنده تعلق دارد و رجوع به آن –به ویژه در داستان پرداخته‌ی «شناگر»- بیش از هر کارکردی از طریق ارائه‌ی تاریخچه‌ (هیستوری) راوی در خدمت شخصیت‌پردازی است. در داستان «آبادان عکس» محور رو و محور زیر روایت هر دو در آبادان می‌گذرد. یعنی در این‌جا آبادان علاوه بر شخصیت‌پردازی باید در خدمت فضاسازی نیز قرار بگیرد. آبادان، که در داستان‌های دیگر و هم‌چنین در بخش زیرین همین داستان موجودی است ذهنی و به ارائه‌ی جهانِ ذهنی راوی/نویسنده یاری می‌رساند در داستان «آبادان عکس» باید حضوری عینی (کانکریت) بیابد تا فضاسازی مناسب برای داستان فراهم شود. این اتفاقی است که رخ نداده، به این دلیل رخ نداده که نویسنده تصویرِ جزئی‌نگرانه‌ای از آبادان امروز به خواننده‌اش ارائه نمی‌دهد و تنها با جملات کلی‌ای از قبیل «راننده همه‌چیز را خوب توضیح می‌داد، قبل از جنگ و بعد از جنگ» از امروز آبادان رد می‌شود تا به گذشته‌اش برسد و شاید به خاطر همین ضعف است که راویِ درون‌متنی که بیش از همه‌ی راویان مجموعه به خودِ عباس عبدی شباهت دارد نمی‌تواند به قول محمدرحیم اخوت در داستان روح بدمد.

ایمیل نویسنده:
Abolfathi.ahmad@gmail.com

شناسنامه کتاب: «باید تو را پیدا کنم» مجموعه داستان، عباس عبدی، نشر چشمه، تهران ۱۳۸۹

در همین زمینه:

::«باید تو را پیدا کنم» نوشته عباس عبدی در سایت نشر چشمه::