https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/4610/all fa https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/26/24819 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/26/24819" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="491" height="363" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/stbdd_mdhhby_hkhm_br_yrn.jpg?1362000278" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - در حالی که جنگ قدرت در ایران بالا گرفته و سماجت بشار اسد، سوریه را در جنگ داخلی خانمان براندازی فرو برده است، نخست وزیر بلغارستان به دلیل اعتراضات عمومی، همراه با تمام اعضای کابینه&zwnj; خود به دلیل اعتراضات عمومی استعفا داد. وی گفت: &quot;من در حکومتی که پلیس آن مردمش را می&zwnj;زند حضور نخواهم داشت<span dir="LTR">.&quot;</span></p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تفاوت چشمگیر میان گرایش&zwnj;ها از کجا می&zwnj;آید؟ چه چیزی سبب می&zwnj;شود که برخی به مسند حکومت چنگ بزنند و بعضی دیگر آن را آسانتر به دیگران واگذار &zwnj;کنند؟</p> <p dir="RTL">در این نوشتار با نگاه به پرسش&zwnj;های فوق می&zwnj;کوشیم موضوع چرخش قدرت در ایران را بررسی کنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چرخش قدرت</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پدیده بیانگر دست به دست شدن قدرت حاکمه&zwnj; یک کشور بر اساس فرایندهایی است که مبنای آن انتخابات آزاد است. در یک نظام دمکراتیک، هر نیروی سیاسی که بتواند رای اکثریت جامعه را به دست آورد حکومت را به دست می&zwnj;گیرد و اگر کارش در طول مدت تعیین شده برای خدمت، مورد پسند عموم باشد، شانس این را می&zwnj;یابد که برای یک دوره&zwnj; معین دیگر و بر اساس رای مردم، در جایگاه خود باقی بماند و در غیر این صورت قدرت را به دیگران واگذار می&zwnj;کند. این جوهره و مشخصه&zwnj; اصلی دمکراسی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آن جا که سیستم سیاسی دمکراسی بر مبنای &laquo;چرخش قدرت&raquo; بنیان گذاشته می&zwnj;شود، همه&zwnj; بازیگران سیاسی می&zwnj;دانند که حکومت عرصه&zwnj;ای است که می&zwnj;توان با رعایت اصول موجود در قانون اساسی، آن را در اختیار خود بگیرند و بر مبنای همان اصول نیز باید، در وقت خود، آن را به دیگری تحویل دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این ممکن است که یک فرد بتواند چندین بار در صحنه سیاسی به قدرت دست یابد، اما این که کسی بخواهد با زور یا حقه بازی، به صورت مادام&zwnj;العمر موقعیت حکومتی را برای خویش اشغال کند بسیار ناممکن است. از همین رو باقی ماندن بیش از حد در قدرت در کشورهای دمکراتیک پدیده&zwnj;ای نادر است و اغلب به ایفای نقش&zwnj;های محدود مانند نمایندگی مجلس، سناتوری، وزارت و یا مشاوره ختم می&zwnj;شود. اما پست&zwnj;های مهم و اصلی اغلب ستاره&zwnj;های کم دوام را به خود می&zwnj;بینند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نمونه&zwnj; زندگی سیاسی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برای شناخت چگونگی تحول عمر سیاستمداران در غرب کافی است به یک نمونه نگاه کنیم. در فرانسه &laquo;لوران فابیوس<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a>&raquo;، وزیر امور خارجه&zwnj; کنونی این کشور، مثالی از رفت و برگشت&zwnj;های متعدد در سیاست است. وی که متولد سال ۱۹۴۶ است در سال ۱۹۷۴ به حزب سوسیالیست فرانسه پیوست. چهار سال بعد، در سن ۳۲ سالگی به مجلس شورای ملی فرانسه راه یافت. پس از طی دوره&zwnj; نمایندگی بین سال&zwnj;های ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۱ و با پیروزی فرانسوا میتران در پست ریاست جمهوری در انتخابات ۱۹۸۱، به نخستین پست وزارت خود دست یافت. بین سال&zwnj;های ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۳ وزیر بودجه و از ۱۹۸۳ تا ۱۹۸۴ وزیر صنعت و تحقیق بود. او در همان سال ۸۴ به پست نخست وزیری فرانسه منصوب شد و تا سال ۱۹۸۶ که سوسیالیست&zwnj;ها انتخابات مجلس را به راست&zwnj;ها باختند، در این پست باقی ماند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;با انتخاب مجدد فرانسوا میتران به سمت ریاست جمهوری در سال ۱۹۸۸، فابیوس به ریاست مجلس قانونگذاری فرانسه رسید و تا سال ۱۹۹۲ در این پست باقی ماند. در همین سال وی به عنوان دبیراول حزب سوسیالیست فرانسه انتخاب شد. پستی که آن را یک سال بعد و با شکست این حزب در انتخابات، ترک کرد. او بین سال&zwnj;های ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ که مجلس فرانسه در دست راست&zwnj;ها قرار داشت، به عنوان رئیس گروه سوسیالیست&zwnj;ها در مجلس شناخته می&zwnj;شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">سیاستمداران یک کشور دمکراتیک، بارها می&zwnj;روند و می&zwnj;آیند. در سطوح پایین، میانی یا بالای ساختار قدرت خدمت می&zwnj;کنند و باز آماده می&zwnj;شوند که بروند و برگردند. ترک پست حکومتی و بازگشت به آن بخشی از واقعیت زندگی سیاستمداران حرفه&zwnj;ای را تشکیل می&zwnj;دهد. اما قدرت حکومتی در جامعه&zwnj; غیر دمکراتیک، نوعی ادامه&zwnj; قدرت قبیله&zwnj;ای و گروهی فرد یا تعدادی از افراد است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در ۱۹۹۷ و با پیروزی مجدد سوسیالیست&zwnj;ها در انتخابات مجلس، لوران فابیوس باردیگر به ریاست مجلس دست یافت. او سه سال بعد، در سال ۲۰۰۰ به عنوان وزیر اقتصاد، دارایی و صنعت در کابینه&zwnj; نخست وزیر سوسیالیست &laquo;لیونل ژوسپن&raquo;<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> شروع به کار کرد. در سال ۲۰۰۲ باز به عنوان نماینده به مجلس رفت و در سال ۲۰۰۶ خود را برای کاندیداتوری ریاست جمهوری در حزب سوسیالست نامزد کرد اما در انتخابات مقدماتی و درون حزبی از رقیب خود خانم &laquo;سگولن رویال&raquo;<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> شکست خورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">فابیوس بین سال&zwnj;های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ یک پست محلی مربوط به استان خود، یعنی استان &laquo;سن ماریتیم&raquo;<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a> را اشغال کرد. او که در تمام این مدت نزدیک به چهل سال به عنوان یکی از مغزهای متفکر حزب سوسیالیست فعالیت می&zwnj;&zwnj;کرد، سرانجام سال گذشته با پیروزی &laquo;فرانسوا اولاند&raquo;<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> به عنوان وزیر امور خارجه&zwnj; فرانسه به صحنه&zwnj; قدرت باز گردید. وی هم اکنون ۶۷ سال دارد و به احتمال زیاد می&zwnj;تواند ده تا پانزده سال دیگر در صحنه&zwnj; سیاسی فرانسه حضور داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مثال رولان فابیوس برای آن است تا ببینیم وقتی در یک کشور دمکراسی برپاست، سیاستمداران بارها می&zwnj;روند و می&zwnj;آیند. در سطوح پایین، میانی یا بالای ساختار قدرت خدمت می&zwnj;کنند و باز آماده می&zwnj;شوند که بروند و برگردند. موقعیتی کم یا بیش مشابه می&zwnj;توان برای سایر سیاستمداران در فرانسه و جوامع دمکراتیک دیگر در نظر گرفت. در آمریکا سرنوشت بسیاری از کسانی که در سن بالا به ریاست جمهوری رسیدند مانند &laquo;جرج بوش&raquo; (پدر)<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> &laquo;ریچارد نیکسون&raquo;<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> و یا &laquo;هری ترومن&raquo;<a href="#_edn8" name="_ednref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> و نیز سرنوشت بعد از پایان دوران ریاست جمهوری کسانی که در سن پایین به این پست دست یافتند &ndash; مانند &laquo;بیل کلینتون&raquo;<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> - حاکی از فراز و نشیب&zwnj;های بسیاری است که هر یک از این افراد، بر اساس انتخاب&zwnj;های فردی خود و سرنوشت حزبی خویش پیدا کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;بینیم که ترک پست حکومتی و بازگشت به آن بخشی از واقعیت زندگی سیاستمداران حرفه&zwnj;ای را تشکیل می&zwnj;دهد. ماکس وبر، جامعه&zwnj;شناس آلمانی بیش از یک صد سال پیش، در مطلبی که بعدها به صورت یک <a href="http://fr.wikipedia.org/wiki/Le_Savant_et_le_politique">کتاب</a> منتشر شد، توضیح داد که سیاستمداران حرفه&zwnj;ای باید از طریق کار سیاسی خویش ارتزاق مادی کنند تا بتوانند مسئولیت&zwnj;پذیر باشند. وی با تقسیم نوع برخورد سیاستمداران به دو نوع &laquo;باورمدار&raquo; و &laquo;مسئولیت مدار&raquo; دومی را بهتر و در گرو این می&zwnj;داند که کار سیاسی زندگی سیاستمداران حرفه&zwnj;ای را تامین می&zwnj;کند یا خیر. البته آن چه وی می&zwnj;گوید در چارچوب یک نظام سیاسی دمکراتیک است که در آن کارکردها تعریف و نهادینه شده هستند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مشکل سیاست در نظام غیر دمکراتیک </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخلاف یک جامعه&zwnj; دمکراتیک که قدرت بر اساس قواعد تعریف شده دست به دست می&zwnj;گردد، قدرت حکومتی در جامعه&zwnj; غیر دمکراتیک، نوعی ادامه&zwnj; قدرت قبیله&zwnj;ای و گروهی فرد یا تعدادی از افراد است. یعنی کسب و تصاحب حکومت نه بر مبنای یک قاعده&zwnj; مشخص، بلکه براساس حرکت&zwnj;های تند و غیر قابل پیش&zwnj;بینی حاصل می&zwnj;شود. به عبارت دیگر از طریق زور است که فرد به حکومت می&zwnj;رسد و فقط از طریق زور حاضر به ترک حکومت می&zwnj;&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">کافیست نگاهی بیندازیم به آن چه در کشور خودمان گذشته است. برای این منظور مبنای بررسی خود را بر تاریخ معاصر ومدرن ایران قرار می&zwnj;دهیم که به گفته&zwnj; بسیاری از مورخان از دوره&zwnj;ی صفویه آغاز می&zwnj;شود و با مروری سریع بر چگونگی به قدرت رسیدن شاهان و مقام&zwnj;های مهم و نخست کشوری، چگونگی چرخش قدرت در ایران معاصر را بازبینی می&zwnj;کنیم. <a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرتمداری در دوران صفویه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حکومت صفویه در ایران (۱۷۲۲-۱۵۰۱ میلادی) شروع خوبی برای پیگیری نوع جابجایی قدرت در ایران است. پس از تصرف ایران توسط اعراب و بعد از نهصد سال، این نخستین بار است که یک حکومت سراسری و متمرکز در کشور به قدرت می&zwnj;رسد. مفهوم مدرن &laquo;دولت-ملت&raquo; از این زمان در ایران معنا می&zwnj;گیرد. این سلسله را &laquo;شاه اسماعیل صفوی&raquo; بنیان گذاشت و خود به عنوان پادشاه به تخت نشست. پس از ۵۶ سال و ۶ ماه سلطنت و تنها پس از مرگ وی بود که پسرش &laquo;شاه تهماسب یکم&raquo; به دشواری جای او را گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وی در سال ۱۵۲۴ میلادی در سن ده سالگی به سلطنت رسید و تا سال ۱۵۷۶ میلادی به مدت ۵۰ سال سلطنت کرد. پس از مرگ او فرزند چهارمش با نام &laquo;شاه اسماعیل دوم&raquo; (اسماعیل میرزا) به سلطنت رسید. وی که بیش از ۲۰ سال از عمر خود را به دلیل &laquo;سوء رفتار&raquo; در حبس گذرانده بود و پس از مرگ پدرش با برخی از زدوبندهای پشت پرده آزاد شد و به قدرت رسید، به دلیل محرومیت از آزادی در طول دو دهه رفتاری بسیار خشن داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">در طول ۲۲۱ سال سلطنت صفویان تنها یک مورد وجود دارد که حاکمی قبول می&zwnj;کند جای خود را در حیات خود به فرزندش بدهد. در زمانی که در اروپا به تدریج سنت استقرار پارلمان و نظارت بر جابجایی دولت جا افتاده و نهادینه می&zwnj;شود در ایران سلطنت مطلقه و تک سالاری افراطی در اوج خود است و قتل و کشتار و زندان و کورکردن، یگانه سنت&zwnj;های قدرت&zwnj;گیری و یا ممانعت از قدرت&zwnj;گیری دیگران به شمار می&zwnj;رود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">جانشین اصلی و متعارف &laquo;شاه تهماسب&raquo; می&zwnj;بایست فرزند سوم وی &laquo;حیدرمیرزا&raquo; می&zwnj;بود که طی یک توطئه توسط برخی قزلباشان کشته شد تا اسماعیل میرزا فرزند چهارم او که در آن زمان در حبس بود به قدرت برسد. او در مدت پانزده ماهی که در سلطنت بود آن قدر کشت و چشم درآورد تا این که خودش را نیز کشتند. <a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس از قتل وی، برادر او &laquo;شاه محمد خدا بنده&raquo; به قدرت می&zwnj;رسد. او فردی ضعیف و نابینا بود که به شاعری و گوشه&zwnj;گیری علاقه داشت. اما با این همه عده&zwnj;ای (قزلباشان) او را شاه کردند و وی کشور را در اوج فلاکت به مدت ده سال اداره کرد. آن قدر بد، که عثمانیان تبریز را تصرف کردند. این تنها موردی است که می&zwnj;بینیم شاه در حالی که هنوز زنده است فرزندش، &laquo;شاه عباس یکم&raquo;، جای او را می&zwnj;گیرد و با فاصله گرفتن از سلطنت در انزوا و در نهمین سال سلطنت پسرش &laquo;شاه عباس یکم&raquo; جان می&zwnj;سپارد. این شاید نخستین مورد جابجایی البته ناگزیر قدرت بدون خونریزی و کشتار در تاریخ معاصر ایران است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;شاه عباس اول&raquo; به مدت ۴۲ سال بین سال&zwnj;های ۱۵۸۷ تا ۱۶۲۹ میلادی حکومت کرد. این شاه نیز در طول سلطنت خویش یک فرزندش را کشت، دو پسرش را کور کرد و پس از درگذشت دو پسر دیگرش در دوران کودکی، به هنگام مرگ دیگر جانشینی نداشت. به همین دلیل، سلطنت به دست نوه&zwnj; او &laquo;شاه صفی&raquo; رسید. این پادشاه بین سال&zwnj;های ۱۶۲۹ تا ۱۶۴۲&nbsp;میلادی به مدت ۱۴ سال حکومت کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او در زمان حکومت خود به مواد مخدر و عیاشی روی آورده و اداره&zwnj; کشور را به دو وزیر خود سپرده بود و برای اطمینان از این که خطری سلطنت او را تهدید نکند، بسیاری از امرا و فرماندهان و بازرگانان را به قتل رساند. در بین آنان سرداران دلیر و قابلی از دوران &laquo;شاه عباس یکم&raquo; بودند که به دست شاه صفی به قتل رسیدند. به طور مثال او نه تنها &laquo;خلیفه سلطان&raquo; از بهترین وزرای دوران &laquo;شاه عباس یکم&raquo; را کشت، بلکه فرزندان وی را نیز از میان برد. وی سرانجام در سن ۳۲ سالگی به دلیل مصرف بیش از حد تریاک و شراب جان سپرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;جانشین وی فرزندش &laquo;شاه عباس دوم&raquo; بود که در سال ۱۶۴۲ میلادی و در سن ده سالگی به سلطنت رسید. او مدت ۲۴ سال بر ایران حکومت کرد. با مرگ وی فرزندش &laquo;شاه سلیمان&raquo;، ملقب به &laquo;شاه صفی دوم&raquo; به قدرت رسید. از او به عنوان پادشاهی نالایق نام می&zwnj;برند. او به هنگام جلوس به سلطنت ۱۹ سال داشت و به هنگام مرگ، که به واسطه&zwnj; شرابخواری حاصل شد، ۴۷ سال.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در سال ۱۶۹۴ میلادی فرزند وی &laquo;شاه حسین&raquo; به قدرت رسید. او بی&zwnj;سواد و فاقد توان اداره&zwnj;مملکت بود، اما شمار همسران حرمسرای وی بالغ بر ۱۰۰۰ مورد عنوان شده و مورخان از وی به عنوان یک &laquo;بیمار جنسی&raquo; یاد کرده&zwnj;اند. در زمان او فساد و تباهی و ناامنی کشور را فرا گرفت و سلسله&zwnj;ی صفویان در نهایت توسط &laquo;اشرف افغان&raquo; برچیده شد. &laquo;شاه حسین&raquo; در سال ۱۷۲۶ در زندان افغان&zwnj;ها گردن زده شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">می&zwnj;بینیم که در طول ۲۲۱ سال سلطنت صفویان در بین سال&zwnj;های ۱۵۰۱ تا ۱۷۲۲ میلادی، تنها در یک مورد است که یک حاکم قبول می&zwnj;کند که جای خود را در زمان حیات خود به فرزندش بدهد. در باقی موارد هر آن چه بوده یا مرگ طبیعی بوده است، یا مرگ ناشی از بیماری و فساد و یا قتل و توطئه. به عبارت دیگر، در زمانی که در اروپا به تدریج سنت استقرار پارلمان و نظارت بر جابجایی دولت جا افتاده و نهادینه می&zwnj;شود در ایران سلطنت مطلقه و تک سالاری افراطی در اوج خود است و قتل و کشتار و زندان و کورکردن، یگانه سنت&zwnj;های قدرت&zwnj;گیری و یا ممانعت از قدرت&zwnj;گیری دیگران به شمار می&zwnj;روند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرتمداری در دوران قاجار</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با گذشت دوران کوتاهی که دولت مرکزی ایران به واسطه حمله اشرف و محمود افغان از هم پاشیده شده و کشور زیر سلطه &laquo;زندیان&raquo; (۱۷۶۰<span dir="LTR">&ndash;</span>۱۷۹۴ ) و &laquo;افشاریان&raquo; (۱۷۴۷<span dir="LTR">&ndash;</span>۱۷۹۶) قرار دارد، بار دیگر سلطنتی جدید با زور شمشیر بنا می&zwnj;شود. &laquo;آقا محمدخان قاجار&raquo; در تاریخ ۲۱ مارس ۱۷۸۲ در ایران تاجگذاری کرد و سلطنت قاجار آغاز شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">ناصرالدین شاه در دوران حکومت خویش وزیر بالیاقتی چون &laquo;امیر کبیر&raquo; را از میان برد تا برایش دردسر نشود. پس از او مظفرالدین شاه در سن ۵۳ سالگی به تاج و تخت دست یافت و پس از ده سال حکومت و چند روز پس از امضای فرمان مشروطیت درگذشت. فرزند وی &laquo;محمد علیشاه&raquo; بلافاصله پس از به قدرت رسیدن، به مخالفت با مشروطیت پرداخت و مجلس نمایندگان را به توپ بست.&nbsp; <span dir="RTL">با فتح تهران توسط مشروطه خواهان در </span><span dir="RTL">۱۲۸۸</span><span dir="RTL"> &laquo;محمد علیشاه&raquo; به سفارت روس پناهنده شد و از آن جا نیز به خارج گریخت. </span></p> </blockquote> <p dir="RTL">&laquo;آقا محمدخان&raquo; مردی کینه&zwnj;جو، خشن و بی&zwnj;رحم بود که کشتن را نخستین ابزار حکومتگری می&zwnj;دانست و این سنت در تمام دوره&zwnj; قاجار دوام آورد. وی پس از جنایات بسیار در سال ۱۷۹۸ در گذشت و برادر&zwnj;زاده&zwnj;اش &laquo;فتحعلی شاه&raquo; به قدرت رسید و مدت ۳۶ سال و ۸ ماه حکومت کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در زمان&nbsp; فتحعلی شاه، روس&zwnj;ها و انگلیس&zwnj;ها نفوذ زیادی در ایران یافتند و ننگین&zwnj;ترین قراردادها با ایران امضا شد. پس از مرگ وی نوه&zwnj; او &laquo;محمد شاه&raquo; در سال ۱۸۳۴ به قدرت رسید. محمدشاه از این شانس برخوردار بود که وزیری شایسته و خردمند به نام &laquo;میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی&raquo; داشت. اما شاه با توطئه&nbsp; درباریانی که منافع خود را به واسطه&zwnj; عملکرد عقلانی &laquo;قائم مقام&raquo; در خطر می&zwnj;دیدند، او را در نهایت خفه کرد و به جایش یک وزیر وطن فروش به نام &laquo;حاج میرزا آقاسی&raquo; را به صدارت منصوب کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوران سلطنت &laquo;محمد شاه&raquo; بی ثبات&zwnj;ترین دوره&zwnj; حکومت قاجاریان است و کشور در مدت ۱۴ سال و سه ماه سلطنت وی در آشوب و شورش&zwnj;های متعدد به سر &zwnj;برد. او سرانجام در سال ۱۲۲۷ خورشیدی به بیماری نقرس درگذشت و فرزندش &laquo;ناصرالدین شاه&raquo; به قدرت رسید که ۵۰ سال سلطنت کرد. ناصرالدین شاه نیز در دوران حکومت خویش وزیر بالیاقت خود &laquo;امیر کبیر&raquo; را از میان برد تا برایش دردسر نشود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سرانجام &laquo;ناصر الدین شاه&raquo; در سن ۶۴ سالگی طی یک ترور در سال ۱۲۷۵ هجری خورشیدی توسط &laquo;میرزا رضای کرمانی&raquo; به قتل رسید. آخرین جملات وی در هنگام مرگ و پس از پنجاه سال سلطنت این بوده است: &laquo;من بر شما جور دیگری حکومت خواهم کرد اگر زنده بمانم.&raquo; معلوم نیست منظور وی این بود که شیوه&zwnj; حکومتی&zwnj;اش می&zwnj;توانست مردمی&zwnj;تر شود یا برعکس.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با کشته شدن ناصرالدین شاه، ولیعهد او که در آن زمان ۴۰ سال از ولیعهدی&zwnj;اش می&zwnj;گذشت به مقام شاهی رسید. &laquo;مظفرالدین شاه&raquo; در سن ۵۳ سالگی به تاج و تخت دست یافت. وی پس از ده سال حکومت و چند روز پس از امضای فرمان مشروطیت که قرار بود در ایران مجلس تاسیس کند و سلطنت را از حکومت جدا سازد درگذشت. فرزند وی &laquo;محمد علیشاه&raquo; در سال ۱۲۸۵ خورشیدی به قدرت رسید و بلافاصله به مخالفت با مشروطیت که شرایط چرخش قدرت را به وجود می&zwnj;آورد پرداخت و مجلس نمایندگان ملت را به توپ بست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;با فتح تهران توسط مشروطه خواهان در ۱۲۸۸ &laquo;محمد علیشاه&raquo; به سفارت روسیه پناهنده شد و از آن جا نیز به خارج گریخت. مشروطه خواهان فرزند وی &laquo;احمد شاه&raquo; را به سلطنت رساندند. او به هنگام به تخت نشستن تنها ۱۲ سال داشت. وی در سال ۱۲۹۹ و با کودتای رضاخان وی را به سمت وزیر جنگ و سپس نخست وزیر منصوب کرد. سرانجام هنگامی که او در سفر بود رضاخان در مجلس، انحلال سلطنت قاجار و تاسیس سلطنت پهلوی را مورد تصویب قرار داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرت&zwnj;مداری در دوران پهلوی</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این سلطنت نیز با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ بنیان گذاشته شد و چیزی به اسم جابجایی قدرت در آن دیده نمی&zwnj;شود. به ویژه آن که رضاخان قانون اساسی مشروطیت را نادیده گرفت و اهمیتی به اجرای آن نداد. او در طول دوران حکومتش بی اعتناء به فرایندهای انتخاباتی یا تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های قانونی بر اساس اراده&zwnj; فردی خویش کشور را آن گونه که می&zwnj;خواست اداره کرد. وی رقبا و مخالفان و حتی دوستان و همراهان سابق خود را یکی پس از دیگری در زندان&zwnj;های کشور از میان برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخی از مقتولان وزیر بودند مانند: <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%B4" title="عبدالحسین تیمورتاش">عبدالحسین تیمورتاش</a>، <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C" title="جعفرقلی‌خان بختیاری">سردار اسعد بختیاری</a>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87" title="نصرت‌الدوله"><span dir="RTL">نصرت&zwnj;الدوله</span></a></span>؛ برخی روسای ایلات بودند، مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%88%D9%84%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87_%D9%82%D8%B4%D9%82%D8%A7%DB%8C%DB%8C" title="صولت‌الدوله قشقایی"><span dir="RTL">صولت&zwnj;الدوله قشقایی</span></a></span>. حتی شعرا و ادیبان در امان نماندند و جان باختند: مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B9%D8%B4%D9%82%DB%8C" title="میرزاده عشقی"><span dir="RTL">میرزاده عشقی</span></a></span>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%81%D8%B1%D8%AE%DB%8C_%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C" title="محمد فرخی یزدی"><span dir="RTL">محمد فرخی یزدی</span></a></span>&nbsp;و یا برخی ازنمایندگان&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%84%DB%8C" title="مجلس شورای ملی"><span dir="RTL">مجلس شورای ملی</span></a></span>، مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3" title="سید حسن مدرس"><span dir="RTL">سید حسن مدرس</span></a></span>&nbsp;و&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%8C%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88_%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE" title="کیخسرو شاهرخ"><span dir="RTL">ارباب کیخسرو شاهرخ</span></a></span>. بعضی از وزرا و نزدیکان شاه نیز (مانند&nbsp;<span dir="LTR"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B9%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1" title="علی‌اکبر داور"><span dir="RTL">علی&zwnj;اکبر داور</span></a></span>&nbsp;وزیر عدلیه) از بیم، خودکشی کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">رضاخان نیز قانون اساسی مشروطیت را نادیده گرفت و اهمیتی به اجرای آن نداد. او در طول دوران حکومتش بی اعتناء به فرایندهای انتخاباتی یا تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های قانونی بر اساس اراده&zwnj; فردی خویش کشور را آن گونه که می&zwnj;خواست اداره کرد. در این دوره مجلس به طور صرف جنبه&zwnj; نمایشی داشت و انتخاباتی به معنای واقعی کلمه در کارنبود. نمایندگان توسط دربار تعیین می&zwnj;شدند. در نهایت، شاهی که با کودتا روی کار آمده بود با شبه کودتای بیگانگان کنار رفت و فرزندش به قدرت رسید.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این دوره مجلس به طور صرف جنبه&zwnj; نمایشی داشت و انتخاباتی به معنای واقعی کلمه در کار نبود. نمایندگان توسط دربار تعیین می&zwnj;شدند. هیچ کس در این میان از ضربه&zwnj;های رضا شاه در امان نماند، حتی نمایندگان مجلس که زمانی در خدمت خود او بودند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این روند خودکامگی و نفی هر گونه مکانیزم برای چرخش قدرت ادامه یافت. نخست&zwnj;وزیران رضا شاه هیچ یک دارای قدرت واقعی نبودند. این روند سبب شد که کشورداری فردی او زمینه را برای دخالت ورزی&zwnj;های بیگانه آماده سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جنگ جهانی دوم و نیاز انگلستان و شوروی به منابع نفتی و غذایی سبب مداخله&zwnj; آنان در خاک ایران شد. آنها که برای آن شرایط حضور یک شاه مقتدر را در کشور نمی&zwnj;خواستند و از بابت نبود هیچ گونه منشاء و منبع نهادینه&zwnj; قدرت دیگر نیز مطمئن بودند، تصمیم گرفتند رضا شاه را از قدرتش خلع کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بریتانیا که می&zwnj;دانست رضا شاه نه ارتش قدرتمندی دارد و نه حمایت مردمی، به راحتی برای او پیام فرستاد که: &laquo;ممکن است اعلیحضرت لطفا از سلطنت کناره&zwnj;گیری کرده و تخت را به پسر ارشد و ولیعهد واگذار نمایند؟ ما نسبت به ولیعهد نظر مساعدی داریم و از سلطنتش حمایت خواهیم کرد. مبادا اعلیحضرت تصور کنند که راه&zwnj;حل دیگری وجود دارد<span dir="LTR">.</span>&raquo; <a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این ترتیب شاهی که با کودتا روی کار آمده بود با شبه کودتای بیگانگان کنار رفت و فرزندش به قدرت رسید. محمدرضا پهلوی فرزند رضاشاه نیز سیاستی مشابه وی دنبال کرد. او نیز در جستجوی کسب قدرت انحصاری به مجلس و یا سایر سازوکارهای بهره بردن از خرد جمعی و چرخش قدرت بی اعتناء بود. به همین خاطر نیز تلاش نکرد که اشتباهات پدر خود را جبران کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او نیز وقتی یک نخست وزیر قدرتمند در مقابل خود یافت که اختیارات وی را در چارچوب قانون اساسی مشروطیت یادآور شد، به جای پذیرش آن و همکاری با وی، که می&zwnj;توانست سبب استقرار یک دمکراسی نسبی در ایران شود، به فکر توطئه و ترتیب دادن اقدام توسط نظامیان علیه او افتاد. امری که به دلیل عدم موفقیت منجر به فرار وی از کشور شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این کار را آمریکایی&zwnj;ها چند روز بعد با کمک عده&zwnj;ای از نظامیان و اوباش در قالب کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲انجام دادند. این بار هم با کودتا بود که نخست وزیر قانونی ایران کنار زده شد و شاه فراری کشور، ورای اراده&zwnj; مردم یا نهادهای قانونی به قدرت بازگردانده شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محمدرضا پهلوی پس از کودتا به یک شاه مقتدر و خودکامه تبدیل شد. او تلاش کرد که نقش مجلس، وزرا و معاونان و مشاوران را به حداقل برساند. چیزی به اسم انتخابات وجود نداشت، سانسور و خفقان در اوج بود تا مبادا کسی هوس مشارکت در قدرت داشته باشد. کمتر کسی توانست بر اساس لیاقت&zwnj;های خود به پست مهمی دست یابد. شاه، آدم&zwnj;ها را نه بر اساس لیاقت بلکه بر مبنای تبعیت آنها انتخاب می&zwnj;کرد. این سبب شد که طبقه&zwnj; متوسط رو به رشد جامعه که عرصه&zwnj; سیاسی و دخالت&zwnj;ورزی را از روش&zwnj;های قانونی و نهادینه پیدا نمی&zwnj;کرد به دنبال آن برود که با روش&zwnj;های فراقانونی شرایط را دگرگون سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><span dir="RTL">محمدرضا پهلوی پس از کودتا به یک شاه مقتدر و خودکامه تبدیل شد. چیزی به اسم انتخابات وجود نداشت، سانسور و خفقان در اوج بود تا مبادا کسی هوس مشارکت در قدرت داشته باشد. </span><span dir="RTL">شاه، آدم&zwnj;ها را نه بر اساس لیاقت، بلکه بر مبنای تبعیت آنها انتخاب می&zwnj;کرد. این سبب شد که طبقه&zwnj; متوسط رو به رشد جامعه که عرصه&zwnj; سیاسی و دخالت&zwnj;ورزی را از روش&zwnj;های قانونی و نهادینه پیدا نمی&zwnj;کرد به دنبال آن برود که با روش&zwnj;های فراقانونی شرایط را دگرگون سازد. انقلاب سال </span><span dir="RTL">۱۳۵۷</span><span dir="RTL"> دراین منظر یک کودتای مردمی بود.</span></p> </blockquote> <p dir="RTL">انقلاب سال ۱۳۵۷ دراین منظر یک کودتای مردمی بود. این بار هم باز بحث بر سر کسب قدرت از طریق زور بود. آخرین تلاش&zwnj;های بازماندگان آن رژیم، مانند کوشش&zwnj;های واپسین دکتر شاهپور بختیار، برای دستیابی به یک گذار مسالمت آمیز و قانونمند از طریق رفراندم با نبرد مسلحانه&zwnj;ی ۲۱ و ۲۲ بهمن ۵۷ با شکست مواجه شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قدرت&zwnj;مداری در دوران پس از انقلاب</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی مشخص شد که انحصار قدرت در این نظام به شکلی طراحی شده که فرایندهای انتخاباتی اعلام و پیگیری &zwnj;شوند، اما بستر انتخاب آزاد در جامعه به شدت سرکوب شده و به هیچ انگاشته شود. به طور مثال می&zwnj;توان به تشکیل آزاد احزاب و سازمان&zwnj;های سیاسی، فعالیت آزاد سیاسی برای تشکل&zwnj;ها، مطبوعات آزاد، حق انتخاب شدن آزاد اشاره کرد. اما تنها چیزی که در فرایندهای انتخاباتی نظام آزاد بوده، رای دادن به نامزدهای از پیش تایید شده&zwnj;ای است که انتخاب یکی یا دیگری تاثیر چندانی بر سرنوشت آنها نداشته است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مرور انتخابات سی و چهار سال گذشته، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که چگونه این کارکرد دمکراسی در یک نظام غیر دمکراتیک از محتوا تهی می&zwnj;شود. نخستین انتخابات نظام مربوط به رفراندم قانون اساسی بود که در یازدهم فروردین ۱۳۵۸، یعنی کمتر از دو ماه پس از سقوط رژیم شاه، صورت گرفت. مردم دعوت شدند که رای دهند آیا نظامی به اسم &laquo;جمهوری اسلامی&raquo; را می&zwnj;خواهند یا خیر. بدون آن که فرصت و امکان لازم برای مردم فراهم آید که این نظام تعریف و تعریف آن تدقیق شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک جو هیجان زده و پر ابهام، مردم به پای صندوق&zwnj;های رای کشیده شدند که تا داغ هستند، به چیزی &laquo;آری&raquo; بگویند که نه توضیحی در مورد آن داده شده بود و نه بحثی در صحن عمومی یا وسایل ارتباط جمعی درباره&zwnj; ذات آن درگرفته بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;تنها چیزی که مردم از عبارت &laquo;جمهوری اسلامی&raquo; می&zwnj;فهمیدند واژه &laquo;جمهوری&raquo; بود. آن هم در این حد که دیگر سلطنت نیست؛ یعنی پایان یک چیز را متوجه می&zwnj;شدند اما شروع چیز دیگر را نمی&zwnj;دانستند. به همین دلیل است که حساسیت زیادی در مورد کلمه &laquo;اسلامی&raquo; به خرج ندادند. بعدها معلوم شد که به طور دقیق در این عبارت آن چه مورد نظر بود نه &laquo;جمهوری&raquo; که &laquo;اسلامی&raquo; آن بود. خود خمینی چند روز قبل از این رفراندوم، خط راهبردی این جمله را روشن کرده بود:&laquo;جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم، نه یک کلمه بیشتر&raquo;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این رفراندم با نتیجه&zwnj;ی ۲ / ۹۸ درصد آراء به نفع جمهوری اسلامی پایان یافت، اما سنت انتخابات بدون آمادگی و تعریف و بحث در دوران جدید را بنیان گذاشت. دومین انتخابات مربوط به مجلس خبرگان قانون اساسی بود که در تابستان همان سال ۱۳۵۸ برگزار شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این انتخابات هم در فضای هیجانی، شتاب&zwnj;زده و پر ازترس و تنش برگزار شدو عده&zwnj;ای با استفاده از امکانات دولتی و اعتباری که از موضوع انقلاب کسب کرده بودند، به این مجلس راه یافتند. آنها در مجلس خبرگان یک قانون اساسی، در اندازه&zwnj; انحصارگری روحانیت که خود را صاحب انقلاب مردم می&zwnj;دانست، تدوین کردند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این قانون معلوم شد که &laquo;اسلامیت&raquo; نظام قرار است به مراتب از &laquo;جمهوریت&raquo; آن بیشتر و قوی&zwnj;تر باشد. با قرار دادن اصلی به نام &laquo;ولایت فقیه&raquo; این قانون اساسی به طور عملی بخش عمده&zwnj;ی اختیارات تصمیم گیری را در کشور به دست یک نفر یعنی ولی فقیه سپارد. این اصل که ابتدا در پیش نویس قانون اساسی پیشنهادی وجود نداشت، توسط جریان مذهبی-بازاری در متن گذاشته شد و علی&zwnj;رغم برخی مخالفت&zwnj;های جزیی، در نهایت مورد تصویب قرار گرفت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این قانون اساسی که راه را برای خودکامگی مذهبی فردی به نام &laquo;ولی فقیه&raquo; باز می&zwnj;کرد در تاریخ ۱۱ و ۱۲ آذر ماه ۱۳۵۸ به همه پرسی گذاشته شد و این بار هم مردم در جو انقلابی و هیجانی به پای صندوق&zwnj;های رای رفتند و ۵ / ۹۹ درصد رای دهندگان به این قانون اساسی رای مثبت دادند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر مبنای این قانون اساسی ضد دمکراتیک و انحصارگرا انتخابات پیش بینی شده در ایران آغاز شد. از جمله انتخابات نخستین &laquo;مجلس شورای اسلامی&raquo; و انتخابات ریاست جمهوری اسلامی. در این انتخابات که در تاریخ ۵ بهمن ۱۳۵۸ برگزار شد &laquo;ابوالحسن بنی صدر&raquo; که مورد اعتماد خمینی بود رای اکثریت (۷۶%) را صاحب شد و به پست ریاست جمهوری دست یافت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او نخستین رئیس جمهوری نظام بود و زمانی که بنای مخالفت با انحصارطلبی&zwnj;های روحانیون را گذاشت به دستور خمینی و با رای مجلس از این پست خلع شد و مجبور به گریز از کشور گردید. این همان ادامه&zwnj; پایین کشیدن آدم&zwnj;ها از قدرت از طریق غیرنهادینه بود. با وجود آن که وی در چارچوبی به ظاهر دمکراتیک و قانونی انتخاب شده بود، استیضاح&zwnj; و کنار زدنش ماهیتی دیکتاتورمنشانه و انتقام&zwnj;جویانه داشت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">مرور انتخابات سی و چهار سال گذشته، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که چگونه کارکرد دمکراسی در یک نظام غیر دمکراتیک از محتوا تهی می&zwnj;شود. نخستین انتخابات نظام مربوط به رفراندم قانون اساسی بود که کمتر از دو ماه پس از سقوط رژیم شاه صورت گرفت. مردم دریک جو هیجان زده و پر ابهام، به پای صندوق&zwnj;های رای کشیده شدند که تا داغ هستند، به چیزی &laquo;آری&raquo; بگویند که نه توضیحی در مورد آن داده شده بود و نه بحثی در صحن عمومی یا وسایل ارتباط جمعی درباره&zwnj; ذات آن درگرفته بود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">به جای بنی&zwnj;صدر و در یک انتخابات نمایشی، &laquo;محمد علی رجایی&raquo; رییس جمهور ایران شد. اما او تنها یک ماه پس از این انتخاب در در هشتم شهریور ۱۳۶۰ به همراه &laquo;محمد جواد باهنر&raquo;، نخست وزیر وقت در بمب&zwnj;گذاری در دفتر نخست&zwnj;وزیری کشته شد. راز این ترور هنوز افشاء نشده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعد از&laquo; رجایی&raquo; و این بار به راستی در یک شبه انتخابات، &laquo;علی خامنه&zwnj;ای&raquo;،به مقام ریاست جمهوری رسید. در این انتخابات، ۴۲ نفر از ۴۶ کاندیدای ریاست جمهوری، رد صلاحیت شدند از این پس دیگر انتخابات &laquo;مهندسی شده&raquo; جزو مهارت&zwnj;های سران نظام شد و تا به امروز با مهارت تمام ادامه دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای درمهر ۱۳۶۰ به این مقام رسید و تا ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ که پس از مرگ خمینی و از سوی مجلس خبرگان به مقام رهبری رسید، در این پست ماند. می&zwnj;شود حدس زد که او به دلیل دست یافتن به مقامی به مراتب مهم&zwnj;تر، پست ریاست جمهوری را ترک کرد و جای خود را به اکبر هاشمی رفسنجانی داد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بعدها هرکس که به این انتصاب اعتراض کرد، با برخوردی خشن مواجه شد. به طور مثال &laquo;آیت الله حسینعلی منتظری&raquo; که خامنه&zwnj;ای را فردی فاقد مرجعیت مذهبی و صلاحیت علمی برای این کار می&zwnj;دانست، به شدت مورد غضب قرار گرفت و چند سال در حصر خانگی به سر &zwnj;برد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هاشمی رفسنجانی با تغییر قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ سه کار کرد: با برداشتن شرط مرجعیت راه را برای تبدیل علی خامنه&zwnj;ای به مقام رهبری و ولایت فقیه باز کرد، پست نخست وزیری را از ساختار نظام حذف کرد و اختیارات بیشتری را برای رئیس قوه&zwnj; مجریه در نظر گرفت که قرار بود خودش نقش آن را بر عهده گیرد. این تغییرات در قانون اساسی که اصل ولایت فقیه را به &laquo;ولایت مطلقه&zwnj; فقیه&raquo; ارتقاء داد، بدون کمترین دخالتی از جانب مردم یا نمایندگان واقعی آنها تهیه و اجرا شد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دوره&zwnj; ریاست جمهوری &laquo;رفسنجانی&raquo; هشت سال به طول انجامید. وی اواخر دوره&zwnj; دوم ریاست جمهوری خود تلاش کرد تا از طریق &laquo;کمیسیون فرهنگ و ارشاد مجلس شورای اسلامی&raquo; قانون اساسی را به نحوی تغییر دهد که راه را برای سومین دوره&zwnj; انتخابش به عنوان رئیس جمهور نظام فراهم سازد، اما این تلاش با اعتراض گسترده در درون نظام مواجه شد و اجازه&zwnj; این کار را به او ندادند. در این بین البته وی خود را به ریاست &laquo;مجمع تشخیص مصلحت نظام&raquo; رساند که یک نهاد غیرانتخابی بود و برای داوری جدال&zwnj;های درون نظام تاسیس شده بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تلاش رفسنجانی برای در قدرت ماندن را می&zwnj;توان نمودی از جدایی ناپذیری حاکمان از حاکمیت در نظام جمهوری اسلامی دانست. این برای اکبر هاشمی رفسنجانی آن قدر مهم و حساس بود که دو سال پس از پایان دوره&zwnj; دوم ریاست جمهوریش، یعنی در سال ۱۳۷۸، باردیگر تلاش کرد که خود را به عنوان نماینده وارد مجلس ششم کند. اما این هم با موفقیت همراه نبود و طرد او توسط جامعه و قدرت گردانان پشت پرده&zwnj; نظام بدیهی شد. او باز هم شانس خود را در سال ۱۳۸۴ برای انتخابات ریاست جمهوری به آزمایش گذاشت، بی خبر از آن که جریان دیگری در کشور فعال شده که امثال او را نمی&zwnj;خواهد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">رفسنجانی در سال ۱۳۸۶ به عنوان نماینده به مجلس خبرگان وارد شد و تا سال ۱۳۸۹ رئیس مجلس خبرگان بود تا این که این پست به &laquo; محمد رضا مهدوی کنی&raquo; واگذار شد. سماجت و پی گیری رفسنجانی با وجود زیر سوال بردن جدی اعتبار سیاسی و آبروی خود در درون نظام، به خوبی نشان می&zwnj;دهد که فرهنگ ترک قدرت و واگذاری در او بسیار ضعیف بوده و هست. از دیگر پست&zwnj;های رفسنجانی از فردای انقلاب تا زمان کسب پست ریاست جمهوری می&zwnj;توان به این فهرست اشاره کرد: عضو شورای انقلاب اسلامی، سرپرست وزارت کشور، عضو هئیت تدوین قانون انتخابات کشور، نمایندگی مجلس شورای اسلامی، امام جمعه&zwnj; تهران و جانشین فرمانده&zwnj; کل قوا در دوران جنگ.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این همه او در سال ۱۳۷۶ پست ریاست جمهوری را به &laquo;محمد خاتمی&raquo; واگذار کرد. محمد خاتمی فردی بود که از ابتدای انقلاب پست&zwnj;های متعدد دولتی را در اختیار داشت: نماینده مجلس اول، سرپرست موسسه&zwnj; مطبوعاتی کیهان، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت&zwnj;های میرحسین موسوی و دوره نخست ریاست جمهوری هاشمی، مشاور ریئس جمهور، رئیس کتابخانه&zwnj; ملی و عضو &laquo;شورای عالی انقلاب فرهنگی&raquo;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">انتخابات سال ۱۳۸۴ نظام جمهوری اسلامی را وارد یک فاز جدید ساخت. پدیده&zwnj; &laquo;انتخابات مهندسی شده&raquo; شکلی سامان یافته و علنی به خود گرفت. در این انتخابات با وجود حضور افرادی مانند اکبر هاشمی رفسنجانی که در دور اول از احمدی نژاد هم رای بیشتری آورده بود، مهدی کروبی و &laquo; مصطفی معین&raquo;، احمدی&zwnj;نژاد از صندوق به عنوان برنده بیرون آورده شد که تا قبل از آن شهردار تهران و پیش از آن فرماندار خوی و ماکو و استاندار اردبیل بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">بررسی مختصری از گرایش غالب قدرتمندان حاکم بر ایران نشان می&zwnj;دهد که در تاریخ مدرن ایران از مبدا صفویه تا امروز، چیزی به اسم چرخش قدرت وجود نداشته است. انحصار گرایی و خودخواهی، حرف اول را زده و کسی در پی آن نبوده که زودتر از مرگ یا کشته شدن یا اجبارهایی چون کودتا قدرت را به دیگران بسپارد. این سنتی چند صد ساله در تاریخ سیاسی ایران است که به نظر نمی&zwnj;رسد بدون ورود یک پارامتر کیفی و جدی در معادله&zwnj; قدرت، تغییری در آن ایجاد شود.</p> </blockquote> <p dir="RTL">اعتراضات هر سه این افراد به نوع برگزاری مهندسی شده&zwnj;انتخابات و دخالت نهادهایی مانند سپاه مانع از آن نشد که &laquo;محمود احمدی نژاد&raquo; باردیگر در سال ۱۳۸۸ و برخلاف تمام پیش بینی&zwnj;ها و انتظارات خود را پیروز انتخابات اعلام کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">علی خامنه&zwnj;ای در تاریخ ۱۲ مرداد ۱۳۸۸ حکم ریاست جمهوری احمدی نژاد را برای بار دوم امضاء کرد. احمدی نژاد و تیم او می&zwnj;دانند که با پایان دوران ریاست جمهوری باید صحنه&zwnj; قدرت را در سطوح بالای خود ترک کنند، آنها وقتی به سرنوشت تلخ رفسنجانی و خاتمی، حملات و منزوی سازی آنها پس از ترک پست ریاست جمهوری می&zwnj;نگرند آینده&zwnj; خوبی برای خود تصور نمی&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&laquo;احمدی نژاد&raquo; و اطرافیانش می&zwnj;دانند آن چه در انتظارشان خواهد بود تهمت و اتهام و محاکمه و مواخذه به ویژه به دلیل بیلان اقتصادی و سوء مدیریت اعمال شده در طول این هشت سال است. به همین دلیل آنها بر این هستند که بازی مدیریت شده و حرکت مهندسی شده &laquo;چرخش قدرت&raquo;، حتی به معنای خاص آن در درون نظام را نپذیرند. این یعنی زیر سوال بردن هنجارهای کارکردی و قواعد بقای نظام.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس شایعاتی که مطرح است احمدی نژاد و مشایی تصمیم دارند که با تبعیت از الگوی پوتین &ndash; مدودف زمینه را برخلاف هنجار متداول در طول نظام درسی وچهار سال گذشته، برای بقای خویش در پست ریاست جمهوری فراهم کنند. اگر مشایی بتواند در انتخابات ۱۳۹۲ به پست ریاست جمهوری دست یابد، بدیهی است که راه برای بازگشت احمدی نژاد به این پست در سال ۱۳۹۶ باز می&zwnj;شود و این یعنی در اختیار داشتن پتانسیل این پست برای هشت سال دیگر که می&zwnj;رسیم به ۱۴۰۴.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;به این ترتیب این باند موفق شده است که از سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۴ پست ریاست جمهوری یا همان قوه&zwnj; مجریه را برای خود به مدت بیست سال حفظ کند. آیا این رویا شدنی است؟ این مسئله مورد بررسی این نوشتار نبود و نیست، قصد این بررسی کوتاه از تاریخ سیاسی ایران در طول ۴۰۰ سال گذشته این است که گرایش غالب در طول این سال&zwnj;ها، ترک نکردن پست حکومتی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با دقیق شدن در شمار نمایندگان مجلس در طول هشت مجلس نظام جمهوری اسلامی و دقت روی شمار چهره&zwnj;های شاخص نظام در طول سی و چهار سال گذشته، می&zwnj;بینیم که کمتر مهره&zwnj;ای در درون نظام بوده که با وجود برخورداری از پست و موقعیت و قدرت، حاضر شده باشد آن را داوطلبانه و اختیاری به دیگران واگذار کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بررسی مختصری از گرایش غالب قدرتمندان حاکم بر ایران نشان می&zwnj;دهد که در تاریخ مدرن ایران از مبدا صفویه تا امروز، چیزی به اسم چرخش قدرت وجود نداشته است. انحصار گرایی و خودخواهی، حرف اول را زده و کسی در پی آن نبوده که زودتر از مرگ یا کشته شدن یا اجبار (کودتا و...) قدرت را به دیگران بسپارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این واقعیت تلخ به عنوان یک سنت تاریخ سیاسی ایران، صدها سال است که پایدار بوده و به نظر نمی&zwnj;رسد، بدون ورود یک پارامتر کیفی و جدی در معادله&zwnj; قدرت، تغییری در آن ایجاد شود. برای دگرگونی در آن چه تاکنون سنت قدرت خودمدار و خودکامه و ابدی تصور شده، باید کوشید تا ضرورت چرخش قدرت را از پایین به بالا تحمیل کرد و این میسر نیست مگر در سایه&zwnj; یک &laquo;قدرت اجتماعی&raquo; که بتواند صاحبان قدرت سیاسی را به پیروی از یک دمکراسی قانومند و نهادینه وادار سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تا زمانی که عنصر &laquo;ضد قدرت&raquo; در جامعه&zwnj; ایران به صورت عملی موجود نباشد، صاحبان قدرت سیاسی هرگز دلیلی برای واگذاری آن به دیگران نمی&zwnj;بینند و چنین هم نمی&zwnj;کنند. در طول سی وچهار سال گذشته تنها پنج نفر بوده&zwnj;اند که قدرت را در بالاترین سطوح خود در دست داشته&zwnj;اند: &laquo;روح&zwnj;الله خمینی&raquo;، &laquo;اکبرهاشمی رفسنجانی&raquo;، &laquo;علی خامنه&zwnj;ای&raquo;، &laquo;محمد خاتمی&raquo; و&laquo;محمود احمدی نژاد&raquo;. تنها در سایه قدرت سازمان یافته&zwnj; مردم در قالب نهادهای مختلف مدنی و اجتماعی است که می&zwnj;توان انتظار داشت حکومت به عنوان ملک طلق فردی یا خانوادگی یا فرقه&zwnj;ای تصور نشود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;قدرت سیاسی باید به یک قدرت تحت نظارت قدرت اجتماعی مبدل شود. اگر قرار است روزی دمکراسی در ایران مستقر شود، این میسر نیست مگر از طریق یک قدرت سازمان یافته&zwnj; مردمی که به صورت احزاب، سازمان&zwnj;های سیاسی، نهادهای مدنی، سازمان&zwnj;های غیر دولتی، سندیکاهای صنفی، اتحادیه&zwnj;های حرفه&zwnj;ای، انجمن&zwnj;های شهروندی، شوراهای محلی و... قدرت جامعه را به رخ صاحبان قدرت سیاسی می&zwnj;کشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در یک کلام، &laquo;چرخش قدرت در ایران تاکنون وجود نداشته است. برای واگذاری قدرت به دیگری نباید منتظر افراد خیرخواه بود، شاید بهتر باشد به فکر بنیان گذاشتن نهادهای قانونی برآییم که در سایه&zwnj; قدرت جمعی، هر فردی را بدون استثناء وادار سازد که به گردش قدرت تن دردهد. هر گونه آرزوی تغییر سیاسی در ایران، بدون در نظر گرفتن این بسترسازی ساختاری برای چرخش قدرت، تکرار مکررات خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پانویس&zwnj;ها:</p> <div> <br clear="all" /> <hr align="left" size="1" width="33%" /> <div id="edn1"> <p><a href="#_ednref1" name="_edn1" title="">[1]</a> Laurent Fabius</p> </div> <div id="edn2"> <p><a href="#_ednref2" name="_edn2" title="">[2]</a> Lionel Jospin</p> </div> <div id="edn3"> <p><a href="#_ednref3" name="_edn3" title="">[3]</a> S&eacute;gol&egrave;ne Royal</p> </div> <div id="edn4"> <p><a href="#_ednref4" name="_edn4" title="">[4]</a> Seine-Maritime</p> </div> <div id="edn5"> <p><a href="#_ednref5" name="_edn5" title="">[5]</a> Fran&ccedil;ois Hollande</p> </div> <div id="edn6"> <p dir="RTL">^۶ وی در سن ۶۵ سالگی به ریاست جمهوری آمریکا دست یافت.</p> </div> <div id="edn7"> <p dir="RTL">^۷ او در سن ۵۶ سالگی به ریاست جمهوری رسید.</p> </div> <div id="edn8"> <p dir="RTL">^۸ وی به هنگام آغاز ریاست جمهوری ۶۱ سال داشت.</p> </div> <div id="edn9"> <p dir="RTL">^۹ او به هنگام آغاز ریاست جمهوری خود فقط ۴۶ سال داشت.</p> </div> <div id="edn10"> <p dir="RTL">^۱۰ مطالب تاریخی این قسمت از منابع عمومی تاریخ ایران برداشت شده است. برای اطلاعات تکمیلی می&zwnj;توان به این منابع مراجعه کرد: <a>1</a>، <a>2</a>، <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/10/051031_pm-mv-qajar-dynasty.shtml">3</a></p> </div> <div id="edn11"> <p dir="RTL">^۱۱ طریقه کشتن وی چنان توطئه آمیز بود که بعدها به دلیل عدم شفافیت و تحقیق در این باره عده&zwnj;ای مدعی می&zwnj;شدند او نمرده و خود را به عنوان &laquo;شاه اسماعیل دوم&raquo; معرفی می&zwnj;کردند. یکی از آنها در لرستان قدرتی هم فراهم کرده بود و برای مشابه ساختن چهره خویش با شاه اسماعیل دوم تمام دندان&zwnj;های خود جز دو تا را کشیده بود. در نبود مکانیزم&zwnj;های نهادینه کافیست که با کشیدن دندان&zwnj;های خود، خویش را شبیه شاه مقتول کنید که بتوانید مدعی مقام شاهی شوید. یعنی یا شانس و یا اقبال.</p> </div> <div id="edn12"> <p><a href="#_ednref12" name="_edn12" title="">[12]</a> <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D9%85%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D9%86%D8%AC#cite_ref-shahofshahs_74-0">&uarr;</a>&nbsp;Kapuscinski, &lrm;Ryszard.&nbsp;<em>Shah of Shahs</em>.&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%A6%D9%86_(%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B1)" title="پنگوئن (ناشر)"><span dir="RTL">پنگوئن (ناشر</span>)</a>, 2006. 25.&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87:%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8/9780141188041">ISBN 978-0141188041</a>.</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2013/02/26/24819#comments انتخابات آزاد انقلاب اسلامی خمینی دمکراسی رضا شاه سیاست صفویه قدرت کورش عرفانی گوی سیاست Tue, 26 Feb 2013 21:37:41 +0000 politics 24819 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/15/22574 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/15/22574" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> تعریف و تدقیق یک مفهوم </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="440" height="330" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/opposition_2.jpg?1355946711" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - عمر اپوزیسیون رژیم ایران به اندازه&zwnj; عمر خود رژیم است. از همان روزهای اول پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، سلطنت&zwnj;طلبان در خارج از کشور مخالفت با حکومت اسلامیِ تازه به قدرت رسیده را آغاز کردند. اما مخالفت با رژیم تازه به طرفداران رژیم کهنه محدود نماند. به تدریج، سایر گروه&zwnj;های سیاسی فعال کشور و نیز بخش&zwnj;هایی از ایرانیانی که وطن را ترک کرده بودند، مثابله با جمهوری اسلامی را آغاز کردند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از آن زمان تا کنون یعنی حدود سی و چهار سال، مبارزه علیه نظام جمهوری اسلامی ادامه داشته است. این مبارزه البته فراز و نشیب&zwnj;های فراوانی را به خود دیده، اما روند آن هرگز متوقف نشده است. این عمر طولانی شاید برخی از پرسش&zwnj;ها را مطرح کند، از جمله این که میزان موفقیت اپوزیسیون ایرانی خارج از کشور چقدر بوده، یا عدم کامیابی آن درخواست عمده&zwnj; خود، یعنی تغییر رژیم در ایران ناشی از چه دلایلی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نوشتار سعی دارد به برخی از عوامل دخیل در پاسخ&zwnj;گویی به این سوالات بپردازد، ضمن آن که مدعی همه جانبه&zwnj;نگری نیست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اپوزیسیون چیست؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از اشکالات ذاتی اپوزیسیون ایرانی عدم تعریف دقیق آن چیزی است که باید به واسطه&zwnj; این واژه و به عنوان معنای آن تداعی شود. اپوزیسیون به طور معمول و در ادبیات سیاسی دو معنا دارد: یکی در جوامع دمکراتیک است که در این صورت، به معنای حزبی است که در مقابل حزب حاکم دولتی و دارای اکثریت، نقش مخالف یا تعدیل&zwnj;کننده را در پارلمان ایفا می&zwnj;کند. در این مورد، اپوزیسیون تلاش می&zwnj;کند که خود را برای انتخابات آتی آماده سازد تا قدرت را با کسب رای اکثریت به دست آورد. در کشورهای غیردمکراتیک اما اپوزیسیون به معنای جمعی از تشکل&zwnj;های مخالف است که می&zwnj;خواهند رژیم استبدادی را سرنگون یا وادار به تفویض قدرت کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در مورد ایران، معنای دوم صادق است و اپوزیسیون به طور عمده دربرگیرنده&zwnj; مجموعه&zwnj; نیروهایی است که خواهان حفظ نظام جمهوری اسلامی نبوده و تغییر آن را می&zwnj;طلبند. این نیروها ممکن است بر سر نوع تغییر نظام، اختلاف نظر یا تفاوت روش داشته باشند اما به هر روی تغییر نظام را ضروری می&zwnj;دانند. این خط&zwnj;&zwnj;کشی اما در سپهر سیاسی ایرانیان خارج از کشور به این روشنی نیست و مردم داخل کشور نیز نمود این ناروشنی را از طریق رسانه&zwnj;های سیاسی خارج از ایران می&zwnj;بینند. ابهام در آنجا بروز می&zwnj;کند که دیگر وقتی نام اپوزیسیون می&zwnj;آید، اشاره فقط به نیروهای خواهان &laquo;تغییر نظام&raquo; نیست، بلکه نیروهای خواهان &laquo;تغییر رفتار نظام&raquo; را نیز در بر می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اپوزیسیون و پوزیسیون </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ما واژه &quot;اپوزیسیون&quot; را از زبان بیگانه قرض گرفته&zwnj;ایم و به نظر می&zwnj;آید که این واژه در بسیاری از گفتارها معنای نامتعینی دارد. در برخی متن&zwnj;ها رسم شده است که اپوزیسیون (<span dir="LTR">Opposition</span>) را در مقابل کلمه پوزیسیون (<span dir="LTR">Position</span> ) قرار دهند. این تقابل واژگانی اپوزیسیون- پوزیسیون در زبان&zwnj;های اروپایی و یا تخصصی چندان مرسوم نیست. پوزیسیون ظاهرا به معنای وضعیت مستقر درک می&zwnj;شود. اپوزیسیون موضع مخالفت با موقعیت موجود است. <a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">1]</span></a>]</p> <blockquote><p dir="RTL">از آن جا که دمکراسی اجازه&zwnj; جابجایی منظم و ممکن نیروهای اپوزیسیون وحکومت مستقر را برمبنای اصل کسب اکثریت آراء در یک انتخابات آزاد می&zwnj;دهد، اپوزیسیون، به طور منطقی، خواهان حذف نظام حاکم برای کسب قدرت نیست، زیرا می&zwnj;داند خود نیز می&zwnj;تواند با جلب نظر و حمایت مردم در انتخابات بعدی اختیارات را به دست بگیرد. این در حالی است که در کشورهای غیردمکراتیک، نظام حاکم، قدرت را به هیچ وجه به دیگران واگذار نمی&zwnj;کند و خواهان حفظ انحصاری و همیشگی قدرت است. چنین نظامی، به همین دلیل، برای مخالفان خویش راهی جز براندازی آن با هدف کسب قدرت باقی نمی&zwnj;گذارد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">بر این مبنا برای شرکت در اپوزیسیون باید به اصل براندازی توجه داشت، زیرا فضا و امکانی برای تغییر گرایش حکومت و کسب قدرت برای مخالفان قابل تصور نیست. به همین دلیل نیز خط &laquo;پوزیسیون&raquo; (به تعبیر ایرانی کلمه) که می&zwnj;خواهد نظام بماند تا شاید قدرت را واگذار کند و راه &laquo;اپوزیسیون&raquo; که می&zwnj;خواهد نظام برود تا قدرت را به دست آورد قابل تمایز است: اپوزیسیون خواهان تغییر رژیم حاکم است و پوزیسیون خواهان حفظ آن.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>ابهام در اپوزیسیون ایرانی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در حال حاضر به دلیل ناروشنی معنای این واژه، چارچوب اصلی مفهومی اپوزیسیون مخدوش شده است و بسیاری از جریان&zwnj;های پوزیسیون، یعنی موافق با بقای نظام حاکم، در آن حضور تبلیغاتی پیدا کرده&zwnj;اند <a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">2]</span></a>]. آن&zwnj;ها این توهم را دامن زده&zwnj;اند که بخشی از اپوزیسیون هستند در حالی که به معنای خاص کلمه در پوزیسیون قرار دارند. این ابهام شاید نخستین نکته&zwnj;ای است که سبب شده هم اکنون مردم و فعالان سیاسی در داخل و خارج از کشور حیران و سرگردان باشند. در این زمینه است که باید خط روشنی ترسیم شود و اپوزیسیون، به معنای فنی کلمه، موفق شود علی&zwnj;رغم تمام تفاوت&zwnj;های دیدگاهی یا روشی خود، به صورت خیلی شفاف اصل ضرورت براندازی نظام را به عنوان یک مقوله&zwnj; ذاتی و ساختاری برای خویش ترسیم و تاکید کند. با چنین کاری بسیاری قادر به تشخیص پوزیسیون خواهند بود و آن را از اپوزیسیون تفکیک می&zwnj;کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بدیهی است علاوه بر آن&zwnj;هایی که از سر ناآگاهی یا کم دانشی به این خلط مبحث دامن می&zwnj;زنند رژیم هم بی&zwnj;میل نباشد که این عدم تفکیک ادامه یابد تا از کارآیی اپوزیسیون یعنی نیروی برانداز کاسته شود. هشیاری و دقت عمل صاحب&zwnj;نظران و نیز برنامه&zwnj;سازان رسانه&zwnj;ها و فعالان سیاسی در این زمینه لازم و ضروری است تا خط&zwnj;های چارچوبی اپوزیسیون به صورت &laquo;جامع&raquo; و &laquo;مانع&raquo; عمل کند. &laquo;جامع&raquo;، یعنی دربرگیرنده&zwnj; هر نیرویی که براندازی و تغییر نظام را می&zwnj;خواهد بشود و در این باره استثنایی قائل نشود و &laquo;مانع&raquo;، یعنی اجازه ندهد که نیروهای مخالف با براندازی نظام، به صرف مخالفت با سیاست&zwnj;ها و رفتارهای حکومت، به عنوان اپوزیسیون ارزیابی شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>یک تعریف ساده، جامع و مانع </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید در این راستا بد نباشد که تعریف زیر را که در دل شاخص&zwnj;بندی این مفهوم در علوم سیاسی است، بیرون بکشیم. ضمن این که می&zwnj;دانیم می&zwnj;خواهیم واژه را در مورد کشورهای دیکتاتوری و غیر دمکراتیک به کار بریم: &laquo; مجموعه&zwnj;ای از نیروهای سیاسی که به دنبال حذف نظام حاکم برای کسب قدرت هستند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این تعریف چند عنصر را در خود دارد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۱) به مجموعه&zwnj;ای از نیروها اشاره دارد.</strong> یعنی نمی&zwnj;تواند به یک سازمان یا حزب مشخص محدود شود و دربرگیرنده&zwnj; طیفی از نیروهاست. چیزی که تمام ادعاهای انحصارطلبانه&zwnj; سیاسی را زیر سوال می&zwnj;برد. دیدن اپوزیسیون به مثابه یک طیف اجازه می&zwnj;دهد که واقعیت تنوع محتوایی، دیدگاهی، روش&zwnj;ها و نیروهای موجود در آن را در نظر بگیریم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۲) نیروهای سیاسی:</strong> این به معنای آن است که ما نمی&zwnj;توانیم هر نیرویی را تحت نام اپوزیسیون بازشناسی کنیم. مثلا یک انجمن فرهنگی یا ادبی یا یک جمع شهروندی می&zwnj;تواند بخشی از &laquo;حامیان&raquo; اپوزیسیون محسوب شود اما نه خود اپوزیسیون. زیرا همان&zwnj;طور که گفته شد، موضوع بر سر نیروهایی است که می&zwnj;خواهند قدرت سیاسی را بگیرند. پس اپوزیسیون باید نیروی سیاسی محسوب شود، یعنی برای کسب قدرت تشکیل شود و مبارزه &zwnj;کند نه فقط برای پایین کشیدن قدرت. برای نیرویی که فقط می&zwnj;خواهد نظام حاکم را پایین بکشد اما برای کسب قدرت آماده نیست می&zwnj;توان واژه&zwnj;های دیگری را یافت. نیروی سیاسی، یک جمع متشکل است و به طور هدفمند و برنامه ریزی شده در پی کسب قدرت است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/opposition_1.jpg" style="width: 180px; height: 150px; float: right;" />برای شرکت در اپوزیسیون باید به اصل براندازی توجه داشت، زیرا فضا و امکانی برای تغییر گرایش حکومت و کسب قدرت برای مخالفان قابل تصور نیست. به همین دلیل نیز خط &laquo;پوزیسیون&raquo; (به تعبیر ایرانی کلمه) که می&zwnj;خواهد نظام بماند تا شاید قدرت را واگذار کند و راه &laquo;اپوزیسیون&raquo; که می&zwnj;خواهد نظام برود تا قدرت را به دست آورد قابل تمایز است: اپوزیسیون خواهان تغییر رژیم حاکم است و پوزیسیون خواهان حفظ آن.</p> </blockquote> <p dir="RTL"><strong>۳) حذف نظام:</strong> اپوزیسیون نمی&zwnj;تواند روایتی از نظام فعلی را با تغییراتی سطحی بپذیرد. عمق تغییری که می&zwnj;طلبد، زیاد است و اگر اجرا شود، چه تحت این نام بیان شود یا خیر، سبب براندازی نظام حاکم و جایگزینی آن با یکی دیگر می&zwnj;شود. به همین دلیل، تمام نیروهایی را که تغییراتی سطحی می&zwnj;خواهند، باید اصلاح&zwnj;طلب و بخشی از &laquo;پوزیسیون&raquo; دانست. امری که در حال حاضر در صحنه&zwnj; سیاسی ایران واضح است. &laquo;اصلاح&zwnj;طلبان&raquo; در داخل و خارج از کشور در پی تغییر رفتار نظام هستند نه تغییر نظام. <a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">3]</span></a>]</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>۴) کسب قدرت</strong>: اپوزیسیون به دنبال جایگزین ساختن نیروی حاکم است. به همین دلیل هم نظام کنونی را بر می&zwnj;اندازد و از نو قدرت را بازتعریف کرده و در دست خود می&zwnj;گیرد. از اینجاست که بحث آلترناتیو بودن اپوزیسیون مطرح می&zwnj;شود. اپوزیسیون در معنای فنی خود جایگزین قدرت حاکم است، آن را پایین می&zwnj;کشد و خود جایگزین آن می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با اتکاء به این تعاریف می&zwnj;توان به تدقیق تعریف بالا پرداخت و گفت که اپوزیسیون عبارت است از &laquo; چندین تشکل دارای ماهیت سیاسی که تلاش منظم می&zwnj;کنند تا رژیم حاکم را به زیر کشند و قدرت را به دست گرفته و یک رژیم جدید تشکیل دهند.&raquo;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حال که مشخص ساختیم اپوزیسیون چیست، بد نیست به این مهم بپردازیم که آیا اپوزیسیون باید متحد و یک دست باشد یا خیر. آیا باید به طور لزوم یک اپوزیسیون متحد داشته باشیم؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اپوزیسیون یعنی مجموعه </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">باید بدانیم شانس این که اپوزیسیون فقط یک جریان باشد و بس در جهان امروز بسیار کم است. هم چنان که در کشورهای دیکتاتور زده&zwnj; مصر و سوریه و عراق دیدیم، مفهوم اپوزیسیون دربرگیرنده چندین جریان است که هر کدام در دل خود، تشکل&zwnj;هایی را در بر دارند. بنابراین باید از تنوع جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها نام برد. این که آیا این جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها با هم متحد می&zwnj;شوند تا به عنوان یک تن واحد عمل کنند، - باید گفت که این امکان هست - اما یک اجبار نیست. یعنی هم می&zwnj;توانیم اپوزیسیون متحد داشته باشیم و هم اپوزیسیون غیرمتحد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;قابل تصور است که اگر جریان&zwnj;های یک اپوزیسیون با هم متحد باشند، می&zwnj;توانند با انباشت نیروهای خویش به طور موثرتر عمل کنند، اما این به آن معنا نیست که اگر جریان&zwnj;های اپوزیسیون متحد نشوند چیزی به اسم اپوزیسیون نیست و یا توان عمل کردن را ندارد. بنابراین نباید برخورد ایده&zwnj;آلیستی و یا افسانه&zwnj;ای در مورد اتحاد اپوزیسیون داشت. یک اپوزیسیون غیرمتحد نیز می&zwnj;تواند به موفقیت برسد. شرط آن این است که جریان یا جریان&zwnj;هایی در دل آن اپوزیسیون توان کافی برای پایین کشیدن رژیم حاکم و جایگزینی آن را داشته باشند. در این صورت رفتار مورد انتظار از جانب سایر جریان&zwnj;های اپوزیسیون، اگر نه اتحاد با آن جریان موفق و پیشرو، دست کم، همسویی با آن است. تعریف همسویی نیز بسیار کلی است و می&zwnj;تواند در برگیرنده&zwnj; هماهنگی کلی و غیرمدیریت&zwnj; شده&zwnj; فعالیت&zwnj;ها یا همکاری&zwnj;های مشخص و برنامه ریزی شده باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آن چه بسیار مهم است این که یک اپوزیسیون برای موفقیت خویش باید از خنثی کردن تلاش&zwnj;ها در میان جریان&zwnj;های درون خود پرهیز کند. یعنی اجزاء درون اپوزیسیون، به واسطه&zwnj; اختلاف نظر یا تفاوت سطح کارآیی خویش، با هم دچار تضاد و کشمکش نشوند. در این صورت، تلاش&zwnj;های یکدیگر را باطل کرده و بر عمر دشمن مشترک خود، که رژیم حاکم باشد می&zwnj;افزایند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">باید بدانیم شانس این که اپوزیسیون فقط یک جریان باشد و بس در جهان امروز بسیار کم است. هم چنان که در کشورهای دیکتاتور زده&zwnj; مصر و سوریه و عراق دیدیم، مفهوم اپوزیسیون دربرگیرنده چندین جریان است که هر کدام در دل خود، تشکل&zwnj;هایی را در بر دارند. بنابراین باید از تنوع جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها نام برد. این که آیا این جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها با هم متحد می&zwnj;شوند تا به عنوان یک تن واحد عمل کنند، - باید گفت که این امکان هست - اما یک اجبار نیست. یعنی هم می&zwnj;توانیم اپوزیسیون متحد داشته باشیم و هم اپوزیسیون غیرمتحد.</p> </blockquote> <p dir="RTL">منطقی&zwnj;تر آن است که مبنای محاسبات برای تنظیم رفتار جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;های درون اپوزیسیون نسبت به همدیگر در نظر گرفتن حتمی منظور و مقصد مشترک و بعد سایر تفاوت&zwnj;ها و افتراق&zwnj;ها باشد. در غیر این&zwnj;صورت عدم کامیابی اپوزیسیون به عهده&zwnj;ی خود اپوزیسیون خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>راه</strong><strong><span dir="LTR">&zwnj;</span></strong><strong>کار کامیابی اپوزیسیون </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما یک اپوزیسیون به طور کلی و یا یک جریان و تشکل&zwnj;های درون اپوزیسیون به طور خاص، برای موفقیت، باید چند اصل را رعایت کند:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۱) <strong>تعیین هدف</strong>: هر تشکل و جریانی که خود را جزیی از اپوزیسیون می&zwnj;داند، باید برای خویش هدف قابل دسترسی را تعریف کند. این همان مقصدی است که قرار است به آن برسد. به طور مثال، در مورد یک جریان سیاسی اپوزیسیون ایرانی، هدف می&zwnj;تواند پایین کشیدن رژیم جمهوری اسلامی به قصد برگزاری انتخابات آزاد و استقرار حکومت دمکراتیک در ایران باشد. این هدف باید تا حد ممکن دقیق، روشن و قابل اجرا باشد. رویاپردازی در آن نباشد و شانس تحقق را بر اساس واقعیت توان موجود در تشکل یا جریان پیشنهاد دهنده و نیز بر اساس ظرفیت&zwnj;های جامعه، داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۲) <strong>تعیین استراتژی</strong>: پس از تعیین مقصد باید &laquo;نقشه&zwnj; راه&raquo; یا همان استراتژی را ترسیم کرد. این راه کلی است که باید مشخص سازد به صورت عمومی قرار است آن جریان و یا تشکل و نیز نیروهایی که می&zwnj;تواند بسیج کند از چه مسیری عبور کنند تا به آن هدف دست یابند. به طور مثال، استراتژی آماده سازی و هدایت قیام برانداز و مدیریت دوران گذار.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۳) <strong>معرفی تاکتیک&zwnj;ها</strong>: هر نقشه&zwnj; راهی از تکه&zwnj;های کوچکی تشکیل شده است که مراحل مختلف مسیر بلند هستند. مجموع مراحل تاکتیکی در صورت موفقیت و در کنار هم، یکدیگر را تکمیل و طی کردن نقشه&zwnj; راه را ممکن می&zwnj;سازند. در مورد اپوزیسیون ایران و هدف و استراتژیی که به عنوان مثال ارائه شد، باید هر یک از مراحل برشمرده&zwnj; بالا را دقیق توصیف کرد: تقویت روحیه مردم، گسترش آگاهی&zwnj;ها، سازماندهی نیروها، بررسی شرایط داخلی و خارجی، تدارک اعتراضات عمومی، سازماندهی و هدایت قیام براندازی، مدیریت دوران گذار، برگزاری انتخابات آزاد، شرکت در این انتخابات و نقش&zwnj;آفرینی در حکومت آینده. هر یک از این مراحل تاکتیکی باید به مرور زمان و با تکیه بر داده&zwnj;های برخاسته از واقعیت&zwnj;ها تعریف و تدقیق شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">۴) <strong>به کارگیری تکنیک&zwnj;ها</strong>: برای پیاده کردن هر یک از مراحل تاکتیکی فوق باید به اجرای راه&zwnj;کارهایی پرداخت که این مهم را ممکن می&zwnj;سازند. این راهکارها یا تکنیک&zwnj;ها به جزییات فنی برمی&zwnj;گردند که یک جریان یا تشکل سیاسی باید قادر به تهیه و تدوین و آموزش و اجرای آن باشد و با در نظرگرفتن بازخوردها، آنها را مورد بازنگری و تدقیق قرار دهد. مثلا در مرحله&zwnj; تاکتیکی، یعنی تقویت روحیه&zwnj; مردم، باید مشخص شود که قرار است چه راه&zwnj;کارهایی مورد بهره&zwnj;برداری قرار گیرند که این مهم حاصل شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس می&zwnj;بینیم که جریان یا تشکلی که می&zwnj;خواهد او را به عنوان اپوزیسیون بازشناسی کنند، باید مجهز به تمام این اجزاء و عناصر باشد: هدف و مقصد را تعریف و تعیین کرده باشد، نقشه&zwnj; راه یا استراتژی دستیابی به هدف را بداند، هر مرحله&zwnj; تاکتیکی از این راه طولانی را تعیین کرده باشد و در نهایت، برای موفقیت در هر مرحله، تکنیک&zwnj;ها یا روش&zwnj;های کاری مناسب را بشناسد و به کار بندد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>سرنوشت عملی اپوزیسیون </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با داشتن این شاخص&zwnj;ها اینک بهتر می&zwnj;توان دانست که در صحنه&zwnj; بسیار شلوغ سیاسی ایران چه جریان&zwnj;هایی را می&zwnj;&zwnj;شود به عنوان اپوزیسیون نام برد و کدام&zwnj;ها را باید جدا ساخته و در ردیف &laquo;پوزیسیون&raquo; (در معنای ایرانی کلمه) قرار داد. این به آن معناست که نمی&zwnj;توان هر نیرویی را بر اساس ادعا و باور خویش طبقه&zwnj;بندی کرد. باید معیارهای دقیق و فنی داشته باشیم که ارزیابی ما بتواند مستند و دقیق باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/oppo.jpg" style="width: 190px; height: 159px; float: right;" />بحث اپوزیسیون یک مقوله&zwnj; &laquo;محتوایی&raquo; و &laquo;فنی&raquo; است. مقوله محتوا بر می&zwnj;گردد به آن چه یک اپوزیسیون یا یک جریان درون آن ارائه می&zwnj;دهد. چه دستگاه فکریی دارد؟ جهان بینی و نوع نگرش آن چگونه است؟ چه ارزش&zwnj;هایی را پاس می&zwnj;دارد و چه آرمان شهری را برای فردای کشور ترسیم می&zwnj;کند؟ اما آن چه در نهایت تعیین&zwnj;کننده و سرنوشت&zwnj;ساز خواهد بود، قدرت آن جریان، برای پیاده کردن بخشی یا تمامی آن چیزی است که می&zwnj;گوید. به عبارت بهتر، اپوزیسیون، دست آخر در جریانی تبلور پیدا می&zwnj;کند که موفق می&zwnj;شود قوی&zwnj;تر و کارآتر باشد. طرح&zwnj;ها و حرف&zwnj;های خود را با پشتوانه&zwnj; اجرایی و عملی به پیش برد و به کرسی بنشاند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در اینجا یادآور می&zwnj;شویم که بحث اپوزیسیون یک مقوله&zwnj; &laquo;محتوایی&raquo; و &laquo;فنی&raquo; است. مقوله محتوا بر می&zwnj;گردد به آن چه یک اپوزیسیون یا یک جریان درون آن ارائه می&zwnj;دهد. چه دستگاه فکریی دارد؟ جهان بینی و نوع نگرش آن چگونه است؟ چه ارزش&zwnj;هایی را پاس می&zwnj;دارد؟ چه آرمان شهری را برای فردای کشور ترسیم می&zwnj;کند؟ در جستجوی چه نوع نظامی است؟ چه سیستم اقتصادی و چه نوع روابط اجتماعی را توصیه می&zwnj;کند؟ چه تصویری از آینده&zwnj;ی ایران تحت قدرت خویش ترسیم می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مورد باید گفت که مشابهت&zwnj;های زیادی میان اجزاء طیف اپوزیسیون ایرانی وجود دارد. یعنی ما شاهدیم که تقریبا همه&zwnj; آنها به ارزش&zwnj;هایی چون آزادی، دمکراسی، سکولاریسم، حقوق بشر، عدالت اجتماعی و... توجه دارند. اختلاف&zwnj;ها بیشتر در مورد تعریف دقیق و عملی این ارزش هاست که کمتر بحث می&zwnj;شود و نیز در مورد روش پیاده کردن آنها، که نقطه&zwnj;ی اصلی اختلاف نظرهاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما به نظر می&zwnj;رسد آن چه در ورای این جنبه&zwnj; محتوایی می&zwnj;تواند واقعیت اپوزیسیون ایرانی را سمت و سو دهد، توان اجرایی جریان&zwnj;های موجود در آن باشد. در یک تحلیل نهایی، بسیاری از ایرانیان با این موقعیت مواجه خواهند شد که جریان&zwnj;هایی در اپوزیسیون از جریان&zwnj;های دیگر عمل&zwnj;گراتر و به این واسطه، دارای شانس بیشتر برای موفقیت هستند. به عبارت دیگر، این که یک جریانی در سخن چه می&zwnj;گوید و برای کاری که می&zwnj;خواهد بکند، چه گفتمان و شعارهایی را مطرح می&zwnj;سازد یک چیز است؛ اما آن چه در نهایت تعیین&zwnj;کننده و سرنوشت&zwnj;ساز خواهد بود، قدرت آن جریان، برای پیاده کردن بخشی یا تمامی آن چیزی است که می&zwnj;گوید. به عبارت بهتر، اپوزیسیون، دست آخر در جریانی تبلور پیدا می&zwnj;کند که موفق می&zwnj;شود قوی&zwnj;تر و کارآتر باشد. طرح&zwnj;ها و حرف&zwnj;های خود را با پشتوانه&zwnj; اجرایی و عملی به پیش برد و به کرسی بنشاند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این امر توجه همه&zwnj; ایرانیان علاقه&zwnj;مند به تغییر رژیم در ایران را به خود جلب می&zwnj;کند. روشن است که در عالم سیاست موضوع ارزش&zwnj;ها و اخلاق به شدت تحت تاثیر پراکتیسیسم (عمل&zwnj;گرایی <span dir="LTR">Practicism</span>) و پراگماتیسم (مصلحت&zwnj;گرایی <span dir="LTR">Pragmatism</span>) قرار دارد. سیاست، عالم قدرت است. هر که قدرت بیشتری دارد موفق به بسیج نیرو و امکانات بیشتری می&zwnj;شود و با آنها، باز هم قدرت بیشتری به دست می&zwnj;آورد و این روند را تا جایی ادامه می&zwnj;دهد که به هدفش دست می&zwnj;یابد. این قاعده&zwnj; بازی سیاست است که برخی مواقع درک و پذیرش آن به قدری سخت است که افراد را به انزوا و کناره&zwnj;گیری وادار می&zwnj;کند. اما در میدان سیاست فقط کسانی پیروزند که می&zwnj;مانند و بر اساس قواعد بازی به پیش می&zwnj;روند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اپوزیسیون ایرانی هم از این قاعده مستثنی نیست. شک نیست که در میان تمام جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;های موجود در مجموعه&zwnj; نیروهای برانداز که به عنوان اپوزیسیون شناخته می&zwnj;شوند، آن جریانی پیروز نهایی خواهد بود که بتواند با قدرت عمل کند، نیروهای سیاسی و اجتماعی را با خویش همراه سازد، توان ایجاد اعتراضات و هدایت آنها را در اختیار داشته باشد، قیام براندازی را برنامه&zwnj;ریزی و یا آن را هدایت کند، در دوران گذار نقش به&zwnj;سزایی در مدیریت کشور داشته باشد، با تمام توان در انتخابات آتی شرکت کند و گفتمان و عملکردی را از خود نشان دهد تا نظر مثبت اکثریت را جلب کند و به این ترتیب، قدرت حاکمه&zwnj; آینده را از آن خود سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>نتیجه&zwnj;گیری </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در آ&zwnj;ن&zwnj;چه آمد، تلاش کردیم تعریف روشنی از اپوزیسیون به دست دهیم، شاخص&zwnj;های آن را برشماریم و توجه را به واقعیت اپوزیسیون ایرانی جلب کنیم. می&zwnj;بینیم که در جبهه&zwnj; براندازان نظام حاکم کنونی یک طیف از جریان&zwnj;ها و تشکل&zwnj;ها هستند که می&zwnj;توانند عمل کنند. برای دانستن میزان شانس آنها باید ببینیم آیا هدف، استراتژی، تاکتیک&zwnj;ها و تکنیک&zwnj;های لازم را دارند و قادر به اجرای آنها هستند یا خیر. در نهایت این که در میان آنها، جریانی بالاترین شانس را دارد که نه تنها این عناصر را تعریف و تدقیق کرده، بلکه می&zwnj;تواند نیروی انسانی و امکانات مادی کافی برای اجرای طرح&zwnj;های خود را فراهم کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گسترش و به کارگیری دیدها و تمایزبندی&zwnj;های فنی از این دست، می&zwnj;تواند به آشفتگی حاکم بر وضعیت کنونی پایان دهد و شرایط را برای تامین شفافیت در صحنه&zwnj; سیاسی و تشخیص نیرویی که هر کس می&zwnj;خواهد در اپوزیسیون مورد حمایت قرار دهد، مساعد سازد. فراموش نکنیم هیچ جامعه&zwnj;ای بدون رسیدن به حد کافی از پیچیدگی فنی و تشخیص درست پدیده&zwnj;ها شانس رسیدن به دمکراسی را نخواهد داشت، زیرا دمکراسی، در یک تعریف عمومی، نظام سیاسی متناسب با &laquo;تقسیم کار حرفه&zwnj;ای و تخصصی&raquo; است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <div> <p>&nbsp;</p> <p><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <p>&nbsp;</p> <div id="edn1"> <p dir="RTL"><span dir="LTR">1]</span>] ما در این جا بر مبنای رایج بودن این تقسیم&zwnj;بندی در زبان سیاسی ایرانیان و قابل فهم بودن آن از این تقسیم&zwnj;بندی غیرتخصصی بهره می&zwnj;بریم. شاید به یک معنا بتوان تقسیم&zwnj;بندی را به صورت &laquo;اپوزیسیون&raquo; و &laquo;غیراپوزیسیون&raquo; مطرح کرد.</p> </div> <div id="edn2"> <p dir="RTL"><span dir="LTR">2]</span>] شاید بتوان بخش عمده&zwnj;ای از نیروهایی را که تا به حال در سه کنفرانس استکهلم، بروکسل و پراگ شرکت کرده&zwnj;اند بنا به گفته خودشان در تمایزبندی خود با نیروهای برانداز نمونه&zwnj;ای از &laquo;پوزیسیون&raquo; بدانیم که در عین حال در محافل و گردهم آیی&zwnj;هایی &laquo;اپوزیسیون&raquo; شرکت دارند و به این واسطه برای بسیاری می&zwnj;توانند به عنوان &laquo;اپوزیسیون&raquo; جلوه کنند.</p> </div> <div id="edn3"> <p dir="RTL"><span dir="LTR">3]</span>] شخصیت&zwnj;های معروف اصلاح&zwnj;طلبان بارها تکرار کرده&zwnj;اند که به هیچ وجه برانداز نیستند وبا اصل نظام جمهوری اسلامی مشکلی ندارند. هر چند که روایت&zwnj;های مختلفی برای بیان این موضوع در پیش می&zwnj;گیرند، اما کنه مطلب این است که فقط تغییر رفتار نظام را می&zwnj;خواهند نه تغییر نظام را. امری که با توجه به وابستگی ساختاری آنان به نظام قابل درک است.</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/12/15/22574#comments احزاب استراتژی اصلاح‌طلبان اپوزیسیون براندازی تاکتیک دمکراسی قدرت پارلمان کورش عرفانی گوی سیاست Sat, 15 Dec 2012 22:59:07 +0000 politics 22574 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/19/21571 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/19/21571" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نگاهی به ماهیت اجتماعی دمکراسی و درس‌های آن برای ایرانیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> کورش عرفانی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="515" height="354" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/iran-antipower.jpg?1353955363" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">کورش عرفانی - درساختار سیاسی دمکراسی سه قوه را از هم تفکیک می&zwnj;کنند: قوه&zwnj; مقننه، قوه&zwnj; مجریه و قوه&zwnj; قضاییه. هدف از این جداسازی این است که قدرت در انحصار یک فرد، یک سری محدود از افراد یا یک نهاد نباشد، بلکه میان نهادهای متعددی پخش شود که نسبت به هم نوعی نظارت را نیز اعمال می&zwnj;کنند.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">تفکیک قوا در پیوند است با مجموعه&zwnj; نهادهای رسمی کشور که در درون خود یک سلسله مراتب دارند. در راس این نهادها بازافراد معدودی قرار می&zwnj;گیرند که هر چند طبق قانون اساسی ناظر بر کار یکدیگر هستند، ولی در بسیاری از موارد، روابط فراقانونی و از نوعی دیگر این افراد را به هم پیوند می&zwnj;دهد و از آنها یک اقلیت کوچک &laquo;نخبگان&raquo; می&zwnj;سازد. اقلیتی که به دلیل اشتراک منافع، در بسیاری از موارد به عنوان همکار عمل می&zwnj;کنند و به طور سیستماتیک و در ورای وظایف نظری نهادِ زیر مدیریت خویش، به یاری همدیگر مشغولند. آیا در این صورت باز می&zwnj;توان از &laquo;دمکراسی&raquo; حرف زد؟ برای موشکافی این امر نخست باید از کلیشه&zwnj;ها پرهیز کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پرهیز از تعریف طبقه&zwnj; برتر در معنای محدود خود </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وارد شدن به چنین بحثی بدون افتادن در دام کلیشه&zwnj;های از پیش شکل گرفته کار آسانی نیست. از بحث پیرامون ماهیت طبقاتی قدرت، اغلب بوی مارکسیسم، یا دقیق&zwnj;تر بگوییم &laquo;شبه مارکسیسم&raquo; می&zwnj;آید و این امر سبب می&zwnj;شود که موضوع تا حد زیادی بار ایدئولوژیک به خود گرفته و از خصلت عینی&zwnj;گرا و علمی خویش تهی شود. در این&zwnj;جا اما تلاش بر آن است که با دیدی واقع&zwnj;گرا و روش&zwnj;مند (متدولوژیک) و نه ایدئولوژیک به مسئله بنگریم.<a href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نکته&zwnj; نخست این که امروز در جوامع سرمایه داری پیشرفته که با دمکراسی اداره می&zwnj;شوند، هیچ طبقه&zwnj;ی اجتماعی نیست که به تنهایی تمام ابزارهای لازم برای سلطه ورزی بر سایر بخش&zwnj;های جامعه را در اختیار داشته باشد. کسب و حفظ قدرت نیاز به ثروت، مشروعیت، دانش و جایگاه اجتماعی دارد.<a href="#_edn2" name="_ednref2" title=""><span dir="LTR">[2]</span></a> این منابع نیز بسیار پخش شده هستند. بدیهی است که هر کس بتواند هماهنگی این منابع را به &zwnj;طور هدفمند مدیریت کند، می&zwnj;تواند از آنها برای قدرت ورزی بهره برد. پس وقتی می&zwnj;گوییم &laquo;طبقه&zwnj;ی برتر&raquo; اشاره به طور لزوم به ثروتمندترین&zwnj;ها نیست، بلکه منظور مجموعه&zwnj;ای است که اجزای آن می&zwnj;توانند از حیث ثروت در سطوح مختلف باشند اما اشتراک منافع مادی یا غیرمادی&zwnj;شان آنها را به هم نزدیک ساخته و به صورت یک مجموعه&zwnj; مدیریت شده در می&zwnj;آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مجموعه سیاستمداران، دانشمندان و دانشگاهیان، شخصیت&zwnj;های هنری و ورزشی و ثروتمندان در نوعی تکمیل&zwnj;گری نانوشته اما آگاهانه، حفظ نظم اجتماعی را به&zwnj;عنوان هدف مشترک خویش پاس می&zwnj;دارند. این همکاری چنان است که به طور مثال از دانشگاه معروف &laquo;ییل&raquo; یک موسسه&zwnj; تولید نخبگان می&zwnj;سازد. نخبگانی که به مدارج عالی تحصیلی و سپس حرفه&zwnj;ای دست می&zwnj;یابند و در ازای این نعمت، در پست&zwnj;های مدیریتی یا تجاری خویش، پول&zwnj;های کلانی را به این موسسه باز می&zwnj;گردانند. با این پول&zwnj;های میلیاردی، دانشگاه &laquo;ییل&raquo; باز هم نخبگان زبده&zwnj;تری را برای بازتولید این روند درآمدزایی نجومی تربیت می&zwnj;کند و این چرخه همچنان ادامه می&zwnj;یابد.<a href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این مثال، همکاری میان دانشگاهی، سیاستمدار آینده (یا همان دانشجوی سابق) و صاحب شرکت موفق (باز همان دانشجوی سابق) به وضوح آشکار است. استاد دارای امکانات رفاهی و کاری بسیار خوب، دانشجوی زبده و آماده برای نخبه شدن تربیت می&zwnj;کند. بخشی از این دانشجویان نماینده&zwnj; کنگره یا تاجر موفق آینده می&zwnj;شوند. سیاستمدار در اداره&zwnj; خزانه داری معافیت مالیاتی برای دانشگاه سابق خود تدارک می&zwnj;بیند و تاجر موفق هم با استفاده از این معافیت، مالیات خود را به آن دانشگاه بر می&zwnj;گرداند و این باز تکرار می&zwnj;شود.<a href="#_edn4" name="_ednref4" title=""><span dir="LTR">[4]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روند فوق در درون یک دمکراسی و بدون کمترین خدشه بر آن چه درباره&zwnj; &laquo;برابری&raquo; و &laquo;عدالت&raquo; برای تک تک آمریکایی&zwnj;ها در قانون اساسی ایالات متحده&zwnj;ی آمریکا آمده، اجرا می&zwnj;شود. ورود به &laquo;ییل&raquo; اما پول زیادی می&zwnj;خواهد<a href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> که بچه&zwnj;های کارگر و کارمند عادی آمریکایی نمی&zwnj;توانند بپردازند، پس بچه&zwnj;های همان دانشجوی سابق و سیاستمدار و تاجر فعلی هستند که به &laquo;ییل&raquo; می&zwnj;روند. بچه&zwnj;های کارگر اگر به دانشگاه راه یابند در سطوح دیگری است که ایشان را برای کار در درون ساختاری اقتصادی تحت مدیریت نخبگان آماده می&zwnj;سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">حال که دانستیم طبقه&zwnj;ی برتر، نه فقط عده&zwnj;ای پولدار، بلکه گروهی پولدار و سیاستمدار و دانشگاهی و شخصیت&zwnj;های معروف هنری و غیره هستند، و نیز دانستیم که حفظ جایگاه برتر آنها به هیچ&zwnj;وجه با جنبه&zwnj; نظری، روی کاغذ و قانونی دمکراسی در تضاد نیست، بگذارید به بحث اصلی این نوشتار که قدرت است باز گردیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قدرت ابزاری است که نخبگان لازم دارند تا نظم اجتماعی را حفظ کنند. هرچه این قدرت در دست افراد و نهادهای محدودتری باشد بهتر است. اما اگر ضرورت&zwnj;های مدیریتی یا جلب افکارعمومی ایجاب کند که قدرت خیلی هم متمرکز نباشد، این طبقه ترجیح می&zwnj;دهد که افراد و نهادهای دارای قدرت از میان کسانی باشند که به دستگاه ارزشی نخبگان باور دارند<a href="#_edn6" name="_ednref6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> و در مسیر بازتولید آن تلاش می&zwnj;کنند.<a href="#_edn7" name="_ednref7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> برای همین، دو حزب اصلی آمریکا، بدون هیچ گونه خصومت و تاسف آن چنانی، قدرت حکومتی را میان خویش دست به دست می&zwnj;کنند و از بابت سپردن امور به مدت چهار یا حتی هشت سال به دست حزب رقیب نگرانی چندانی به خود راه نمی&zwnj;دهند. یک دلیل این امر البته آن است که با گرفتن قدرت در قوه&zwnj; مجریه، قدرت در قوه مقننه به طور لزوم در دست همان حزب نیست بلکه حزب دیگر می&zwnj;تواند اکثریت را در کنگره داشته باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;اصولا افکار عمومی در آمریکا یا حتی در فرانسه طوری شکل گرفته که برای قوه&zwnj; مجریه به یک حزب و برای مجلس به نمایندگان حزب دیگر رای می&zwnj;دهد تا به قول خود &laquo;توازن&raquo; ایجاد کنند. این امر در واقع تقسیم نهادهای قدرت است میان دو حزبی که اعضایش به طور مشترک در میان نخبگان جامعه هستند و از آن جایی که این نخبگان مجهز به دستگاه فکری کمابیش همانند در مسیر حفظ نظم اجتماعی هستند تقسیم کار میان آنان و براساس نتایج انتخابات تاثیری در مسیر ندارد.<a href="#_edn8" name="_ednref8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>این نظم اجتماعی دیگر چیست؟ </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">گفتیم که قدرت، ابزار نخبگان است برای حفظ نظم اجتماعی. به این ترتیب می&zwnj;بینیم مبنای توزیع نقش و سهم از قدرت باز می&zwnj;گردد به این مهم که آیا در مسیر حفظ نظم اجتماعی است یا در راه تغییر نظم اجتماعی. پس، دو امر را تفکیک می&zwnj;کنیم: نظم اجتماعی و دمکراسی را. نظم اجتماعی تعیین کننده&zwnj; نوع روابطی است که براساس آن قدرت&zwnj;های چهارگانه - سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی - <a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> توزیع می&zwnj;شوند؛ دمکراسی قانونی است که نوع روابط این قدرت&zwnj;ها را روی کاغذ تعیین می&zwnj;کند. واقعیت توزیع قدرت اما با توزیع نظری قدرت می&zwnj;تواند فاصله&zwnj; بسیار داشته باشد. یعنی ممکن است قانون اساسی دمکراتیک یک کشور یک حرف را بزند و توزیع واقعی قدرت به گونه&zwnj;ی دیگری باشد. این تفاوت باید فهم و درک و مطرح شود تا مورد توجه مردم قرار گیرد، اما اگر مردم یاد گرفته باشند که به ظاهر قضایا بسنده کنند، بدیهی است که حفظ شکل و پیشبرد هر محتوای متفاوت و حتی متناقض می&zwnj;تواند ممکن باشد. باور به زندگی در یک دمکراسی و زندگی در یک دمکراسی در واقع می&zwnj;تواند متفاوت باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به&zwnj;طور مثال چندی پیش اعضای مجلس کنیا تصویب کردند که به هر یک از نمایندگان مبلغ یک صد و ده هزار دلار پاداش پرداخت شود. کار آنها قانونی است و براساس اختیاراتی انجام شده که دمکراسی روی کاغذ به آنها داده است. اما آیا مردم کنیا هم این را می&zwnj;پذیرند؟ <a href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> در ورای وجه ایده&zwnj;آلیستی خود و در یک نگاه کارکردی، دمکراسی یک ابزار قانونی برای حفظ نظم اجتماعی است. بر این مبنا، هر آن&zwnj;چه که نظم اجتماعی را حفظ کند دمکراتیک و در یک معنا، قانونی و قابل قبول معرفی می&zwnj;شود و هر آن&zwnj;چه که بخواهد نظم اجتماعی را به هم زند می&zwnj;تواند برچسب &laquo;غیر قانونی&raquo; به خود گیرد و به این واسطه نهادهای خاصی با آن برخورد کنند. معیار مشروعیت به این ترتیب از مردم به سوی نهادها منتقل می&zwnj;شود، نهادهایی که می&zwnj;گویند مشروعیت مردم را با خود دارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این صورت، باید دید که نظم اجتماعی چگونه نظامی را حفظ می&zwnj;کند. اگر در جامعه&zwnj;ای، آزادی و عدالت اجتماعی و ارزش&zwnj;هایی مثل این در حالت متوازن خویش و با سمت و سوی عمل&zwnj;گرایانه برای تامین نیازها و خوشبختی اعضای جامعه پیاده می&zwnj;شود، می&zwnj;توان صحبت از یک نظم اجتماعی انسانی و معقول کرد. نظمی که حق مساوی &ndash; به معنای نسبی اما رو به تکامل &ndash; برای هر عضو جامعه قائل است تا از امنیت و رفاه و آسایش برخوردار باشد و راه خوشبختی فردی خود را دنبال کند. چنین نظم اجتماعی سازنده، اخلاق&zwnj;مدار و انسانی لایق دفاع و حفظ و تداوم است. اما اگر با جامعه&zwnj;ای مواجه هستیم که در آن، فقر و نابرابری بیداد می&zwnj;کند، حفظ نظم اجتماعی چه معنایی جز تداوم فقر و نابرابری خواهد داشت؟ این سوال ما را به باریک&zwnj;بینی در ماهیت دمکراسی دعوت می&zwnj;کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دمکراسی زیر ذره بین</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">دمکراسی در علوم سیاسی یک شکل است اما در جامعه&zwnj;شناسی یک محتوا. عملکرد<a href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span dir="LTR">[11]</span></a> دمکراسی یک چیز است و کارکرد<a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span dir="LTR">[12]</span></a> آن چیز دیگری است. وقتی با ذره بین جامعه&zwnj;شناختی به دمکراسی آمریکا، به عنوان یک مثال نگاه می&zwnj;کنیم، درمی&zwnj;یابیم که موضوعات فراوانی وجود دارند که ما را از برداشتی ساده<span dir="LTR">&zwnj;</span>انگارانه از این سیستم، آن&zwnj;گونه که در کتاب&zwnj;های درسی آمده، برحذر می&zwnj;دارند. به طور نمونه آخرین مطالعه&zwnj; انجام شده روی سناتورهای سنای آمریکا نشان می&zwnj;دهد که در سال ۲۰۱۱ میلادی ۴۷ درصد از آن&zwnj;ها میلیونر محسوب می&zwnj;شده&zwnj;اند. در سال ۲۰۱۰ متوسط درآمد یک عضو کنگره بالغ بر ۲.۵۶ میلیون دلار در سال بوده است.<a href="#_edn13" name="_ednref13" title=""><span dir="LTR">[13]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چرا این عدد جالب است؟ باید بدانیم که میلیونرها تنها ۱ درصد جمعیت آمریکا را تشکیل می&zwnj;دهند، ولی در سنای آمریکا میلیونرها ۴۷ درصد کرسی&zwnj;ها را در اختیار دارند. به عبارت دیگر، ۴۷ برابر بیشتر از آن چه یک لایه&zwnj; اقتصادی در جمعیت آمریکا بتواند نماینده مدافع منافع خویش در مجلس داشته باشد. این افراد در کنگره برای آن یک درصدی که به آن تعلق دارند، هر کاری می&zwnj;کنند تا امتیازات این اقلیت زیر سوال نرود. پس، حفظ نظم اجتماعی برای این افراد ضروری است. این نماینده&zwnj;ها با رای مردم به مجلس می&zwnj;آیند، همان مردمی که می&zwnj;روند کار می&zwnj;کنند تا مالیات بالایی را که این سناتورها تعیین کرده&zwnj;اند پرداخت کنند، این در حالی&zwnj; است که این سناتورها می&zwnj;توانند به طور جدی برای معافیت مالیاتی اقلیتی که به آن تعلق دارند تلاش کنند و اغلب چنین هم می&zwnj;کنند. <a href="#_edn14" name="_ednref14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در این دیدگاه دمکراسی غربی نوعی دمکراسی نخبگان است که با مشارکت موردی و سمت یافته&zwnj;ی مردم انجام می&zwnj;شود. سمت و سو را نخبگان شکل می&zwnj;دهند و رای را مردم. آن&zwnj;چه این جمع محدود نخبگان را پیوند می&zwnj;دهد باور آنهاست به ضرورت حفظ نظم اجتماعی برای &laquo;سعادت همگان&raquo;، هر چند که می&zwnj;دانند که این &laquo;سعادت&raquo; برای جمع محدود آنها بیشتر فراهم است تا اکثریت بزرگی در جامعه.<a href="#_edn15" name="_ednref15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در بین این نخبگان یک آگاهی وجود دارد نسبت به این که هر گونه اقدام برای تغییر منطق حاکم بر این نظم اجتماعی می&zwnj;تواند آسیب&zwnj;رسان و خطرناک باشد، در نتیجه گرایشی محافظه&zwnj;کارانه در آنها هست که سبب می&zwnj;شود از اقدامات رادیکال یا تغییرات اساسی پرهیز کنند و یا در مقابل کسانی بایستند که به دنبال این نوع از تغییرات هستند. برای آنها حفظ و مدیریت نظم اجتماعی لازم است نه دگرگون ساختن آن.<a href="#_edn16" name="_ednref16" title=""><span dir="LTR">[16]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مراقبت شهروندی بر دمکراسی </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ورای وجه نظری دمکراسی، یک واقعیت اجتماعی، تعیین کننده&zwnj;ی درجه&zwnj;ی اصالت آن چیزی است که بر روی کاغذ و در قانون آمده و قرار است که &laquo;عدالت اجتماعی&raquo;، &laquo;آزادی&raquo; و &laquo;حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش&raquo; را تامین کند. در صورت اکتفای شهروند به پوشش &laquo;دمکراتیکِ&raquo; دمکراسی، این آخرین به یک پوسته&zwnj;ی خالی از جسم تبدیل می&zwnj;شود که فقط نامی را با خود یدک می&zwnj;کشد، در حالی که بطن و ذات آن بیشتر به نظام&zwnj;های ماقبل دمکراتیک شبیه است.<a href="#_edn17" name="_ednref17" title=""><span dir="LTR">[17]</span></a> لذا، شهروندِ جامعه&zwnj;ی دمکراتیک، حق و شاید حتی وظیفه&zwnj; دارد که به کیفیت دمکراتیک دمکراسی حاکم بر کشوری که در آن زندگی می&zwnj;کند، نظارتی جدی و مستمر داشته باشد تا مبادا در توهمی از &laquo;حاکمیت بر سرنوشت خویش&raquo;، موجودیت اجتماعی خود را عملا در دست گروه قلیلی قرار ندهد که به نام او دهه&zwnj;ها حکومت می&zwnj;کنند و از مزایا و موقعیت ومنافعی خاص و عالی بهره&zwnj;مند می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">سوالی که مطرح می&zwnj;شود این است که نظارت شهروند بر این کیفیت دمکراتیک چگونه باید باشد؟ راهکارهای آن کدامند؟</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگر شهروند تنها به مسیرهای تعیین شده توسط نخبگانی دل خوش کند که حاکمیت را میان اعضای خویش دست به دست می&zwnj;کنند، در قضاوت خود، بدون آن که بداند، تا حد زیادی از پیش، جهت داده شده است. به&zwnj;طور مثال تصور کنید که شهروندی با عضویت در یکی از دو حزب اصلی آمریکا و فعالیت مستمر در آن، می&zwnj;بیند چگونه از دل بحث&zwnj;ها و رای&zwnj;گیری&zwnj;های حوزه&zwnj;های محلی حزب، کاندیداهای درونی و بعد هم کاندیدای اصلی انتخاب شده و به رقابت انتخابات ریاست جمهوری آمریکا می&zwnj;رود. این شهروند آمریکایی می&zwnj;تواند پیش خود بگوید که من در جریان انتخاب کاندیدای حزب بودم و دیدم که رئیس&zwnj;جمهور بر اساس یک روند دمکراتیک به عنوان کاندیدا انتخاب شد و بعد هم با رای مردم به پست ریاست جمهوری دست یافت. او می&zwnj;تواند به همسر و دوستان و فرزندانش اطمینان دهد که آنها در حال زندگی در یک نظام دمکراتیک هستند. ایکاش می&zwnj;شد به همین اکتفا کرد و دمکراسی را این&zwnj;گونه سنجید و قضاوت خود را به عمقی دورتر نبرد. اما شوربختانه این کافی نیست و واقعیت، عمیق&zwnj;تر و جدی&zwnj;تر از این برداشت ظاهری است و باید به آن پرداخت.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>کاربرد بحث برای ایران </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">شاید برای بسیاری از خوانندگان ایرانیِ این نوشتار این سوال پیش آید که چرا ما ایرانی&zwnj;ها که از بند استبداد قرون وسطایی حاکم بر کشورمان رها نشده و هنوز حتی همین &laquo;دمکراسی نیم بند طبقاتی&raquo; را تجربه نکرده&zwnj;ایم، باید به فکر ماهیت &laquo;نخبه&zwnj;گرای&raquo; دمکراسی باشیم. عده&zwnj;ای خواهند گفت: آیا بهتر نیست فعلا درگیر این موضوعات نشویم و فقط به فکر رهایی از دیکتاتوری و سلام کردن به همین نوع دمکراسی توصیف شده در بالا باشیم؟ بدیهی است که اگر عده&zwnj;ای بخواهند این گونه بیاندیشند چیزی مانع آن&zwnj;ها نمی&zwnj;شود، اما وظیفه&zwnj; روشنگر است که پیچ&zwnj; و خم&zwnj;های راهی را که یک ملت می&zwnj;خواهد برای ساختن آینده&zwnj;اش انتخاب کند، به او نشان دهد تا با چشم باز وارد آن شود و بداند که چه چیزی در مسیر در انتظار اوست. اینک که ما مسیر طی شده جوامع غربی را می&zwnj;بینیم و در عین حال، شانس مشاهده&zwnj; روش&zwnj;مند این مسیر را در دل این جوامع داریم،<a href="#_edn18" name="_ednref18" title=""><span dir="LTR">[18]</span></a> چرا از این دانش و آگاهی بهره نبریم و در انتخاب مسیر آینده&zwnj; کشور خویش بهتر و دقیق&zwnj;تر و با وسواس بیشتر عمل نکنیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما کاربرد این بحث برای ایران چیست؟ این کاربرد در پیوند است با نتیجه&zwnj;گیری بحث بالا. این که دمکراسی بدون هویت اجتماعی نیست، فقط شکل نیست، فقط به تفکیک قوا بر نمی&zwnj;گردد و بهتر است شاخصی داشته باشیم که با آن دمکراسی&zwnj;ها را بسنجیم. به نظر می&zwnj;رسد آن&zwnj;چه می&zwnj;تواند به مثابه متری برای اندازه گیری قامت دمکراسی&zwnj;های موجود باشد &laquo;تقسیم اجتماعی قدرت&raquo; است. این&zwnj;که قدرت از حیث اجتماعی چگونه تقسیم شده است. در اینجا واژه&zwnj;ی قدرت را به معنای وسیع کلمه به&zwnj;کار می&zwnj;بریم که در برگیرنده چهار نوع است: سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی. برای تدقیق بحث تعریف مختصری از هر یک از این قدرت&zwnj;ها ارائه دهیم:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قدرت سیاسی: اشاره به قوای سه گانه دستگاه حکومت دارد. این واژه هم&zwnj;چنین به بازیگرانی که برای کسب قدرت حکومتی در بیرون از ساختار حاکمیت تلاش می&zwnj;کنند نیز اطلاق می&zwnj;شود. (احزاب و سازمان&zwnj;های سیاسی مدعی قدرت)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قدرت اقتصادی: توانایی مالی و مادی است برای تحقق خواست&zwnj;ها و آرزوهای خویش. هر که ثروت بیشتری داشته باشد قدرت اقتصادی بیشتری هم دارد. (افراد، شرکت&zwnj;ها و موسسات مالی و بانک&zwnj;ها و...)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قدرت اجتماعی: منظور توانایی نیروهای اجتماعی است. این نوع از قدرت در بیرون از حوزه&zwnj;ی حاکمیت قرار می&zwnj;گیرد و به توانایی قشرها و لایه&zwnj;های جامعه باز می&zwnj;گردد. (مردم عادی، کارمندان، دانشجویان، پرستاران، کارگران و ...)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قدرت فرهنگی: قدرتی است که به واسطه&zwnj;ی داشتن یک توانایی هنری و یا فرهنگی در اختیار یک فرد یا گروه است. (مطبوعات، رسانه&zwnj;ها، هنرمندان، نویسندگان و...)</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این تفکیک می&zwnj;بینیم که آن&zwnj;چه در جامعه تعیین کننده است گستره&zwnj;ی توزیع و توازن تعامل این چهار نوع قدرت است. به عبارت دیگر، هریک چه سهمی در حفظ، تثبیت یا تغییر نظم اجتماعی دارند. در این تحلیل، به&zwnj;طور عمومی، وزن هر یک از این قدرت&zwnj;ها در پیوند با اهمیت آن در حفظ نظم اجتماعی سنجیده می&zwnj;شود. زیرا آن چه معیار است این است که چه فرد یا نیرویی می&zwnj;خواهد نظم حاکم را زیر سوال برد یا آن را پایدار سازد. جابجایی و توزیع قدرت و حتی سپردن مسئولیت&zwnj;های مدیریتی در سطوح مختلف تا زمانی که در راستای حفظ نظم اجتماعی است مشکلی نمی&zwnj;آفریند و می&zwnj;تواند توسط &laquo;نخبگان&raquo; جزیی از بازی دمکراتیک محسوب شود، مشکل از زمانی آغاز می&zwnj;شود که فرد یا نیرویی بخواهد با بهره&zwnj;وری از قدرت خویش این نظم اجتماعی را زیر سوال برد.<a href="#_edn19" name="_ednref19" title=""><span dir="LTR">[19]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به این ترتیب می&zwnj;بینیم که یک آزمایشگاه عظیم واقعی چند صد میلیونی<a href="#_edn20" name="_ednref20" title=""><span dir="LTR">[20]</span></a> در اختیار ما ایرانیان است تا ببینیم برای آینده&zwnj;ی کشور خود چه می&zwnj;خواهیم: دمکراسی متداول را یا نظم اجتماعی مبتنی بر عدالت را؟ اولی به&zwnj;طور لزوم با خود دومی را ندارد اما دومی برای تحقق خود باید که اولی را به عنوان شیوه&zwnj;ی مدیریتی جامعه برگزیند. با معیار قرار دادن محتوا و نه شکل، می&zwnj;توانیم از همین حالا مسیر و انتخاب درستی را پیش بگیریم. به جای رفتن به سوی یک حداقل&zwnj;گرایی عادت شده و حتی درونی&zwnj;شده در بسیاری از ایرانیان، اعم از روشنفکران و سیاسیون و مردم، می&zwnj;توانیم با قدری فاصله گرفتن از نسخه&zwnj;های عجولانه و هیجانی، به فکر آن باشیم که گزینه&zwnj;ای را مد نظر قرار دهیم که در خود توانایی و پتانسیل ساختن جامعه&zwnj;ای بهتر را دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>دمکراسی مبتنی بر تجربه&zwnj; تاریخی برای ایران</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به جای گفتن این&zwnj;که اول دمکراسی بسازیم تا بعد با آن، یک نظم اجتماعی انسانی را بنا کنیم، می&zwnj;توانیم بگوییم اول نظم اجتماعی انسانی را تعریف و تدقیق کنیم تا براساس آن دمکراسی را مسیربندی کنیم. اما چگونه؟ راه کار زیاد دشوار نیست: به جای تمرکز تنها روی قدرت سیاسی، که در قالب دمکراسی غربی به&zwnj;طور برجسته&zwnj;ای به سوی حفظ نظم اجتماعی و ثبات آن میل می&zwnj;کند، بهتر است به سوی قدرت اجتماعی برویم که می&zwnj;تواند مراقب کیفیت نظم اجتماعی باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">وقتی جامعه&zwnj;ای داشته باشیم که در آن قدرت به لایه&zwnj;های مختلف جامعه توزیع شده باشد، حتی اگر قرار باشد بر اساس نظم حاکم، برخی لایه&zwnj;ها مورد ستم قرار گیرند، این لایه&zwnj;ها می&zwnj;توانند با قدرت اجتماعی خویش به این موضوع واکنش نشان داده و نظم حاکم ناعادلانه را به چالش بکشند. در این حالت، قدرت سیاسی یگانه منبع تصمیم&zwnj;گیری در مورد نظم اجتماعی نیست، به&zwnj;ویژه آن که دیدیم چگونه این قدرت می&zwnj;تواند توسط کسانی که خواهان حفظ و تثبیت نظم حاکم هستند قبضه شود. هم&zwnj;چنین صاحبان قدرت اقتصادی نمی&zwnj;توانند با بهره بردن از ثروت خویش خط خاصی را به جامعه تحمیل کنند. قدرت اجتماعی می&zwnj;تواند در مقابل سوءاستفاده&zwnj;های منفعت طلبانه&zwnj;ی قدرت اقتصادی ایستادگی کند. قدرت اجتماعی می&zwnj;تواند در مقابل قدرت فرهنگی و ارتباطی در اختیار ثروتمندان، فرهنگ دیگری را تشویق و ترغیب کند و روند تسلیم روانشناختی در جامعه را در مقابل صاحبان قدرت مختل سازد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قدرت اجتماعی اما یک حرف و ایده نیست، باید قالب مشخص مادی و اجرایی به خود گیرد. به همین دلیل تنها زمانی می&zwnj;توانیم از این اصطلاح استفاده کنیم که مردم توانایی دخالت&zwnj; عملی بر تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;ها و شکل&zwnj;گیری روند جریانات حاکم بر زندگی اجتماعی و اقتصادی را داشته باشند. قدرت اجتماعی به شکل جمع&zwnj;هایی است حرفه&zwnj;ای، شهروندی، فرهنگی و مدنی متشکل از مردم عادی که برای بهزیستی خویش به کار تیمی مدیریتی هدفمند در حوزه&zwnj;های مختلف زندگی می&zwnj;پردازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;از طریق این مشارکتِ شهروندمحور است که گروه نخبگان نمی&zwnj;توانند یگانه تصمیم&zwnj;گیرندگان امور جامعه باشند؛ مردم در آن&zwnj;چه قرار است بر آنها رود، به&zwnj;طور مستقیم و نهادینه مشارکت می&zwnj;کنند. این روند، نخست در سطح خرد و در درون لایه&zwnj;های پایین جامعه شروع می&zwnj;شود و به تدریج می&zwnj;تواند به سطوح میانی و کلان هم برسد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>لطفا واقع گرایی فراموش نشود! </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما زیاد تند نرویم؛ آیا می&zwnj;توان انتظار داشت که از همین حالا این روند در ایران شکل گیرد؟ به عبارت دیگر آیا ممکن است ما به واسطه&zwnj; کنار زده شدن رژیم کنونی شاهد بروز نظامی باشیم که در آن، حرف اول را قدرت اجتماعی می&zwnj;زند؟ پاسخ واقع&zwnj;گرایانه به احتمال زیاد منفی است. به عبارت دیگر، ما نمی&zwnj;توانیم از یک استبداد&zwnj;سالاری خشن مذهبی &ndash; با تمام عوارض و آثار ریشه&zwnj;ای آن در جامعه استبداد&zwnj;زده - به یک مردم&zwnj;سالاری اجتماعی وارد شویم. این اگر به&zwnj;طور نظری ناممکن نباشد، از حیث عملی ممکن جلوه نمی&zwnj;کند. به همین دلیل باید یک فرایند چند مرحله&zwnj;ای را در این میان تصور کرد:</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">نخست گذر از دیکتاتوری مذهبی کنونی به حکومتی متعهد به نوعی دمکراسی، که حداقل فضای لازم برای بازسازی نهادهای مدنی و شهروندی را فراهم می&zwnj;کند. بعد، گسترش این نهادها با هدف به کارگیری قدرت اجتماعی به عنوان &laquo;ضدقدرت&raquo; و تقویت و نهادینه کردن آن در این نقش. سپس، تبدیل قدرت اجتماعی به یک قدرت پویا و در حال گسترش برای تصاحب حوزه&zwnj;ها و رده&zwnj;های مدیریتی جامعه به منظور گسترش مشارکت مدیریتی مستقیم مردم در اداره&zwnj; امور جامعه.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آن چه از حالا باید در تدارک آن بود، نخست پرورش و ارائه دادن &laquo;نظریه&zwnj; قدرت اجتماعی&raquo; است، به طریقی که این مفهوم و مصادیق آن برای ایرانیان آشناتر شود و بتواند کنجکاوی روشنفکر، سیاسی&zwnj;کار و کنشگر ایرانی را برانگیزد. در سایه&zwnj; رشد نظری می&zwnj;توان حداقل&zwnj;هایی از آماده سازی را برای زمانی به دست آوریم که قرار است قدرت اجتماعی نقش ضد قدرت را ایفا کند. ضدقدرت نیروی جامعه است برای ایستادن در مقابل زیاده&zwnj;روی&zwnj;های حکومت. نمونه&zwnj;ی بارزی از این مفهوم را چند روز پیش در مصر دیدیم. زمانی که رئیس جمهور جدید مصر، محمد مُرسی به خود اجازه داد که دادستان کل کشور را از کار برکنار کند، عده&zwnj;ای از مردم در مخالفت با این تصمیم به خیابان&zwnj;ها ریختند و تظاهرات و درگیری&zwnj;ها مرسی را وادار به عقب نشینی از تصمیم خود کرد.<a href="#_edn21" name="_ednref21" title=""><span dir="LTR">[21]</span></a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ایرانِ مجهز به دمکراسیِ نسبی آینده، مردم نیز می&zwnj;توانند با اتکاء به مفهوم ضد قدرت و مثال&zwnj;هایی مانند این مورد در مصر، خود را آماده&zwnj; برخورد با هر گونه زیاده&zwnj;روی حاکمیت&zwnj;ها کنند؛ یعنی بتوانند دست به حرکت&zwnj;های اعتراضی سازمان&zwnj;یافته و پایدار بزنند و تا مرز عقب&zwnj;راندن حکومت در تصمیم&zwnj;گیری خودکامه&zwnj;ی خود بایستند. این نوع از آمادگی است که می&zwnj;تواند این بار تغییر رژیم در ایران را تبدیل به یک تغییر واقعی کند و نه فقط یک جابجایی قدرت سیاسی.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">تا موقعی که قدرت سیاسی در ایران در مقابل خود وزنه&zwnj; مستحکم و سنگینی نبیند، دلیلی برای تلاش در مدیریت غیرخودکامه و دمکراتیک به معنای واقعی کلمه را نمی&zwnj;&zwnj;یابد؛ لذا فیلش یاد هندوستان می&zwnj;کند و به بازتولید همان استبدادگری&zwnj;های ریز و درشت می&zwnj;پردازد. تنها در سایه&zwnj; یک برخورد عملی و سازمان یافته از جانب نیروهای اجتماعی است که حاکمیت&zwnj;ها شروع به محاسبه&zwnj; دو یا سه&zwnj;باره در باره&zwnj;ی نتایج تصمیمات خود می&zwnj;کنند. ضدقدرت اجتماعی تضمین کننده&zwnj;ی سلامت قدرت سیاسی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>پانویس&zwnj;ها:</strong></p> <div> <div id="edn1"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref1" name="_edn1" title=""><span dir="LTR">[1]</span></a> ایدئولوژی و متدولوژی دو مقوله قابل تمایز هستند. ایدئولوژی دستگاه فکری از پیش تعیین شده است و متدولوژی یا روش شناسی ابزار تدقیق تفکر.</p> </div> <div id="edn2"> <p><a href="#_ednref2" name="_edn2" title="">[2]</a> Robert A. Dahl&#39;s <em>Who Governs?</em> (1961) <span dir="RTL">)</span>a study of New Haven, Connecticut<span dir="RTL">(</span></p> </div> <div id="edn3"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref3" name="_edn3" title=""><span dir="LTR">[3]</span></a> برای اطلاع از معافیت مالیاتی میلیاردی دانشگاه ییل <span dir="LTR">Yale</span> نگاه کنید به این <a href="http://www2.ucsc.edu/whorulesamerica/local/new_haven.html">منبع</a>.</p> </div> <div id="edn4"> <p><a href="#_ednref4" name="_edn4" title="">[4]</a> <a href="http://www2.ucsc.edu/whorulesamerica/power/private_cash_sets_agenda.html"><span dir="RTL">منبع</span></a></p> </div> <div id="edn5"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref5" name="_edn5" title=""><span dir="LTR">[5]</span></a> ثبت نام در رشته&zwnj;های هنر و علوم در دانشگاه &laquo;ییل&raquo; در سال تحصیلی 2012-2013 برابر با 35.500 دلار است. این میزان برای میلیون&zwnj;ها خانوار آمریکایی معادل یک سال درآمدشان، در ورای کمک&zwnj;های احتمالی است. نگاه کنید به این <a href="http://www.yale.edu/graduateschool/financial/costs.htm">منبع</a>.</p> </div> <div id="edn6"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref6" name="_edn6" title=""><span dir="LTR">[6]</span></a> در اینجاست که به اهمیت حضور روشنفکران، نویسندگان، روزنامه نگاران صاحب&zwnj;نام و دانشگاهیان در میان نخبگان پی می&zwnj;بریم. آنها هستند که در قالب محتوای آموزشی، ادبی، هنری و ارتباط جمعی ارزش&zwnj;های فکری این اقلیت را تبدیل به دستگاه فکری اکثریت می&zwnj;سازند.</p> </div> <div id="edn7"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref7" name="_edn7" title=""><span dir="LTR">[7]</span></a> نگاه کنید به: <span dir="LTR">Socialization and Hegemonic Power, G.John Ikenberry, in. Liberal Order &amp; Imperial ambition (2006)</span></p> </div> <div id="edn8"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref8" name="_edn8" title=""><span dir="LTR">[8]</span></a> &nbsp;برای یکی از بهترین کارهای پژوهشی در این زمینه که شهرت جهانی دارد مراجعه کنید به:</p> <p>Who Governs?: Democracy and Power in an American City, Second Edition (Yale Studies in Political Science)<span dir="RTL">- </span>Robert A. Dahl</p> </div> <div id="edn9"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref9" name="_edn9" title=""><span dir="LTR">[9]</span></a> این قدرت&zwnj;ها را قدری پایین&zwnj;تر در همین نوشتار توضیح داده&zwnj;ایم.</p> </div> <div id="edn10"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref10" name="_edn10" title=""><span dir="LTR">[10]</span></a> <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/rolling_news/2012/10/121009_l03_rln_kenya_parliament.shtml">تظاهرات اعتراضی</a> علیه پرداخت پاداش به نمایندگان مجلس کنیا.</p> </div> <div id="edn11"> <p><a href="#_ednref11" name="_edn11" title="">[11]</a> Operatioal aspect</p> </div> <div id="edn12"> <p><a href="#_ednref12" name="_edn12" title="">[12]</a> Functional aspect</p> </div> <div id="edn13"> <p><a href="#_ednref13" name="_edn13" title=""><strong>[13]</strong></a> 47% of Congress Members Millionaires &mdash; a Status Shared by Only 1% of Americans<span dir="RTL">.</span> <span dir="RTL">(<a href="http://abcnews.go.com/blogs/politics/2011/11/47-of-congress-members-millionaires-a-status-shared-by-only-1-of-americans/">منبع</a>) </span></p> </div> <div id="edn14"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref14" name="_edn14" title=""><span dir="LTR">[14]</span></a> بر اساس یک گزارش ۲۵ درصد میلیونرهای آمریکا کمتر از خانواده&zwnj;های طبقه ی متوسط مالیات می&zwnj;پردازند. نگاه کنید به <a href="http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-20120147-503544.html">اینجا</a>.</p> </div> <div id="edn15"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref15" name="_edn15" title=""><span dir="LTR">[15]</span></a> در سرزمینی که &laquo;رویای آمریکایی&raquo; (<span dir="LTR">American dream</span>) دائم در وسایل ارتباطی اداره شده توسط نخبگان جامعه برای مردم تکرار می&zwnj;شود طبق بررسی اداره آمریکا در سال ۲۰۱۱بیش از ۱۵درصد از جمعیت یعنی بالای 45 میلیون نفر در فقر زندگی می&zwnj;کنند. نگاه کنید به توضیحات موجود در<a href="http://www.census.gov/hhes/www/poverty/data/incpovhlth/2011/highlights.html"> وبسایت اداره آمار آمریکا</a>.</p> </div> <div id="edn16"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref16" name="_edn16" title=""><span dir="LTR">[16]</span></a> رعایت قواعد بازی دمکراتیک به گونه&zwnj;ای است که صدای کسانی را که درخواست تغییر رادیکال دارند خفه نمی&zwnj;کنند اما همین قواعد دست نخبگان را به حدی باز می&zwnj;گذارد که بتوانند اکثریت را آن گونه که می&zwnj;خواهند مورد پیام&zwnj; و آموزش قرار دهند. خنثی&zwnj;سازی افکار رادیکال در جوامع دمکراتیک مورد بحث به طور معمول فیزیکی و فراقانونی نیست، فکری و قانونی است.</p> </div> <div id="edn17"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref17" name="_edn17" title=""><span dir="LTR">[17]</span></a> در نظام&zwnj;های پیشادمکراتیک اراده خودکامه یک فرد یا یک تعداد بسیار اندک بود که سرنوشت میلیون&zwnj;ها نفر &laquo;رعیت&raquo; را تعیین می&zwnj;کرد.</p> </div> <div id="edn18"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref18" name="_edn18" title=""><span dir="LTR">[18]</span></a> به طور مثال نگارنده به عنوان یک جامعه&zwnj;شناس ایرانی مقیم غرب می&zwnj;تواند با مشاهده و تحلیل آن چه در اینجا می&zwnj;گذرد چشم&zwnj;انداز آن چه را که قرار است دهه&zwnj;ها بعد در ایران بگذرد، بر اساس فرضیه&zwnj;سازی و احتمال ببیند و آن را با هموطنان خود در میان بگذارد.</p> </div> <div id="edn19"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref19" name="_edn19" title=""><span dir="LTR">[19]</span></a> به&zwnj;طور مثال نشریه&zwnj;ای که می&zwnj;خواهد با قدرت فرهنگی خود پایه&zwnj;های فکری نظم اجتماعی حاکم را به چالش بکشد.</p> </div> <div id="edn20"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref20" name="_edn20" title=""><span dir="LTR">[20]</span></a> منظور واقعیت دمکراسی در بسیاری از کشورها از قاره اروپا گرفته تا آمریکا و کانادا و حتی هند یک میلیارد نفری است.</p> </div> <div id="edn21"> <p dir="RTL"><a href="#_ednref21" name="_edn21" title=""><span dir="LTR">[21]</span></a> محمد مرسی با <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/10/121013_l31_egypt_prosecutor_murci.shtml">ابقای دادستان کل مصر</a> موافقت کرد.</p> </div> </div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/19/21571#comments انديشه زمانه دموکراسی دمکراسی شهروندمحور طبقه برتر قدرت اجتماعی نابرابری نخبگان کورش عرفانی Mon, 19 Nov 2012 12:08:23 +0000 politics 21571 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/11/21584 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/11/21584" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> بخش‌هایی از سخنرانی لوک بولتانسکی جامعه شناس فرانسوی و نویسنده کتاب &quot;روح سرمایه‌داری&quot; به مناسبت دریافت جایزه پترارکا </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> لوک بولتانسکی </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-motarjem"> <div class="field-label">برگردان:&nbsp;</div> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> اکبر فلاح‌زاده </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="450" height="300" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/boltanski.jpg?1353431988" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">لوک بولتانسکی - &nbsp;در اروپا گرایشی ضد دمکراتیک با رنگ و لعاب ناسیونالیسم در حال شکل&zwnj;گیری است که فرانسه را هم بی&zwnj;نصیب نگذاشته است. این گرایش از موضع سهل&zwnj;انگارانه کشورهای دمکراتیک در قبال&nbsp; مهاجران خارجی انتقاد می&zwnj;کند، بازگشت به ارزش&zwnj;های حقیقی و سنتی را می&zwnj;طلبد و بر مرزکشی بین زن و مرد، دولت&zwnj;ها و طبقات اجتماعی پای می&zwnj;فشارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">سخنگویان این گرایش&zwnj;، با حرارتی یکسان به تقبیح قدرت پول، بانک&zwnj;ها و سرمایه&zwnj;داری مشغولند. البته این بد و بیراه&zwnj;ها زیاد متوجه&nbsp; بی&zwnj;عدالتی&zwnj;ها نمی&zwnj;شود که نتیجه طبیعی انباشت سرمایه است، بلکه به&zwnj;طور خاص و مشخص به سرمایه&zwnj;داری مالی حمله می&zwnj;کند که عامل گریز سرمایه تولیدی، بیکاری کارگران و محو هویت ملی و سنت&zwnj;هاست.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در دهه سی میلادی نیز این بحث&zwnj;ها در جهان غرب رواج زیادی داشتند و امروز هم این تبلیغات از سرگرفته شده&zwnj;اند. برای درک این نظرات، باید به چارچوب ایدئولوژیکی بنگریم که اروپایی&zwnj;ها در آن از قرن نوزدهم تاکنون به بحث پیرامون دمکراسی مشغول بوده&zwnj;اند. هسته اصلی این نظرات، مشکل لیبرالیسم است، همان لیبرالیسمی که سرمنشا &quot;انتخاب دمکراتیک&quot; به مفهوم امروزی آن تلقی می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">لیبرالیسم از همان آغاز برای خودش دو حریف تراشید که بسته به موقعیت، جنبه سیاسی یا اقتصادی آن را هدف می&zwnj;گیرند. لیبرالیسم از نظر سیاسی بر استقلال فردی، نرمش نسبت به الگوهای مختلف زندگی، گشودگی در قبال جهان پیرامون و هویت مبتنی بر قانون و حقوق شهروندی تاکید دارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما لیبرالیسم از نظر اقتصادی روی دیگری دارد: از مالکیت و آزادی فعالیت تجاری و تخصیص عوامل تولید به بازار دفاع می&zwnj;کند که این شامل دفاع از تبدیل انسان به کالا هم می شود. بیخود نیست که لیبرالیسم را همپای صعود سرمایه&zwnj;داری به قدرت می&zwnj;دانند. به این قرار، لیبرالیسم تاحدی توجیه سرمایه&zwnj;داری یا به عبارتی اخلاق آن است. البته سرمایه&zwnj;داری همیشه در تلاش بوده تا خود را به دام مطالبات لیبرال نیندازد و با تبانی جلوی رقابت را بگیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این توضیحات، محدوده ایدئولوژیک بحث ما در مورد دمکراسی شکل یک مثلت به خود می&zwnj;گیرد: در راس این مثلت چیزی است که هر دو جنبه سیاسی و اقتصادی را در خود دارد و می&zwnj;توانیم آن را لیبرالیسم بنیادین بنامیم. یک گوشه دیگر قضیه، نقطه تبلور گرایشات اقتدارگرایانه ناسیونالیستی، بیگانه&zwnj;ستیزانه و سنتی است که مخالفان لیبرالیسم سیاسی را برافروخته می&zwnj;سازد. گوشه سوم هم در برگیرنده گرایشات ضد لیبرالیسم اقتصادی است که غالبا به نوعی سنت سوسیالیستی اتکا دارند.&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این ساختار سه ضلعی را نمی&zwnj;شود به تقابل کلی راست و چپ تقلیل داد. ائتلاف&zwnj;هایی پیوسته بنا به شرایط سیاسی اقتصادی روز شکل می&zwnj;گیرند و چه بسا لیبرال&zwnj;ها در مواجهه با ناسیونالیسم به گرایشات سوسیالیستی نزدیک شوند. آنها هر وقت هم احساس کنند که سوسیالیسم دارد شکل تهدید به خود می&zwnj;گیرد، راه خود را کج می&zwnj;کنند و به ائتلاف با گرایشات اقتدارگرایانه ناسیونالیستی می پردازند. یک نمونه از رنگ عوض کردن&zwnj;های این چنینی را می&zwnj;توان در جاذبه جبهه ملی راستگرای ژان ماری لوپن برای حزب راست میانه &quot;اتحاد برای جنبش مردمی&quot; در همین انتخابات اخیر فرانسه دید. این همان حزبی است که سال ۲۰۰۷ نیکلا سرکوزی را نامزد ریاست جمهوری کرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در مقابل، گرایش&zwnj;های متکی بر سنت&zwnj;های ملی و مخالف لیبرالیسم سیاسی می&zwnj;توانند به اقتضای شرایط، بحران اجتماعی را محور گفتمان خود سازند و مشکلات اقتصادی را نتیجه بحرانی اخلاقی بدانند که عامل آن چیزی جز سیاست&zwnj;های خودخواهانه و فردگرایانه لیبرالیستی و بی توجهی به هویت ملی نیست. گرایشاتی با زمینه سوسیالیستی هم به نوبه خود می&zwnj;توانند به مسیر ناسیونالیستی بیفتند و ارزش&zwnj;های قدیمی کار و خانواده و سنت و توده&zwnj;گرایی را رواج دهند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در هر یک از این موارد، اصطلاح دمکراسی بنا به درکی که این گرایش&zwnj;ها از دولت دارند رنگ به رنگ می&zwnj;شود. جریانات ضد لیبرال دولت را موظف به ایجاد ارزش&zwnj;های معینی می&zwnj;دانند. این نگاه اخلاق&zwnj;گرایانه به قدرت، فردگرایی را&nbsp; مترادف با خودبینی دانسته و آن را محکوم می&zwnj;کند. این نگرش، گاه پلیس مسلح را به حراست از شهروندان محترم در مقابل عوام بی سر و پا می&zwnj;خواند. گاهی هم پشتیبان &quot;مردم شریف و نجیب&quot; در راه حفظ سنت&zwnj;ها می&zwnj;شود، به حمایت از زبان شسته رفته آموزگاران در برابر گفتار کوچه بازاری دانش&zwnj;آموزان بر می&zwnj;خیزد و در عین حال فراموش نمی&zwnj;کند که زاغ غریبه&zwnj;ها را چوب بزند و حساب آنهایی را برسد که مدارک لازم و کافی ندارند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این همه، لیبرالیسم بنیادین خود را به واقع آزادی&zwnj;خواه می&zwnj;داند و مدعی است که سرمایه&zwnj;داری اگر خوب درک شود و بر مسئولیت&zwnj;پذیری و رقابت سالم بین افراد و موسسات دولتی مبتنی باشد، بهترین خاکریز برای حفاظت &quot;جامعه باز&quot; در مقابل دشمنانش خواهد بود. اما این لیبرالیسم با در نظر گرفتن یاس، خشم و شورش&zwnj;های اجتماعی، می&zwnj;تواند نقشی نظم&zwnj;دهنده در جامعه نیز ایفا کند. البته با برداشت خاص خود از عدالت که جانب افراد موفق در کار را &zwnj;بگیرد و چشم بر ناکامان فرو &zwnj;ببندد. زیرا واماندگی ناشی از ضعف&zwnj;های فردی است و قربانیان خود مقصرند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در اروپای بعد از جنگ، جریانی علیه ناسیونالیسم، سنت&zwnj;گرایی و همچنین لیبرالیسم بنیادین قدرت گرفته است. این جریان با اتکاء به &quot;دمکراسی اجتماعی&quot; یا &quot;اقتصاد&nbsp; اجتماعی مبتنی بر بازار&quot; نظراتی نیز از سوسیالیسم و لیبرالیسم سیاسی وام گرفته است. از نگاه این جریان، سیطره قدرت جنبه بازدارنده دارد و باید حافظ تعادل بین بازار و دخالت دولت باشد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">یکی از مشکلات امروز دمکراسی در اروپا این است که این جریان دیگر نمی&zwnj;تواند بر سر وعده&zwnj;های خود بماند. زیرا سرمایه&zwnj;داری مالی و شرکت&zwnj;های بزرگ تا حد ممکن خود را از نظارت خزانه&zwnj;داری خارج کرده&zwnj;اند. اگر قرار بود توافقی بنا به همین اقتصاد بازار اجتماعی حاصل شود؛ یعنی دولت در ایجاد ساختار لازم برای آموزش نیروی کار نقشی مرکزی ایفا کند و مالیات&zwnj;ها را افزایش دهد، این توافق پس از لیبرالیزه شدن سرمایه&zwnj;داری نقش بر آب شده است. سرمایه&zwnj;داری به نوعی از عهده بحران برآمده و آن را به جامعه&zwnj;&zwnj;ای منتقل کرده که بی&zwnj;عدالتی در آن بخاطر بیکاری و بحران&zwnj;های اجتماعی بیش از پیش شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آرایش&zwnj;های عقیدتی یاد شده، چشم&zwnj;اندازهایی دارند که به هیچ&zwnj;وجه تماما دمکراتیک نیستند. تاریخ به ما می&zwnj;آموزد و رویدادها هنوز آن قدر کهنه نشده&zwnj;اند که تهدیدشان را از یاد ببریم. افکار ضد لیبرالیسم سیاسی به فاشیسم منجر شدند و گرایش&zwnj;های ضد لیبرالیسم اقتصادی هم به &quot;سوسیالیسم واقعا موجود&quot;.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">همین&zwnj;جا باید اعتراف کرد که دمکراسی پارلمانی با شکلی از اعمال قدرت همساز است که نمی&zwnj;شود در آن آرمان &quot;قدرت مردم برای مردم&quot; را دید. نزدیکی نخبه&zwnj;های سیاسی و اقتصادی در چندین&nbsp; سیستم حکومتی مبتنی بر دمکراسی، این تردید را ایجاد می کند که گویا در بر همان پاشنه می&zwnj;چرخد و ما همچنان با همان قدرت الیگارشی سر و کار داریم. این حکومت&zwnj;ها با مستمسک قرار دادن امنیت عمومی از شفافیت سر باز می زنند و به همان کنترل و اعمال محدودیتی متوسل می&zwnj;شوند که دولت&zwnj;های پلیسی.&nbsp; یک نمونه&zwnj;اش مبارزه با تروریسم در آمریکا به ریاست جرج دبلیو بوش است که&nbsp; شکنجه و زندان&zwnj;های مخفی به بار آورد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اینک بگذارید به مفهوم &quot; مصلحت ملی&quot; بپردازیم. در این مفهوم تصوری نهفته که گویی دولت باید مانند یک فرد، دارای اخلاقی ویژه باشد که او را فراتر از اختلافات حزبی و به ویژه مذهبی قرار می&zwnj;دهد. حال آنکه اساسا دولت در شکل امروزین خود پس از پایان جنگ&zwnj;های مذهبی پدید آمده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اینک در دولت اخلاقی حاکم است که فارغ از محدودیت&zwnj;های اخلاق روزمره به تمامی در خدمت دفاع از منافع ملی است. یک نمونه از سماجت وجود &quot; مصلحت ملی&quot; را می&zwnj;توان در قیل و قال اخیر بعضی از کله گنده&zwnj;ها در واکنش به افشاگری&zwnj;های جولیان آسانژ دید. آسانژ مکاتبات دیپلماتیک را در اینترنت منتشر کرد اما انگار با این کار به زندگی خصوصی حکومت آسیب زده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بسیار محتمل است که دمکراسی&zwnj;های پارلمانی به علت نگرانی از خطرات نهفته در ذات دولت و برای دفع آنها پدید آمده&zwnj;باشند. با این حال وجود این دمکراسی&zwnj;ها، تضمینی بر عدم بروز انحرافات اقتدارگرایانه نیست.از چهل سال پیش جامعه&zwnj;شناسی دارد روی &quot;ساخت اجتماعی واقعیت&quot; کار می&zwnj;کند. این مفهوم در درجه نخست کمک می&zwnj;کند تا تفاوت&zwnj;هایی را بفهمیم که در اجتماعات گوناگون، عادی و غیرعادی نامیده می&zwnj;شوند. نهادها در ساخت اجتماعی واقعیت و تعادل بخشیدن به آن نقش محوری دارند. اما آنچه دمکراسی می&zwnj;&zwnj;نامیم، یک شکل سیاسی است که در قالب آن این قدرت نهادها، مدام با انتقاد مواجه می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">همین که انتقاد از صحنه&nbsp;بیرون برود ، آن روی دیگر نهادها عیان می&zwnj;شود. همان که پیر بوردیو، جامعه&zwnj;شناس و مردم&zwnj;شناس سرشناس فرانسوی به آن &quot;خشونت سمبلیک&quot; نام داده است. در چنین صورتی فقط آنها، یعنی نهادها هستند که تعیین می&zwnj;کنند چه چیزی واقعی و چه چیزی ممکن است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این نوع از سلطه شکل&zwnj;های مختلفی دارد. در یکی از این صورت&zwnj;ها، هر انتقادی اعم از تند&zwnj;روانه یا میانه&zwnj;روانه، بی برو برگرد سرکوب می&zwnj;شود: دولت ترور با تمام مخلفات اطلاعاتی، پلیسی، خائنان و خبرچینانش.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اما در کنار این فرم از سیطره، شکل دیگری هم هست که در آن انتقاد مجاز شمرده و حتی تشویق می&zwnj;شود، البته فقط در صورتی که بی&zwnj;بو و خاصیت باشد. به این ترتیب انتقاد یک جور غرولند برای جذب نارضایتی اجتماعی می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در ثلث آخر قرن بیستم و از آن بیشتر، از&nbsp; تقریبا از یک دهه پیش، شاهد پیدایش چنین حکومت&zwnj;هایی بوده&zwnj;ایم که من به آنها &quot;حکومت&zwnj;مدیریتی&quot; می&zwnj;گویم. این شکل از حکومت، روش&zwnj;های مدیریتی برگرفته از اقتصاد را عمومیت بخشیده و همه جا، در مدرسه، در سیستم خدمات درمانی، در فرهنگ و در تمام بخش&zwnj;های خدمات عمومی گسترانده است. این &quot;مدیریت عمومی نوین&quot; ترجیح می&zwnj;دهد که علاوه بر موسسات مختلف یک عرصه، افراد هم با یکدیگر به رقابت بپردازند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هر چند این شکل حکومت خود را هماهنگ با دمکراسی جا می&zwnj;زند، اما تمایل دارد که نقش انتقاد و همراه آن نقش سیاست را محدود سازد. در چنین حکومتی همانند رژیم ترور، انتقاد ممنوع نیست.&nbsp; با این همه، انتقاد هر چند از آزادی بیان سود می&zwnj;جوید، اما از تغییر اساسی قالبی که واقعیت اجتماعی در آن ساخته می&zwnj;شود ناتوان است. چنین به نظر می&zwnj;رسد که گویی انتقاد به واقعیت دسترسی ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">چنین حکومتی از این نظر که جلوی هرگونه تغییری را می &zwnj;گیرد، محافظه&zwnj;کار محسوب نمی&zwnj;شود. درست برعکس. این حکومت تغییر ایجاد می&zwnj;کند، اما تغییراتی که دیگر مبتنی بر انتخاب واقعی سیاسی نیستند و با ارزش&zwnj;های موجود توجیه نمی&zwnj;شوند. این تغییرات با اتکا به سلطه علوم و به&zwnj;خصوص علم اقتصاد به عنوان قوانین طبیعی عرضه می&zwnj;شوند و اصل محوری&zwnj;شان هم ضرورت است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در چنین چنین حکومتی از&nbsp;فعالان زندگی اجتماعی، به ویژه محروم&zwnj;ترین آنها انتظار نمی&zwnj;رود که خود را به خیالات بسپارند یا قربان صدقه نظم موجود بروند.&nbsp;از آنها صرفا خواسته می&zwnj;شود واقع&zwnj;گرا باشند و فداکاری لازم را&nbsp; به خرج دهند، آن هم نه به دلیل خوب بودن یا عادلانه بودن نظم موجود، بلکه به این خاطر که شرایط به هر دلیل این&zwnj;گونه است و چاره دیگری نیست.&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با این همه، اگر ما بر این مطلق&zwnj;گرایی فائق آییم که خود را مبتنی بر علم، به ویژه اقتصاد نئوکلاسیک می داند، و اگر انتقاد مجددا به واقعیت دسترسی داشته باشد، می&zwnj;توان دوباره ارزش&zwnj;های دمکراسی را به آنهایی نشان داد که ترک سیاست کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این وقتی است که پذیرفته شود واقعیت ساخته شده توسط نهادها، تنها وقتی موجه&zwnj;اند که راه&nbsp; انتقاد باز باشد. به زبان دیگر: موضوع انتقاد، موضوع اصلی دمکراسی است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>عکس</strong>:</p> <p dir="RTL">لوک بولتانسکی</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>منبع</strong>:</p> <p dir="RTL"><a href="http://www.zeit.de/2012/42/Essay-Volk-Krise-Liberalismus">دی تسایت</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>در همین زمینه:</strong></p> <p dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/reflections/2012/08/08/18072">محمدرفیع محمودیان: روحیه جدید سرمایه&zwnj;داری</a></p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2012/11/11/21584#comments انديشه زمانه اکبر فلاح زاده ایدئولوژی جامعه شناسی دمکراسی سرمایه‌داری سوسیالیسم فردگرایی لوک بولتانسکی لیبرالیسم مهاجران Sun, 11 Nov 2012 20:05:54 +0000 politics 21584 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/05/23/14723 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/05/23/14723" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> گفت‌وگو با آرش نراقی </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> محسن کاکارش </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="350" height="288" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/5462297805_305b6b8d6c_z_350x288.jpg?1337793334" /> </div> </div> </div> <p>محسن کاکارش - مسئله اقلیت&zwnj;ها یکی از پیچیده&zwnj;ترین و بحث&zwnj;برانگیزترین مفاهیم در علوم انسانی و به ویژه در اسناد حقوقی و قوانین داخلی کشورها محسوب می&zwnj;شود.</p> <div dir="RTL">&nbsp;از دیرباز، این موضوع در بین فعالان ایرانی و گروه&zwnj;های متعلق به اقلیت&zwnj;های مختلف نیز مطرح بوده است. با این حال به نظر می&zwnj;رسد، هنوز ابهام&zwnj;های حقوقی و نظری فراوانی پیرامون این مفاهیم وجود دارد.&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><p>&nbsp;</p> <div dir="RTL">در هفته&zwnj;های اخیر موضوع&zwnj;هایی نظیر &quot;حق تعیین سرنوشت&quot;، &quot;جدایی&zwnj;طلبی&quot;، &quot;حقوق فردی و گروهی&quot; با وجود حساسیت&zwnj;های بسیار در پیوند با مسئله اقلیت&zwnj;های اتنیکی و مذهبی به ویژه در شبکه&zwnj;های اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. چالش موجود در این زمینه را با آرش نراقی،&zwnj; استاد دانشگاه در آمریکا مطرح کرده&zwnj;ایم. او در پیوند با حقوق اقلیت&zwnj;ها دارای مقالات و پژوهش&zwnj;های ویژه&zwnj;ای است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>از نظر شما اقلیت&zwnj;های قومی و ملی به چه گروهی اطلاق می&zwnj;شود؟ چه تفاوتی به لحاظ ماهیتی و حقوقی بین این دو یافت می&zwnj;شود؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/262463_10150756654855035_844380034_20486415_3987287_n_350x233_2.jpg" width="200" height="133" align="middle" alt="" /></div> <div dir="RTL">آرش نراقی&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL"><b>آرش نراقی:</b> نخست آنکه، به نظرم در فضای این بحث، مفهوم &quot;اقلیت&quot; را می&zwnj;توان به دو معنای متفاوت تعبیر کرد: معنای توصیفی و معنای تجویزی. معنای توصیفی &quot;اقلیت&quot; صرفاً ناظر به تعداد است. یعنی اگر در متن یک جامعه متشکل از دو گروه الف و ب، تعداد گروه الف از گروه ب بیشتر باشد، گروه ب را می&zwnj;توان به معنای توصیفی کلمه &quot;اقلیت&quot; دانست، اما معنای دوم &quot;اقلیت&quot; یعنی معنای تجویزی آن، به نظرم از منظر اخلاقی مهم&zwnj;تر است. در معنای تجویزی، &quot;اقلیت&quot; عبارت است از آن گروهی که از متن جامعه سیاسی به حاشیه رانده شده است؛ یعنی حقوق اساسی آن به شایستگی رعایت نمی&zwnj;شود و از جمله قوم از حق مشارکت مؤثر در تنظیم و تدبیر مقدرات خود محروم است. در بسیاری موارد، کسانی که به معنای اول اقلیت به&zwnj;شمار می&zwnj;روند، به معنای دوم هم اقلیت هستند، اما همیشه اینطور نیست. گاهی افراد به معنای اول در اقلیت نیستند، یعنی شمار آن&zwnj;ها لزوماً از سایر گروه&zwnj;های موجود در ساخت سیاسی کمتر نیست، اما به معنای دوم اقلیت هستند، یعنی از متن تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های اساسی مربوط به زندگی خود به حاشیه رانده شده&zwnj;اند و نمی&zwnj;توانند به نحو مؤثر در تدبیر و تنظیم مقدرات خود مشارکت کنند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دوم آنکه، در فضای این بحث، می&zwnj;توان &quot;قوم&quot; یا &quot;ملت&quot; را گروهی از انسان&zwnj;ها دانست که واجد زبان، مذهب، آداب و رسوم، اسطوره&zwnj;ها و ادبیات مشترک و خاص خود هستند و ارزش&zwnj;های خود را از طریق آن قالب&zwnj;ها بیان می&zwnj;کنند و از این راه به زندگی خود هویت و معنا می&zwnj;بخشند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به نظرم &quot;اقلیت قومی یا ملی&quot; را باید برآیند معنای تجویزی &quot;اقلیت&quot; به علاوه تعریف یاد شده از &quot;قوم&quot; یا &quot;ملت&quot; دانست<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>آیا ظرف حقوق بشر برای حل مسئله اقلیت&zwnj;های ملی یا قومی راه حل مناسب و قانع&zwnj;کننده&zwnj;ای را در بردارد؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><b><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/picasso_peace_dove_scarf10mb_319x350.jpg" width="200" height="219" align="middle" alt="" /><br /> </b></div> <div dir="RTL"><b>اگر ما موجودیت چیزی به نام &quot;حقوق گروهی&quot; را به رسمیت بشناسیم، در آن صورت درکی از حقوق بشر که فقط ضامن حقوق فردی انسان&zwnj;هاست، نارسا خواهد بود و تأمین و تضمین آن حقوق فردی به هیچ وجه نمی&zwnj;تواند ضامن حقوق اقلیت&zwnj;های قومی یا ملی باشد</b><b><span dir="LTR">.</span></b></div> </blockquote> <div dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد که فضای غالب در مباحث مربوط به حقوق بشر بیشتر ناظر به حقوق فردی بوده است. به بیان دیگر، در مباحث مربوط به حقوق بشر، فرض ناگفته&zwnj;ای وجود داشته است که گویی اگر حقوق فردی انسان&zwnj;ها برآورده شود، تمام حقوق اساسی ایشان تأمین شده است. به بیان دیگر، فرض ایشان این بوده است که چون به لحاظ متافیزیکی گروه هیچ هویتی مستقل از فرد فرد اعضای آن ندارد، بنابراین، سخن گفتن از حقوق &quot;جمع&quot; یا &quot;گروه&quot; به عنوان هویتی مستقل از اعضای آن مغالطه&zwnj;آمیز و نادرست است. به بیان دیگر، از این فرض متافیزیکی که تنها &quot;فرد&quot; است که هویت و موجودیت واقعی در جهان خارج دارد، این نتیجه اخلاقی و حقوقی را استنتاج کرده&zwnj;اند که بنابراین، &quot;گروه&quot; به صفت &quot;گروه&quot; واجد هیچ حقی مستقل از حقوق فردی اعضای آن نیست. بر این مبنا نتیجه گرفته&zwnj;اند که تأمین حقوق افراد گروه عین تأمین حقوق گروه است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به نظر من اما این استدلال نادرست است. فرد می&zwnj;تواند مدعای متافیزیکی- وجود&zwnj;شناختی این قائلان را بپذیرد، بدون آنکه به پذیرش مدعای حقوقی و اخلاقی ملزم باشد. ما می&zwnj;توانیم تلقی&zwnj;ای از &quot;حقوق گروهی&quot; داشته باشیم که با مدعای متافیزیکی قائلان درباره شأن وجودی &quot;فرد&quot; قابل جمع باشد. در این سیاق &quot;حق گروهی&quot; عبارت است از حقی که دست کم یکی از سه شرط زیر را واجد باشد<span dir="LTR">:</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شرط اول- صاحب آن حق نه فرد که گروه باشد. برای مثال، در جامعه ما هیچ فردی به تنهایی صاحب نفت کشور نیست، اما فرض بر این است که تمام افراد به صفت ایرانی بودن صاحب این سرمایه ملی هستند. به بیان دیگر، نفت سرمایه مشاع ملت ایران تلقی می&zwnj;شود<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شرط دوم- مکانیسم احقاق یا سلب حق فردی نباشد، گروهی باشد؛ یعنی فرد به صفت فردی خود نتواند آن حق را مطالبه کند یا به دیگری واگذارد، بلکه این کار صرفاً به صفت گروهی امکان&zwnj;پذیر باشد. یعنی این گروه یا نمایندگان گروه باشند که واجد این حق باشند که آن را مطالبه کنند یا به دیگری واگذارند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شرط سوم - مبنای توجیه آن حقوق منافع فردی نباشد، بلکه منافع تمام یا اکثریت گروه باشد<span dir="LTR">.</span> بر این مبنا، می&zwnj;توان ادعا کرد که اقلیت&zwnj;های قومی یا ملی، علاوه بر حقوق فردی که تک تک اعضای ایشان به صفت انسان بودن یا شهروند بودن واجدند، صاحب حقوقی گروهی هم هستند که به حقوق تک تک اعضای آن گروه فروکاستنی نیست<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر ما موجودیت چیزی به نام &quot;حقوق گروهی&quot; را به رسمیت بشناسیم، در آن صورت درکی از حقوق بشر که فقط ضامن حقوق فردی انسان&zwnj;هاست، نارسا خواهد بود و تأمین و تضمین آن حقوق فردی به هیچ وجه نمی&zwnj;تواند ضامن حقوق اقلیت&zwnj;های قومی یا ملی باشد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به همین دلیل است که در مباحث متأخرتری که درباره حقوق بشر جاری است، نسل تازه&zwnj;ای از حقوق به مجموعه حقوق بشر افزوده شده است (حقوقی که به &quot;نسل سوم&quot; حقوق بشر معروف&zwnj;اند)، و از جمله این حقوق نسل سوم به&zwnj;رسمیت شناختن پاره&zwnj;ای از حقوق جمعی یا گروهی است. بنابراین، اگر تلقی ما از حقوق بشر شامل حقوق گروهی هم بشود، در آن صورت به گمانم ظرف حقوق بشر برای صورت&zwnj;بندی و فهم مسائل مربوط به حقوق اقلیت&zwnj;های قومی ظرفیت کافی خواهد داشت<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>در نظامی دمکراتیک که موازین حقوق بشری در آن مبنا قرار گیرد و در عین حال کشوری چند ملیتی یا چند قومیتی نیز باشد علاوه بر احقاق حقوق فردی همگان، چه ضمانتی برای احقاق حقوق جمعی نیز وجود دارد؟</b></div> <div dir="RTL"><b><br /> </b></div> <blockquote><div dir="RTL"><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/6879183063_cf431e8fd1_350x232.jpg" width="200" height="133" align="middle" alt="" /></div> <div dir="RTL"><b>می&zwnj;توان &quot;قوم&quot; یا &quot;ملت&quot; را گروهی از انسان&zwnj;ها دانست که واجد زبان، مذهب، آداب و رسوم، اسطوره&zwnj;ها و ادبیات مشترک و خاص خود هستند و ارزش&zwnj;های خود را از طریق آن قالب&zwnj;ها بیان می&zwnj;کنند و از این راه به زندگی خود هویت و معنا می&zwnj;بخشند</b><b><span dir="LTR">.</span></b></div> </blockquote> <div dir="RTL">به نظر من دموکراسی به خودی خود از منظر اخلاقی برتری ذاتی بر شیوه&zwnj;های دیگر ندارد، مگر آنکه عادلانه باشد. دموکراسی اگر به قید عادلانه مقید نباشد، به&zwnj;سرعت به دیکتاتوری اکثریت منتهی می&zwnj;شود یا در بهترین حالت نسبت به سرنوشت &quot;اقلیت&zwnj;های دائمی&quot; بی&zwnj;تفاوت می&zwnj;شود. منظور من از &quot;اقلیت&zwnj;های دائمی&quot; گروه&zwnj;هایی در جامعه هستند که گرچه هویت متمایز و ویژه خود را دارند، اما هرگز نمی&zwnj;توانند به اکثریت تبدیل شوند. بنابراین، هرگز نمی&zwnj;توانند از طریق نظام رأی&zwnj;گیری به پاره&zwnj;ای از خواسته&zwnj;های اساسی خود که لزوماً از مصادیق حقوق بشر یا حقوق عمومی شهروندی نیست، اما برای ایشان بسیار مهم و ارزشمند است، دست یابند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شرط لازم عادلانه بودن دموکراسی رعایت حقوق اقلیت، از جمله حقوق گروهی ایشان است. بنابراین، نظام دموکراتیکی که حقوق فردی شهروندان را رعایت می&zwnj;کند، اما نسبت به حقوق گروهی ایشان بی&zwnj;تفاوت است، از منظر اخلاقی نقصان دارد، یعنی عادلانه نیست. بنابراین، در متن یک نظام دموکراتیک عادلانه هر شیوه&zwnj;ای که برای تضمین حقوق فردی شهروندان به کار گرفته می&zwnj;شود باید در مورد تضمین حقوق گروهی ایشان نیز به کار گرفته شود. متأسفانه به نظرم در فضای روشنفکری ما هنوز اهمیت حقوق گروهی و &quot;اساسی&quot; بودن آن به خوبی درک و تصدیق نشده است. بنابراین، گام نخست شاید این باشد که باب این بحث در فضای گفت&zwnj;و&zwnj;گوی عقلانی در عرصه عمومی گشوده شود تا همانطور که جامعه کمابیش نسبت به حقوق فردی آحادش حساسیت بیشتری یافته است، نسبت به حقوق گروهی افراد (خصوصاً گروه&zwnj;های اقلیت) هم آگاهی و حساسیت بیشتری بیابد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>حق تعیین سرنوشت چه تفاوتی با حق جدایی طلبی دارد؟</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">به نظر من &quot;حق تعیین سرنوشت خود&quot; از مصادیق بارز حقوق اساسی انسان&zwnj;هاست و تحت هر شرایطی موضوعیت دارد، برخلاف &quot;حق جدایی&zwnj;طلبی&quot; که فقط در شرایطی خاص موضوعیت می&zwnj;یابد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حق تعیین سرنوشت ادامه حق خودمختاری یا حق مشارکت مؤثر انسان&zwnj;ها در اموری است که با معیشت و امنیت ایشان سروکار دارد و از این حیث جزو حقوق اساسی انسان&zwnj;هاست و نفی آن تحت هر شرایطی ناقض حرمت و کرامت ذاتی انسان&zwnj;هاست. به عنوان انسان&zwnj;هایی که هویت خود را در متن گروه یا گروه&zwnj;های خاصی تعریف می&zwnj;کنیم، واجد دو نوع &quot;خود&quot; هستیم: &quot;خود فردی&quot; و &quot;خود گروهی&quot;. به این اعتبار است که حق تعیین سرنوشت از دایره &quot;خود فردی&quot; فرا&zwnj;تر می&zwnj;رود و به &quot;خود گروهی&quot; ما هم تعمیم می&zwnj;یابد. حق تعیین سرنوشت &quot;خودگروهی&quot; خصوصاً در ضمن دو حق دیگر آشکار می&zwnj;شود<span dir="LTR">:</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><b><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/5422952638_74df350624_z_350x350.jpg" width="200" height="200" align="middle" alt="" /><br /> </b></div> <div dir="RTL"><b>جدایی&zwnj;طلبی در غالب موارد فرآیندی پرهزینه و خونبار برای تمام طرفین درگیر است و از این&zwnj;رو بهترین شیوه برای پرهیز از مطالبات جدایی&zwnj;طلبانه و رویارویی با گسترش نیروهای گریز از مرکز آن است که حق مشارکت مؤثر اقلیت&zwnj;های قومی در سطح ملی و منطقه&zwnj;ای به معنای واقعی تأمین و تضمین شود</b><b><span dir="LTR">.</span></b></div> </blockquote> <div dir="RTL">حق نخست، &quot;حق حفظ هویت فرهنگی&quot; است. حفظ هویت فرهنگی، در واقع برای صیانت از &quot;خود گروهی&quot; و تداوم و تعالی بخشیدن به آن است. فرهنگ قوم نقش مهمی در هویت&zwnj;آفرینی و معنا بخشی به زندگی گروهی قوم دارد. از جمله پیامدهای مهم به&zwnj;رسمیت شناختن این حق، حق تحصیل فرزندان به زبان مادری ایشان است. البته هر فرهنگی در خور حفظ و حراست نیست. فرهنگ&zwnj;ها تا آنجا محترم&zwnj;اند که حقوق اساسی انسان&zwnj;ها را پاس بدارند و دست کم به نحو حداقلی با موازین عدالت سازگار باشند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حق دوم، &quot;حق خودگردانی&quot; است؛ ازجمله حقوق اساسی &quot;خودگروهی&quot; آن است که بتوانند به نحو مؤثر در تعیین سرنوشت خود و تدبیر اموری که بر زندگی ایشان تأثیر جدی می&zwnj;نهد نقش مؤثر داشته باشند. &quot;حق خودگردانی&quot;، به این معناست که قوم به صفت گروهی بتوانند مقدرات &quot;خودگروهی&quot; خود را آنچنان که با شرایط و ارزش&zwnj;های ویژه ایشان تناسب بیشتری دارد، تدبیر کنند. حق خودگرانی هم تا آنجا موجه است که حقوق انسانی افراد قوم محترم باشد و امکان خروج آزادانه از گروه برای اعضا فراهم باشد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در غالب موارد حق تعیین سرنوشت خود را می&zwnj;توان بدون جدایی&zwnj;طلبی محقق ساخت. به بیان دیگر، حق تعیین سرنوشت لزوماً به معنای حق حاکمیت سیاسی تمام عیار و تأسیس یک حوزه اقتدار سیاسی و قضایی مستقل نیست. برای مثال ممکن است که قانون اساسی یا دولت مرکزی این حق را برای اقوام تحت حاکمیت خود به&zwnj;رسمیت بشناسد که در قلمرو خاص خود زبان محلی&zwnj;شان را به عنوان زبان رسمی به کار برند، یا سرزمین&zwnj;شان به عنوان استان یا ایالتی در یک فدراسیون به&zwnj;رسمیت شناخته شود، یا نمایندگان ایشان نسبت به تغییر قانون اساسی یا وضع و تغییر پاره&zwnj;ای قوانین فدرال حق وتو داشته باشند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>در یک کشور در چه شرایطی حق جدایی&zwnj;طلبی موضوعیت پیدا می&zwnj;کند یا از نظر قواعد حقوق بین&zwnj;الملل این خواست مشروعیت دارد؟</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">به نظرم به طور اصولی اصل &quot;حق جدایی&zwnj;طلبی&quot; باید در متن قانون اساسی کشور به&zwnj;رسمیت شناخته شود و شرایط آن به&zwnj;دقت روشن شود. اگر مبنای جامعه سیاسی را نوعی عقد یا قرارداد بدانیم، در متن این قرارداد، مانند هر قرارداد دیگری، باید شرایط فسخ قرارداد هم گنجانیده شود. بنابراین، به نظرم در متن یک قانون اساسی عادلانه همانطور که شرایط عقد سیاسی باید به&zwnj;دقت قید شود شرایط طلاق سیاسی هم باید به روشنی بیان شود، اما اگر شرایط طلاق توافقی در متن قانون اساسی نیامده باشد، باب طلاق سیاسی یکسویه تحت شرایط خاص همچنان گشوده است. امروزه در متن نظام حقوق بین&zwnj;الملل دست کم در سه مورد طلاق سیاسی به نحو یکسویه (یعنی بدون رضایت دولت مرکزی) به&zwnj;رسمیت شناخته شده است<span dir="LTR">:</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مورد اول، ناظر به شرایطی است که یک قوم خاص و سرزمین&zwnj;های ایشان به زور و غاصبانه به دولت مرکزی ضمیمه شده باشد. در این شرایط، به&zwnj;رسمیت شناختن طلاق یکسویه مصداق عدالت جبرانی است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مورد دوم، ناظر به شرایطی است که دولت مرکزی به&zwnj;نحو گسترده و سیستماتیک حقوق اساسی یک قوم خاص را نقض می&zwnj;کند. در این شرایط، به&zwnj;رسمیت شناختن طلاق یکسویه مصداق عدالت توزیعی است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مورد سوم، ناظر به شرایطی است که دولت مرکزی در ضمن قراردادی معین به قومی خاص در قلمرو حاکمیت خویش حق خودگردانی داده و خود را به رعایت آن حق متعهد ساخته است، اما شرایط مورد توافق را به نحو یکسویه به طور مستمر نقض می&zwnj;کند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به نظر من همیشه باید این واقعیت مهم را به یاد داشته باشیم که جدایی&zwnj;طلبی در غالب موارد فرآیندی پرهزینه و خونبار برای تمام طرفین درگیر است و از این&zwnj;رو بهترین شیوه برای پرهیز از مطالبات جدایی&zwnj;طلبانه و رویارویی با گسترش نیروهای گریز از مرکز آن است که حق مشارکت مؤثر اقلیت&zwnj;های قومی در سطح ملی و منطقه&zwnj;ای به معنای واقعی تأمین و تضمین شود<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>در همین زمینه</b>:</div> <div dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/politics/2012/05/04/13962">دموکراسی ملی؛ چرا و چگونه</a></div> <div dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/politics/2011/08/22/6403">دموکراسی ، حق تعیین سرنوشت و تجزیه&zwnj;طلبی</a></div> <div dir="RTL"><a href="http://radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/05/04/14000">ناسیونالیسم ایرانی و حقوق بشر</a></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><strong>تصاویر</strong>:</div> <div dir="RTL">۱ - &quot;حقوق، دوستی و صلح&quot;، منبع: <a href="http://www.flickr.com/photos/joeprojekts/5462297805/">اینجا</a>.</div> <div dir="RTL">۲ &ndash; آرش نراقی.</div> <div dir="RTL">۳ &ndash; صلح اثر پابلو پیکاسو.</div> <div dir="RTL">۴ &ndash; ترکمنان ساکن دویدوخ در خراسان شمالی، منبع: <a href="http://www.flickr.com/photos/kerri-jo/6879183063/">اینجا</a>.</div> <div dir="RTL">۵ &ndash;&quot;پیش&zwnj;مرگ کردستان&quot; منبع: <a href="http://www.flickr.com/photos/kurdistan4all/5422952638/">اینجا</a>.</div> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/05/23/14723#comments آرش نراقی اقلیت‌‌ها جدایی طلبی جدایی‌طلبی حقوق فردی و جمعی دمکراسی محسن کاکارش حقوق انسانی ما Wed, 23 May 2012 16:59:05 +0000 arezoo 14723 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/politics/2011/07/30/5834 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2011/07/30/5834" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> جلال ایجادی* </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="200" height="150" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/img_0123-18.jpg?1312219575" /> </div> </div> </div> <p>اپوزیسیون مترقی ایران باید یکپارچه علیه نظام جمهوری اسلامی مبارزه کند و با برکنار نهادن این دستگاه استبدادی ولایت فقهی به آزادی دست یابد.&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <p>این آزادی با سه اصل گره خورده است: دمکراسی، اکولوژی و لائیسیته.</p> <!--break--><!--break--><p>&nbsp;&nbsp;</p> <p>خواست دمکراسی با برقراری نظام دمکراتیک متکی بر اصول پارلمانتاریسم، انتخابات آزاد در جمهوری و شرکت شهروندان در تصمیم&zwnj;گیری&zwnj;های اجتماعی مشخص می&zwnj;شود.</p> <p>&nbsp;</p> <p>خواست اکولوژی با اصل پذیرش حق زیست&zwnj;محیطی به مثابه حق اساسی هر شهروند در داشتن یک زندگی با کیفیت و یک طبیعت زیبا و با رعایت اصول اقتصاد پایدار و حفظ منافع نسل&zwnj;های آتی تعیین می&zwnj;شود.</p> <p>&nbsp;</p> <p>خواست لائیسیته با پذیرش اصل جدایی دولت و سیستم سیاسی از دین و متکی کردن تصمیم&zwnj;های کشوری نه بر پایه احکام دینی و اسلامی، بلکه بر پایه قانون و اندیشه بشری و دستگاه قانون گذار ناشی از انتخاب مردم معنا می&zwnj;یابد.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>روشنفکران و نیروهای مذهبی روشن&zwnj;تر بگویند</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>در این نوشته کوتاه نکته مورد بحث من بند سوم است. در جامعه ایران حاکمیت قدرت سیاسی- مذهبی موجود منجر به تخریب امکانات توسعه و ترقی شده و استبداد دینی با احکام کهنه و اعتقادی خود، جامعه را به خفقان کشیده است. حکومت مذهبی، قانون اساسی مذهبی، حکومت&zwnj;گران شیعه، احکام اسلامی در زمینه&zwnj;های گوناگون، همه وهمه، به قدرت سیاسی بعد ایدئولوژیک مذهبی داده&zwnj;اند تا این قدرت بتواند خود را بیان اراده الهی و نیرویی مقدس نشان دهد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>تجربه ۳۳ سال خشونت حکومت دینی، بخشی از جامعه و بخشی از اپوزیسیون را به پذیرش حکومت غیر مذهبی یا لائیک سوق داده است. برای بسیار کسانی که از جناح چپ و ملی این دولت را بر پایه فرصت&zwnj;طلبی و یا مصلحت&zwnj;گرایی، مورد تایید قرار داده&zwnj;اند یا کسانی که از جناح مذهبی به این نوع قدرت سیاسی دینی معتقد بودند و آن را الگویی برای جامعه می&zwnj;دانستند، آشکار شد که این تجربه بیان شکست اسلام سیاسی و فرو ریختن توهم راه جدید با عدل الهی است. در بستر واقعیت اجتماعی آن&zwnj;هایی که صادق بودند، به تناقض&zwnj;ها پی بردند و به شک افتادند و گروهی از آنان کم وبیش به رد دولت دینی رسیدند.</p> <p>&nbsp;</p> <p>علی&zwnj;رغم این روند پر تناقض و مثبت، نگاه کسانی که امروز از دولت لائیک صحبت می&zwnj;کنند، همیشه از روشنی کافی برخوردار نیست. مفهوم لائیسیته به معنای جنگ علیه مذهب و از بین بردن دین در جامعه نیست. اصل لائیسیته بر جدایی یک اصل بنیادی یعنی جدایی حکومت&zwnj;داری از دینداری است. هرکسی در چنین جامعه&zwnj;ای آزاد است اندیشه و اعتقاد خود را را بیان و ترویج کند، ولی طبق لائیسیته مذهب شیعه و قرآن مبنای سیاست نیستند و کشورداری نه بر پایه اصول دین و ارزش&zwnj;های دینی، بلکه بر پایه قانون و رای شهروند صورت می&zwnj;گیرد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>ما، اشخاص و نیروهای کوچکی بودیم که از همان ابتدا مخالف حکومت دینی خمینی بودیم و برضد حکومت اسلامی در ایران مبارزه کردیم. متاسفانه در لحظه انقلاب ایده دمکراسی بر رفتار و اندیشه&zwnj;مان غلبه نداشت، چراکه بسیاری از ما مارکسیست بودیم که البته اندکی بعد برای بسیاری این باور فرو ریخت. به هرحال اعتبار قدرت سیاسی شیعه به مرور ازبین رفت و امروز خواست دولت غیر دینی هم در خارج وهم در ایران گسترده&zwnj;تر شده است. در این مورد به میزان وسیعی تئوری&zwnj;های آل احمدها وشریعتی&zwnj;ها و سروش&zwnj;ها و آخوند&zwnj;ها فرو ریخت، چرا که آشکارا اسلام در قدرت نشان داد که بیدادگر و آزادی&zwnj;کش است.</p> <blockquote><p>&nbsp;</p> <p><img width="180" height="194" align="left" alt="" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/ji.jpg" /></p> <p>جلال ایجادی</p> <p>&nbsp;</p> </blockquote> <p>&nbsp;</p> <p>امروز ایده دمکراسی و لائیسیته در نزد همه رشد کرده است و حتی بسیاری از روشنفکران و سیاستمداران مذهبی نیز به این سو گرایش یافته اند. ما به جلوباید برویم، نیروهای چپ و دمکرات دقیق&zwnj;تر شده&zwnj;اند ولی جسارت خود را باید افزایش دهند و خواست لائیسیته را در ایران و خارج پرقدرت&zwnj;تر کنند. چنین خواستی را امروز در هرجا که هستیم باید آشکارا مطرح کنیم. در این دوران اخیر و به&zwnj;ویژه از چندسال پیش افکار و اشخاص و نیروهای لائیک به&zwnj;طرز برجسته&zwnj;ای افزایش یافته&zwnj;اند. اینان پراکنده&zwnj;اند. باید یک قطب مستقل مهم به&zwnj;وجود بیاید، ولی هنوز که هنوز است این صدا و این تمایل برای همسویی قدرتمند نیست.</p> <p>&nbsp;</p> <p>نیروهای مذهبی و روشنفکران و سیاستمداران دینی همیشه از صراحت برخوردار نیستند. انگارهمیشه یک چیزی را پنهان می&zwnj;کنند. انگار در ته دل امیدی برای نجات اسلام سیاسی دارند. نسیه و خجالتی نمی&zwnj;توان حرف زد. دوپهلو و با رمز نباید موضع گرفت. هم از قرآن و هم از قانون نمی&zwnj;شود صحبت کرد. به&zwnj;علاوه افراد و نیروهای مذهبی که خود را لائیک می&zwnj;دانند گاه به&zwnj;طور مستقیم و غیر مستقیم، آهسته و با نجوا، باز ما را به آبشخور دین خود می&zwnj;کشانند. اینان از بینش دینی خود در تعریف دولت لائیک به&zwnj;طور همه&zwnj;جانبه نبریده اند. آنان صراحت باید داشته باشند. اینان اگر به بینش مذهبی برای تعریف سیاست و اقتصاد و مشی مملکت&zwnj;داری معتقدند، نمی&zwnj;توانند خود را مدافع دولت و سیاست لائیک معرفی کنند.</p> <p>&nbsp;</p> <p>برای این&zwnj;که بحث روشن&zwnj;تر باشد و سایه&zwnj;روشن&zwnj;های افکار مشخص شود، من از این نیروها دعوت می&zwnj;کنم به موارد زیر توجه کنند و نظر خود را جهت کمک به جنبش آشکارا بیان کنند. برای رفع هرگونه سوء تفاهم و سوء تعبیر، از اشخاص و نیروهای مسلمان می&zwnj;خواهم نگرش خود را در پاسخگویی به این پرسش&zwnj;ها مطرح کنند و با ارائه نظر در موارد زیر زمینه استراتژی علیه حکومت دینی کنونی را به سهم خود دقیق&zwnj;تر کنند. اشتباه نخواهم کرد که بگویم امروز آقایان موسوی و کروبی متاسفانه طرفدار دولت لائیک نیستند. آنان از قانون اساسی شیعه و این نظام ولایت فقیهی حمایت می&zwnj;کنند. حال آن که ما می&zwnj;دانیم این رژیم بر پایه مذهب شیعه بوده است و دین رسمی کشوری را اسلام وتخلف از آن را جرم می&zwnj;داند. این سیستم سیاسی کنونی بر پایه استبداد فردی و آپارتاید سیاسی و مذهبی و ایدئولوژیک قرار دارد. تنها رد این بینش دینی و عمل ناشی از آن در کشورداری، راه درست است. من نمی&zwnj;گویم افراد مذهبی از مذهب خود دست بکشند ، این حق هر شهروند است که به یک دین اعتقاد داشته باشد، یا نداشته باشد و یا حتی علیه دین باشد، همچنان که من هستم. بحث این است که از خدا و قرآن و اسلام و امامان و سنت پیامبر به عنوان پایه حکومت&zwnj;داری نباید استفاده شود و با این معیار&zwnj;های دینی، خوبی و بدی سیاست&zwnj;ها مورد سنجش نباید قرار گیرد. ما قانون اساسی و دولت و اقتصاد و فرهنگ و اجتماع منطبق بر دین اسلام و مذهب شیعه نمی&zwnj;خواهیم، زیرا در چنین حالتی دولت و حکومت لائیک هرگز میسر نخواهد بود.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>قرآن، زن ودیگراندیشان در جامعه</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>برای پذیرش قدرت سیاسی لائیک در شرایط ایران، با توجه به آن&zwnj;چه بر ما و جامعه ما تاکنون رفته است، چند موضع&zwnj;گیری برجسته حیاتی است. می&zwnj;دانیم که برخی مواضع قرآنی پایه ایدئولوژیک و توجیه دینی برای اجرای استبداد و دیگرکشی در جامعه ایران بوده است. سرکوب و ترور دیگراندیشان از بی&zwnj;خدا تا معتقد به ادیان دیگر، از گرایش&zwnj;های سیاسی تا نگاه&zwnj;های هنرمندانه، پیوسته بر اساس این نگرش قرآنی صورت گرفته است. روشنفکران و سیاستمداران معتقد به اسلام درباره گفتار زیر که پشتوانه عمل سیاسی در ایران بوده است، چه می&zwnj;گویند؟</p> <p>&nbsp;</p> <p>&laquo;همانا کیفر آنان که با خدا ورسول او به جنگ برخیزند ودر زمین به فساد کوشند جز این نباشد که آن&zwnj;ها را به قتل رسانده، یا به دار کشند و یا دست و پایشان به خلاف ببرند، یا با نفی و تبعید از سرزمین صالحان دور کنند. این ذلت و خواری عذاب دنیوی آنهاست و اما در آخرت به عذابی بزرگ معذب خواهند بود.&raquo; (سوره المائده، آیه ۳۳)</p> <p>&nbsp;</p> <p>در نفی حقوق زن وعدم برابری حقوقی آن&zwnj;ها با مردان به این گونه آیات مستقیم یا غیر مستقیم اتکا شده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p>این آیه و یا آیات دیگر درباره موقعیت اجتماعی و ارث و حجاب در قضاوت، زمینه ذهنی و دینی برای سرکوب زنان و اعمال سلطه بر آن&zwnj;ها بوده است: &laquo;مردان را بر زنان تسلط و حق نگهبانی است به واسطه آن برتری که خدا بعضی را بر بعضی مقر داشته و هم به واسطه آن که مردان از مال خود نفقه دهند. پس زنان شایسته و مطیع آنهایند که در غیبت مردان حافظ حقوق شوهران باشند و زنانی که از نافرمانی آنان بیمناکید باید نخست آنها راموعظه کنید اگر مطیع نشدند از خوابگاه آنها دوری گزینید، و اگر باز مطیع نشدند آنان را به زدن تنبیه کنید، چنانچه اطاعت کردند دیگر حق ستمی ندارید که همانا خدا بزرگوار و عظیم&zwnj;الشان است.&raquo; (سوره النساء، آیه ۳۴)</p> <p>&nbsp;</p> <p>دردیدگاه اسلامی مرد سلطه دارد و تصمیم می&zwnj;گیرد و در مورد غیر مسلمان راه دوستی نباید پیشه کرد و از جمله در قرآن به مردان خطاب می&zwnj;&rlm;شود: &laquo;ای مردان مؤمن زنان مشرک را نگیرید، حتی اگر از حسن آنان به شگفت آیید. یک کنیز مؤمن بهتر از آزاد مشرک است.&raquo; (۲۲۱ بقره)</p> <p>&nbsp;</p> <p>این آیات نمونه&zwnj;ای از یک دستگاه فکری است که عمل ناشی از آن جامعه را با التهاب مواجه ساخته است و برابری حقوتی شهروندان، دیندار و ناباور را از بین می&zwnj;برد. چنین فکری به بردگی اعتراض ندارد، بلکه در جست&zwnj;وجوی تسلیم فرد است. آزادگی نمی خواهد بلکه اطاعت از خدا و پیامبر اسلام را می&zwnj;خواهد و به ناگزیر ولایت مطلقه فقیه و سلطان مذهبی و آیت&zwnj;الله مرجع، تنها و تنها فرد مطیع می&zwnj;خواهد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>در اپوزیسیون کسانی هستند که اینگونه گفتار را مهم نمی&zwnj;دانند و از کنار آن می&zwnj;گذرند و چه بسا گویند که مسئله مهم ما این نیست. گروه دیگر از روی اعتقاد این گفتار را به تفسیر می&zwnj;کشند و از معنای مشخص آن دور می&zwnj;کنند و یا توجیه می&zwnj;نمایند و بالاخره کسان دیگری هستند که این گفتار را برای جامعه بشری و بردباری و احترام لازم در جامعه هولناک می&zwnj;دانند.</p> <p>&nbsp;</p> <p>در یک دولت لائیک سیاستمدار مسئول نمی&zwnj;تواند گفتار قرآنی را تبلیغ کند وآن را در خطبه و پیام و نامه رسمی و روزنامه دولتی تکرار کند. این&zwnj;گونه افکار توهین به زن، ستایش از خشونت و نفی بردباری است و به&zwnj;طور قطع قابل تحمل نیست. بر پایه چنین تفکری است که در ایران اسلامی نه تنها زنان سرکوب می&zwnj;شوند، بلکه تمامی دینداران غیر شیعه مانند سنی&zwnj;ها، بهایی&zwnj;ها، یهودی&zwnj;ها، ارامنه و زرتشتی&zwnj;ها نیز زیر فشار قرار دارند و یا آشکارا سرکوب و گاه اعدام می&zwnj;شوند. دینداران دیگر هم مانند دراویش و شیخی&zwnj;ها و شیعیان خارج از قدرت در ایران به تناسب دوری&zwnj;شان از حکومت سرکوب می&zwnj;شوند.</p> <p>&nbsp;</p> <p>سیاست تبعیض هم مذهبی و هم سیاسی است. دین در قدرت به&zwnj;ناگزیر به نظام مطلقه می&zwnj;گراید و تا آن&zwnj;جا پیش می&zwnj;رود تا برای قبولاندن &laquo;مشروعیت&raquo; خویش، نه تنها گرایش&zwnj;های سیاسی را می&zwnj;کوبد، بلکه به سرکوب خودی&zwnj;ها نیز دست می&zwnj;زند. روشنفکران دینی به ما بگویند: آیا این رجوع به قرآن درست است یا نه؟ دوستان! ما به تفسیر شما نیازندارم، ما به صراحت شما محتاج هستیم.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>شیعه، زن، بهشت و جامعه</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>نگاه شیعه ادامه همین سلطه&zwnj;طلبی مردسالار وهمین خشونت&zwnj;طلبی است. علی رهبر شیعیان در خطبه نکوهش درباره زنان در نهج&zwnj;البلاغه معتقد است که غیرت زن کفر و غیرت مرد ایمان است و باز می&zwnj;گوید جهاد زن خوش&zwnj;رفتاری و اطاعت از شوهر است. علی در نهج&rlm;البلاغه می&zwnj;گوید: الْمرأة شر کلُها و شر ما فیها أَنَه لَابد منها، یعنی زنان همگی شر هستند و از همه بدتر این&zwnj;که چاره&zwnj;ای از آنان نیست.(حکمت ۲۳۸ ص۵۱۰، انتشارات دارالهجره، قم&rlm;)</p> <p>&nbsp;</p> <p>علامه مجلسی نیز در حلیة&zwnj;المتقین یادآوری کرده که علی می&zwnj;گفت: مردی که کارهای او را زنی تدبیر می&zwnj;کند، ملعون است. بنابراین، با این نگاه شیعه، به&zwnj;ناگزیر ستم بر دیگران و محروم نگهداشتن زن توجیه شده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p>تلاش مداوم رژیم برای پس زدن زن&zwnj;ها در جامعه از چنین ایدئولوژی زن&zwnj;ستیزی مایه می&zwnj;گیرد. خوشبختانه مقاومت و مبارزه زنان ایران و کارزار جهانی حمایت از حقوق بشر در ایران و جهان پیوسته مانع از آن شده تا به راحتی این حکومت به طور کامل به اهدافش در این زمینه برسد. مسلم است برخی خواهند گفت افکار موافق زن نیز در اسلام وجود دارد. روشن است گفتار متضاد هم در قرآن و شیعه موجود است، ولی امر اساسی این است که روح غالب فرهنگ شیعه و قرآن برخلاف موقعیت و منافع زن و برابری او با مرد است. از جهت دیگر از این معادله دینی باید خارج شد. دولتی که بر این اعتقاد مذهبی عمل کند به بی&zwnj;راهه رفته است و از منطق لائیک کاملاً دور شده است. چه دولت کنونی و چه مسلمانان خارج از حکومت پیوسته ارادت بی&zwnj;مانندی نسبت به علی و خاندان او داشته است و گفتار او را سرمشق جامعه قرارمی&zwnj;دهند. حال اگر اعتقاد فردی باشد، مسئولیت درچارچوب احساس و تفکر فرد می&zwnj;ماند. درحالی&zwnj;که نماینده یک نظام مذهبی سیاسی با مسئولیت دولتی و اجتماعی&zwnj;اش، با گفتار حمایت&zwnj;آمیز نسبت به علی و شیعه، به جامعه و منافع عمومی ضربه می&zwnj;زند و جز واکنش منفی نتیجه دیگری در اجتماع نمی&zwnj;آفریند، زیرا همه شهروندان به یک آیین نیستند و ارزش&zwnj;های دینی و اخلاقی برابر ندارند.</p> <p>&nbsp;</p> <p>در حکومت اسلامی ایدئولوژی شهادت و مرگ نقش بسیار برجسته&zwnj;ای دارند و پیوسته چه در هنگام جنگ و چه در سیاست&zwnj;های تبلیغاتی روزمره حکومتی در رسانه&zwnj;ها و مراسم مذهبی و اجتماعی مبلغان دستگاه حاکم مردم را به&zwnj;مرگ دعوت می&zwnj;کنند وبشارت می&zwnj;دهند، بهشت در انتظار شمایی است که مرگ را برای بقای رژیم پذیرفته اید. در اسلام برای تسلط بر روان مردها، از نادانی و اروتیسم در بهشت استفاده می&zwnj;شود. قرآن با توصیف بهشت و حوریان بهشتی دل و روح مردان را شیفته و برای رام کردن و به تسلیم کشاندن آنان اروتیسم حوریانه را پیشنهاد می&zwnj;کند. قرآن سرشار از وعده بهشت است و دل مومن در وسوسه بازیافتن شیر وعسل و پستان وهم آغوشی با دختران باکره و حوریان بهشتی می&zwnj;تپد. این ایدئولوژی اروتیک مردسالار نقش مهمی در ساختار روانی مردان و انگیزه آنان ایفا می&zwnj;کند و ایجاد این شیفتگی سکسی یک&zwnj;جانبه برای عملکرد هوشمندانه در اجتماع زیان&zwnj;آور است. به&zwnj;رسمیت شناختن حق مرد برای داشتن چند همسر و نیز ایجاد سیستم صیغه در راستای همین دیدگاه قرار می&zwnj;گیرد. اسلام برای به اطاعت درآوردن انسان&zwnj;ها از تصاویر و پیام&zwnj;های سکسی بی&zwnj;شماری استفاده می&zwnj;کند و با ایجاد تب امیال جنسی مردانه به گسترش نفوذ خود و به استحکام قدرت سیاسی می&zwnj;پردازد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>بحارالانوار نوشته علامه مجلسی از عمده&zwnj;ترین و گسترده&zwnj;ترین دایره&zwnj;المعارف بزرگ حدیث شیعه است. این کتاب شامل کلیه مباحث اسلامی از تفسیر قرآن تا فقه و کلام و تفسیر و اخلاق و لغت در بردارد. این کتاب بیست وشش جلدی که در سال ۱۰۷۰ هجری شروع و در سال ۱۱۰۳ به پایان رسید یکی از منابع اساسی شیعه است و ازجمله ماجرای بهشت به شرح زیر می&zwnj;آید: &laquo;بیشتر نهر&zwnj;های بهشتی از نهر کوثر است که در کناره آن دختران نار پستان (مانند گیاه) می&zwnj;&zwnj;رویند. در بهشت نهری وجود دارد که در دو طرفش دختران باکره سفیدروی و سفیدپوش نشسته&zwnj;اند و مشغول تغنی (آواز خواندن) هستند.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>&laquo;دوشیزگان با چنان صدایی می&zwnj;خوانند که خلایق تاکنون چنین صدایی را نشنیده&zwnj;اند و این نعمت، بالاترین نعمات بهشتی است، این دوشیزگان به تسبیح (ذکر صفات الهی) تغنی می&zwnj;کنند.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>&laquo;هریک ازآن حوریان، هفتاد حله پوشیده&zwnj;اند و سفیدی ساق ایشان از زیر هفتاد حله معلوم است. از جماع با هریک از آن حوریان لذت صد مرد را می&zwnj;یابد که هریک چهل&zwnj;سال خواهش مجامعت و آمیزش داشته باشند و برایشان میسر نشده باشد.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>&laquo;پس آن مؤمن با قوت صد جوان با آن حوری جماع و آمیزش کند و یک آغوش با او هفتادسال طول می&zwnj;کشد. مؤمن متحیر می&zwnj;باشد که نظر به کدام اندام حوری بکند، بر روی او یا بر پشت او یا بر ساق او، بر هر اندام او که نگاه می&zwnj;کند از شدت نور و صفا، روی خود را درآن مشاهده می&zwnj;نماید. پس در این حال زن دیگری بر او مشرف می&zwnj;گردد که خوشروتر و خوشبوی&zwnj;تر از اولی است.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>&laquo;هیچ مؤمنی داخل بهشت نمی&zwnj;شود مگر آنکه خداوند غنی، پانصد حوری به او عطا می&zwnj;&zwnj;فرماید که با هر حوری هفتاد غلام وهفتاد کنیز نیز می&zwnj;&zwnj;باشد که هریک مانند لؤلؤ منثور و لؤلؤ مکنون می&zwnj;&zwnj;باشند.&raquo;( منبع تمامی این نقل قول&zwnj;ها جلد هشتم، صفحات ۱۲۷ ، ۱۹۶ ، ۲۰۵ )</p> <p>&nbsp;</p> <p>این گفته&zwnj;ها هم به افسانه&zwnj;های اروتیک و خنده&zwnj;آور نزدیک است وهم بیانگر ایدئولوژی مردسالاری است که سلطه بر زن رادر اعماق جامعه تشویق می&zwnj;کند. در این دیدگاه زنان بی&zwnj;شماردر خدمت نیاز جنسی مردانند و تمامی زنان و حوریان آوازه&zwnj;خوان فقط خواست سیراب کردن امیال مرد را دارند. در فرهنگ عامیانه و شوخی&zwnj;های جاری در ایران و در متلک&zwnj;های آخوندها و حتی رفتار شکنجه&zwnj;گران این رژیم، ما شاهد تاثیرگذاری این پورنوگرافی هستیم. در زمان جنگ ایران وعراق یکی ازویژگی&zwnj;های بسیج جوانان رفتن به بهشت و ملاقات با حوریان بود. دولت لائیک و دستگاه رسانه&zwnj;ای نمی&zwnj;توانند این پدیده را نادیده بیانگارند و مرتب تبلیغ بهشت را بکنند و برای سلطه سکسی مرد از یکسو واز سوی دیگر تحکیم اعتقادت یک مذهب خاص و حفظ قدرت زمینه&zwnj;سازی کنند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>فقه شیعه، بیضه مرد و جزای اسلامی در جامعه</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>در سال ۱۳۵۷ قانونگذار مسلمان ايران به حكم اصل چهارم قانون اساسی مبنی بر اسلامی شدن قوانين، در صدد &laquo;حذف و اصلاح قوانين خلاف شرع و وضع قوانينی منطبق با موازين شرعی و فقهی&raquo; برآمد. قوانین جزایی برگرفته از فقه جزایی اسلام است. فقه جزایی اسلام با بهره&zwnj;گیری از نظر فقهای امامیه و اهل سنت و با اتکا به آیات قرانی و سنت محمد و امام باقر و امام صادق و دیگران تدوین شده است. قانون مجازات اسلامی، مشتمل بر چهار کتاب (کلیات، حدود، قصاص و دیات) و با ۴۹۷ ماده برای مدت پنج&zwnj;سال به صورت آزمایشی تصویب شد که اجرای آزمایشی آن در ۱۲ اسفند ۱۳۷۵ به مدت ده سال تمدید شد. در سال ۱۳۸۹ نیز نمایندگان مجلس بار دیگر مدت اجرای آزمایشی این قانون را تا پایان سال ۱۳۹۰ تمدید کردند. هم اکنون قانون مجازات اسلامی مهم&zwnj;ترین مجموعه قوانین کیفری در جمهوری اسلامی است. قانون مجازات اسلامی (دزدی، قصاص، حجاب، قتل و غیره) متکی به استانداردهای لازم در قوانین بین&rlm;المللی نیست. به عنوان نمونه در ایران کودک بر اساس مبانی فقه اسلام تعریف می&zwnj;&rlm;شود: حداکثر پانزده سال تمام قمری برای پسران و نه سال تمام قمری برای دختران. چنین تعریفی با قوانین بین&zwnj;المللی همخوانی ندارد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>قوانین جزایی ایران نشانگر خوار کردن زن و تهمت به شرافت انسانی اوست. این بینش جزایی که خود را مطابق روح دینی و نظر علمای بزرگ مذهبی درجه یک شیعه قرارداده است، در تضاد با حقوق بشر قرار دارد. این افکار زن&zwnj;ستیز با قدرت تمام باید رد، محکوم و از دستگاه قضایی ایران شسته شود. توجه کنید:</p> <p> قانون مجازات اسلامی به&zwnj;طور روشنی در نحوه پوشش زنان نیز وارد می&zwnj;&rlm;شود. ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی عدم رعایت حجاب شرعی را جرم معرفی می&zwnj;نماید. به موجب این ماده &laquo;هرکس علناً در انظار عمومی و معابر تظاهر به عمل حرامی نماید علاوه بر کیفر عمل به حبس از ۱۰ روز تا دو ماه یا تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می&zwnj;گردد.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>در قانون جزایی اسلامی درماده ۳۰۰ قانون مجازات اسلامی، بخش دیات چنین می&zwnj;آید: &laquo;خونبهای قتل زن مسلمان ، خواه این قتل عمداً صورت گرفته باشد و خواه غیر عمدی ، ۵۰ شتر است.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>ماده ۴۳۵ قانون مجازات اسلامی: &laquo;خونبهای قطع بیضه چپ یک مرد مسلمان ۶۶ شتر است و خونبهای قطع بیضه راست او ۳۴ شتر. خونبهای قطع هر دو بیضه چپ و راست مرد مسلمان ۱۰۰ شتر است.</p> <p>&nbsp;</p> <p>علت تفاوت خونبهای میان بیضه چپ و راست روایت عبدالله ابن&zwnj;سنان از حضرت امام جعفر صادق است که فرمود به بیضه چپ دو ثلث دیه کامل تعلق می&zwnj;گیرد زیرا بچه از بیضه چپ بوجود می&zwnj;آید.</p> <p> تبصره: فرقی در این حکم میان بیضه جوان و بیضه پیر و کودک و بالغ و عنین و سالم نیست.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>&laquo;پرسشکده&raquo; که یک سامانه اینترنتی پرسش و پاسخ فارسی در جمهوری اسلامی و بیانگر فرهنگ و ذهنیت رایج است درباره برتری و قدرت مرد چنین می&zwnj;گوید: &laquo;این که حق طلاق به مرد داده شده، دلیلش این است که بالاخره یک زندگى جمعى نیاز به مدیر دارد و اسلام نیز کسى را که کم&rlm;تر در مقابل عواطف و احساسات تحت تأثیر قرار مى&rlm;گیرد و از نظر مدیریت جمعى قوى&rlm;تر است، به عنوان مسؤول اداره زندگى مشترک معرفى کرده و حتى نفقه و هزینه اداره این زندگى را هم بر او واجب نموده است. در این که نوع مردان نسبت به زنان، از نظر مدیریت، قوى&rlm;ترند و انعطاف&rlm;پذیرى کم&rlm;ترى در برابر احساسات خام دارند، شکى نیست. به عبارت دیگر زندگى مشترک نیاز به مدیریت دارد و یکى از شؤون این مدیریت، مسأله&rlm;اجراى طلاق و انفکاک است.&raquo;</p> <p>&nbsp;</p> <p>این قوانین جزایی اسلامی که از فقه اسلامی و با رعایت خواست قرآنی تنظیم شده است در برابر قوانین مدرن و حقوق بشر و خرد قرار دارد و به&zwnj;علاوه فرهنگ و سیاست واپسگرایی که در جامعه پدید آمده در تضاد با فضای سالم وحکومتداری لائیک است. رجوع به قرآن و سنت اسلامی به&zwnj;عنوان یک اجبار یا امر ترجیحی در ضدیت با روح سکولاریسم و سیاست لائیکی است. زیرا سیاست لائیک جدا از ملاک&zwnj;های دینی، جامعه را بر پایه اصول غیر دینی و بر پایه حقوق بین&zwnj;المللی مدیریت می&zwnj;کند. سیاستمدار و روشنفکر مسلمان اگر معتقد به حکومت لائیک است باید آشکارا به رد فقه اسلامی دست بزند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>سخن آخر</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>با آن&zwnj;چه بیان شد و مثال&zwnj;های مشخصی که ارایه شد، سه محوری که برشمردیم مورد پرسش ما از روشنفکران دینی است. تمام مشکلات به این سه محور پایان نمی&zwnj;پذیرند، ولی برای اجتناب از کلی&zwnj;گویی در دستور کار تبادل نظر ماست.</p> <p>&nbsp;</p> <p>دولت لائیک در سه زمینه، یکم در باره قرآن و رابطه آن با دیگراندیشان در اجتماع، دوم درباره افکار شیعه و عملکرد ناشی از آن در مورد زن ومرد و بهشت و سوم درباره فرهنگ جزایی اسلامی موجود و مدیریت جامعه، در تناقض آشکار با بینش و اعتقاد مذهبی است. هر آن مذهب به عنوان ملاک و معیار مطرح باشد، این امر اغتشاش&zwnj;آور و بحران&zwnj;زاست.</p> <p>&nbsp;</p> <p>دین به&zwnj;طورکلی و دین اسلام و مذهب شیعه در ایران از عرصه سیاست حکومتی باید کنار رانده شوند. این امتزاج جز تباهی نتیجه دیگری ندارد. اگر اصل دولت لائیک را بپذیریم، دیگر چنین دستگاهی نمی&zwnj;تواند برای مراسم مذهبی در جامعه یا برنامه&zwnj;های دینی رادیو و تلویزیون هزینه کلان در بودجه سالانه خود در نظر بگیرد. رابطه این دولت با افسانه امام زمان وچاه جمکران به طور روشن باید قطع شود. حقوق تمام آخوندها و هزینه مراکز علمیه قم و مشهد وغیره از بودجه دولتی باید حذف شود. حجاب اجباری و جداسازی&zwnj;ها براساس جنسیت در مدارس یا هرجای دیگرباید ازبین برود.</p> <p>&nbsp;</p> <p>شما سیاستمداران و روشنفکران دینی در داخل و خارج جواب روشن دهید: آیا پیوند حکومت و سیاست دولتی در ایران با قرآن و شیعه و سنت پیامبری باید قطع بشود یا نه؟ آقایان ابوالحسن بنی&zwnj;صدر، عبدالکریم سروش، ماشاالله شمس&zwnj;الواعظین، حسن یوسفی اشکوری، محسن کدیور و عباس عبدی شما در باره حمایت از لائیسیته و حقوق بشر و در نقد استبداد حاکم بسیار گفته&zwnj;اید، در اینجا و در پیوند با بحث&zwnj;های برشمرده دراین نوشته نیازمندیم تا از سایه&zwnj;روشن&zwnj;های فکری آگاه شویم. با توجه به آن&zwnj;چه در این نوشته آمد آیا حکومت لائیک را شما هم همین گونه تعریف می&zwnj;کنید؟ آیا با صراحت شما نیز رجوع به معیار&zwnj;های قرآنی و شیعه و فقه را رد می&zwnj;کنید یا نه؟ دولت لائیک یعنی تحقق گسست میان دین و حکومت، زیرا هر نظام سیاسی که خود را در چهارچوب احکام و اصول و محدودیت دینی قراردهد و معیار را انطباق با این چهارچوب بگذارد، از روح قانونگذاری و عقل بشری و نظرخواهی شهروندان دور می&zwnj;شود. شما چه فکر می&zwnj;کنید؟</p> <p>&nbsp;</p> <p>*استاد دانشگاه در فرانسه</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>منبع عکس</strong>: کاریکاتورهای اوایل انقلاب، روزنامه کیهان، <a href="http://passionofanna.wordpress.com/2010/09/15/%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%9B-%DB%8C%DA%A9/">اینجا</a>.&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2011/07/30/5834#comments اپوزیسیون اکولوژی جلال ایجادی دمکراسی قرآن لائیسیته مهدی کروبی میرحسین موسوی نظام جمهوری اسلامی پارلمانتاریسم گوی سیاست Sat, 30 Jul 2011 16:57:30 +0000 arezoo 5834 at https://archive.radiozamaneh.com