استنلی کوبریک

شیفته و شیدای نیکول کیدمن

Fri, 20 Jul 2012 22:46:35 +0000

سینمای جهان در صد فریم

محمد عبدی

محمد عبدی- سی و یکمین فیلم از مجموعه «سینمای جهان در صد فریم» را اختصاص دادم به یکی از جنجالی‌ترین فیلم‌های استنلی کوبریک: «چشمان باز بسته.» کوبریک پیر، در هفتادسالگی، با پیشینه طبع‌آزمایی در حیطه‌ها و ژانرهای مختلف، و پس از یک سکوت دوازده ساله، به ساده‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مسأله بشری اشاره دارد و در این راه صراحت عجیبی نشان می‌دهد که در سینمایش کمتر سابقه داشت.

چشمان بازبسته (Eyes Wide Shut) چه داستانی دارد؟

استنلی کوبریک سر صحنه «چشمان باز بسته»

کارگردان: استنلی کوبریک- فیلمنامه: کوبریک و فردریک رافائل بر اساس داستانی از آرتور شنیتسلر- بازیگران: تام کروز، نیکول کیدمن، سیدنی پولاک- محصول ۱۹۹۹ آمریکا و بریتانیا- ۱۵۹ دقیقه.

دکتر بیل هارفورد (کروز) ۹ سال است که با آلیس (کیدمن) ازدواج کرده و حالا یک دختر چهار - پنج ساله دارند. آن‌ها در یک میهمانی شرکت می‌کنند. آن دو در حالتی غیر طبیعی با هم مشاجره می‌کنند و آلیس اعتراف می‌کند که سال قبل به یک افسر نیروی دریایی علاقه‌مند شده. بیل آشفته از خانه بیرون می‌آید و پایش به یک مراسم غریب کشیده می‌شود...

استنلی کوبریک کیست؟

متولد ۱۹۲۸ در نیویورک، متوفی ۱۹۹۹. تولد در خانواده‌ای یهودی اما نه مقید به مراسم دینی. هدیه گرفتن دوربین عکاسی از پدرش در سیزده‌سالگی و علاقه‌مند شدن به عکاسی. کار به عنوان عکاس در مجله لوک از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۰. ساخت چند فیلم کوتاه مستند در سال ۱۹۵۱. اولین فیلم بلند در سال ۱۹۵۳.

کار در ژانرهای مختلف. علاقه‌مند به پرداختن به موضوعات «بزرگ» از خدا تا جنگ در طول دوره کاری‌اش.

چشمان باز بسته را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟

کوبریک در گذر نزدیک به ۵۰ سال فیلمسازی، در انتهای عمرش، در حیطه تازه‌ای گام می‌نهد: او در وصیتنامه‌اش نه داعیه نجات بشر را دارد (دکتر استرنج لاو) و نه می‌خواهد تمام پرسش‌های انسان را درباره هستی و حیات پاسخ دهد (۲۰۰۱: اودیسه فضایی)، بلکه ظاهراً قصد دم دست‌تر و سهل‌الوصول‌تری دارد: شرح رابطه یک زوج.

کوبریک پیر، در هفتادسالگی، با پیشینه طبع‌آزمایی در حیطه‌ها و ژانرهای مختلف، و پس از یک سکوت دوازده‌ساله، به ساده‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مسآله بشری اشاره دارد و در این راه صراحت عجیبی نشان می‌دهد که در سینمایش - به استثنای پرتقال کوکی- کمتر سابقه داشت. کوبریک تلخی‌اش را به شکل عیانی به رخ تماشاگر می‌کشد: به بن‌بست رسیدن روابط انسانی.

او در این راه وجه روانی قضیه را اصل می‌کند، طوری که فیلم در واقع شرحی است از یک وسوسه فکری (obsession ) که همواره ذهن را مشغول می‌کند و موجب آزار می‌شود. از این رو شاهدیم که زوج اصلی فیلم چطور رفته رفته به مرز انهدام می‌رسند. در ابتدای فیلم، ظاهراً این زوج از همه مواهب زندگی برخوردارند: آن‌ها در رفاه کامل به‌سر می‌برند، شأن و قرب اجتماعی دارند، به نظر می‌رسد با هم خوشبخت‌اند و هر دو به طرز عیانی جوان و جذاب و مورد توجه هستند.

ماجرا از یک میهمانی آغاز می‌شود

ماجرا از یک میهمانی آغاز می‌شود؛ جایی که ظاهراً همه در حال خوشگذرانی هستند. فیلم را می‌توان به یک مقدمه و سه موومان تقسیم کرد. در مقدمه با زوج اصلی فیلم آشنا می‌شویم. موومان اول فصل میهمانی است و موومان دوم، بعد از میهمانی تا پایان صحنه اعتراف و موومان سوم پس از آن تا به انتها.

در مقدمه به جایگاه این دو شخصیت پی می‌بریم و به اندازه کافی با آن‌ها آشنا می‌شویم. در موومان اول، کوبریک به بقیه میهمان‌ها توجهی نشان نمی‌دهد و به طور مختصر و ظریف به روابط و کارهای زوج اصلی می‌پردازد و به‌درستی زمینه‌چینی می‌کند برای موومان دوم.

موومان دوم- که اوج فیلم است و نزدیک به شاهکار- با یک سکانس بی‌نظیر دیالوگ بین زن و مرد پایان می‌یابد. مرد می‌گوید که به زن اطمینان کامل دارد «چون عاشقش است، آن‌ها با هم ازدواج کرده‌اند و هرگز به زنش دروغ نگفته.» اما همه چیز آنطور نیست که باید باشد.

اینجا به بهترین وجه ممکن به درون شخصیت‌ها رسوخ می‌کنیم. صراحت حرف‌ها واقعاً تکان‌دهنده است؛ به‌خصوص به یاری بازی‌های درخشان هر دو بازیگر و کارگردانی در عالی‌ترین شکل ممکن، روحیات درونی هر دو نفر در این لحظه بحرانی به تصویر کشیده می‌شود.

صدای زنگ تلفن، مکث بیل، و بعد صدای گرفته‌اش در تلفن، پایان این فصل درخشان و آغاز هم‌ذات‌پنداری شدید تماشاگر با شخصیت اصلی است. همه پیاده‌روی‌ها با حرکات دقیق دوربین، دیزالوهای مکرر، زوم‌های به هنگام و قطع‌های درست به تصویر ذهنی، تماشاگر را در حال و روز وخیم شخصیت اصلی به شدت شریک می‌کند. ظرافت‌های کوچکی هم دخیل می‌شوند؛ از مزاحمت چند جوان خیابانگرد تا ظرافت‌های دیگری که در طول فیلم کم نیستند (از رخ دادن وقایع در کریسمس - که با مفهوم خانواده پیوند دارد و تلخی ماجرا را دو چندان می‌کند- تا اظهار عشق زن به بیل در کنار جسد پدرش- که وحشتناک به نظر می‌رسد- یا استفاده به‌جا و درست از تلفن- که به موتیف فیلم بدل می‌شود.)

اما در ‌‌نهایت با فیلمی کاملاً دوپاره روبرو هستیم: موومان سوم به کل ساز دیگری می‌زند، گویی که با فیلم دیگری مواجه می‌شویم؛ نوعی فیلم معمایی/ هیچکاکی که اصلاً مسأله فیلم نیست. با این حال سکانس مراسم غریب فیلم به تنهایی در یادماندنی است. همه وقایع مراسم ضمن رجوع به گذشته و یادآوری دوران روم باستان، به نوعی آپوکالیپتیک (آخرالزمانی) هم هست، به شکلی که همه انسان‌های درگیر آن، ماسک بر چهره دارند و به یک معنی از چهره انسانی خود تهی شده‌اند. این سکانس با حال و هوای وهم‌آلودش، با همراهی یک موسیقی حیرت‌انگیز، تماشاگر را تا سرحد مسخ شدن پیش می‌برد.

میان خواب و بیداری مرز چندانی نیست

بیل اینجا گویی زندگی دیگری را تجربه می‌کند؛ یک نوع مرگ. این در رؤیای زن هم هست و بدین‌ترتیب تلویحاً به نوعی ارتباط غیر مادی اشاره می‌شود؛ اینکه میان خواب و بیداری مرز چندانی نیست؛ به شکلی که مثلاً خمیازه کشیدن آلیس رابطی می‌شود میان دو دنیا، و موتیف فیلم.

با این حال (و به رغم دو پارگی‌ فیلم و کشدار بودن بخش‌های انتهایی آن)، چشمان باز بسته، فضاسازی حیرت انگیزی دارد. کوبریک شاید به بهترین شکل ممکن موفق می‌شود هر آنچه که در ذهن دارد را به تصویر دربیاورد. اصلی‌ترین نیت او، خلق فضایی غریب و نامأنوس، تلخ و تیره، جنون‌آمیز و آپوکالیپتیک است که در آن به شدت موفق به نظر می‌رسد. جز آن موفق می‌شود سیر درهم‌شکستن تدریجی یک انسان- انسان‌ها- را به تصویر بکشد. فیلم از ظاهر و دنیای بیرونی می‌آغازد (تأکید بر اینکه دو شخصیت اصلی پیش از میهمانی به سر و وضعشان می‌رسند) و در ‌‌نهایت با درونی‌ترین احوال روحی انسان پایان می‌پذیرد، و این مسیری است که تماشای آن می‌تواند تماشاگر را کاملاً به هم بریزد و او را وادارد تا به همه چیزهای تثبیت‌شده نگاه مجددی داشته باشد؛ اما کوبریک (که آشکارا شیفته و شیدای زیبایی سحرانگیز بازیگرش، نیکول کیدمن، به‌نظر می‌رسد)، آخرین پاسخ را بر زبان او جاری می‌کند: Fuck

در همین زمینه:
سینمای جهان در صد فریم از محمد عبدی در زمانه

ویدئو: پیش‌پرده چشمان باز بسته ساخته استنلی کوبریک

ضدیت با خشونت با نمایش خشونت

Fri, 29 Jul 2011 07:39:13 +0000

گفت‌وگو با استنلی کوبریک درباره‌ی فیلم ضد جنگ: «غلاف تمام فلزی» (Full Metal Jacket)

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده: استنلی کوبریک، فیلمساز بزرگ آمریکایی را با فیلم «۲۰۰۱، ادیسه در فضا» می‌شناسیم. فیلم «دکتر استرنج لاو» کوبریک (با بازی معروف پیتر سلرز در سه نقش) درباره‌ی یک ژنرال دیوانه‌ی آمریکایی که می‌خواهد جنگ هسته‌ای راه بیندازد، در کشورهای اروپای مرکزی بار‌ها از شبکه‌های تلویزیونی پخش شده است. «پرتقال کوکی» (A Clockwork Orange) او نیز چنان بحث‌برانگیز شد که کوبریک برای جلوگیری از تبلیغ خشونت جلوی نمایش آن را گرفت.

کوبریک که سال ۱۹۹۹ درگذشت، کم‌حرف اما پرکار بود. با این حال به علت دقت و وسواس زیاد، کمتر کار ارائه می‌داد. او در طول تقریباً پنجاه سال فیلمسازی فقط ۱۳ فیلم بلند ساخت. آخرین فیلمش «چشمان کاملاً بسته» (Eyes Wide Shut ) با ۱۲ سال فاصله از فیلم قبلی‌اش ساخت. «چشمان کاملاً بلسته» یک فیلم انتقادی بود با موضوع پایه‌ی سست خانوادگی، که بعد از مرگ کوبریک صرفاً با سانسور نماهایی از آن نمایش داده شد. بیشتر فیلم‌های کوبریک بحث‌برانگیزند. فیلم‌های او عمدتاً اقتباس‌های ادبی، از جمله از آثار ولادیمیر ناباکوف و استفن کینگ هستند.

وسواس کوبریک در فیلم‌سازی شامل نمایش آثارش هم می‌شد. او سینما‌ها را از لحاظ وسایل فنی نمایش کنترل می‌کرد. این کار او یادآور جرج لوکاس کارگردان فیلم معروف «جنگ ستارگان» است که حتی شرکتی برای کنترل فنی سینما‌های نمایش‌دهنده‌ی فیلم‌هایش ایجاد کرده بود.

وسواس در کنترل وسایل نمایش فیلم‌ها به علت به‌کارگیری جلوه‌های ویژه و ساخت استادانه فیلم‌های اوست. او دلش نمی‌آمد فیلم‌هایی را که با آن همه دقت و ظرافت می‌ساخت در سالن‌هایی با امکانات محدود به نمایش درآیند. یکی از این فیلم‌ها که جلوه‌های ویژه نقش مهمی در آن دارند، فیلم «غلاف تمام فلزی» Full Metal Jacket است، که کوبریک آن را در سال‌های آخر زندگی هنری‌اش ساخته است. این فیلم یک فیلم ضد جنگ است. هر چند به ظاهر علیه جنگ ویتنام ساخته شده، اما به‌درستی کوبریک می‌گوید و فیلمش هم گواهی می‌دهد که این فیلم ضد هر گونه جنگ، و ضد تبدیل انسان به ماشین جنگی و گوشت دم توپ است. در این فیلم یک گروهبان آمریکایی می‌کوشد با روشی به غایت خشن سربازان جوان را در یک دوره‌ی آموزشی مخصوص تربیت تفنگداران زبده، از انسان به ماشین کشتار تبدیل کند. این فیلم بر اساس رمان «آتش دوزخ» (The Short-Timers) نوشته‌ی گوستاو هاسفورد (Gustav Hasford) ساخته شده، که در زمان جنگ ویتنام خبرنگار جنگی بوده است.
در چند و چون این فیلم و دیگر ریزه‌کاری‌های فیلم‌های کوبریک گفت‌وگوی هفته‌نامه‌ی آلمانی‌زبان «اشپیگل» با فیلمساز کمک زیادی به ما می‌کند.

کوبریک در این گفت‌وگو می‌گوید از میان فیلم‌هایش «۲۰۰۱، ادیسه در فضا»، «پرتقال کوکی» و «دکتر استرنج لاو» را از بقیه بیشتر دوست می‌دارد. او فیلم کمدی «لولیتا» (Lolita) بر اساس رمان معروف ولادیمیر نابوکوف را ضعیف می‌داند. علت آن به قول او از جمله این نکته است که نقطه‌ی قوت رمان نابوکوف زبان آن است، نه داستان آن. به گفته‌ی او اگر رمان را کس دیگری جز نابوکوف می‌نوشت شاید فیلمی که از روی آن ساخته می‌شد، بهتر از کار درمی‌آمد. عکس این مورد در مورد فیلم «درخشش» (The Shining) بر اساس رمان استفن کینگ (Stephen King) صادق است، که ظاهرا از خود رمان بهتر از کار در آمده است.

کوبریک که سال ۱۹۹۹ درگذشت، کم‌حرف اما پرکار بود. با این حال به علت دقت و وسواس زیاد، کمتر کار ارائه می‌داد. او در طول تقریباً پنجاه سال فیلمسازی فقط ۱۳ فیلم بلند ساخت. آخرین فیلمش «چشمان کاملاً بسته» (Eyes Wide Shut ) با ۱۲ سال فاصله از فیلم قبلی‌اش ساخت. «چشمان کاملاً بسته» یک فیلم انتقادی بود با موضوع پایه‌ی سست خانوادگی، که بعد از مرگ کوبریک صرفاً با سانسور نماهایی از آن نمایش داده شد. بیشتر فیلم‌های کوبریک بحث‌برانگیزند. فیلم‌های او عمدتاً اقتباس‌های ادبی، از جمله از آثار ولادیمیر ناباکوف و استفن کینگ هستند.

کوبریک تدوین را در فیلمسازی بسیار مهم می‌داند و معتقد است که تدوین است که فیلم را از باقی هنر‌ها متمایز می‌کند. به گفته‌ی او فیلمنامه‌نویسی به ادبیات تکیه دارد. بازی جلوی دوربین به هنر تئا‌تر متکی است و فیلمبرداری به عکاسی. اما فقط تدوین است که فیلم را از بقیه‌ی هنر‌ها مجزا می‌کند. فیلم در مرحله‌ی تدوین است که فیلم می‌شود.

او همچنین به سینمای صامت علاقه‌ی زیادی دارد و در فیلم «پرتقال کوکی»‌اش بعضی عناصر سینمای صامت وجود دارد. به عقیده‌ی کوبریک سینمای صامت اصیل‌تر از سینمای ناطق است، زیرا فیلم‌های صامت در مقایسه با تآتر و ادبیات داستانی می‌بایست داستانشان را در قیاس با تئا‌تر کاملاً جور دیگری روایت می‌کردند.

ترجمه‌ی تلخیص‌یافته‌ی این گفت‌وگو را با هم می‌خوانیم:
------------

اشپیگل: آقای کوبریک فیلم «غلاف تمام فلزی» که شما سال ۱۹۷۸ ساختید یک فیلم ضد جنگ است، جنگ ویتنام. فیلم در مورد جنگ ویتنام به حد کافی وجود دارد. آیا شما با این فیلم می‌خواستید فیلم‌های دیگر در این زمینه را اصلاح کنید؟

استنلی کوبریک: این فیلم بر اساس رمان «آتش دوزخ» نوشته گوستاو هاسفورد (Gustav Hasford) ساخته شده. هاسفورد در ویتنام خبرنگار جنگی بود و رمان عجیب و فوق‌العاده‌ای نوشته است. داستان خوب در مورد ویتنام زیاد است. من هم مشخصاً دنبال داستانی در این مورد نبودم. من خیلی دیرپسندم. سال‌ها طول می‌کشد تا داستان دندان‌گیری برای فیلم ساختن پیدا کنم. هاسفورد نویسنده‌ای بزرگ است. توانایی تخیل و تصویرپردازی‌هایش در پیش‌زمینه‌ی جنگ ویتنام قانع کننده‌تر و دیالوگ‌هایش صادقانه‌تر از بقیه‌ی نویسندگان بود.اصولاً یکی از بزرگ‌ترین مشکلات یک فیلمساز یافتن داستان خوب است. مشکل اینجاست که رمان با فیلمنامه تفاوت دارد، و فیلمنامه‌نویس اصیل هم خیلی کم یافت می‌شود، کارگردانی که فیلمنامه نویس هم باشد باز هم کمتر از فیلمنامه‌نویس اصیل پیدا می‌شود.. نویسندگان به‌ندرت فیلنمامه می‌نویسند. کارگردانانی که بتوانند فیلمنامه بنویسند معدودند. فقط وودی آلن را داریم و اینگمار برگمن و فرانسوا تروفو را. فیلمنامه‌ی اصیل ، فیلمنامه‌ای مانند «همشهری کین» حکم کیمیا را دارد.

قسمت نخست فیلم شما در یک اردوگاه آموزشی می‌گذرد. یک گروهبان سادیست سربازان را با روشی خشن و تحقیرآمیز آموزش می‌دهد. آن‌ها جوری آموزش می‌بینند که از انسان به ماشین جنگی تقلیل یابند. آیا عنوان فیلم «غلاف تمام فلزی» ناظر به همین معنی است؟

انسان را می‌توان به سلاح تبدیل کرد. یا آنطور که گروهبان در فیلم می‌گوید: «تفنگ صرفاً یک وسیله است. اما این قلب بی‌رحم است که می‌کشد». می‌گویند آموزش دشوار برای ویران کردن ترس از مرگ لازم است. برای ویران کردن ترس هم باید شخصیت فرد را درهم‌شکست. جوانانی که به ارتش می‌روند خودشان را نامیرا می‌دانند. آن‌ها از مرگ بیم ندارند. اما مسئله بر سر آن چیزی است که گروهبان در پایان دوره‌ی آموزشی در کله‌ی آن‌ها فرومی‌کند: «تفنگداران می‌میرند، اما هنگ تفنگداران همیشه جاوید است». نامیرایی را به این شکل به آن‌ها قالب می‌کنند.

در پایان دوره‌ی آموزشی یکی از سربازان که به یک ماشین جنگی بی‌رحم تبدیل شده، گروهبانی را که به او آموزش داده، می‌کشد. این صحنه مرا یاد کامپیوتری به نام «هال» در فیلم «۲۰۰۱، ادیسه در فضا» می‌اندازد که شورش می‌کند. در هر دو مورد ربات‌ها علیه فرمانده‌هاشان می‌شورند.

البته این صحنه را به این دلیل ایجاد نکرده‌ام، اما این شباهت قطعاً وجود دارد.

شما در فیلمتان زندگی خصوصی را از سربازان گرفته‌اید. آن‌ها ننه من غریبم بازی در نمی‌آورند و از چیزی جز سربازی حرف نمی‌زنند.

فیلم در هشت هفته‌ی نخست دوران آموزشی در یک پادگان می‌گذرد. و در این مدت حرف زدن اکیداً ممنوع است.

استنلی کوبریک: «غلاف تمام فلزی» بر اساس رمان «آتش دوزخ» نوشته گوستاو هاسفورد (Gustav Hasford) ساخته شده. هاسفورد در ویتنام خبرنگار جنگی بود و رمان عجیب و فوق‌العاده‌ای نوشته است. هاسفورد نویسنده‌ای بزرگ است. توانایی تخیل و تصویرپردازی‌هایش در پیش‌زمینه‌ی جنگ ویتنام قانع کننده‌تر و دیالوگ‌هایش صادقانه‌تر از بقیه‌ی نویسندگان بود.اصولاً یکی از بزرگ‌ترین مشکلات یک فیلمساز یافتن داستان خوب است. مشکل اینجاست که رمان با فیلمنامه تفاوت دارد، و فیلمنامه‌نویس اصیل هم خیلی کم یافت می‌شود. نویسندگان به‌ندرت فیلنمامه می‌نویسند.

در جبهه‌های جنگ چطور؟

آن‌وقت سربازان می‌توانند حرف بزنند. اما آنچه در رمان مرا مجذوب خود کرد این بود که برخلاف کتاب‌های جنگی مشابه از صحنه‌های کلیشه‌ای و شرح دلتنگی برای مادر و پدر و همسر خالی است.

تنها رابطه‌ی سربازان با ویتنامی‌ها چانه زدن بر سر قیمت روسپیان است…

سربازان در ویتنام صرفاً با پاانداز‌ها، روسپیان و واکسی‌ها حرف می‌زدند. با دیگران چگونه باید حرف می‌زدند؟ زبان ویتنامی که نمی‌دانستند. ویتنامی‌ها هم انگلیسی بلد نبودند.

شما فیلم را از نگاه یک خبرنگار جنگی روایت می‌کنید. جنگ ویتنام در نظر شما جنگ رسانه‌ها بود...

بله. در این مورد یک صحنه‌ی کلیدی در فیلم هست. آنجا که افسر خبرنگار در اتاق تحریریه به دیگران آموزش می‌دهد و می‌گوید: «اساساً دو نوع داستان در مورد ویتنام وجود دارد: یکی اینکه سربازان از پول توجیبی‌شان به ویتنامی‌ها خمیردندان و دئودورانت هدیه می‌دهند، یکی هم آنکه در میدان جنگ تا آنجا که ممکن است آن‌ها را می‌کشند تا به پیررزی قدم به قدم نزدیک‌تر شوند».

سانسوری هم وجود داشت که کلمات مورد استفاده خبرنگاران را تعیین می‌کرد...

جنگ ویتنام نخستین جنگی بود که در درجه‌ی اول به عنوان جنگ تبلیغی هم در آمریکا کاربرد داشت. وارونه نشان دادن واقعیت از طریق رسانه‌ها یکی از اهداف دولت بود. در طول جنگ به افکار عمومی دروغ گفتند و تصویری جعلی از جنگ به آن‌ها نشان دادند. در تعداد کشته‌های دشمن اغراق می‌کردند و به سربازان مدام خبر پیروزی می‌دادند. جالب این است که جنگ رسانه‌ای را در همین رسانه‌ها هم باختند.

افسر خبرنگار هم خیلی شیک و پیک است...

همین طور است. او جوری می‌نماید که انگار دارد در یک فیلم تبلیغاتی بازی می‌کند.

آیا شما با این فیلم یک فیلم ضد آمریکایی ساخته‌اید؟

به هیچ وجه. این فیلمی در مورد تراژدی جنگ ویتنام است. هر چند که فکر می‌کنم همه می‌دانند که آمریکا اشتباه کرد که درگیر جنگ شد.

از تضادهای روانی ناشی از جنگ یکی هم «جوکر» شخصیت اصلی فیلم است، که روی کلاه خودش نوشته: «برای کشتن آفریده شده‌ام». اما روی جلیقه‌اش نشان جنبش صلح‌طلبی دیده می‌شود.

این علامت دوگانگی است. جوکر به فرمانده‌اش می‌گوید که انسان‌ها در میان نفرت و بدبیبی از یک سو، و دوستی و کمک به یکدیگر، دو شقه شده‌اند.

واقعاً برای شما قابل تصور است که یک تفنگدار دریایی نشان صلح بر جلیقه‌اش داشته باشد؟

در جریان جنگ ویتنام می‌شد دید که چطور سربازان روحیه و انضباطشان را از دست می‌دهند. نشان صلح بر جلیقه به همین نکته دلالت دارد. در مراحل پایانی جنگ به‌راستی هم سربازانی وجود داشتند که چنین علامتی بر جلیقه‌شان داشتند.

شما که آمریکایی هستید از ۲۰ سال پیش در انگلیس زندگی می‌کنید. آیا این کارتان دلیل سیاسی دارد؟

نه.

اما در مورد «دکتر استرنج لاو، یا چطور یاد گرفتم بمب بسازم» (۱۹۶۳) که دربحبوحه‌ی جنگ سرد ساختید، در برخی نقد‌ها در آمریکا نوشته شده بود که گویا شما با شوروی‌ها سر و سری دارید، چون به گمان آن‌ها توان نظامی آمریکا را تضعیف کرده‌اید.

این را فقط تک وتوکی از منتقدان نوشتند. اینکه من در انگلیس هستم دلایل دیگری دارد. سه جا در دنیا هست که یک فیلمساز انگلیسی‌زبان می‌تواند واقعاً کار کند: لندن، نیویورک و لس‌آنجلس. امکانات فنی لندن در قیاس با لس آنجلس کمتر است اما برای زندگی بهتر است. نیویورک در مرحله‌ی سوم قرار دارد. لس‌آنجلس در واقع چیزی جز یک شهر بزرگ سینمایی نیست. آنجا رقابت زیاد است و آدم نمی‌تواند توی لاک خودش برود و کارش را بکند. مدام موی دماغ آدم می‌شوند: «کار چه‌طور پیش می‌رود؟»، «هنوز فیلمت تمام نشده؟»، «هنوز داری فیلمبرداری می‌کنی؟». این جوری آدم چزانده می‌شود. این است که دوست دارم در لندن کار کنم.

شما به دقت زیاد در کار معروف هستید. این فقط به سختگیری شما در انتخاب داستان محدود نیست. می‌گویند شما بعضی صحنه‌ها را ۱۰۰ بار تکرار می‌کنید تا به برداشت دلخواه برسید.

مسئله‌ی سختگیری من نیست. بلکه این است که بعضی بازیگران موقع فیلمبرداری آماده نیستند و متنشان را نمی‌توانند بیان کنند. بازیگری هم که نتواند متن خودش را ادا کند، نمی‌تواند خوب بازی کند. این بازیگران هنگام مصاحبه با رسانه‌ها از وسواس و سختگیری من شکوه می‌کنند. اما نمی‌گویند چرا من یک صحنه را ۱۰۰ بار تکرار می‌کنم.

می‌گویند شما گوشه گیر و مردم گریزید.

جوزف کنراد جایی گفته است: «انسان، هر چند ضعیف است، اما اغلب دیوانه هم هست.» من با این نظر او موافقم. اینکه آن را در اشخاص فیلم نشان می‌دهم دلیل بر این نیست که از انسان بدم می‌آید، بلکه حاکی از این است که با دقت به وجود انسان نگاه می‌کنم.

درست است که بگوییم شما انسان‌ها را از نظرگاه جاناتان سویفت می‌بینید؟

بیشتر از نظرگاه جوزف کنراد می‌بینم. چون کمتر مصاحبه می‌کنم مرا گوشه‌گیر می‌دانند. خیلی حرف‌های دیگر هم برایم در‌آورده‌اند که همه‌اش باطل است.

منبع