https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/4489/all fa https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/11/22/21941 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/11/22/21941" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> بیژن افتخاری* </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="285" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/sazemane-yaraneh.jpg?1353955543" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">بیژن افتخاری - طرح هدفمندسازی یارانه&zwnj;ها در ایران به گفته مسئولان نظام&nbsp;یکی از مهم&zwnj;ترین بخش&zwnj;های&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B7%D8%B1%D8%AD_%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C" title="طرح تحول اقتصادی">طرح تحول اقتصادی</a> بوده&nbsp;است. با گذشت حدود دو سال از اجرای آن، اهداف واقعی نظام در اجرای شتاب&zwnj;زده این طرح بیشتر نمایان می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">با بررسی مختصری در چگونگی اجرای آن و نتایج عملی حاصله، به موضوع هدف&zwnj;های این طرح می&zwnj;پردازیم.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL"><strong>آن چه قرار بود بشود</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به موجب قانون هدفمندسازی یارانه&zwnj;ها، که به تغییر فرآیند پرداخت&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87" title="یارانه">یارانه&zwnj;ها</a>&nbsp;می&zwnj;انجامد، در یک دوره&zwnj;ی پنج ساله و با حذف تدریجی <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87" title="یارانه">یارانه&zwnj;ها&zwnj;</a>&nbsp;از مواد سوختی، مواد خوراکی، آب، برق و سایر اقلام، بخشی از یارانه&zwnj;ها حذف شده (۶۰ درصد در سال ۱۳۹۰) و به صورت نقدی به مردم پرداخت می&zwnj;شود و سایر درآمد این روند، صرف کارهای عمرانی و فرهنگی می&zwnj;شود. این طرح در اواخر سال ۱۳۸۹ به اجرا گذاشته شد و قرار بود که بخش عمده آن در چهار سال اول <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%87%D9%87%D9%94_%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B0" title="دههٔ ۱۳۹۰">دههٔ ۹۰</a> انجام شود. <a href="http://www.abfasb.ir/main.asp?id=630">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">نظام و مسئولانش متوجه خطر بالقوه طبقه متوسط شهری بخصوص پس از بروز جنبش سبز در تابستان ۱۳۸۸ و ماجرا&zwnj;های بعد از آن شده و به توصیه کارشناسان اطلاعاتی خود، در پی بی اثر کردن این طبقه با استفاده از ابزار اقتصادی بودند. رژیم قصد داشت تا با حذف یارانه&zwnj;ها بخش اعظم درآمد طبقه متوسط را که معمولا مصرف&zwnj; بیشتری نسبت به قشر فرودست جامعه دارد، از دستش خارج کند. ضمن آنکه به&zwnj;زعم مسئولان حاکمیت، پرداخت یارانه نقدی باعث هر چه وابسته شدن طبقه فرودست به نظام شده و این طبقه به&zwnj;دلیل منافع مختصری که از نظام بدست می&zwnj;آورد، در پی ثبات وضعیت موجود (<span dir="LTR">status quo</span>) خواهد بود.</p> </blockquote> <p dir="RTL"><a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%A7_%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD%DB%8C_%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85" title="غلامرضا مصباحی مقدم">غلامرضا مصباحی مقدم</a> رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی درباره&zwnj;ی اهداف هدفمند کردن یارانه&zwnj;ها این دلایل را ذکر کرده است:</p> <p dir="RTL">&laquo;شکل&zwnj;گیری ساختار اقتصادی ایران بر مبنای سوخت ارزان که منجر به تولید با کیفیت پایین، عدم توانایی رقابت با دیگران و عدم تلاش برای مصرف بهینهٔ سوخت در ایران شده است.&raquo; وی در این باره مثال زده است: &laquo;قیمت گازوییل در ایران ۱۶.۵ تومان و در ترکیه ۱۸۰۰ تومان است، اما هزینه&zwnj;ٔ حمل&zwnj;ونقل در ترکیه ارزان&zwnj;تر از حمل&zwnj;ونقل در ایران است. یک عامل توفیق&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87" title="ترکیه">ترکیه</a>&nbsp;این است که ناوگان حمل&zwnj;ونقل خود را اصلاح کرده که پس از اصلاحات اقتصادی ترکیه صورت گرفته و نمونه&zwnj;ٔ موفق اصلاح قیمت حامل&zwnj;های انرژی هم به شمار می&zwnj;رود. یک سوم درآمد ترکیه ناشی از مالیات برق، گازوئیل و بنزین است. سوخت و مواد غذایی ارزان موجب اسراف و سوءمصرف در میان مردم شده است. توصیهٔ بانک جهانی مبنی بر اختصاص یارانه به تولید کنندگان و نه مصرف &zwnj;کنندگان نیز از دلایل این امر بوده است. همچنین از اثرات مهم این طرح از بین رفتن فاصلهٔ طبقاتی خواهد بود چرا که در گذشته بیشتر یارانه&zwnj;ها را دهک&zwnj;های بالای جامعه مصرف می&zwnj;کردند.&raquo; <a href="http://www.imamatjome.com/Articles/ArticlesShow.aspx?Id=1197">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">مطابق این قانون، شانزده قلم کالا و خدمات، مشمول حذف یارانه و عرضه به قیمت بین&zwnj;المللی می&zwnj;شوند. در مدت پنج سال، یارانه کالاهایی چون بنزین، گازوئیل، گاز، نفت، برق، آب، گندم، شکر، برنج، روغن و شیر حذف شده و آن&zwnj;ها با قیمت بازارهای منطقه خلیج فارس عرضه خواهند شد.&nbsp;دولت ایران می&zwnj;تواند ۲۰ هزار میلیارد تومان ازبابت افزایش قیمت، درآمد داشته و نیمی از این درآمد را برای مقابله با تورم، به صورت نقدی، بین مردم توزیع کند. ۳۰ درصد از این در آمدها نیز به تولیدکنندگان و ۲۰ درصد به دولت به منظور جبران خسارات ناشی از افزایش حامل&zwnj;های سوخت تعلق می&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اگر چه <a href="http://khodrahagaran.org/Fa/archives/254">بودند</a> اقتصاددانان مستقلی که از نامناسب بودن این طرح و زمان اجرای آن، با اطمینان سخن گفته و طرح مذکور را بیشتر امنیتی و کمتر اقتصادی می&zwnj;دانستند، اما به دلیل &laquo;جوزدگی ناشی از پشتیبانی ضمنی صندوق بین&zwnj;المللی پول از این طرح&raquo;، اکثر اقتصاددانان داخل و خارج از کشور&quot; مهر تائید بر پای این طرح گذاشته و تنها با نوعی &quot;عافیت&zwnj;طلبی&quot; از احمدی&zwnj;نژاد و تیم اقتصادی&zwnj;اش درخواست دقت در &quot;اجرای این جراحی بزرگ&quot; را داشتند! <a href="http://www.bultannews.com/fa/news/34683/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7">[منبع]</a> <a href="http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1647819">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">غافل از آن&zwnj;که اصولا هدف نظام از اجرای این طرح نه &quot;طرح تعدیل اقتصادی&quot; که به زیر کشیدن طبقه متوسط جامعه و به فقر راندن آن&zwnj;هاست تا امکان تحرک اجتماعی این طبقه آگاه و در عین حال فعال را سلب کند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">امروز و در آبان ماه ۱۳۹۱ اگر چه بخشی از اهداف اولیه نظام، یعنی تضعیف طبقه متوسط عملی شده، اما ادامه اجرای این طرح با مشکلات فراوانی روبروست تا آنجا که حتی اجرای فاز دوم آن را نیز غیر ممکن ساخته است. اثرات تورمی این طرح از یکسو و نابودی بخش&zwnj;های صنعت و کشاورزی از سوی دیگر مشکلاتی را برای اقتصاد بیمار ایران فراهم کرده که حتی اکثر نمایندگان مجلس نیز این طرح را شکست خورده اعلام کرده&zwnj;اند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">نظام و مسئولانش متوجه خطر بالقوه طبقه متوسط شهری بخصوص پس از بروز جنبش سبز در تابستان ۱۳۸۸ و ماجرا&zwnj;های بعد از آن شده و به توصیه کارشناسان اطلاعاتی خود، در پی بی اثر کردن این طبقه با استفاده از ابزار اقتصادی بودند. رژیم قصد داشت تا با حذف یارانه&zwnj;ها بخش اعظم درآمد طبقه متوسط را که معمولا مصرف&zwnj; بیشتری نسبت به قشر فرودست جامعه دارد، از دستش خارج کند. ضمن آنکه به&zwnj;زعم مسئولان حاکمیت، پرداخت یارانه نقدی باعث هر چه وابسته شدن طبقه فرودست به نظام شده و این طبقه بدلیل منافع مختصری که از نظام بدست می&zwnj;آورد، در پی ثبات وضعیت موجود (<span dir="LTR">status quo</span>) خواهد بود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چه گذشت؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این قانون از تاریخ یکشنبه&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DB%B2%DB%B8_%D8%A2%D8%B0%D8%B1" title="۲۸ آذر">۲۸ آذر</a>&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%DB%B1%DB%B3%DB%B8%DB%B9" title="۱۳۸۹">۱۳۸۹</a>&nbsp;و در پی اعلام تلویزیونی شب قبل&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF" title="محمود احمدی‌نژاد">محمود احمدی&zwnj;نژاد</a>&nbsp;به اجرا گذاشته شد. البته همان شب نیروهای انتظامی و امنیتی برای مقابله با هرگونه اعتراض در پمپ بنزین&zwnj;های سراسر کشور مستقر شدند! به موجب آن مقرر شد به هر ایرانی که تا پایان مهر ماه فرم&zwnj;های درخواست یارانه را تکمیل و ارسال کرده بود، ماهیانه ۴۵۵۰۰ تومان یارانه نقدی پرداخت شود. تعداد متقاضیان اولیه ۶۸.۵ میلیون نفر بود که به تدریج به ۷۲.۴ نفر افرایش یافت. به این ترتیب، هر ماه مبلغی معادل ۳۰۰۰ میلیارد تومان یارانه به مردم پرداخت می&zwnj;شود که تا اینجا باعث شده حجم نقدینگی در بازار حداقل ۵۸۰۰۰ میلیارد تومان افزایش یابد. حجم نقدینگی در سال ۱۳۸۰ تنها ۶۷۰۰۰ میلیارد بود که امروز به ۳۷۵۰۰۰ میلیارد تومان رسیده است. می&zwnj;دانیم که افزایش حجم نقدینگی باعث افزایش نرخ تورم می&zwnj;شود.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اجرای این طرح از طرفی همزمان شد با به اجرا درآمدن تحریم&zwnj;های بین&zwnj;المللی علیه ایران. <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Sanctions_against_Iran">[منبع]</a> در عین حال کشورهای غربی به رهبری امریکا و با همکاری اتحادیه اروپا تحریم&zwnj;های یک&zwnj;طرفه دیگری را هم بر تحریم&zwnj;های بین&zwnj;المللی افزودند تا حکومت ایران را از ادامه برنامه&zwnj;های مشکوک هسته&zwnj;ای منصرف کنند. این تحریم&zwnj;ها اثرات فلج کننده&zwnj;ای بر اقتصاد بی&zwnj;برنامه و دارای سوءمدیریت ایران داشتند که نمود آن را در شاخص&zwnj;های زیر خلاصه می&zwnj;کنیم:</p> <p dir="RTL">۱- افزایش نرخ تورم از ۱۲.۴ در صد در سال ۸۹ به ۲۴.۵ در صد در سال ۹۰ <a href="http://www.indexmundi.com/iran/inflation_rate_(consumer_prices).html">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">۲- افزایش نرخ بیکاری از ۱۱.۳ در صد در سال ۸۹ به ۱۶.۷ در صد در سال ۹۰ [همان]</p> <p dir="RTL">۳- کاهش نرخ رشد اقتصادی از ۳.۱ در صد در سال ۸۹ به ۰.۹ در صد در سال ۹۰ [همان]</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به دنبال این، نرخ برابری ارزش دلار به ریال که جمهوری اسلامی توانسته بود طی مدتی حدود ده سال (۱۳۷۹ تا ۱۳۸۹) آن را تا زیر ۱۰۰۰ تومان کنترل کند، رو به افزایش گذاشت به نحوی که ارزش آن در شهریور ۱۳۹۰ به بالای ۱۳۰۰ تومان رسید و در نتیجه، بانک مرکزی هم در دو نوبت نرخ رسمی برابری دلار به ریال را به ترتیب ۱۰۷۵ و سپس ۱۲۶۵ تومان اعلام کرد. <a href="http://www.asriran.com/fa/news/205123/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-89-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>و اما امروز:</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">امروز و در آبان ماه ۱۳۹۱ اگر چه بخشی از اهداف اولیه نظام، یعنی تضعیف طبقه متوسط عملی شده، اما ادامه اجرای این طرح با مشکلات فراوانی روبروست تا آنجا که حتی اجرای فاز دوم آن را نیز غیر ممکن ساخته است. اثرات تورمی این طرح از یکسو و نابودی بخش&zwnj;های صنعت و کشاورزی از سوی دیگر مشکلاتی را برای اقتصاد بیمار ایران فراهم کرده که حتی اکثر نمایندگان مجلس نیز این طرح را شکست خورده اعلام کرده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL">ضرورت افزایش مبلغ پرداختی یارانه با مقایسه ارزش دلاری یارانه&zwnj;های پرداختی در دو مقطع فروردین سال ۱۳۹۰ و شهریور ۱۳۹۱ مشخص&zwnj;تر می&zwnj;شود: معادل دلاری یارانه نقدی که برای هر نفر در فروردین سال ۱۳۹۰ برابر تقریبا ۴۰ دلار بود، در شهریور ۱۳۹۱ به کمتر از ۱۴ دلار کاهش یافته که با این احتساب حتی جوابگوی حداقل نیاز&zwnj;های طبقه فرودست هم نخواهد بود و این همان نکته کلیدی است که مسئولان نظام تحت عنوان &quot;شورش&zwnj;ها&quot; از آن نام می&zwnj;برند و در حال حاضر به دل نگرانی اصلی آنها تبدیل شده است.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در این بین هر یک از جناح&zwnj;های نظام تلاش دارد تا این شکست را به گردن رقیب بیاندازد. در حالی&zwnj;که احمدی&zwnj;نژاد با ادبیات خاص خود هدف از اجرای این طرح را &quot;پول توی جیب مردم گذاشتن&quot; می&zwnj;نامد <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/business/2012/11/121111_ka_subsidies_majlis_ahmadinejad.shtml">[منبع]</a> <a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AA%D9%88%DA%A9%D9%84%DB%8C" title="احمد توکلی">احمد توکلی</a>&nbsp;در واکنش به این تصمیم در گزارشی آورده است که دولت به دنبال گران کردن ارز برای پرداخت پول نقد به مردم است. وی می&zwnj;گوید: <em>&laquo;دولت الان اجازه می&zwnj;خواهد که ارز را گران کند و مابه&zwnj;التفاوت را به صورت نقدی بین مردم توزیع کند. اقدام تورم&zwnj;زایی که شیرینی موقت و تلخکامی طولانی مدت دارد. البته برای سیاسی&zwnj;کاری انتخاباتی به نظرشان مفید می&zwnj;رسد.&raquo; </em><a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=319105">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">آن&zwnj;چه که مهم است اثرات منفی اجرای این طرح بر بخش&zwnj;های مختلف اقتصاد ایران و به ویژه بخش&zwnj;های صنعت و کشاورزی است. به گفته کارشناسان و پاره&zwnj;ای از مسئولان، این طرح باعث تعطیلی ۷۰% واحدهای تولیدی کوچک (واحدهایی با ۵۰ تا ۲۵۰ کارگر) شده، در حالی که واحدهای فعال هم عمدتا با تنها ۵۰% ظرفیت و یا کمتر مشغول به کار هستند. <a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=319105">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">برخی کارشناسان، اختصاص نیافتن بخش مهمی از منابع هدفمندی یارانه&zwnj;ها به بخش تولید را عامل بی&zwnj;اثر سازی یارانه&zwnj;ها دانسته&zwnj;اند. در یک گزارش با مقایسه سطح قیمت ۱۴ قلم کالای خوراکی شامل ماست، شیر، پنیر، تخم مرغ، مرغ، گوشت، قند و شکر، میوه، چای، گوجه و خیار، سبزیجات، حبوبات، برنج و روغن در دو مقطع تاریخی یعنی آذرماه سال ۱۳۸۹ و اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۱ و با احتساب سرانه مصرف یک خانوار ۴ نفره در ایران، افزایش هزینه ماهانه این خانوار در مصرف هر یک از این اقلام خوراکی با توجه به رشد قیمت آن کالا محاسبه شده&zwnj;است. نتیجه محاسبات نشان می&zwnj;دهد، رشد قیمت این ۱۴ قلم کالای خوراکی موجب افزایش ۱۶۲ هزار تومانی هزینه&zwnj;های ماهانه یک خانوار ۴ نفره طی حدود یک سال و نیم شده&zwnj; و تنها ۲۰ هزار تومان برای هزینه&zwnj;های دیگر (مانند آب، برق، گاز، سوخت و...) باقی می&zwnj;ماند. <a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=300990">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از سوی دیگر، یک سال پس از اجرای این طرح برخی بررسی&zwnj;ها نشان داد که کاهش مصرف انرژی پس از هدفمندی یارانه&zwnj;ها مقطعی بوده و رفتار غلط مصرفی مشترکان دوباره مانند گذشته در حال بازگشت است. <a href="http://isna.ir/fa/print/91030503063/%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81%DB%8C">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>افزایش بیشتر قیمت دلار در بازار آزاد </strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">پس از افزایش ناگهانی قیمت دلار در بازار آزاد <a href="http://www.hamshahrionline.ir/details/184101">[منبع]</a>&nbsp;در شهریور ۱۳۹۱ دبیر ستاد هدفمندی یارانه&zwnj;ها درباره این شایعه که دولت برای تامین بودجه یارانه نقدی قیمت دلار را افزایش داده است گفت:</p> <p dir="RTL">&laquo;به هیچ وجه چنین چیزی صحت ندارد ... دولت همه دلارهای خود را به نرخ ۱۲۲۶ تومان عرضه می&zwnj;کند و بنابراین هیچ درآمدی از افزایش قیمت دلار نصیب دولت نمی&zwnj;شود&raquo;. <a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=317405">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">این در حالی است که در اسفند ماه ۱۳۹۰ خبری منتشر شد که بانک مرکزی از حساب ۱۸ بانک، سه هزار میلیارد تومان برداشت کرده است. دلیل چنین اقدامی اخذ مابه&zwnj;التفاوت فروش ارز دولتی با نرخ غیررسمی در بازار آزاد اعلام شد. <a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=300431">[منبع]</a> همچنین رئیس کل بانک مرکزی در ۱۹ شهریور ۱۳۹۱ اظهار داشت: &laquo;<em> فکر می&zwnj;کنم آن رقمی که در مرحله اول از حساب بانک&zwnj;ها برداشت کردیم، یک رقمی نیز باید به آن اضافه شود و حتما برداشت دوباره&zwnj;ای از حساب آنها داشته باشیم.&raquo;</em> <a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=300431">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">در مهر ماه ۱۳۹۱ برخی مقامات اقتصادی کشور این پرسش مطرح کردند که چرا نباید مابه&zwnj;التفاوت نرخ ارز ۱۲۲۶ تومان و بازار (حدود ۲۴۰۰ تومان) را به بیت&zwnj;المال برگردانیم و آن را به مردم ندهیم؟ آنها می&zwnj;گویند: <em>&laquo;حساب سرانگشتی ما نشان می&zwnj;دهد که اگر از فروش هر ارز ۱۲۲۶ تومانی با نرخ آزاد فقط ۱۰۰۰ تومان به خزانه واریز شود، سالانه بیش از ۱ میلیون تومان و ماهانه حدود ۹۰ هزار تومان نصیب هر ایرانی می&zwnj;شود&raquo;.</em> <a href="http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=319105">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>چه خواهد شد؟</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">ضرورت افزایش مبلغ پرداختی یارانه با مقایسه ارزش دلاری یارانه&zwnj;های پرداختی در دو مقطع فروردین سال ۱۳۹۰ و شهریور ۱۳۹۱ مشخص&zwnj;تر می&zwnj;شود: معادل دلاری یارانه نقدی که برای هر نفر در فروردین سال ۱۳۹۰ برابر تقریبا ۴۰ دلار بود، در شهریور ۱۳۹۱ به کمتر از ۱۴ دلار کاهش یافته که با این احتساب حتی جوابگوی حداقل نیاز&zwnj;های طبقه فرودست هم نخواهد بود و این همان نکته کلیدی است که مسئولان نظام تحت عنوان &quot;شورش&zwnj;ها&quot; از آن نام می&zwnj;برند و در حال حاضر به دل نگرانی اصلی آنها تبدیل شده است. <a href="http://www.greencorrespondents.net/2010/10/blog-post_02.html">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">جالب&zwnj;تر آن&zwnj;که اگر چه جناح احمدی&zwnj;نژاد قصد داشت تا از این فرصت برای افزایش مبلغ یارانه&zwnj;ها و کسب محبوبیت نزد مردم فقیر نگه داشته شده و برای انتخابات در پیش رو استفاده کند، اما جناح رقیب با گذراندن قانون جدیدی در مجلس تمامی راه&zwnj;ها را بر او بست!</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به موجب مصوبه مورخ ۲۱ آبان ۱۳۹۱ مجلس شورای اسلامی، دولت حق استفاده از درآمدهای ارزی ناشی از فروش نفت و گاز و میعانات نفتی و گازی در پرداخت یارانه را ندارد. ضمن آن که دولت موظف شد ضمن متوقف کردن اجرای فاز دوم هدفمند کردن یارانه&zwnj;ها - که به موجب آن بهای حامل&zwnj;های انرژی معادل بهای بین&zwnj;المللی آن در فوب بندرعباس می&zwnj;گردید- از افزایش مبلغ یارانه&zwnj;های نقدی تا پایان سال ۱۳۹۱ خوداری کند تا به قول احمد توکلی نتواند به عنوان سیاسی&zwnj;کاری انتخاباتی از آن سوءاستفاده کند. <a href="http://www.rahyabnews.com/index.php/vijeakhbar/14987-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%A8-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D9%81%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%25">[منبع]</a></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">امروز و با توجه به نتایج حاصله از اجرای این قانون می&zwnj;توان با اطمینان نتیجه&zwnj;گیری کرد که این طرح امنیتی که قرار یود راحتی خیال حاکمان جمهوری اسلامی را فراهم کند، به ضد خود تبدیل شده و ترس از &quot;شورش&zwnj;های طبقات فرودست&quot; را نزد مسولان نظام دامن زده است. جمهوری اسلامی برای خلاصی از این نگرانی، ناچار از افزایش هر چه زودتر مبلغ پرداختی یارانه&zwnj;ها به حدود ۱۰۰ هزار تومان برای هر نفر است تا شاید برای کوتاه&zwnj;مدت جلوی نارضایتی&zwnj;ها را بگیرد اما اختلافات درون نظام مانع از اجرایی شدن آن حداقل برای ۶ ماه آتی می&zwnj;شود و این زنگ خطر دیگری را برای حکومت به صدا در آورده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p><span dir="RTL">* دکتر بیژن افتخاری، استاد اقتصاد در پالومار کالج سن دیه گو &ndash; کالیفرنیا</span></p> https://archive.radiozamaneh.com/politics/2012/11/22/21941#comments احمد توکلی احمدی‌نژاد اقتصاد بازار آزاد بیژن افتخاری تورم جنبش سبز درآمد ارزی شورش طبقه متوسط مواد سوختی نقدینگی گوی سیاست یارانه Thu, 22 Nov 2012 20:39:30 +0000 21941 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/11/22/21939 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/11/22/21939" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="281" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/ejareh.jpg?1353955506" /> </div> </div> </div> <p dir="RTL">نعیمه دوستدار - مالک یک خانه مسکونی بودن در ایران، به معنی یک سرمایه&zwnj;گذاری پرسود است، چون همیشه این امکان وجود دارد که قیمت آن خانه رشد کند و در طول زمان، با اجاره دادن آن، درآمد قابل قبولی به دست بیاید.</p> <!--break--><!--break--><p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">به همین دلیل است که خیلی از ایرانی&zwnj;ها تمایلی به فروختن خانه خود ندارند و ترجیح می&zwnj;دهند با اجاره دادن خانه، درآمد مطمئنی به دست بیاورند. صاحبخانه بودن شغلی است که در سال&zwnj;های اخیر همزمان با افزایش قیمت&zwnj;ها، بر درآمدش افزوده شده و از آن سو کسی که خانه&zwnj; ندارد، روز به روز فقیرتر می&zwnj;شود. کوچک&zwnj;ترین تغییر در شرایط اقتصادی و سیاسی، بر قیمت مسکن در ایران اثر می&zwnj;گذارد و مستاجرها بیش از همه متضرر می&zwnj;شوند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">هفته گذشته، گروه اقتصادی خبرگزاری مهر <strong><a href="http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1739527">گزارش داد</a></strong> که &nbsp;با وجود رکود نسبی در بخش خرید و فروش مسکن، اجاره بها با کاهش قیمت مواجه نشده است و مالکان حاضر به تعدیل قیمت&zwnj;ها در این بخش نیستند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس این گزارش، بازار مسکن در ایران از تابستان در رکود نسبی فرو رفته است، اما قیمت&zwnj;ها به خصوص در بخش اجاره، نه تنها کاهشی نداشته است، بلکه مالکان در برخی از قراردادها پیشنهاد افزایش قیمت هم می&zwnj;دهند<span dir="LTR">.</span></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">خبرنگار مهر نوشته است: &quot;این موضوع به این معناست که مستاجرانی که در این موقع از سال باید قرارداد خود را تمدید کنند، با مالکانی مواجه شده&zwnj;اند که بهانه گرانی برخی از کالاها، برای تمدید قرارداد ملک&zwnj;شان، رقم&zwnj;های بالاتری را مطرح می&zwnj;کنند و حتی برخی از آنها که در سال&zwnj;های گذشته اجاره را چندان افزایش نداده بودند، این بار یک&zwnj;باره قیمت&zwnj;ها را افزایش داده&zwnj;اند<span dir="LTR">.</span>&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">البته مسئولان وزارت راه و شهرسازی معتقدند با افتتاح واحدهای مسکن مهر در اواخر امسال و سال آینده، بازار اجاره بها در تهران تا حدود زیادی کنترل می&zwnj;شود و سال ۹۲، تغییرات زیادی در بخش اجاره&zwnj;نشینی به همراه خواهد داشت<span dir="LTR">.</span> انتشار این اخبار اما تاثیر چندانی در وضعیت امروز مستاجران ایران ندارد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>قیمت&zwnj;های سرسام&zwnj;آور</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">قیمت اجاره در تهران و بسیاری از شهرهای ایران، بر اساس منطقه، متراژ و امکانات ساختمان متنوع است. آپارتمان&zwnj;هایی وجود دارند که اجاره&zwnj;شان چند میلیون تومان است به اضافه مبلغ زیادی بابت رهن.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTXukj3X88QkiVDiEnneOHedggalorAX4RCe3LN-WPZQmqsMdy-" style="width: 180px; height: 122px;" />خیلی از ایرانی&zwnj;ها تمایلی به فروختن خانه خود ندارند و ترجیح می&zwnj;دهند با اجاره دادن خانه، درآمد مطمئنی به دست بیاورند. صاحبخانه بودن شغلی است که در سال&zwnj;های اخیر همزمان با افزایش قیمت&zwnj;ها، بر درآمدش افزوده شده و از آن سو کسی که خانه&zwnj; ندارد، روز به روز فقیرتر می&zwnj;شود. کوچک&zwnj;ترین تغییر در شرایط اقتصادی و سیاسی، بر قیمت مسکن در ایران اثر می&zwnj;گذارد و مستاجرها بیش از همه متضرر می&zwnj;شوند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">برای رهن کامل برخی خانه&zwnj;ها در تهران رقم&zwnj;های صد میلیونی هم پیشنهاد می&zwnj;شود، اما حالا دیگر حداقل قیمت&zwnj;ها در تهران و شهرهای بزرگ، رقم&zwnj;های کوچکی نیست. خبرنگار مهر از قیمت آپارتمان&zwnj;ها در تهران، یک گزارش میدانی تهیه کرده است که عمدتاً درباره محله&zwnj;های متوسط روبه پایین و متراژهای خیلی کم است و قیمت آپارتمان&zwnj;های بزرگ&zwnj;تر را که برای خانواده&zwnj;های پرجمعیت&zwnj;تر مناسب&zwnj; هستند دربر نمی&zwnj;گیرد.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">بر اساس این گزارش، یک واحد ۳۶ متری و یک خوابه در رسالت کرمان جنوبی، در طبقه دوم با آسانسور و انباری، ۲۸ میلیون تومان رهن کامل اجاره داده می&zwnj;شود و برای واحد دیگری به مساحت ۳۷ متر و یک&zwnj;خوابه در میدان شکوفه با عمر ۹ ساله، ۱۰ میلیون تومان رهن و ۳۰۰ هزار تومان اجاره، تعیین شده است. مالک آپارتمانی ۳۵ متری در ظفر هم برای ملک خود ۱۸ میلیون تومان رهن و ۵۰۰ هزار تومان اجاره تعیین کرده است و یک واحد ۳۸ متری در خیابان ایران، با انباری با ۱۵ میلیون تومان رهن و ۱۵۰ هزار تومان، اجاره داده می&zwnj;شود. برای یک آپارتمان ۴۰ متری در آزادی اول کارون که پارکینگ هم دارد، ۲۵ میلیون تومان رهن کامل تعیین شده است و همین متراژ در خیابان جیحون با ۱۰ میلیون تومان رهن و ۲۸۰ هزار تومان، اجاره داده می&zwnj;شود. یک سوئیت ۴۱ متری با پارکینگ در بزرگراه رسالت، ۲۵ میلیون تومان رهن داده می&zwnj;شود و برای واحد ۴۱ متری و نوساز با پارکینگ ۲۳ میلیون تومان رهن کامل تعیین شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>اجاره&zwnj;نشینی و سر خوردن در سراشیبی فقر</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">اجاره&zwnj;نشینی در ایران، این روزها مسیری بی&zwnj;بازگشت به سوی فقر است. بحران اقتصادی و بالا رفتن قیمت ارز و تحریم&zwnj;ها، قیمت خانه را بالا برده است و به همین نسبت بی&zwnj;خانه&zwnj;ها فقیرتر شده&zwnj;اند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn3.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRhajTegNkWomU3xk0RoAUvhwB0_gT7M9-bRbUQ62UaMBuScN6_" style="width: 180px; height: 108px;" />ارزش پولی که به عنوان رهن به صاحبان املاک داده می&zwnj;شود روز به روز پایین&zwnj;تر می&zwnj;آید و کسانی که زمانی با سرمایه&zwnj;های ۱۰ و ۲۰میلیون تومانی خود می&zwnj;توانستند خانه&zwnj;ای مناسب اجاره کنند، حالا می&zwnj;بینند که ارزش پول&zwnj;شان پایین آمده و دیگر قادر نیستند با همان مبلغ خانه&zwnj;ای با شرایط قبل اجاره کنند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">ارزش پولی که به عنوان رهن به صاحبان املاک داده می&zwnj;شود روز به روز پایین&zwnj;تر می&zwnj;آید و کسانی که زمانی با سرمایه&zwnj;های ۱۰ و ۲۰میلیون تومانی خود می&zwnj;توانستند خانه&zwnj;ای مناسب اجاره کنند، حالا می&zwnj;بینند که ارزش پول&zwnj;شان پایین آمده و دیگر قادر نیستند با همان مبلغ خانه&zwnj;ای با شرایط قبل اجاره کنند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محسن، ۴۵ ساله و ساکن تهران است. سه سال پیش، خانه&zwnj;ای ۱۱۰ متری را با مبلغ ۲۰ میلیون تومان ودیعه و ۳۰۰هزارتومان اجاره در یکی از محله&zwnj;های غرب تهران اجاره کرده بود. سال قبل مجبور شد ۱۰ میلیون تومان به پول پیش اضافه کند و ۱۵۰ هزار تومان به اجاره، اما امسال، دیگر نتوانسته قراردادش را تمدید کند. او به زمانه می&zwnj;گوید: &quot; صاحبخانه می&zwnj;خواهد برای همین خانه ۷۰۰هزار تومان اجاره بگیرد. در این مدت تنها ۱۵۰ هزار تومان به درآمد من اضافه شده و اگر قرار باشد ۷۰۰هزار تومان اجاره بدهم، باید گرسنگی بکشیم. تنها چاره&zwnj;مان این است که از این محله برویم یک جای پایین&zwnj;تر.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او خودش وضعیت محله&zwnj;هایی را که تا به حال در آن زندگی کرده این طور توصیف می&zwnj;کند: &quot;۱۵سال است ازدواج کرده&zwnj;ام. اولین خانه&zwnj;ام با همسرم را حوالی میدان ونک اجاره کردیم. کم کم مجبور شدیم بیاییم سمت غرب تهران. الان هم باید برویم به سمت مرکز و جنوب شهر.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">محسن هرگز به فکر خرید خانه هم نمی&zwnj;تواند باشد؛ تنها سرمایه او، همین پول پیش خانه بود که آن هم به مرور زمان از ارزشش کاسته شده است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL"><strong>مهاجرت به شهرهای کوچک&zwnj;تر</strong></p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">روند فقیرتر شدن اجاره&zwnj;نشین&zwnj;ها، به رفتن به مناطق پایین&zwnj;تر و ارزان&zwnj;تر ختم نمی&zwnj;شود. در این میانه کسانی هم بوده&zwnj;اند که مجبور شده&zwnj;اند بار و بساط&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;شان را ببندند و عطای زندگی در شهرهای بزرگ را به لقایش ببخشند.</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <blockquote><p dir="RTL"><img alt="" src="https://encrypted-tbn2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS37__4O44SkVke2IC7LRF4EExrP7blhRs9F_47z64jj-6kYZa0" style="width: 180px; height: 120px;" />از بین رفتن طبقه متوسط در ایران و تبدیل شدن آن به طبقه فقیر را این روزها می&zwnj;توان با بررسی شاخص مسکن آنها به وضوح مشاهده کرد. بر این اساس، ایرانیانی که تا چندسال قبل خود را جزو افراد طبقه متوسط ارزیابی می&zwnj;کردند و امید داشتند زندگی&zwnj;شان رشد کند، حالا در روندی تدریجی اما نه چندان کند، ضعیف&zwnj;تر شده&zwnj;اند.</p> </blockquote> <p dir="RTL">در جست&zwnj;وجوی خانه&zwnj;های ارزان&zwnj;تر، حالا خیلی&zwnj;ها تصمیم می&zwnj;گیرند به حاشیه شهرها بروند یا در شهرهای کوچک&zwnj;تر اقامت کنند. نمونه&zwnj;اش روزنامه&zwnj;نگاری که در گفت و گو با زمانه می&zwnj;گوید: &quot;تا همین چندماه پیش مقاومت کردیم، اما امسال دیگر نتوانستم در تهران جایی را اجاره کنم. سه تا بچه دارم و اگر قرار بود از خانه ۹۰ متری برویم یک جای ۶۰ متری واقعا بچه&zwnj;ها اذیت می&zwnj;شدند. این بود که رفتیم کرج. حالا هر روز دو سه ساعت در ترافیک می&zwnj;مانم، اما تنها توانستیم آنجا یک جای مناسب پیدا کنیم.&quot; او مثال&zwnj;هایی هم از همکارانش دارد: &quot;چندنفر از مجردها رفتند شهریار و فشم. من حتی کسی را می&zwnj;شناسم که خانواده&zwnj;اش را برده شهرستان و خودش اینجا با کسی همخانه شده.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">او در صحبت&zwnj;هایش به اثر منفی این جابه&zwnj;جایی&zwnj;ها در روح و روان خودش و خانواده&zwnj;اش اشاره می&zwnj;کند: &quot;این روند آدم را فرسوده می&zwnj;کند. من در تمام این سال&zwnj;ها سخت کار کرده&zwnj;ام، اما پیشرفت اقتصادی نداشته&zwnj;ام. خودم دارم پسرفتم را به چشم می&zwnj;بینم. همسر و بچه&zwnj;هایم هم ضربه خورده&zwnj;اند. بچه&zwnj;ها مجبور شده&zwnj;اند مدرسه&zwnj;شان را عوض کنند. خانه کوچک&zwnj;تر شده است و من هم از خانواده&zwnj;ام دورتر شده&zwnj;ام. در عمل آنها را نمی&zwnj;بینم. با اینکه بیشتر کار می&zwnj;کنم، اما حالا زندگی&zwnj;مان بدتر شده. این روی روحیه همه ما اثر گذاشته. چندوقت دیگر معلوم نیست که بتوانیم همین جا هم خانه&zwnj;ای اجاره کنیم.&quot;</p> <p dir="RTL">&nbsp;</p> <p dir="RTL">از بین رفتن طبقه متوسط در ایران و تبدیل شدن آن به طبقه فقیر را این روزها می&zwnj;توان با بررسی شاخص مسکن آنها به وضوح مشاهده کرد. بر این اساس، ایرانیانی که تا چندسال قبل خود را جزو افراد طبقه متوسط ارزیابی می&zwnj;کردند و امید داشتند زندگی&zwnj;شان رشد کند، حالا در روندی تدریجی اما نه چندان کند، ضعیف&zwnj;تر شده&zwnj;اند. با این روند، برخی مانند ابراهیم که مجرد است و در تهران کار می&zwnj;کند، نگرانند وضع از این هم بدتر شود. ابراهیم سال قبل خانه&zwnj;ای در یکی از محله&zwnj;های قدیمی شمال تهران اجاره کرده بود، اما در ماه&zwnj;های آینده می&zwnj;خواهد به بومهن برود: &quot;مجبورم بخشی از پول پیش خانه را صرف کاری ضروری کنم. با پول باقیمانده یک زیرپله هم نمی&zwnj;توانم اجاره کنم. مشکلم این است که نمی&zwnj;دانم چطور باید هر روز برای کار به تهران بیایم. این وسط فقط مانده کارم را هم از دست بدهم. اینطوری دیگر کاملا فقیر خواهم شد.&quot;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/11/22/21939#comments اجاره‌بها اجاره‌نشین‌ها طبقه متوسط فقر مستاجران مسکن نعیمه دوستدار حقوق انسانی ما Thu, 22 Nov 2012 19:56:45 +0000 society 21939 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/06/06/15351 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/06/06/15351" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> نعیمه دوستدار </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="325" height="200" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/talagh4.jpg?1339259170" /> </div> </div> </div> <p>&nbsp;نعیمه دوستدار - اخباری که درباره طلاق در فضای رسانه&zwnj;ای داخل ایران منتشر می&zwnj;شود، گاهی بیش از آن که جنبه اطلاع&zwnj;رسانی داشته باشد، محملی است برای بیان دیدگاه&zwnj;&zwnj;های انتقادی نسبت به طبقه&zwnj;های اجتماعی مختلف در داخل و حتی گاه خارج از ایران.</p> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">انتقادهای مطرح شده در بسیاری از موارد، بدون تکیه بر اصول علمی و تحلیل&zwnj;های دقیق و تنها بر مبنای ایده و باورهای ایدئولوژیکی ابراز می&zwnj;شود که بر تفکر نظام سیاسی اجتماعی ایران حاکم است؛ ایدئولوژی&zwnj;ای که تلاش می&zwnj;کند شکل&zwnj;های و روش&lrm;&zwnj;های مختلف زندگی شهروندان را با برچسب&zwnj;هایی چون غرب&zwnj;زدگی، فساد اخلاقی و بی&zwnj;اعتنایی به بنیان خانواده، از میدان به در کند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در خبری که اوایل خرداد ماه سال ۱۳۹۱ درباره تصویب طرحی در شورای شهر تهران برای تحکیم بنیاد خانواده انتشار یافت، این رویکرد به شکل این فرضیه آماری منتشر شد که آمار طلاق در شمال شهر تهران بالا&zwnj;تر است و از هر سه ازدواج در منطقه شمیرانات، دو مورد به طلاق منتهی می&zwnj;شود<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">طراحان این طرح در نظر داشتند با تصویب آن، مهارت&zwnj;های زندگی مشترک زوجین قبل از ثبت ازدواج به آنها آموزش داده شود، با این تاکید که آمار ازدواج در سال ۹۰ نسبت به سال ۸۹ یک درصد رشد داشته، اما طلاق ۴/۳ درصد و در این میان تهران سرآمد بوده است<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">یک فوریت طرح تحکیم بنیاد خانواده در شورای شهر تهران با وجود تلاش&zwnj;های معصومه ابتکار و معصومه آباد رای نیاورد و با مخالفت پروین احمدی&zwnj;نژاد و سایر اعضای شورای شهر تصویب نشد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در حاشیه ارائه این طرح اما مسائلی قابل تامل مطرح شد. از جمله اینکه <span>معصومه آباد، عضو شورای شهر تهران، بیکاری و مشکلات اقتصادی را دلیل افزایش طلاق ندانسته و به خبرگزاری ایلنا گفته است: &zwnj;&quot;بر اساس آمار موجود از هر سه ازدواج در منطقه شمیرانات دو طلاق رخ می&zwnj;دهد. بنابراین مشکلات اقتصادی دلایل اصلی برای طلاق نیست چرا که در مناطق پایین&zwnj;تر از هر سه ازدواج یکی به طلاق ختم می&zwnj;شود</span><span dir="LTR">.</span>&quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پیشفرض این عضو شورای شهر تهران به نوعی بازتولید گفتمانی است که معضلات اجتماعی دوران مدرن را حاصل رفاه نسبی می&zwnj;داند و طبقه متوسط بهره&zwnj;مند از این رفاه را مقصر اصلی قلمداد می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>اکثریت در اقلیت</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دیدگاهی که طبقه متوسط شهرنشین را به حاشیه می&zwnj;راند،&zwnj; دیدگاه تازه&zwnj;ای در جامعه ایران نیست. دست کم ۲۰ سال است که متولیان امور فرهنگی، علیه طبقه متوسط هدف&zwnj;گیری می&zwnj;کنند و در مقابل، به ارزش&zwnj;ها و هنجارهای طبقات سنتی بها می&zwnj;دهند و آنها را به عنوان ارزش&zwnj;های رسمی&zwnj; می&zwnj;پذیرند. سیاست&rlm;های فرهنگی حکومت ایران هم همواره این بوده است که این طبقه را کنترل کند تا از خطر&zwnj;هایی که از جانب آن احساس می&zwnj;کند دور بماند<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img width="200" height="128" align="middle" src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/talagh.jpg" alt="" /></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>معصومه آباد، عضو شورای شهر تهران، بیکاری و مشکلات اقتصادی را دلیل افزایش طلاق ندانسته و به خبرگزاری ایلنا گفته است: &zwnj;&quot;بر اساس آمار موجود از هر سه ازدواج در منطقه شمیرانات دو طلاق رخ می&zwnj;دهد. بنابراین مشکلات اقتصادی دلایل اصلی برای طلاق نیست چرا که در مناطق پایین&zwnj;تر از هر سه ازدواج یکی به طلاق ختم می&zwnj;شود</b><b><span dir="LTR">.</span></b><b>&quot;</b></div> </blockquote> <p>&nbsp;هر&zwnj;جا سخن از غربزگی، تهاجم فرهنگی، بحران هویت و ارزش&zwnj;های ضد دینی هست، منظور ارزش&zwnj;های طبقات متوسط است. با این نگاه، چندان غریب نیست که در بررسی آسیب&zwnj;های گوناگون اجتماعی نظیر طلاق، اعتیاد و فحشا، بیش از آن&zwnj;که به ریشه&zwnj;های اصلی و زمینه&zwnj;ساز پرداخته شود، ویژگی&zwnj;های یک طبقه اجتماعی هدف قرار بگیرد<span dir="LTR">.</span></p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">طبقه متوسط شهرنشین اما در ایران چه کسانی هستند؟ طبقه متوسط به معنای رایج و مرسوم آن در ایران، یک گروه سازمان&zwnj;یافته و یکپارچه نیست. منظور از آن طیفی از اقشار هستند که در برخی خصوصیات با هم مشترکند. این طبقه یکدست نیست و در آن از روشنفکران تا بازاریان و کارمندان دولتی وجود دارند. از نظر وضعیت اقتصادی هم هر چند نمی&zwnj;توان این طبقه را صرفاً بر مبنای دارایی و ثروت&zwnj;شان سنجید، اما داشته&zwnj;های مادی، تحصیلات و شغل افراد در نسبت آنها به عنوان طبقه متوسط اثر دارد. آن&zwnj;ها قشر تازه&zwnj;ای هستند از شهرنشینان، با شغل&zwnj;های جدید، تحصیلات بالاتر و اثر&zwnj;پذیری از رسانه&zwnj;های جمعی.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با ظهور این طبقه در جامعه ایران، معمولاً چنین احساس شده که این طبقه جای نیروهای سنتی را گرفته و جامعه&zwnj;ای جدید می&zwnj;سازد که برای بخش سنتی تهدیدکننده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جامعه&zwnj;شناسان معتقدند طبقه متوسط بیشتر با مفهوم مصرف و سبک زندگی توضیح داده می&zwnj;شود. با اینکه طبقه متوسط لزوماً غرب&zwnj;گرا نیست، اما از آنجا که در سبک زندگی خود تعارضی با ارزش&zwnj;های عام غربی نمی&zwnj;بیند و ارزش&zwnj;های مدرن را می&zwnj;پسندد، از سمت سنت&zwnj;گرایان متهم به گرایش به غرب می&zwnj;شود<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">طبقه متوسط &nbsp;در ایران، به دلیل جدید بودن و به دلیل اعتقاد به ارزش&zwnj;هایی که از دل آن بر آمده، در همه دوره&zwnj;های سیاسی پس از انقلاب به شکل&zwnj;های مختلف متهم و سرکوب شده است<span dir="LTR">.</span> شاید بتوان این طبقه را با مفهوم اقلیت فرهنگی بهتر توصیف کرد.&nbsp;اقلیت در معنای جامعه&zwnj;شناسی آن، به گروه زیر سلطه اشاره دارد، اما بودن در اقلیت در اینجا به معنای کمتر بودن شمار افراد نیست. اقلیت فرهنگی معمولاً در ساختار قدرت، موقعیتی ضعیف&zwnj;تر دارد و به نوعی در کنار اقلیت&rlm;های قومی، مذهبی، جنسی و ... قرار می&zwnj;گیرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">طبقه متوسط ایران، به دلیل حاکمیت نگاهی که برتری را به سنت&zwnj;ها و ارزش&zwnj;های مذهبی می&zwnj;دهد، به نوعی طبقه &quot;شهروند درجه دوم&quot; است. در رسانه&zwnj;های قدرتمند ایران به خصوص تلویزیون، گروهی که مورد حمله است و به عنوان مروج فرهنگ غرب و مصداق تهاجم فرهنگی معرفی می&zwnj;شود این طبقه است. نوع پوشش، افکار، سبک زندگی و همه چیز آن مورد انتقاد است. طبقه متوسط مصرف&zwnj;گرا تلقی می&zwnj;شود و چون مفهوم مصرف&zwnj;گرایی با امکان ایجاد دموکراسی، انتخاب و کثرت&zwnj;گرایی از دایره کنترل سنت&zwnj;گرایی خارج می&zwnj;شود، نظام سنت&zwnj;گرای ایران از آن می&zwnj;ترسد<span dir="LTR">.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این هراس را می&zwnj;توان در انتخابات جنجال&zwnj;برانگیز ریاست&zwnj;جمهوری سال ۱۳۸۸ در ایران نیز رد&zwnj;گیری کرد. پیش از این انتخابات و پس از آن، نیرو&zwnj;های اصلاح&zwnj;طلب که پایگاه&zwnj;شان در میان طبقه متوسط است، با شعار &quot;مبارزه با اشرافی&zwnj;گری&quot; به شدت توسط جریان سنتی به حاشیه رانده شدند. این در حالی&zwnj; است که به نظر می&zwnj;رسد طبقه متوسط اکثریت عددی جامعه ایران را تشکیل می&zwnj;دهد، اما قدرت در اختیار نهادهای وابسته به سنت است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>الگوی برتر، طبقه سنتی</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">در جامعه ایران، سبک زندگی طبقات پایین که معمولاً سنتی و مذهبی هستند، ترجیح داده می&zwnj;شود و رسانه&zwnj;ها، زندگی گروه&zwnj;های مذهبی و سنتی را به عنوان الگوی برتر، تبلیغ و ترویج می&zwnj;کنند؛ رسانه&zwnj;هایی که حکومت ایران، مردم را موظف و مجبور می&zwnj;کند مخاطب آنها باشند؛ به این صورت که مثلا با اجرای طرح جمع&zwnj;آوری آنتن&zwnj;های ماهواره&zwnj;ای، گزینه&zwnj;ها و انتخاب&zwnj;های دیگر را از بین می&zwnj;برد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><b>تلاش برای ممانعت از گردش آزاد اطلاعات، راهکاری است برای حاکم نگهداشتن دیدگاه&zwnj;های سنتی در جامعه؛ چرا که در رسانه&zwnj;های غیر &zwnj;حکومتی شکل&zwnj;ها و روش&zwnj;های مختلف زندگی اجتماعی به نمایش گذاشته می&zwnj;شود که این مسئله با تلاش برای یکدست کردن مدل زندگی به نفع سنت در تعارض است.</b>&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">تلاش برای ممانعت از گردش آزاد اطلاعات، راهکاری است برای حاکم نگهداشتن دیدگاه&zwnj;های سنتی در جامعه؛ چرا که در رسانه&zwnj;های غیر &zwnj;حکومتی شکل&zwnj;ها و روش&zwnj;های مختلف زندگی اجتماعی به نمایش گذاشته می&zwnj;شود که این مسئله با تلاش برای یکدست کردن مدل زندگی به نفع سنت در تعارض است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">از میان الگوهای سنتی که در رسانه&zwnj;های حکومتی تبلیغ می&zwnj;شود، یکی حفظ نظام خانواده به هر قیمت است. &zwnj;بر این الگو به شکل&zwnj;های مختلف تاکید می&zwnj;شود و مخاطب این تاکید هم در بیشتر موارد زنان هستند.</div> <div dir="RTL"><span dir="LTR">&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">آموزه&zwnj;های سنتی بر&zwnj;آمده از مذهب از زنان می&zwnj;خواهند که- به عنوان نمونه- همسر معتاد و خیانتکار را که به اصطلاح معروف &quot;دست بزن&quot; هم دارد، به قیمت حفظ نظام خانواده تحمل کنند و اگر رشد آگاهی حاصل از بالا رفتن تحصیلات در طبقه متوسط، باعث اعتراض نسبت به این مسئله شود، صدای اعتراض جریان&zwnj;های سنت&zwnj;گرا که تریبون&zwnj;ها و رسانه&zwnj;های رسمی را در اختیار دارند بلند می&zwnj;شود. جالب این&zwnj;که در این الگوی حفظ خانواده، معمولاً خبری از سفارش تحمل چنین زنانی به مردان نیست و اگر مردی، زنی با چنین ویژگی&zwnj;هایی را تحمل کند، توسط همان طبقه سنتی به تمسخر گرفته می&zwnj;شود.<span dir="LTR">&nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای حفظ نظام خانواده روش&zwnj;های ارشادی و تنبیهی و حتی تهدید&zwnj;آمیز هم به کار گرفته می&zwnj;شود. به&zwnj;عنوان مثال هر زمان خبر فعالیت گشت&zwnj;های ارشاد مطرح می&zwnj;شود، پای بنیان خانواده هم وسط می&zwnj;آید و تاکید می&zwnj;شود که اگر زنان حجاب خود را در بیرون از خانه به بهترین شکل ممکن حفظ کنند، آنگاه مردها کمتر اغوا می&zwnj;شوند و به این ترتیب بنیان خانواده حفظ خواهد شد. تاکید بر حفظ حجاب و قرار گرفتن در تنها الگوی پذیرفته شده زندگی یعنی ازدواج، نمونه&zwnj;&zwnj;هایی از &zwnj;روش&zwnj;های نظام فرهنگی ایران برای حفظ نظام خانواده بر اساس تعریف سنت است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بر اساس نگاه حاکم، طبقه سنتی، نظام خانواده را بیشتر حفظ می&zwnj;کنند و نشانه آن آمار کمتر طلاق در بین آنهاست، اما این&zwnj;که حفظ یک نظام بیمار - در این&zwnj;جا خانواده&zwnj;ای که فشارهای مختلفی را به اعضای خود می&zwnj;آورد- چه هزینه&zwnj;هایی دارد و چرا باید بر خواسته&zwnj;های فردی یک انسان تقدم داشته باشد، پرسش&zwnj;هایی است که معمولا به&zwnj;غیر از پاسخ&zwnj;های سنتی،&zwnj; جواب قانع&zwnj;کننده&zwnj;ای برای&zwnj;شان وجود ندارد. در مقابل، این فرض که ممکن است بالارفتن آمار طلاق در میان طبقه متوسط به دلیل آگاهی&zwnj;های اجتماعی، از جمله آشنایی بیشتر زنان با حقوق شان&zwnj;باشد، نادیده گرفته می&zwnj;شود و به دلایل اصلی طلاق که ممکن است حاصل ناآشنایی با مهارت&zwnj;های زندگی امروز، مشکلات اقتصادی، مسایل جنسی، تفاوت&zwnj;های فرهنگی- تربیتی و ... باشد، پرداخته نمی&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به&zwnj;نظر می&zwnj;رسد حفظ نظام خانواده با تعریف&zwnj;های سنتی خود در ایران، می&zwnj;تواند باعث حفظ سنت&zwnj;هایی شود که حاکمیت بر&zwnj;آمده از آنهاست. سنت&zwnj;هایی که اگر به هر قیمتی حفظ شوند، مشروعیت حاکمیت نیز به هر قیمتی حفظ خواهد شد. &nbsp;&nbsp;</div> https://archive.radiozamaneh.com/society/khiyaban/2012/06/06/15351#comments آمار طلاق آگاهی‌های اجتماعی زنان سنت طبقه متوسط نظام خانواده نعیمه دوستدار خیابان Wed, 06 Jun 2012 15:40:44 +0000 15351 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/06/06/15228 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/06/06/15228" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> بهنام دارایی‌زاده </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="500" height="300" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/ganjiprotest500_0.jpg?1339432405" /> </div> </div> </div> <p>بهنام دارایی&zwnj;زاده - در ادبیات حقوق بشری، معمولاً به دو دسته یا دو نسل از حقوق و آزادی&zwnj;ها اشاره می&zwnj;شود: نخست، حقوق و آزادی&zwnj;های &laquo;مدنی-سیاسی&raquo; که از آنها به عنوان &laquo;حقوق نسل اول&raquo; یاد می&zwnj;شود و بعد، حقوق و آزادی&zwnj;های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که به &laquo;نسل دوم&raquo; حقوق بشر معروفند.[۱]</p> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">اگر بخواهیم از همین دریچه، به ارزیابی جنبش سبز، خواست&zwnj;ها و مطالبات آن بپردازیم، بحث را می&zwnj;توان با طرح پرسش&zwnj;هایی از این دست آغاز کرد:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جنبش سبز، ناظر به تامین کدام&zwnj;یک از این دو دسته حقوق و آزدی&zwnj;ها بود و چرا؟ مطالبات جنبش سبز چگونه شکل گرفتند و از سوی کدام نیرو&zwnj;های اجتماعی در ایران پیگیری شدند؟ آیا فعالان و کنشگران جنبش سبز، می&zwnj;توانستند بر خواست&zwnj;ها و مطالبات متفاوتی پای بفشارند و اگر مطالبات دیگری طرح می&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;شد، آیا شانس موفقیت جنبش افزایش می&zwnj;یافت؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نزدیک به سه سال از شکل&zwnj;گیری یا آغاز جنبش سبز در ایران می&zwnj;گذرد، با این وجود به نظر می&zwnj;رسد هنوز پاسخ خیلی روشنی برای این پرسش نداریم که خاستگاه اجتماعی جنبش سبز کجا بود؟ کسانی که دل در گرو جنبش سبز دارند، معمولاً آنچنان تفسیر حداکثری و فراگیری ارائه می&zwnj;دهند که دشوار بتوان آن را با واقعیت&zwnj;های حاکم همخوان کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">واقعیت عینی این است که جنبش سبز نیز به مانند سایر جنبش&zwnj;ها و حرکت&zwnj;های سیاسی- اجتماعی، اساساً قرار نیست معرف تمامی شکاف&zwnj;ها و مطالبات جامعه ایران باشد؛ به تعبیر دیگر، دشوار بتوان با تحلیل رویدادهای جنبش سبز، به درک جامعی از وضعیت اجتماعی یا خواست&zwnj;های مردم در ایران رسید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای نمونه، شکاف&zwnj;های قومیتی بازتاب روشنی در جهت&zwnj;گیری&zwnj;های جنبش سبز نداشت. یا فعالان جنبش سبز، کمتر توانستند اعتماد فرودستان و حاشیه&zwnj;نشینان جامعه را به حرکت خود جلب کند. کارگران جامعه به رغم پیگیری اعتصاب&zwnj;ها و اعتراض&zwnj;های پرشمار خودشان در همان سال ۱۳۸۸، مستقل - یا تنها- <span>ماندند و همراهی مشخصی نداشتند. </span>[۲]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دموکراسی، آزادی&zwnj; بیان، روابط آزادانه دختران و پسران، حقوق برابر زنان، حضور کمرنگ&zwnj;تر دولت و به رسمیت شناختن سبک&zwnj;های متفاوت زندگی، بها دادن به ارزش&zwnj;های ملی، تشکیل احزاب و انجمن&zwnj;های مستقل و حتی آزادی زندانیان سیاسی و... الزاماً نمی&zwnj;تواند در زمره خواست&zwnj;های&zwnj; اصلی مردم ایران باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">روشن است که تمامی این خواست&zwnj;ها و مطالبات، مشروع، ضروری و واجد زمینه&zwnj;های نظری کاملاً قابل دفاعی هستند، اما برای کدام بخش از جامعه ایران؟ مردم ایران با در نظر داشتن تمامی تفاوت&zwnj;های فرهنگی، قومی، اقتصادی و طبقاتی که دارند، قاعدتاً نمی&zwnj;توانند جز در موارد و موقعیت&zwnj;های گذرا و کوتاه&zwnj;مدت، مطالبات و خواست&zwnj;های همسویی ارائه دهند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">واقعیت این است که کثرث و چند&zwnj;پاره&zwnj;گی جامعه ایران، به شکاف&zwnj;های متنوعی دامن زده است. شکی نیست که شکاف &laquo;دموکراسی&zwnj;خواهی- استبداد&raquo; که در حال حاضر جنبش سبز آن را نمایندگی می&zwnj;کند، یکی از شکاف&zwnj;های اصلی و محوری جامعه ایران است، اما به حتم تنها شکاف موجود نیست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL" class="rtecenter">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL" class="rtecenter"><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/demonstration--art-in-lebanon-zaher-bizri.jpg" width="200" height="163" alt="" /></div> <div dir="RTL">&nbsp;پیوند گرفتن جنبش&zwnj;های اجتماعی، امری لحظه&zwnj;ای، تاریخی و کم&zwnj;مانند است. در شرایط معمول، هر حرکت اجتماعی تنها نماینده خواست&zwnj;ها و مطالبات مشخص خود است. جنبش&zwnj;ها تنها زمانی می&zwnj;توانند با یکدیگر پیوند بگیرند که منافع خود را در همراهی و ادغام با سایر نیروها ببینند.</div> </blockquote> <div dir="RTL">مسئله این نیست که جنبش سبز چیزی کم داشت یا اهدافش را به روشنی تبیین نکرد، مسئله&zwnj; این است که جنبش سبز، در ورای آنچه واقعاً بود - یا هست- تعریف نشود. جنبش سبز نیز به مانند سایر پدیده&zwnj;های اجتماعی- تاریخی، تنها باید در چهارچوب&zwnj;&zwnj;های خودش تحلیل شود. نباید آنچنان تفسیر گسترده و فراگیری از یک حرکت اجتماعی یا رویداد تاریخی ارائه داد که به انتظارهای واهی یا بی&zwnj;پایه بیانجامد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">از نگاهی عینی، دامن زدن به انتظارهای واهی یا ارائه تحلیل&zwnj;های غیر واقع، تنها می&zwnj;تواند اسباب آشفتگی، هرز نیروها و سرخوردگی&zwnj;&zwnj;های سیاسی شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سرخوردگی&zwnj;ها از آن دست که برای نمونه در روزها و هفته&zwnj;های پس از ۲۲ بهمن ۱۳۸۸ و به هنگام برآورده نشدن انتظارها در آن روز مشخص تجربه شد و توانست جنبش را برای یک دوره طولانی یکساله ( تا مقطع آغاز رویدادهای بهار عرب، سرنگونی رژیم مبارک در مصر و تظاهرات ۲۵ بهمن ۱۳۸۹ در تهران) به استیصال، سرخوردگی و سرگشتگی بکشاند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>رویکرد اجتماعی-سیاسی جنبش</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">جنبش سبز، برآمد یا حاصل برگزاری یک انتخابات سیاسی بود؛ انتخاباتی که هرچند مطابق ابتدایی&zwnj;ترین هنجار&zwnj;ها و استاندردهای دموکراسی، نه عادلانه بود و نه آزاد، اما توانسته بود فضایی ایجاد کند که به مشارکت سیاسی و کنش&zwnj;های&zwnj;&zwnj; جمعی کم&zwnj;نظیری در جامعه ایران بیانجامد. توان و کاستی&zwnj;های طبقه متوسط را نشان دهد و شکاف &laquo;زندگی آزاد و استبداد حاکم&raquo; را بار دیگر در مرکز قرار دهد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">گرچه در ماه&zwnj;های پس از برگزاری انتخابات، جنبش سبز، به وضوح ابعاد گسترده&zwnj;تری یافت و از خواست&zwnj;های نخستین خود فاصله گرفت، اما به هر روی وامدار یک فضای &laquo;انتخاباتی و مدنی&raquo; بود. به این معنا که خواست&zwnj;ها و مطالباتش در درجه نخست، خواست&zwnj;هایی &laquo;مدنی- سیاسی&raquo; یا مطالباتی بودند که در زمره مصادیق &laquo;نسل اول حقوق بشر&raquo; جای می&zwnj;گیرند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حق تعیین سرنوشت و مشارکت سیاسی، آزادی بیان، حق برخورداری از امنیت شخصی و منع بازداشت&zwnj;های خودسرانه، منع شکنجه، برخورداری از دادرسی منصفانه، منع دخالت دولت در عرصه&zwnj;های خصوصی زندگی، رفع تبعیض&zwnj;های جنسیتی و سایر مطالباتی که به طور مستقیم و غیرمستقیم در شعارها، بیانیه&zwnj;ها، سخنرانی&zwnj;ها و مواضع چهره&zwnj;های منسوب به جنبش سبز و مطرح می&zwnj;شود، به طور غالب و تئوری در چهارچوب حقوق &laquo;مدنی- سیاسی&raquo; یا &laquo;آزادی&zwnj;های منفی&raquo; طبقه&zwnj;بندی می&zwnj;شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL" class="rtecenter"><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/jonbesh_sabz.jpg" width="380" height="225" alt="" /></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جنبش سبز، داعیه مطالبات اقتصادی نداشت؛ در هیچ یک از شعارهای محوری که در خیابان&zwnj;های تهران و برخی دیگر از شهرهای بزرگ ایران سر داده می&zwnj;شد&zwnj;، مطالبات اقتصادی- معیشتی مطرح نشد.[۳] صحبتی از دغدغه&zwnj;های عینی کارگران نبود. مسکن، بهداشت، آموزش، امنیت شغلی، تامین اجتماعی و سایر خدماتی که دولت&zwnj;ها موظف به فراهم آوردن آن هستند نادیده گرفته شد. مناسبت&zwnj;ها و گردهمایی&zwnj;های کارگری نظیر اول ماه مه، حتی به اندازه مراسم چهارشنبه&zwnj;سوری و سیزده&zwnj; به&zwnj;در نیز در میان کاربران شبکه&zwnj;های اجتماعی داخل و خارج از کشور که خود را به نوعی &laquo;فعال جنبش سبز&raquo; معرفی می&zwnj;کردند جدی گرفته نشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ممکن است در پاسخ گفته شود انتظار طرح مطالبات اقتصادی در آن فضای &laquo;سرکوب سیاسی &raquo;، بی&zwnj;جا و بی&zwnj;پایه است. در جواب چنین گفته&zwnj;ای، دست کم به دو نکته می&zwnj;توان اشاره کرد: نخست اینکه سرکوب، در روزها و هفته&zwnj;های پس از برگزاری انتخابات آغاز شد. در روزها و هفته&zwnj;های منتهی به ۲۲ خرداد ۱۳۸۸که فضای شهرهای بزرگ &ndash; به طور مشخص تهران- به نسبت آزاد بود و گردهمایی&zwnj;های شبانه به طور مرتب در برخی از مهم&zwnj;ترین میدان&zwnj;ها و محله&zwnj;های مرکزی و شمالی شهر تهران (ولی عصر، ونک، پارک ملت، تجریش و...) در جریان بود، ماهیت و جهت&zwnj;گیری شعارها، تغییر مشخصی نداشت. در آن مقطع، شعارها و مطالبات در ضمن آنکه از یک نامزد مشخص حمایت می&zwnj;کرد، بر پایه حقوق و آزادی&zwnj;های مدنی- سیاسی و نفی دولت حاکم تعریف می&zwnj;شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/image12695565275017.jpg" width="200" height="130" alt="" style="text-align: right; " />&nbsp;</div> <div dir="RTL">مسئله این نیست که جنبش سبز چیزی کم داشت یا اهدافش را به روشنی تبیین نکرد، مسئله&zwnj; مهم این است که جنبش سبز در ورای آنچه واقعاً بود - یا هست- تعریف نشود. از نگاهی عینی، دامن زدن به انتظارهای واهی یا ارائه تحلیل&zwnj;های غیرواقع، تنها می&zwnj;تواند اسباب آشفتگی، هرز نیروها وسرخوردگی&zwnj;&zwnj;های سیاسی باشد.</div> </blockquote> <div dir="RTL">با در نظر گرفتن چنین ملاحظاتی، به نظر می&zwnj;رسد گستردگی یا شدت سرکوب، ربط مستقیمی به جهت&zwnj;گیری و مضمون شعارها یا مطالبات معترضان در خیابان&zwnj;ها نداشته باشد. برای مثال، در مصر که دامنه سرکوب&zwnj;ها به مراتب گسترده&zwnj;تر از ایران بود[۴] طرح شعارهای اقتصادی، مشارکت محرومان و اعتصاب&zwnj;های کارگری وجه مشخصه جنبش اعتراضی محسوب می&zwnj;شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به نظر می&zwnj;رسد هر جنبش یا حرکت اعتراضی، شعارها و مطالبات مشخص خود را دارد؛ حال چه در فضای سرکوب باشد و چه در فضای آزاد. کما اینکه در حرکت&zwnj;های اعتراضی دهه ۱۳۷۰ (مشهد ۱۳۷۱)، قزوین (۱۳۷۳) و اسلامشهر (۱۳۷۴) که اتفاقاً با سرکوب&zwnj;های گسترده&zwnj;ای نیز همراه بود، هر حرکت، شعارها و مطالبات ویژه خود را داشت.[۵]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">یا در رویدادهای سال ۱۳۸۵ مناطق آذری&zwnj;نشین، جایی ثبت نشده است که مردم در خیابان&zwnj;های تبریز، فرضاً شعار&zwnj; داده باشند: &laquo;نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران&raquo;[۶]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بنابراین با معرفی و صورت&zwnj;بندی شعارهای جنبش سبز در خیابان&zwnj;های تهران یا برخی از شهرهای بزرگ ایران دشوار بتوان به تحلیل و ارزیابی درستی از مطالبات عمومی مردم ایران دست یافت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>اصل، بر جدایی جنبش&zwnj;ها است</b></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL">پیوند گرفتن جنبش&zwnj;های اجتماعی، امری لحظه&zwnj;ای، تاریخی و کم&zwnj;مانند است. در شرایط معمول، هر حرکت اجتماعی تنها نماینده خواست&zwnj;ها و مطالبات مشخص خود است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جنبش&zwnj;ها تنها زمانی می&zwnj;توانند با یکدیگر پیوند بگیرند که منافع خود را در همراهی و ادغام با سایر نیروها ببینند. از سویی دیگر، در جوامع استبدادزده&zwnj;ای مانند ایران که اقدام به فعالیت&zwnj;های سیاسی-اجتماعی یا حتی صنفی، می&zwnj;تواند پرهزینه و خطرآفرین باشد، دلیلی ندارد که افراد از سر ماجراجویی وارد جریان&zwnj;هایی شوند که به آن وابستگی نظری ندارند یا تامین&zwnj;کننده خواست&zwnj;ها و منافع عینی&zwnj;شان نیست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همانطور که یک طلافروش بازارِ تهران در حرکت&zwnj;های اعتراضی معلمان، پرستاران یا رانندگان شرکت واحد شرکت نمی&zwnj;کند، در سطحی گسترده&zwnj;تر نیز این انتظار نیست که یک کارگر ساده ساختمانی برای حرکت یا جنبشی هزینه کند که در آن خواست&zwnj;ها و مطالباتش پیگیری نمی&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پنهان نمی&zwnj;توان کرد که جنبش سبز، در مقایسه با تحولاتی که در تونس و مصر روی داد، به نسبت جنبش &laquo;لیبرالی&raquo; بود که به حقوق اقتصادی- اجتماعی یا مصادیق &laquo;نسل دوم حقوق بشر&raquo; بی&zwnj;توجه&zwnj; ماند. در حالی که جنبش&zwnj;های اعتراضی در تونس و مصر، به خوبی توانستند از توان حرکت&zwnj;های کارگری و اعتصاب در بخش&zwnj;های صنایع اصلی نظیر توریسم بهره بگیرند، جنبش سبز، با چشم&zwnj;پوشی نسبی از مطالبات سایر طبقات، معطوف و محدود به پیگیری خواست&zwnj;های طبقه متوسط شهری باقی ماند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>جنبش سبز و پیگیری مطالبات طبقه متوسط</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">طبقه متوسط شهری، تنها پرچمدار جنبش سبز نیست، بلکه خاستگاه اصلی جنبش را معرفی و نمایندگی می&zwnj;کند و این به مراتب وصفی مهم&zwnj;تر است. بخش قابل ملاحظه&zwnj;ای از مخالفان فکری جمهوری اسلامی، آنانی که با حاکمیت مرزبندی مشخص فرهنگی دارند، زنان برابری&zwnj;خواه و نیروهای سکولار و دگراندیش جامعه، آنانی که خواهان به رسمیت شناختن سبک متفاوتی از زندگی هستند، همگی به نوعی ریشه در &laquo;طبقه متوسط شهری&raquo; دارند؛ طبقه&zwnj;ای که از سال&zwnj;های میانی دهه چهل رشد کرد، نقش مشخصی در انقلاب ۱۳۵۷ (به ویژه در قالب نیروهای چپ) داشت و به رغم تمامی سرکوب&zwnj;های گسترده اجتماعی- سیاسی در دهه ۱۳۶۰ توانست هسته اصلی خود را حفظ و مجدداً در سال&zwnj;های۱۳۷۰با فراهم آمدن زیرساخت&zwnj;های اقتصادی- اجتماعی لازم، حضور سیاسی خود را در قالب انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ و دور نخست انتخابات شوراها نشان دهد<span>.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL" class="rtecenter"><img src="http://radiozamaneh.com/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/iran_31anniversaryap397.jpg" width="200" height="140" alt="" /></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دموکراسی، آزادی&zwnj; بیان، روابط آزادانه دختران و پسران، حقوق برابر زنان، حضور کمرنگ&zwnj;تر دولت و به رسمیت شناختن سبک&zwnj;های متفاوت زندگی، بها دادن به ارزش&zwnj;های ملی، تشکیل احزاب و انجمن&zwnj;های مستقل و حتی آزادی زندانیان سیاسی و... الزاماً نمی&zwnj;تواند در زمره&zwnj; خواست&zwnj;های&zwnj; اصلی مردم ایران باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با شکست پروژه هشت&zwnj;ساله اصلا&zwnj;ح&zwnj;طلبی محمد خاتمی و روی کار آمدن دولت محمود احمدی&zwnj;نژاد، بار دیگر نمایندگان فکری، سیاسی و حتی اقتصادی طبقه متوسط به محاق رفتند یا به سکوت، سرکوب و تبعید تن دادند. انتخابات سال ۱۳۸۸ و رویدادهای پس از آن که به چالشی جدی برای حاکمیت تبدیل شد در چنین فضایی واقع شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر سال&zwnj;های ابتدایی دهه ۱۳۶۰را کنار گذاریم، به جرئت می&zwnj;توان گفت طبقه متوسط ایران، هیچگاه به اندازه امروز زیر ضرب مستقیم سیاست&zwnj;های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی نبوده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سیاست&zwnj;های لیبرالی محمود احمدی&zwnj;نژاد در آزادسازی قیمت&zwnj;ها و حذف یارانه&zwnj;ها، به موازات تحریم&zwnj;های گسترده دولت&zwnj;های غربی بر سر برنامه هسته&zwnj;ا&zwnj;ی، به لحاظ اقتصادی فشار سنگینی را بر طبقه متوسط و حقوق&zwnj;بگیران ثابت جامعه تحمیل کرده است. پیامد&zwnj;های چنین وضعیتی، از یکسو می&zwnj;تواند ضعف، فرسودگی و تحلیل جنبش&zwnj;های مدنی باشد و از سویی دیگر به گسترش لمپنیسم و جیره&zwnj;خواری برای نمایندگان قدرت و ثروت بیانجامد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">واقعیت این است که طبقه متوسط ایران، هنوز چیزهای زیادی برای از دست دادن دارد. فشارهای اقتصادی و سرکوب&zwnj;های مستمر سیاسی، می&zwnj;تواند کنشگران جامعه ایران را که عمدتاً در طبقه متوسط شهری متمرکز هستند در ورطه محافظه&zwnj;کاری، سرخوردگی یا انفعال اجتماعی قرار دهد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در چنین فضایی، هرچند پیوند گرفتن آن بخش&zwnj; از نیروهای طبقه متوسط که هنوز یارای ایستادگی دارند با سایر نیروها، امری ضروری است، اما الزاماً اجتناب&zwnj;ناپذیر نخواهد بود. پیوند گرفتن جنبش&zwnj;های اجتماعی، رخدادهایی کم&zwnj;مانند و لحظه&zwnj;ای است که خیلی نیز نمی&zwnj;توان برای آن برنامه&zwnj;ریزی کرد. اگر به نیاز&zwnj;های عینی جنبش&zwnj;های اجتماعی پاسخ داده نشود، هرچند ممکن است که آنها همدیگر را ببینند، اما به احتمال زیاد از کنار یکدیگر خواهند گذشت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>پانویس:</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۱- حقوق نسل اول و دوم، هریک به طور جداگانه و به موجب دو کنوانسیون مستقل در چهارچوب اسناد بین&zwnj;المللی حقوق بشری معرفی و تنظیم شده&zwnj;اند. برای مطالعه و آشنایی با حقوق آمده در این دو کنوانسیون و تفاوت&zwnj;هایشان می&zwnj;توانید به <a href="http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm">اینجا</a> و <a href="http://www2.ohchr.org/english/law/cescr.htm">اینجا</a> مراجعه نمایید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۲- برای نمونه می&zwnj;توان به اعتصاب&zwnj; کارگران شرکت کشت و صنعت هفت&zwnj;تپه (شهریور ۱۳۸۸)، اعتصاب کارگران شرکت سهامی واگن پارس اراک (مهر ۱۳۸۸)، اعتصاب کارگران خباز در سنندج (آبان ۱۳۸۸) و اعتصاب کارگران مجتمع صنعتی ذوب آهن اصفهان (دی&zwnj;ماه ۱۳۸۸) اشاره کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۳- برای دیدن متن شعارها و ارزیابی رویکرد&zwnj; آنها (به ویژه در مقاطع و مراحل مختلف جنبش سبز) می&zwnj;توانید به&nbsp;<a href="http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D9%BE%D8%B3_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC_%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA_%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%28%DB%B1%DB%B3%DB%B8%DB%B8%29">اینجا</a> مراجعه کنید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۴- <a href="http://www.thetakeaway.org/2011/apr/21/egypt-report-puts-revolution-death-toll-846/">مطابق برخی ارزیابی&zwnj;ها</a>، در جریان انقلاب مصر که تنها ۱۸روز &nbsp;طول کشید، بیش از ۸۴۰ نفر کشته شدند. برای ملاحظه منابع و آمار دقیق&zwnj;تر کشته شدگان در هر شهر، می&zwnj;توانید به <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/2011_Egyptian_revolution#Deaths">اینجا</a> مراجعه کنید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۵- برای نمونه جرقه اصلی اعتراض&zwnj;های مشهد (در خردادماه سال۱۳۷۱) کشته شدن یک کودک خردسال در حین خراب&zwnj;کردن آلونک&zwnj;هایی &laquo;غیر مجازی&raquo; بود که از سوی شهرداری مشهد با بلدزر تخریب شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۶- به نظر می&zwnj;رسد که شعارها و مطالبات خردادماه سال ۱۳۸۵در مناطق آذری&zwnj;نشین، به طور مشخص سویه&zwnj;های قومی یا هویت&zwnj;طلبانه داشتند. از شعارهای محوری این جنبش، می&zwnj;توان به این موارد اشاره کرد: <span dir="LTR">&lrm;</span>&quot;هارای هارای من تورکم&quot; (فریاد، فریاد، من ترکم)، &quot;اولوم اولسون شوونیسمه&quot; (مرگ بر شوونیسم)، &quot;روس، فارس، ارمنی ، بوتون تورکون دشمنی&quot; ( روس، فارس، ارمنی؛ دشمنان ترکان) و &quot;آذربایجان جانباز منت آلتیندا قالماز&quot; (آذربایجان جانباز زیر منت کسی نمی&zwnj;ماند.)&nbsp;</div> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2012/06/06/15228#comments بهنام دارایی‌زاده جنبش سبز حقوق اقتصادی- اجتماعی حقوق مدنی- سیاسی حقوق نسل اول و دوم دوسیه ۲۲ خرداد طبقه متوسط حقوق انسانی ما Wed, 06 Jun 2012 14:22:09 +0000 15228 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/13/6149 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/13/6149" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> چشم‌انداز بسته: چپ سوسیالیستی در جهان معاصر −۴ </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> محمدرفیع محمودیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="347" height="224" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/democracy1.jpg?1313233864" /> </div> </div> </div> <p>محمدرفیع محمودیان &minus; آنچه سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها و اساساً رادیکال&zwnj;های چپ به طور کلی از توجه بدان فرو مانده&zwnj;اند حوزه&zwnj;&zwnj;های اصلی تر و مهمتر زندگی روزمره هستند. توده&zwnj;های مردم روشنفکرانِ علاقه&zwnj;مند به گفت&zwnj;وگو و بحث یا سیاسی&zwnj;کاران شیفتۀ انتخابات و صندوق رأی نیستند. آنها در هر دو فرایند شرکت می&zwnj;جویند ولی نه شیفتگی خاصی بدان دارند و نه مهارت خاصی در ایفای نقش در آنها. حوزۀ فعالیت&zwnj;های اقتصادی نیز برای آنها بیشتر حوزۀ کسب درآمد برای پیشبرد زندگی است تا حوزۀ احساس شور و سرزندگی.&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">موضوع این مقاله وضعیت چپ سوسیالیستی در جهان معاصر است. در آن به وضعیت بحرانی، تنگناهای نظری و دستاردهای چپ پرداخته می&zwnj;شود.<br /> مقاله در چهار بخش نوشته شده است:<br /> در بخش اول به بحران چپ پرداخته شد.<br /> در بخش دوم موفقیت سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در طرح انگارۀ گسترۀ شکوفایی به صورت دستاورد مهم چپ در چند دهۀ اخیر بررسی می&zwnj;شود.<br /> بخش سوم مقاله محدودیت نظری سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها یا به طور کلی&zwnj;تر سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها را مورد بحث قرار داد.<br /> در این بخش، که بخش چهارم و پایانی مقاله است، راهکاری برای برون رفت از موقعیت بحرانی پیشنهاد می&zwnj;شود.<br /> &nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">مهمتر از این حوزه&zwnj;ها حوزۀ کناکنش&zwnj;های روزمره است. در این حوزه زبان و کنش هدفمند برای رسیدن به تفاهم و هدف&zwnj;های زندگی مهم هستند ولی مهمتر از آن دو احساس و ایجاد شور (برای بودن با یکدیگر و پیشبرد زندگی) است. در خانه و مدرسه، سر کار، در جمع دوستان مهمترین مسئله احساس شور همبودگی، شور کنش جمعی، شور ابراز وجود و شور برخورداری از احترام است. شکی نیست که کار می&zwnj;کنیم تا درآمدی داشته باشیم، به مدرسه و دانشکاه می&zwnj;رویم تا درس بخوانیم و دانش لازم را بیاموزیم و همراه اعضای خانواده خود زندگی می&zwnj;کنیم تا بتوانیم زندگی زیستی خود را پیش بریم. ولی همۀ اینها مسائل بنیادین زندگی هستند و پرداختن بدانها هیچ شور و سرزندگی&zwnj;ای نزد کسی ایجاد نمی&zwnj;کنیم و اگر زندگی بدانها فرو کاسته شوند، تمام هستی بی معنا می&zwnj;شود. در کناکشهای روزمره ما بدنبال چیزی بیشتر از فراهم آوردن امکانات اولیۀ زندگی هستیم. ما در آن عرصه به دنبال شور همبودگی و کنش جمعی هستیم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جنبۀ مهم کناکنش&zwnj;های روزمره، چه در عرصۀ گفت&zwnj;وگوهای روزمره و چه در عرصۀ کار جمعی و دیدارهای خصوصی، پویش کارناوالی کنش است. در کناکنش با یکدیگر انسانها به بازی و نمایش توجهی ویژه نشان می&zwnj;دهند و این جنبه&zwnj;ای کارناوالی به کناکنش&zwnj;ها می&zwnj;دهد. به وسیلۀ نشان دادن احترام متقابل، لطف و گفت&zwnj;وگو و حرکات دوستانه، افراد به کناکنش&zwnj;های روزمره خود معنا و ساختار می&zwnj;بخشند. آنها همچنین کوشش می&zwnj;کنند با بازیگوشی، شوخی، خنده و مهمتر از آن تبدیل کناکنش به صحنۀ نمایش زمینۀ را برای بازیگری و در نتیجه کنشگری همه فراهم آوردند. در مجموع، همین جنبه&zwnj;های کارناوالی کناکنش عاملی است که شور کنش و زندگی نزد انسانها می&zwnj;آفریند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای فرد، در حوزۀ کناکنش&zwnj;های روزمره، بیش از انجام کاری معین و رسیدن به تفاهم، نمایشِ خود یا ابراز وجود از اهمیت برخوردار است. هر کس به دنبال آن است که خود را آن گونه که می&zwnj;پسندد به نمایش بگذارد ولی همه نیز می&zwnj;دانند که فقط در صورتی می&zwnj;توانند نمایشی را پیش برند که با روی باز از نمایشِ خودِ دیگران استقبال کنند. این رابطۀ دو جانبه بنیاد دموکراسی نمایشی را رقم می&zwnj;زند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به هر رو در حوزه&zwnj;های متعارف کناکنش دموکراسی خود به خود بر قرار نمی&zwnj;شود. برخی با استفاده از امکانات و مهارتِ خود به دیگران اجازه ابراز وجود نداده آنها را به تماشاچی نمایش خود فرو می&zwnj;کاهند. دموکراسی در صورتی به شکلی جدی برقرار می&zwnj;شود که همۀ افراد حاضر در کناکنش بتوانند نمایش دلبخواه خود را پیش برند و شور مشارکت در فرایند کناکنش را احساس کنند. برخورداری از امکانات و توانمندی&zwnj;های برابر به همه کمک می&zwnj;کند تا بتوانند برایر و همپا در فرایند نمایش شرکت جویند ولی مهمتر از هر چیز آن است که زمینه برای مشارکت آکنده از شور و شوق آنها فراهم باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها و دیگر گرایش&zwnj;های سوسیالیستی معمولاً این جنبه از دموکراسی را یکسره نادیده گرفته&zwnj;اند. با درکی غیر دموکرتیک و نخبه&zwnj;گرایانه به توده&zwnj;ها همچون شاگردان و تماشاچی&zwnj;های نمایش فعالین و رهبران خود نگریسته&zwnj;اند. به جای پیشبرد کارناوالی کارهای خود، آنها همواره به سازماندهی کارآ و در نتیجه بوروکراتیک افراد پرداخته&zwnj;اند. آنها حتی به کار، خانواده، مدرسه و تفریح انسانها را نیز همچون حوزه&zwnj;های انجام دقیق، هدفمند و مؤثر وظایفی معین نگریسته&zwnj;اند. به همین خاطر سیاست&zwnj;های آنها بیشتر معطوف به سارماندهی هر چه بوروکراتیک&zwnj;تر این عرصه&zwnj;های زندگی بوده است. دموکراسی و سوسیالیسم برای آنها فاقد ارتباط با مشارکت کارگران، شاگردان مدرسه و فرزندان خانواده در فرایند کناکنش و نمایشی است که روزانه در کارخانه، مدرسه و خانه به پیش برده می&zwnj;شود. آنها به جای آنکه عرصه&zwnj;های زندگی را هر چه بیشتر به صحنه&zwnj;های نمایش و گسترۀ وفوران سرزندگی توده&zwnj;ها تبدیل کنند آن عرصه&zwnj;ها را بوروکراتیک و تهی از صحنه&zwnj;های نمایشی ساخته&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>جمع&zwnj;بندی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها هنوز وفادار به الگوی فکری (یا پارادیم) سوسیالیسمِ کار، کارخانه و مبارزۀ طبقاتی&zwnj; باقی مانده&zwnj;اند. تا حد زیادی به این دلیل، در وضعیتی بحرانی قرار دارند. آرمان&zwnj;هایشان بی اعتبار، ارزشهای مورد باورشان کم ارزش و جایگاهشان در جامعه تضعیف شده است، ولی کمتر دست به کاری برای نجات خود از گرفتاری می&zwnj;زنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها با باور به انگارۀ گسترۀ شکوفایی و تلاش در جهت ایجاد آن تا حدی الگو را کنار گذاشته طرح و بدیلی نو در انداخته&zwnj;اند. آنها بیش از آنکه دلبستۀ سقوط سرمایه&zwnj;داری و استقرار نظمی نو باشند بدنبال تبدیل جامعه به گسترۀ شکوفایی هستند. یک انتقاد جدی به سوسیال دمکرات&zwnj;ها همین عدم رادیکالیسم و عدم دلبستگی به پروژۀ نابودی سرمایه&zwnj;داری بوده است. سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در زمینۀ ایجاد گسترۀ شکوفایی دستاوردهایی داشته&zwnj;اند ولی به هیچ وجه نتوانسته&zwnj;اند کارکرد سرمایه&zwnj;داری را محدود سازند یا از اقتدار و آن بکاهند. گسترۀ شکوفایی مورد نظر آنها گاه بیشتر به واحه&zwnj;های در صحرای استثمار، ازخودبیگانگی و مصرف&zwnj;زدگی شباهت دارد تا جهانی آرمانی. ولی آنچه سوسیال دموکرات&zwnj;ها را در جبهۀ چپ&zwnj;ها از دیگران متمایز می&zwnj;سازد موفقیتی است که در سۀ زمینۀ جذب افکار عمومی، طرح انگارۀ گسترۀ شکوفایی و متحقق ساختن (نسبی) آرمان&zwnj;های خود به دست آروده&zwnj;اند. در مقایسه، دیگر چپ&zwnj;ها از انتقاد رادیکال نظام سرمایه&zwnj;داری فراتر نرفته&zwnj;اند و هیچ بررسی جدی از وضعیت خود و بدیلی در مقابل نظم موجود ارائه نداده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با این حال انگارۀ گسترۀ شکوفایی سوسیال&zwnj;دموکراسی تا حد زیادی دارای همان محدودیت&zwnj;های کلی درک چپ&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها از جامعه و جهان است. آنها هیچ مشخص نمی&zwnj;سازند که چگونه می&zwnj;توان در گسترۀ شکوفایی سرزندگی انسانها را تضمین کرد. آنها اساساً برای سرزندگی اهمیتی خاص قائل نبوده بر آن باورند که دولت و نهادهای سیاسی می&zwnj;توانند بدون هیچ مشکل خاصی گسترۀ شکوفایی را در جامعه مستقر کنند. ولی آنها حتی در این رابطه مشخص نمی&zwnj;سازند چه حوزه&zwnj;ای مهمترین عرصۀ شکوفایی انسانها است و باید در درجۀ اول برای استقرار آن کوشید. گاه به نظر می&zwnj;رسد تمامی حوزه&zwnj;های زندگی دارای اهمیتی یکسان برای آنها هستند و مهمترین مسئله برای آنها بهتر ساختن شرایط کلی زندگی است. سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها حتی در مورد عرصه&zwnj;ای که به خاطر توجه بدان به شهرت و اعتبار رسیده&zwnj;اند یعنی دموکراسی نیز بدیلی در مقابل تنها الگوی موجود آن، دموکراسی لیبرال، ارائه نداده&zwnj;اند. آنها فقط به درکی کم و بیش رادیکال از این الگوی دموکراسی بسنده کرده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مشکل اصلی سوسیال&zwnj;دموکراسی و به طور کلی چپ&zwnj;ها آن است که به بنیادی&zwnj;ترین عرصۀ زندگی انسان&zwnj;ها، عرصۀ کناکنش&zwnj;های روزمره، توجهی ندارند. سرزندگی انسان ریشه از فرایند نمایشی و کارناوالی کناکنش&zwnj;های روزمره می&zwnj;گیرد. هر چه انسان فعالتر در این کناکنش&zwnj;ها شرکت جوید به همان اندازه پرشورتر کنش&zwnj;ها و زندگی خود را پیش می&zwnj;برد</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دموکراسی اینجا دارای نقشی مهم است. در بسیاری از کناکنش&zwnj;های مرتبط با کار و مدرسه، امور خانوادگی و روابط اجتماعی افراد معینی به اتکای قدرت و امکانات خود تصمیم&zwnj;هایی می&zwnj;گیرند که دیگران را به تماشاچی محض نمایش خود فرو می&zwnj;کاهند. راهکار مبارزه با چنین لختی و ایستایی استقرار دموکراسی نمایشی است. در رابطه&zwnj;ها امکانات باید بازتوزیع شوند، هنجارهای کناکنش مورد بازاندیشی و بازسازی قرار گیرند و زمینۀ حضور سرزندۀ همه در فرایند کناکنش فراهم آید. مشکل سوسیالیست&zwnj;ها این است که به این شور (یا شکل از سرزندگی)، به این حوزه از زندگی و این الگوی دموکراسی کمتر توجه نشان داده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پایان</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>بخش&zwnj;های&zwnj;پیشین:</b></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/07/24/5672">چپ دربحران</a></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/07/31/5861">موفقیت چپ: گسترۀ شکوفایی</a></div> <div dir="RTL"><b><span><a href="../../../../../../../reflections/2011/08/08/6030"><span>محدودیت نظری: درک محدود از سرزندگی، شکوفایی و دموکراسی</span></a></span></b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مقاله&zwnj;های مرتبط در &quot;اندیشه زمانه&quot;:</div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../content/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%DA%86%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%E2%88%92-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82">مسئله&zwnj;ی چپ در ایران و جهان &minus; گفت&zwnj;وگو با شیدان وثیق</a></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/05/09/3859">عبدی کلانتری: میرشمس&zwnj;الدین ادیب&zwnj;سلطانی و مسئلۀ چپ</a></div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/13/6149#comments انديشه زمانه سرمایه‌داری سوسیالیسم سوسیال‌دموکراسی طبقه متوسط طبقه کارگر مارکسیسم محمدرفیع محمودیان چپ Sat, 13 Aug 2011 11:09:32 +0000 nikfar 6149 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/08/12/6134 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/08/12/6134" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> در گفت‌وگو با امین بزرگیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> بهنام دارایی‌زاده </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="263" height="178" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/77777.jpg?1313434737" /> </div> </div> </div> <p>بهنام دارایی&zwnj;زاده - آیا &laquo;حق استراحت و شادی&raquo; [۱] (Right to rest and leisure)، را می&zwnj;توان به عنوان یک &laquo;مطالبه مشخص سیاسی&raquo; مطرح کرد؟ اگر چنین است، در شرایط کنونی جامعه ایران، این حق بیشتر مورد خواست یا مطالبه کدام بخش از جامعه قرار دارد؟</p> <p>مدتی پیش، یک برنامه ساده تفریحی در تهران که توسط گروهی از جوانان در شبکه&zwnj;های اجتماعی ترتیب داده شده بود و در آن شرکت&zwnj;کنندگان&nbsp;با&nbsp;بطری&zwnj;های پلاستیکی و تفنگ&zwnj;های آب&zwnj;پاش&nbsp;به &laquo;آب&zwnj;بازی&raquo; مشغول شدند، نه تنها مورد توجه رسانه&zwnj;های دولتی و مقامات پلیس در ایران قرار گرفت، بلکه سبب شد یادداشت&zwnj;ها و تحلیل&zwnj;های مختلفی نیز در همین زمینه منتشر شود.</p> <p>&nbsp;</p> <p> امین بزرگیان، روزنامه&zwnj;نگار و تحلیل&zwnj;گر مسائل اجتماعی در یادداشتی با عنوان <a href="http://radiozamaneh.com/reflections/2011/08/03/5917">&laquo;مقاومت شادان&raquo;</a>، از &laquo;خنده&zwnj;ها و بازی&zwnj;های جمعی و خیابانی&raquo;، به عنوان حرکت&zwnj;هایی یاد کرد که در فضای کنونی ایران، سویه و ماهیتی &laquo;سیاسی&raquo; پیدا کرده است. در همین زمینه با او گفت&zwnj;وگویی انجام داده&zwnj;ایم که در ادامه می&zwnj;خوانید.</p> <p>&nbsp;</p> <p><b>شما در یادداشتی که به تازگی در وب&zwnj;سایت رادیو زمانه با عنوان <a href="http://radiozamaneh.com/reflections/2011/08/03/5917">&laquo;مقاومت شادان&raquo;</a> منتشر کردید، از برنامه&zwnj;ای نظیر آن&zwnj;چه به تازگی در پارک &laquo;آب و آتش&raquo; تهران رخ داد، به مثابه یک رخداد&zwnj; &laquo;سیاسی&raquo; نام بردید. ممکن است بفرمایید تعریف شما از یک &laquo;رخدادسیاسی&raquo; چیست؟<br /> </b></p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>امین بزرگیان:</strong> وقتی ما می&zwnj;شنویم که یک &laquo;رویداد سیاسی&raquo; اتفاق افتاده است، ابتدا این به ذهن&zwnj;مان می&zwnj;رسد که تعدادی کنشگر سیاسی وابسته به یک حزب یا به طور مستقل، با برنامه&zwnj;ریزی در جایی جمع شده&zwnj;اند و انتقادهای خودشان را درقالب طرح شعار یا انتشار بیانیه نسبت به دولت و حاکمیت بیان داشته&zwnj;اند.</p> <p>&nbsp;</p> <p> اگر منظور قائل شدن به وجود چنین ارتباطی بین &laquo;کارناول پارک آب و آتش&raquo; و &laquo;امر سیاسی&raquo; است، من کاملاً با آن مخالفم. به هیچ وجه این صورت&zwnj;بندی وجود ندارد. اتفاقاً چون چنین چیزی وجود ندارد، آن را مهم و تبدیل به شبح مردم یا &laquo;امر سیاسی&raquo; در معنای دیگر کرده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p> آن چیزی که در کارناوال پارک &laquo;آب و آتش&raquo; برای من مهم بود، کشف &laquo;ماهیت سیاسی خنده&zwnj;های جمعی&raquo; بود! &laquo;کارناوال آب و آتش&raquo; را نه کنشگران مرسوم سیاسی برگزار کردند و نه حتی یک کلمه انتقادی نسبت به حاکم و دولت در آن مطرح شد.</p> <p>&nbsp;</p> <p> <img width="260" height="195" align="left" alt="" src="http://www.radiozamaneh.com/sites/default/files/264274_236244523072197_100000599521292_913284_2213805_n.jpg" />پرسش اصلی این است: چرا وقتی ما عکس&zwnj;های این رویداد را می&zwnj;بینیم، احساس آزادی می&zwnj;کنیم؟ چرا پلیس نسبت به این رخداد واکنش نشان می&zwnj;دهد و فرمانده پلیس برای چنین اتفاقی که ساده به نظر می&zwnj;رسد، نشست مطبوعاتی برگزار می&zwnj;کند؟ چرا سایت&zwnj;های دولتی به گونه&zwnj;ای رادیکال نسبت به آن واکنش نشان می&zwnj;دهند؟ واکنش&zwnj;هایی شبیه به آن چیزی که نسبت به تجمع&zwnj;های پس از انتخابات نشان می&zwnj;دادند. چرا از فعالین این کارناوال، مانند برخوردی که با کنشگران سیاسی می&zwnj;شود، اعترافات تلویزیونی می&zwnj;گیرند؟ همه این&zwnj;ها بیانگر این است که چیزی از &laquo;حاکم&raquo; در جریان این ماجرا&nbsp;دست انداخته شده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p> در واقع هرجا که دیدیم &laquo;پلیس&raquo; حاضر شده، باید دریابیم که به نوعی &laquo;امر سیاسی&raquo; نیز واقع شده است. تلاش من این بود که نشان دهم چه اتفاق سیاسی، خارج از اراده کنشگران &laquo;کارناوال آب و آتش&raquo; رخ داده که &laquo;حاکم&raquo; را مضطرب کرده و به یک معنا &laquo;مردم&raquo; را دوباره بازتولید کرده است.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>این طور به نظر می&zwnj;رسد که خاستگاه اجتماعی- طبقاطی این دست از جوانان که در شبکه&zwnj;های اجتماعی قرار می&zwnj;گذارند، بیشتر طبقه متوسط یا مرفه در شهرهای بزرگ است. اگر قائل به &laquo;ماهیت سیاسی&raquo; این نوع حرکت&zwnj;ها بشویم، فکر می&zwnj;کنید این امر چه پیامد&zwnj;هایی می&zwnj;تواند برای سرنوشت جنبش اعتزاضی مردم ایران داشته باشد؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p> شما در لابه&zwnj;لای پرسش&zwnj;تان &laquo;فرضی&raquo; را مطرح می&zwnj;کنید که من آن را به این شکل قبول ندارم. آن فرض هم این است: ما زمانی &laquo;جنبش اجتماعی&raquo; خواهیم داشت که همه طبقات و همه گروه&zwnj;ها با یک سطح آگاهی شبیه به هم در آن شرکت داشته باشند و آن را پیش ببرند. این فرض به باور من غلط است!</p> <p>&nbsp;</p> <blockquote><p>موقعیت زنان در شرایط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران، یک موقعیت خاص و یگانه است. وضعیت زنان در ایران به گونه&zwnj;ای شده است که حضور و مشارکت آنان، هر مکان و فضایی را &laquo;سیاسی&raquo; می&zwnj;کند.</p> </blockquote> <p> تجربه&zwnj;های تاریخی و اتفاقاً نظریات خود مارکس هم این فرض را رد می&zwnj;&zwnj;کند. واقعیت این است که در دنیای جدید به لحاظ این&zwnj;که &laquo;طبقه متوسط&raquo; امکانات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بیشتری برای &laquo;کنش&raquo; دارد، سردمدار کنشگری اجتماعی ( نه الزاماً سیاسی) می&zwnj;شود.</p> <p> بعد از این مرحله است که سایر گروه&zwnj;ها و طبقات اجتماعی به آن می&zwnj;پیوندند. برای نمونه، در جریان اتفاق&zwnj;های &laquo;جنبش سبز&raquo; دیدیم که این &laquo;طبقه متوسط شهری&raquo; بود که به خیابان آمد و اعتراض کرد.</p> <p>&nbsp;</p> <p>در شهرستان&zwnj;های کوچک یا روستا&zwnj;ها، حرکت اعتراضی مشخصی صورت نگرفت و نباید هم چنین انتظاری داشت. به رغم این واقعیت، این ویژگی چیزی از &laquo;ماهیت سیاسی&raquo; حرکت&zwnj;هایی نظیر&laquo;کارناوال آب و آتش&raquo; در تهران کم نمی&zwnj;کند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>به نظر شما این نوع از حضور جوانان در خیابان&zwnj;ها، آیا تفاوت ماهوی با حضورهای آشنای آنان در مراسمی نظیر &laquo;شام غریبان&raquo; و &laquo;چهارشنبه سوری&raquo; و... دارد؟ به باور شما آیا آن حضورها و حرکت&zwnj;ها نیز به همین میزان &laquo;سیاسی&raquo; است؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p> اتفاق مهمی که پس از &laquo;جنبش سبز&raquo; افتاده این است که شرایط جدید، به روی تمامی کنشگران اجتماعی ایران تاثیر گذاشته. به این معنا، هرجا که قرار است &laquo;کنش جمعی&raquo; صورت گیرد- هرچند که آن کنش، تاریخچه و ضوابطی دیگر داشته و حتی در پاره&zwnj;ای از مواقع، اساساً متعلق به حاکم بوده (همانند روز قدس و یا ۲۲&nbsp;بهمن) - گروه&zwnj;های معترض، محکومین و بی&zwnj;چیزان با مداخله و بازتعریف آن، به آن حرکت، رنگ جدیدی می&zwnj;زنند و به نوعی آن را از خود می&zwnj;کنند.</p> <p>&nbsp;</p> <p> از این نگاه، مراسمی مانند شام غریبان، چهارشنبه سوری، روز قدس، مسابقه&zwnj;های فوتبال استقلال و پرسپولیس و... همه تبدیل به میدان&zwnj;هایی خطرناک برای حاکم می&zwnj;شود. چرا که این حرکت&zwnj;ها، &laquo;تصویر مردم&raquo; را منعکس می&zwnj;کند و مردم می&zwnj;توانند در چنین فضاهایی با یکدیگر سرود مشترک بخوانند، همدیگر را ببینند و احساس &laquo;همبستگی اجتماعی&raquo; کنند و در نهایت به یاد بیاورند که مردمند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>شما در یادداشت خودتان، روی مسئله حضور زنان در این نوع حرکت&zwnj;های کارناوال&zwnj;مانند تاکید کردید. به نظر شما چرا حضور زنان در این حرکت&zwnj;ها تا به این اندازه محوری و تعیین&zwnj;کننده است؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p> سئوالی که برای من ایجاد شد این بود که اگر کارناوال &laquo;آب و آتش&raquo;، بدون حضور زنان برگزار می&zwnj;شد، آیا به همین میزان &laquo;صدای حاکم&raquo; را در می&zwnj;آورد؟ آیا به این میزان پلیس از خود واکنش نشان می&zwnj;&zwnj;داد؟<br /> به باور من، موقعیت زنان در شرایط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران، یک موقعیت خاص و یگانه است. وضعیت زنان در ایران به گونه&zwnj;ای شده است که حضور و مشارکت آنان، هر مکان و فضایی را &laquo;سیاسی&raquo; می&zwnj;کند. چرا که &laquo;زن&raquo;، همواره در این میان موجودی سرکوب شده بوده، هم از جانب فرهنگ حاکم و هم از جانب نهاد دولت.</p> <p>&nbsp;</p> <p> حضور و مشارکت زنان در میدان&zwnj;های اجتماعی و موقعیت&zwnj;های متفاوت، به نوعی &laquo;لو دهنده&raquo; دولت و فرهنگ حاکم است. زنان هر جا که حاضر می&zwnj;شوند، به نوعی &laquo;محدودیت&raquo; و &laquo;موقعیت سرکوب شده&raquo; خودشان را نشان می&zwnj;دهند و این امر لودهنده چیستیِ &laquo;فرهنگ&raquo; و &laquo;حاکم&raquo; است.</p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>پی&zwnj;نوشت:</strong><br /> ۱- ماده ۲۴ اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)</p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/humanrights/2011/08/12/6134#comments امر سیاسی امین بزرگیان بهنام دارایی‌زاده حق به شادی طبقه متوسط کارناوآل آب و آتش حقوق انسانی ما Fri, 12 Aug 2011 14:24:47 +0000 behnam 6134 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/08/6030 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/08/6030" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> چشم‌انداز بسته: چپ سوسیالیستی در جهان معاصر −۳ </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> محمدرفیع محمودیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="464" height="300" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/ed_rose_socialism.jpg?1312756408" /> </div> </div> </div> <p>محمدرفیع محمودیان &ndash; در درک ارسطو از شکوفایی سرزندگی دارای اهمیتی خاص است، ولی در دوران مدرن سرزندگی از یکسو اهمیت مقوله&zwnj;هایی مانند کوشندگی و آزادی فردی را ندارد و از سوی دیگر درکی محدود از آن بر اذهان حاکم است. سرزندگی امروز بیشتر به معنای تلاش خودانگیخته برای رسیدن به اهدافی معین و قابل دستیابی است. به این دلیل کوشندگی مداوم، آزادی انتخاب و رهایی از قید و بند برای متححق ساختن تصمیم&zwnj;های خود مهمتر از آن به شمار می&zwnj;آیند.</p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">این درک از سرزندگی تا حد زیادی به باور سوسیالیست&zwnj;ها نیز راه پیدا کرده است. آنها در نگرش خود به شکوفایی اهمیتی برای سرزندگی قائل نبوده بلکه آن را همچون مقوله&zwnj;ای حاشیه&zwnj;ای می&zwnj;بینند. شکوفایی برای آنها برخورداری از توانمندی، امکانات و مهارت برای گزینش و دنبال کردن هدفهایی معین و احساس خشنودی و شادی از تلاشهای خود است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">موضوع این مقاله وضعیت چپ سوسیالیستی در جهان معاصر است. در آن به وضعیت بحرانی، تنگناهای نظری و دستاردهای چپ پرداخته می&zwnj;شود.<br /> مقاله در چهار بخش نوشته شده است:<br /> در بخش اول به بحران چپ پرداخته شد.<br /> در بخش دوم موفقیت سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در طرح انگارۀ گسترۀ شکوفایی به صورت دستاورد مهم چپ در چند دهۀ اخیر بررسی شد.<br /> بخش سوم مقاله، محدودیت نظری سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها یا به طور کلی&zwnj;تر سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها را مورد بحث قرار می&zwnj;دهد.<br /> در بخش چهارم و پایانی مقاله راهکاری برای برون رفت از موقعیت بحرانی پیشنهاد می&zwnj;شود.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در درکی برخاسته از فلسفۀ ارسطویی سرزندگی به معنای خود امر برخورداری از توانمندی، شور و ذوق است. مهم اینجا نه استفاده از آنها برای رسیدن به هدفهایی معین بلکه برخورداری از آنها است. به این خاطر قرار است سرزندگی تمامی گسترۀ و درازای زندگی را در بر گیرد. سرزنده کسی است که فعالیتها و زندگی خود را با شوق و ذوق پیش می&zwnj;برد. در این پسزمینه شکوفایی نیز معنایی خاص پیدا می&zwnj;کند. شکوفایی دیگر به جای آنکه برخوداری از دستاوردهایی معین، توانمندی، امکانات و مهارت باشد برخورداری از وضعیتی است که اجازه می&zwnj;دهد تا انسان بتواند با شوق و ذوق توانمندی&zwnj;های خود را بپروراند و زندگی کند. در درک ارسطویی شکوفایی بدون سرزندگی قابل دستیابی نیست. انسانی که سرزنده نیست دارای شور و ذوق نیست و کمتر می&zwnj;تواند شاد و کوشا زندگی کند. در مقایسه در درک مدرن از شکوفایی این استنباط وجود دارد که در صورتیکه امکانات و فرصتهای کافی در اختیار انسانها قرار گیرد زمینه برای شکوفایی آنها فراهم شده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سوسیالیست&zwnj;ها به شرایط فراهم آمدن زمینۀ شکوفایی توجه نشان داده&zwnj;اند ولی هیچ به شرایط فراهم آمدن سرزندگی نپرداخته&zwnj;اند. برخورداری همگان از فرصت&zwnj;های آموزشی و درمانی، برابری در برخورداری از حد معینی از رفاه و بهینه ساختن شرایط کار، همه، حرکت در زمینۀ فراهم آوردن شرایط شکوفایی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این توجه و حرکت یک جانبه باعث شده تا سرچشمه&zwnj;های سرزندگی خشک شوند. حرکت نظام&zwnj;مند و نهادی در مورد ایجاد زمینۀ شکوفایی لختی و ایستایی توده&zwnj;ها را در زمینۀ احساس و بروز سرزندگی پدید آورده است. از آنجا که دولت و نهادهای گوناگون اجتماعی و سیاسی ِ آن وظیفۀ بهنیه ساختن شرایط زندگی زا بعهده گرفته&zwnj;اند، توده&zwnj;ها احساس می&zwnj;کنند که آنها دیگر لازم نیست هیچ کار خاصی انجام دهند و مسئولیتی را بعده گیرند. بعلاه هر گاه نیز که بخواهد خودانگیخته و سرزنده کاری انجام دهند با مقاومت دستگا&zwnj;ه&zwnj; بوروکراتیک دولتی روبرو می&zwnj;شوند. سوسیالیست&zwnj;ها کمتر به این جنبۀ مشکل ایجاد شده به وسیلۀ برنامه&zwnj;هایشان پرداخته&zwnj;اند. آنها بیشتر اوقات در حالیکه لیبرال&zwnj;ها و نئولیبرال&zwnj;ها توجه همگان را به پیامدهای منفی سیاستهای رفاهی جلب کرده&zwnj;اند و بدانوسیلۀ خود را مدافع سرزندگی (البته از نوع محدود متمرکز بر بازار آزاد) معرفی کرده&zwnj;اند سکوت اختیار کرده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>عرصۀ اصلی شکوفایی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;سوسیالیست&zwnj;ها جامعه را با تمام گستردگی و پیچیدگی خود عرصۀ شکوفایی شهروندان می&zwnj;دانند. به این خاطر آنها برنامه&zwnj;ای گوناگونی برای توانمند ساختن توده&zwnj;ها در عرصه&zwnj;های گوناگونی، از اقتصاد و سیاست گرفته تا فرهنگ، تفریح و روابط اجتماعی دارند. در عرصۀ اقتصادی افزایش واقعی دستمزدها و بهینه ساختن شرایط کار تا مرز مهار یکسرۀ سرمایه&zwnj;داری در دستور کار آنها قرار دارد. هر چند آنها به خواست نابودی سرمایه&zwnj;داری به دیدۀ ظن و دلواپسی می&zwnj;نگرند ولی شیفتگی خاصی نیز به ساز و کارهای بازار آزاد نشان نمی&zwnj;دهند. خواست اصلی آنها کاستن از نابرابری&zwnj;ها، افزایش رفاه توده&zwnj;های محروم، رها و توامند ساختن توده&zwnj;ها در پیشبرد فعالیت&zwnj;ها (یا مبارزۀ) سیاسی و اجتماعی خود برای بهرمند شده از یک زندگی بهتر است. در عرصۀ سیاست، هدف افزایش میزان مشارکت توده&zwnj;ها در ساز و کارهای دموکراسی لیبرال است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای دستیابی به این هدف، سوسیالیست&zwnj;ها از یک سو پویایی حوزۀ عمومی را مهم می&zwnj;دانند تا توده&zwnj;ها بتوانند با شرکت در مباحت درک و دانشی هر چه دقیقتر از مسائل به دست آورند و از سوی دیگر مشارکت در فرایند انتخابات، از فعالیتهای حزبی و سندیکائی گرفته تا شرکت در فرایند رأی&zwnj;گیری را مهم می&zwnj;شمرند. در عرصۀ فرهنگی، سوسیالیست&zwnj;ها آموزش عمومی توده&zwnj;ها، برخورداری همگان از امکانات آموزشی و خارج ساختن توان آفرینندگی و ذوق فرهنگی را از انحصار نخبگان را مهم می&zwnj;دانند. در زمینه&zwnj;های دیگر زندگی اجتماعی همچون بهداشت عمومی، درمان، تفریح نیز سوسیلیست&zwnj;ها دارای برنامه برای شکوفا ساختن زندگی اجتماعی هستند.<span>&nbsp;&nbsp; &nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مشکل اما آن است که سوسیالیست&zwnj;ها هیچ مشخص نمی&zwnj;سازند کدامین حوزه از اهمیت بیشتری نسبت به دیگر حوزه&zwnj;ها برخوردار است و شکوفایی شور و توانمندی در چه حوزه&zwnj;ای باعث سرزنده شدن افراد در دیگر حوزه&zwnj;ها می&zwnj;شود. متأثر از مارکس، سوسیالیست&zwnj;ها همواره اهمیت خاصی برای اقتصاد قائل بوده&zwnj;اند، ولی کاملاً مشخص است که حوزۀ اقتصاد امروز از اهمیتی خاص در زمینۀ سرزندگی و شکوفا ساختن زندگی برخوردار نیست. اقتصاد در نظام سرمایه&zwnj;داری ساختار جامعه را سامان می&zwnj;دهد ولی بهبودی وضعیت اقتصادی توده&zwnj;ها، هر چند باعث رهایی آنها از دغدغه&zwnj;های معیشتی و قید و بند کار و زحمت می&zwnj;شود، کمتر شکوفایی زندگی آنها را در بر دارد. بنوعی، هر چه از درگیری و میزان مشارکت مردم در حوزۀ زندگی اقتصادی کاسته شود امکان درگیری و مشارکت بیشتر آنها در حوزه&zwnj;های دیگر فراهم می&zwnj;آید. به این خاطر درگیر ساختن هر چه بیشتر توده&zwnj;ها و شکوفاتر آن حوزه پیامدی منفی و بازدارنده و نه مثبت و توامندساز دارد.<span>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پس از دهۀ شصت و جنبش&zwnj;های قدرتمند سیاسی و اجتماعی آن دهه، حوزۀ سیاست اهمیتی خاص پیدا کرده است. درک قدیمی سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها آن بود که سرنوشت نهایی جامعه و ساختار اجتماعی در این حوزه تعیین می&zwnj;شود؛ ولی آنها درک تنگ و بسته&zwnj;ای از سیاست داشتند. آنها عرصۀ سیاست را بیشتر بسان عرصۀ مبارزۀ طبقاتی، عرصۀ مبارزه برای تسلط بر دستگاه دولت و استفاده از آن دستگاه برای تغییر ساختار جامعه می&zwnj;دیدند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">پس از دهۀ شصت این درک سیاست مورد نقدی جدی قرار گرفته و جای خود را به درکی متفاوت، بازتر و دربرگیرنده&zwnj;تر داده است. سیاست امروز برای کسانی که خواهان تغییر در نظم حاکم هستند عرصۀ کنش هدفمند و آگاهانۀ معطوف به تأثیر گذاری بر دیگران است. هر کنشی که بمنظور تغییر یا مستحکم&zwnj;تر ساختن باور و درک دیگری از امور انجام شود کنشی سیاست است. این کنش هم می&zwnj;تواند در خانه و جمع دوستان رخ دهد و هم در محیط کار و در عرصۀ گستردۀ جامعه. فمینیستها در این مورد به همه کمک کرده&zwnj;اند تا به طور شفاف ببینند که آنچه در حوزۀ کاملاً خصوصی زندگی رخ می&zwnj;دهد امری سیاسی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با این&zwnj;همه، سوسیالیست&zwnj;ها، شاید بیشتر به خاطر باور به درکی قدیمی، سیاست را حوزۀ کارکرد دموکراسی لیبرال می&zwnj;دانند. مسئلۀ اصلی آنها هنوز بسیج نیرو برای در دست گرفتن فرمان ماشین دولتی و اجرای برنامه&zwnj;های مورد نظر خود است. سیاست برای آنها هنوز سیاست حزبی، فرایند انتخابات و صندوق رأی است. گاه نیز که خواسته&zwnj;اند دست به نوآوری زنند به مقولۀ حوزۀ عمومی و تأثیر&zwnj;گذاری بر افکار عمومی توجه نشان داده&zwnj;اند. حوزۀ عمومی برای آنها بمعنای شرکت فعال در بحثهای عمومی بمنظور سمت و سوی دادن به باورها و نظام ارزشگذاری توده&zwnj;ها است. سیاست بمعنای عام آن، تأثیرگذاری بر باورها و آراء و بینش انسان&zwnj;ها، در گسترۀ زندگی روزمره، در حوزه&zwnj;های متعارف روزمره هیچگاه از اهمیت خاصی برای آنها برخوردار نبوده است. در این گستره حضور آنها بهیچوجه چشمگیر نبوده است. باور به پیشرفت، نوسازی و تحولات کلان اجتماعی و سیاسی آنها را از توجه جدی به مسائل و مشکلات روزمره انسانها و نگرش بدانها بسان مسائلی مهم باز داشته است. دغدۀ معاش و کار شاید نه، ولی دلهرۀ گرفتار آمدن در چنبرۀ تنهایی، انزوا نابهنجاری اجتماعی و روانی برای آنها اموری سطحی و غیر سیاسی بوده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در مجموع، سوسیالیست&zwnj;ها و حتی مارکسیست&zwnj;ها هیچ مشخص نساخته&zwnj;اند کدامین حوزۀ زندگی اجتماعی مهمترین حوزه از نظر ایجاد زمینۀ کلی شکوفایی شهروندان است. تلاش و سرمایه&zwnj;گذاری آنها کم و بیش به یکسان در تمامی حوزه&zwnj;های زندگی اجتماعی رخ می&zwnj;دهد و این از بازدهی تلاش&zwnj;های آنها کاسته است. برخی اوقات به نظر می&zwnj;رسد در دیدگاه آنها نظام کمک هزینۀ اقتصادی از همان اهمیت بهبودی شرایط کار برای اعضاء طبقۀ متوسط برخوردار است و باید به همان اندازه برای آموزش سیاسی شهروندان اهمیت قائل بود که برای آموزش پیش&zwnj;دبستانی کودکان.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها به طور معمول متهم هستند که نمی&zwnj;خواهند تحولی جدی در نظم حاکم، نظام سرمایه&zwnj;داری، ایجاد کنند و بیشتر بدنبال تغییراتی سطحی برای بازسازی سیما و نجات نظم حاکم هستند. سوسیالیست&zwnj;های رادیکالتر و مارکسیستها نیز بدان متهم می&zwnj;شوند که خواهان تغییراتی هستند که در خوانایی و سازگاری با خواست عمومی توده&zwnj;های شهروند قرار ندارد. در هر دو مورد مشکل بیشتر آن است که هیچ معلوم نیست سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها و سوسیالیست&zwnj;های رادیکال چه هدفی را مهمترین هدف می&zwnj;دانند و تا به چه حد حاضرند برای متحقق ساختن آن به بسیج نیرو و افکار عمومی بپردازند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>درک از دموکراسی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها کوشیده&zwnj;اند بر یکی از بزرگترین مشکلات چپ جهانی، بی&zwnj;توجهی به دموکراسی، فائق آیند. شهرت آنها و نفوذشان در افکار عمومی تا حدی به خاطر آن مسئله است که آنها برای خواست عمومی اهمیت قائل هستند و به کارکرد الگوی اصلی کارکرد دموکراسی در جهان معاصر، دموکراسی لیبرال، وفاداری نشان داده&zwnj;اند. با اینهمه آنها خود هیچ الگوی معینی از دموکراسی را بعنوان الگوی خاص خود معرفی نکرده&zwnj;اند، بلکه بیشتر خود را به وسیلۀ تأکید بر مشارکت همگانی در امر تصمیم&zwnj;گیری و ادارۀ امور جمعی از دیگران متمایز ساخته&zwnj;اند. به هر رو، این تأکید بسیاری از اوقات در حد یک شعار و بند یک برنامه باقی مانده و کمتر برنامۀ عملی برای متحقق ساختن آن طرح شده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سوسیالیست&zwnj;های رادیکال و مارکسیستها در این مورد تا حدی دارای عملکرد حتی ضعیفتری بوده&zwnj;اند. آنها بعد از انقلاب اکتبر و توجه ویژه&zwnj;ای که مارکسیستهای روسی به شوراهای کارگری-دهقانی نشان دادند، هیچ حرف جدیدی در مورد دموکراسی نزده&zwnj;اند. آنها اکنون بیشتر منتقد دموکراسی لیبرال هستند تا طراح و مبلغ الگوی خاص و جدیدی از دموکراسی. آنها از دموکراسی توده&zwnj;ای و و دخالت مستقیم توده&zwnj;های کارکر در فرایند زندگی اجتماعی خود سخن می&zwnj;گویند ولی هیچ طرح مشخصی در این باره ندارند. به خاطر این ابهام آنها همواره متهم به نا دموکرات بودن و حتی دشمنی با دموکراسی شده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شاید تا حدی به این خاطر، دموکراسی لیبرال تنها الگوی مطرح دموکراسی در جهان معاصر است. مفهموم دموکراسی امروز مترادف با انتخابات ادواری و مجلس نمایندگان است. کارکرد این الگو از دموکراسی بیشتر در گرو فعالیت احزاب، رسانه&zwnj;های همگانی، نخبگان و نهادهای صوری قدرت قرار دارد تا فعالیت خود توده&zwnj;ها. توده&zwnj;ها بیشتر نقش نیروهای پشتیبان را بعهده دارند. سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها و سوسیالیست&zwnj;های رادیکالتر خود از این لختی توده&zwnj;ها ضربه&zwnj;های جدی خورده&zwnj;اند. درست آن هنگام که آنها به حضور جدی توده&zwnj;ها در صحنۀ سیاست برای عملی ساختن برنامه&zwnj;های خود نیاز دارند ایشان را در صحنه نمی&zwnj;یابند. دموکراسی لیبرال در عمل بسان بهترین ابزار برای تضمین بقای نظم حاکم کار می&zwnj;کند. این دموکراسی بنوعی قدرت قدرتمداران را با حلب پشتبانی توده&zwnj;ها بازسازی می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دموکراسی لیبرال تا حد زیادی اقتدار خود را نه به خاطر کارآیی و جذابیت خاص خود که به خاطر عدم حضور بدیلی جدی حفظ کرده است. ضعف و محدودیت آن بر کمتر کسی پوشیده است ولی هیچ کس بدیلی جدی در مقابل آن نمی&zwnj;شناسد. از پرشور و سرزنده&zwnj;تر ساختن آن یا حتی نابودی آن به وسیلۀ استقرار دموکراسی مستقیم سخن گفته می&zwnj;شود ولی مشکل آن است که هیچ بدیل معینی برای آن ازائه نمی&zwnj;شود. انگارۀ دموکراسی مستقیم امروز بیشتر فقط در حد حرف و باوری مجرد وجود دارد و معلوم نیست که چگونه در جهان پیچیدۀ امروز که شهروندان کمتر وقت و توان درگیر شدن با مسائل اجتماعی دارند چگونه می&zwnj;تواند بتحقق بپیوندد. پر شور و سرزنده&zwnj;تر ساختن دموکراسی لیبرال نیز امری کم و بیش نا ممکن از آب در آمده است. با هر چه بوروکراتیک&zwnj;تر شدن ساختار سیاست، فدرتمندتر شدن رسانه&zwnj;های همگانی و احزابی که بیش از پیش ایدئولوژی زدایی شده&zwnj;اند و بدنبال شکار آراء توده&zwnj;ها هستند، دیگر زمینه&zwnj;ای برای پرشورتر و سرزنده&zwnj;تر شدن دموکراسی لیبرال نمانده است. نخبگان سیاسی، احزاب و نهادهای برگزار کنندۀ انتخابات یاد گرفته&zwnj;اند چگونه بگاه انتخابات آن میزان معینی از شوق و نیرو که برای انجام یک انتخابات دموکراتیک ضروری است به صحنه بیاورند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">امروز دیگر مشخص است که برای بازسازی دموکراسی و شکوفا ساختن آن نیازی به طرح الگویی جدید از آن است؛ الگویی که نوعی متفاوت ولی همزمان پر شور از مشارکت همگانی را ممکن سازد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این زمینه سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها و سوسیالیست&zwnj;های رادیکال باید فعال باشند ولی هیچ نشانی از حرکتی تأثیرگذار از سوی آنها بچشم نمی&zwnj;خورد. آخرین حرکت در این زمینه نه از سوی آنها که از سوی لیبرال&zwnj;های رادیکال بوقوع پیوسته است. کسانی مانند هابرماس، کوهن و بن حبیب الگوی دموکراسی رایزنی (<span dir="LTR">deliberative democracy</span>) مفهوم اتخاذ تصمیمها در فرایند گفتگو، تبادل نظر و اقناع یکدیگر را مطرح ساخته&zwnj;اند. این الگو امروز همه جا موضوع بحث و بررسی است. شاید رادیکالها این الگو را نیز آخرین تلاش نظم حاکم برای سرگرم ساختن توده&zwnj;ها بدانند ولی همین الگو عرصۀ جدیدی، یعنی گفتگو و بحث، را برای کارکرد دموکراسی گشوده است. پیش از این گفتگو و بحث، عرصۀ سخنوری و حرافی دانسته می&zwnj;شد، عرصه&zwnj;ای که در آن نشان از عمل و تعقل نبود. سیاست و دموکراسی نیر حوزه&zwnj;های عمل، حوزه&zwnj;های کنش هدفمند و نه حرافی و سخنورزی بشمار می&zwnj;آمد. ولی امروز بیشتر به خاطر آنچه فلسفۀ مدرن و در تداوم آن مدافعین دموکراسی رایزنی طرح ساخته&zwnj;اند گفتگو و بحث یکی از مهمترین حوزه&zwnj;های کارکرد دموکراسی و سیاسی قلمداد می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ادامه دارد</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>بخش&zwnj;های&zwnj;پیشین:</b></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/07/24/5672">چپ دربحران</a></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/07/31/5861">موفقیت چپ: گسترۀ شکوفایی</a></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مقاله&zwnj;های مرتبط در &quot;اندیشه زمانه&quot;:</div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../content/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%DA%86%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%E2%88%92-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82">مسئله&zwnj;ی چپ در ایران و جهان &minus; گفت&zwnj;وگو با شیدان وثیق</a></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/05/09/3859">عبدی کلانتری: میرشمس&zwnj;الدین ادیب&zwnj;سلطانی و مسئلۀ چپ</a></div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/08/6030#comments انديشه زمانه سرمایه‌داری سوسیالیسم سوسیال‌دموکراسی طبقه متوسط طبقه کارگر مارکسیسم محمدرفیع محمودیان چپ Sun, 07 Aug 2011 22:33:31 +0000 nikfar 6030 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/31/5861 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/31/5861" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> چشم‌انداز بسته: چپ سوسیالیستی در جهان معاصر −۲ </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> محمدرفیع محمودیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="600" height="388" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/red_flags.jpg?1312325040" /> </div> </div> </div> <p>&nbsp;محمدرفیع محمودیان<b> &minus; </b>پروندۀ چپ&zwnj;ها فقط کارنامۀ شکست و بحران نیست. در کارنامۀ آنها دستاورد و اعتبار نیز به چشم می&zwnj;خورد. سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در دهه&zwnj;های اخیر در یک زمینۀ مهم اجتماعی و سیاسی دستاوردهای مشخصی داشته&zwnj;اند. احزاب نئولیبرال با فرا گیری از آنها ولی محدود ساختن خود به یک حوزۀ معین، حوزۀ اقتصاد، توانسته&zwnj;اند موفقیتی شگرف در پهنۀ سیاست به دست آورند. ولی نه خود سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها و نه سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیستها از این موفقیت درس چندانی گرفته&zwnj;اند.</p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">موضوع این مقاله وضعیت چپ سوسیالیستی در جهان معاصر است. در آن به وضعیت بحرانی، تنگناهای نظری و دستاردهای چپ پرداخته می&zwnj;شود.<br /> مقاله در چهار بخش نوشته شده است:<br /> در بخش اول به بحران چپ پرداخته شد.<br /> در بخش دوم موفقیت سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در طرح انگارۀ گسترۀ شکوفایی به صورت دستاورد مهم چپ در چند دهۀ اخیر بررسی می&zwnj;شود.<br /> بخش سوم مقاله محدودیت نظری سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها یا به طور کلی&zwnj;تر سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها را مورد بحث قرار می&zwnj;دهد.<br /> در بخش چهارم و پایانی مقاله راهکاری برای برون رفت از موقعیت بحرانی پیشنهاد می&zwnj;شود.<br /> &nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در مورد طرح انگارۀ گسترۀ شکوفایی و تلاش در زمینۀ ایجاد آن بسیار موفق بوده&zwnj;اند. گسترۀ شکوفایی بمعنای تبدیل جامعه به عرصۀ شکوفایی توانمندی&zwnj;های همۀ اعضای آن است. سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها کوشیده&zwnj;اند با استقرار آزادی و برابری در جامعه امکان آن را برای انسانها فراهم آورند که بتوانند ذوق، شور و توان خود را شکوفا سازند. سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در این زمینه چندان موفق نبوده&zwnj;اند و گاه نیز پشتکاری جدی نداشته&zwnj;اند ولی وفاداری خاصی به انگارۀ گسترۀ شکوفایی و امکانپذیری آن نشان داده&zwnj;اند. این امر آنها را از دیگر گروه&zwnj;های سیاسی متمایز ساخته و تا حد زیادی حضور آنها را در عرصۀ سیاست تضمین کرده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>گسترۀ شکوفایی </b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مفهوم گسترۀ شکوفایی ما را به اندیشۀ ارسطو و افلاطون ارجاع می&zwnj;دهد، ولی سوسیالیست&zwnj;ها آن را در چارچوب زندگی مدرن فهمیده&zwnj;اند. اینجا یک نکته را باید مشخص ساخت. سوسیالیست&zwnj;ها بیش از آن که خود بدان اذعان دارند متأثر از افلاطون و ارسطو بوده&zwnj;اند. جذابیت اندیشه&zwnj;های ارسطو برای مارکس، حملات پوپر به مارکسیستها و سوسیالیست&zwnj;ها به بهانۀ باور به اصول فکری افلاطون و در دوران معاصر بازگشت بادیو به انگارۀ مـثال و کمونیسم افلاطون، همگی، این تأثیر را به خوبی نشان می&zwnj;دهند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اصل قضیه آن است که سوسیالیست&zwnj;ها شیفتگی بیشتری به جامعۀ یونان بوستان، با به&zwnj;هم&zwnj;پیوستگی، سرزندگی شهروندان و آفرینندگی خود دارند تا به جامعۀ مدرن از هم گسسته و دارای ساختاری پایگانی و خفقان آور. سوسیالیست&zwnj;ها همواره خواهان تحول جامعۀ مدرن با پویایی خاص خود به جامعه&zwnj;ای به&zwnj;هم&zwnj;پیوسته با شهروندان برابر بوده&zwnj;اند. اگر انگارۀ جامعه متشکل از افراد مجزا و رقیب یکدیگر زادۀ شرایط مدرن و شکوفایی سرمایه&zwnj;داری است، انگارۀ اجتماع به&zwnj;هم&zwnj;پیوسته نمود آرمانی نمود خود را در جامعۀ یونانی و تفکرات افلاطون و ارسطو یافته است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما گسترۀ شکوفایی چیست و کنشگران آن کیستند؟ شکوفایی در درک ارسطو متشکل از مجموعه&zwnj;ای از خوبی&zwnj;ها (یا خوشیهایی) مانند دانش، سلامتی و دوستی و فضیلتهای مانند خویشتن&zwnj;داری و شجاعت است. شکوفایی به معنای در اختیار داشتن و استفاده از امکانات و خوشی&zwnj;ها نیست بلکه به معنای در دست گرفتن فرمان زندگی برای پروراندن فضیلتهایی است که انسان را قادر می&zwnj;سازد تا زندگی خوب و خوشی را برای خود تدارک ببیند. با این حال شکوفایی اشاره به وضعیتی معین و به دست آمده ندارد. شکوفایی شیوه&zwnj;ای از زندگی مبتنی بر فعالیت معینی است. این فعالیت به انسان اجازه می&zwnj;دهند تا استعدادها و توانائی&zwnj;هایی خود را فعلیت ببخشد. به باور ارسطو این فعالیت همچنین غایت طبیعی زندگی انسان، کوشندگی و سرزندگی، هستند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سوسیالیست&zwnj;ها همچون ارسطو انسان را موجودی متمایل به شکوفا ساختن خود می&zwnj;دانند و بر آن&zwnj;اند که وظیفۀ جامعه و در رأس آن دولت آن است که امکان آن را برای تمامی شهروندان فراهم آورند. هدف اصلی را سوسیالیست&zwnj;ها برقرای وضعیتی نمی&zwnj;دانند که در آن شهروندان به زندگی خوبی (یا زندگی سرشار از یا خوشی&zwnj;ها) رسیده باشند. رسیدن به چنین وضعیتی را آنها کم وبیش نا ممکن می&zwnj;دانند. آنها هدف اصلی را ایجاد شرایطی می&zwnj;دانند که به افراد اجازه دهد آن گونه که خود می&zwnj;خواهند با کوشندگی و سرزندگی اهداف معینی را متحقق سازند. قرار است چنین شرایطی به وسیلۀ دسترسی همگانی به امکانات برابر آموزشی و درمانی و سطح معینی از رفاه ممکن شود. در این رابطه سوسیالیست&zwnj;ها درکی متأثر از افلاطون از عدالت دارند. عدالت برای آنها امری است که هر چند باید به گونه&zwnj;ای ساختاری به وسیلۀ نهادهایی معین ایجاد شود ولی باید در سازگاری یا یگانگی با وجود و طبیعت انسانها برساخته شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">وفادار به آموزه&zwnj;های روشنگری، سوسیالیست&zwnj;ها انسانها را بر خلاف افلاطون نه دارای وجودهایی متفاوت از یکدیگر که دارای وجودی یگانه می&zwnj;دانند. به باور آنها انسانها همگی خواهان شکوفا ساختن توانمندی&zwnj;های خود و بهره&zwnj; جستن از بییشترین امکانات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند. نیروی برقرار کنندۀ عدالت نه طبقه یا گروهی خاص که دولت و خود مردم هستند. دموکراسی مشارکتی در این رابطه از اهمیتی خاص برخوردار است. در دیدگاه سوسیالیست&zwnj;ها، دموکراسی مشارکتی نه فقط امکان چیره گشتن توده&zwnj;ها را بر دولت و تبدیل آن را به اهرم ایجاد عدالت فراهم می&zwnj;آورد بلکه اجازه می&zwnj;دهد که توده&zwnj;ها خود در ساز و کار ایجاد عدالت نقشی مهم ایفا کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>محدودیت نظری سوسیالیست&zwnj;ها</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اندیشۀ ایجاد گسترۀ شکوفایی مهمترین دستاورد سوسیالیست&zwnj;ها به طور کلی و سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها به طور خاص در عرصۀ سیاست مدرن است. این اندیشه&zwnj;ای است که هیچ کس در مورد اهمیت آن برخوردی انتقادی ندارد. بزرگ&zwnj;ترین و رادیکال&zwnj;ترین منتقدان سوسیالیست&zwnj;ها، یعنی نئولیبرال&zwnj;ها اساساً به اتکای آن توانسته&zwnj;اند خود را به یکی از بزرگ&zwnj;ترین بدیلهای سیاسی عصر تبدیل کنند. نئولیبرال&zwnj;ها شکوفایی انسان را امری به طور عمده محدود به زندگی اقتصادی می&zwnj;دانند. در دیدگاه آنها، پویایی و سرزندگی انسان در دوران مدرن بیش از هر عرصۀ دیگری در حوزۀ فعالیت&zwnj;های اقتصادی ممکن است. به باور آنها جامعۀ چند پاره، گونه&zwnj;گون شده و اتمیزۀ مدرن عرصۀ مناسبی برای پویایی و سرزندگی است. در این عرصه انسان فقط می&zwnj;تواند به روابط صمیمی ِ دوستی و خانوادگی اتکا کند. در عرصۀ زندگی افتصادی اما هر نوع فعالیتی ممکن است و چون کوشش انسان به گونه&zwnj;ای سریع با پاداش (محسوس) روبرو می&zwnj;شود، از انگیزه&zwnj;ای قوی برای فعالیت برخوردار است. با همین نظریۀ سادۀ گاه مبتذل، نئولیبرال&zwnj;ها توانسته&zwnj;اند تبدیل به یکی از بدیل&zwnj;های اصلی صحنۀ سیاست در دوران مدرن شوند.</div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; محدودیت نظری سوسیالیست&zwnj;ها در مورد گسترۀ شکوفایی خود را به خوبی در مقایسه با باور نئولیبرال&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد. سوسیالیست&zwnj;ها در مورد انگیزۀ انسانها دارای هیچ درک معین و نظریه&zwnj;ای نیستند. ایجاد گسترۀ شکوفایی به شکل سادۀ خود به جای آنکه انگیزۀ توده&zwnj;ها را برای استفاده و برخورداری از امکانات برای پرورش توانمندی&zwnj;های خود افزایش دهد انگیزۀ کوشش و پشتکار را از آنها باز ستانده است.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همان گونه که منتقدین رادیکال دولت رفاه نشان داده&zwnj;اند توده&zwnj;ها به طور کلی و گروه&zwnj;های محروم به طور خاص تبدیل به مصرف کنندۀ صِرف امکانات و خدمات شده&zwnj;اند و گاه حتی در دفاع از سیاستها و نهادهایی که وجود آنها را ممکن می&zwnj;سازد نیز حرکتی نمی&zwnj;کنند. این شاید تا حدی به خاطر اتکای سوسیالیست&zwnj;ها به دولت و نهادهای قدرتمند سیاسی و اجتماعی برای پیشبرد سیاست&zwnj;های خود و برقرار عدالت باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دولت و نهادهای قدرتمند سیاسی و اجتماعی سرزندگی و پویایی توده&zwnj;ها را بر نمی&zwnj;تابند، از ابتکار عمل آنها استقبال نمی&zwnj;کنند، شور و هیجان آنها را خطرناک می&zwnj;دانند و از ایجاد عرصه&zwnj;های مستقل فعالیت به وسیلۀ آنها جلوگیری به عمل می&zwnj;آورند. این مشکل تا حد زیادی امری مرتبط با تضاد بین تفکر ارسطویی و افلاطونی، تضاد بین نقش شهروندان و نقش دولت است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ولی سوسیالیست&zwnj;ها خود از لحاظ فکری سه مسئله را حل نکرده&zwnj;اند و پادزهری برای لختی (انفعال) و ایستائی توده&zwnj;ها پیدا نکرده&zwnj;اند:</div> <div dir="RTL">&minus; یکم، آنها اهمیت سرزندگی را مورد بررسی قرار نداده&zwnj;اند و شکوفایی را بیشتر محصول تحولات اجتماعی و اقتصادی می&zwnj;بینند تا سرزندگی خود انسانها.</div> <div dir="RTL">&minus; دوم، آنها هیچ مشخص نساخته&zwnj;اند کدام عرصه زندگی اجتماعی از اهیمتی خاص (اهمیتی بیشتر) برای شکوفایی برخوردار است و باید بدان عرصه توجهی خاص نشان داد.</div> <div dir="RTL">&minus; سوم، آنها نظریۀ خاصی در مورد دموکراسی ارائه نداده&zwnj;اند و به دفاع از برداشتی رادیکال از دموکراسی لیبرال بسنده کرده&zwnj;اند. این در حالی است که دموکراسی لیبرال در دوران معاصر بیشتر به یک ساختار سیاسی بسته و نخبه&zwnj;گرا و به این دلیل غیر دموکراتیک تبدیل شده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ادامه دارد</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>بخش&zwnj;پیشین:</b></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/07/24/5672">چپ دربحران</a></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مقاله&zwnj;های مرتبط در &quot;اندیشه زمانه&quot;:</div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../content/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%DA%86%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%E2%88%92-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82">مسئله&zwnj;ی چپ در ایران و جهان &minus; گفت&zwnj;وگو با شیدان وثیق</a></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/05/09/3859">عبدی کلانتری: میرشمس&zwnj;الدین ادیب&zwnj;سلطانی و مسئلۀ چپ</a></div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/31/5861#comments انديشه زمانه سرمایه‌داری سوسیالیسم سوسیال‌دموکراسی طبقه متوسط طبقه کارگر مارکسیسم محمدرفیع محمودیان چپ Sun, 31 Jul 2011 20:27:11 +0000 nikfar 5861 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/24/5672 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/24/5672" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> چشم‌انداز بسته: چپ سوسیالیستی در جهان معاصر −۱ </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> محمدرفیع محمودیان </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="490" height="317" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/karl_marx_graffiti.jpg?1311784524" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL">محمدرفیع محمودیان &minus; موضوع این مقاله وضعیت چپ سوسیالیستی در جهان معاصر است. در آن به وضعیت بحرانی، تنگناهای نظری و دستاردهای چپ پرداخته می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">مقاله در چهار بخش نوشته شده است:</div> <div dir="RTL">بخش اول به بحران چپ می&zwnj;پردازد.</div> <div dir="RTL">در بخش دوم موفقیت سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها در طرح انگارۀ گسترۀ شکوفایی به صورت دستاورد مهم چپ در چند دهۀ اخیر بررسی می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">بخش سوم مقاله محدودیت نظری سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها یا بطور کلی&zwnj;تر سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیست&zwnj;ها را مورد بحث قرار می&zwnj;دهد.</div> <div dir="RTL">در بخش چهارم و پایانی مقاله راهکاری برای برون رفت از موقعیت بحرانی پیشنهاد می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">چپ سوسیالیستی در وضعیتی بحرانی بسر می&zwnj;برد. از سازمان&zwnj;های سیاسی آن گرفته تا ایدئولوژی و آرمان&zwnj;هایش همه در وضعیتی بحرانی قرار دارند. احزاب سوسیال&zwnj;دموکرات اروپا با آنکه بیش از پیش به میانه&zwnj;روی و راست&zwnj;روی روی آورده&zwnj;اند باز در حال از دست دادن آراء هستند. احزاب سوسیالیست و کمونیست جهان نیز به حاشیۀ سیاست رانده شده&zwnj;اند. در افکار عمومی جایگاه قدرتمندی ندارند و بحث&zwnj;هایشان توجه و واکنشی بر نمی&zwnj;انگیزد. همزمان نهادهای همراه و مرتبط با احزاب چپ، از سندیکاهای کارگری گرفته تا اتحادیه&zwnj;های جوانان و زنان، توان جذب نیرو و شور را از دست داده&zwnj;اند. توده&zwnj;ها به طور کلی دیگر رغبت چندانی به حضور در عرصه&zwnj;های سنتی فعالیت نیروهای چپ ندارند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بحران در امر بسیج نیرو و افکار عمومی مرتبط با مشکل عمیقتری است. آرمان&zwnj;هایی که چپ تا به کنون مدافع و مبلغ آن بوده است، قوام و اعتبار خود را از دست داده&zwnj;اند. برابری، همبستگی و دموکراسی رادیکال دیگر شفافیت معنا و اعتبار گذشته را ندارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برابری از یکسو دیگر در مقایسه با مقوله&zwnj;هایی مانند آزادی، موفقیت در رقابت و فردیت اعتباری ویژه ندارد و از سوی دیگر به مفهومی گنگ و متناقض تبدیل شده است. تا بگویی خواهان برابری هستی، پرسیده می&zwnj;شود &quot;برابری در چه؟&quot; و آنگاه چند معنای متفاوت برابری و مشکل یکایک آنها برایت ردیف می&zwnj;شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برابری سادۀ برخورداری از ثروت یا امکانات مساوی نیز امروز چنان بی&zwnj;معنا جلوه می&zwnj;کند که دیگر کمتر کسی را می&zwnj;تواند قانع سازد. همانگونه که بارها بدان اشاره شده، اگر در بامداد امکاناتی را به تساوی بین مجموعه افرادی مشخص پخش کنیم، در شامگاهان همان روز نابرابری بین افراد شکل گرفته است. یکی تمامی امکانات به دست آورده را مصرف کرده، دومی آن را با سرمایه&zwnj;گذاری غلط به هدر داده ، سومی آن را دست نخورده حفظ کرده و چهارمی با سرمایه&zwnj;گذاری درست بر میزان آن افزوده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مقولۀ همبستگی از وضعیت بهتری برخوردار نیست. انسانها خود را همبستۀ دیگرانی معین می&zwnj;شمرند و برای آن اهمیت قائل هستند ولی هیچ درک مشخصی از همبستگی مجردِ ماورای احساس ملی&zwnj;گرایی و حس ترحم به گرسنگان و آوارگان ندارند. ترس از دیگری و نه احساس صمیمت و یگانگی با دیگران احساسی است که فرایند جهانی شدن و سرعت وحشتناک تحولات اقتصادی و اجتماعی بر ذهنیت آدمی غالب ساخته&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">آرمان دموکراسی رادیکال یا مشارکتی چپ نیز وضعیت بهتری ندارد. زندگی خصوصی در قالب مصرف، روابط نزدیک دو جانبه و لذتهای خُرد زندگی روزمره اینک بسی مهمتر از حضور در عرصه&zwnj;های تصمیم&zwnj;گیری سیاسی و ادارۀ امور جمعی بشمار می&zwnj;آیند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>تنگنای سیاست طبقاتی </b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">یکی از مبانی قدرت چپ تا به کنون سیاست طبقاتی و شور سیاسی طبقۀ کارگر بوده است. تا یک یا دو دهۀ پیش احزاب چپ مورد حمایت بخش وسیعی از کارگران بودند. بخش مهمی از برنامۀ آن احزاب نیز اختصاص به بهینه ساختن شرایط کار و زندگی کارگران داشت. اینک اما بخش متشکل، آگاه و منسجم طبقۀ کارگر، یعنی کارگران صنعتی، دچار فروپاشی شده است. تولید بیش از پیش به کشورهایی بدون پیشینۀ صنعتی و سنت آگاهی طبقاتی انتقال یافته است، واحدهای تولیدی کوچک شده&zwnj;اند و کارگران امتیاز برخورداری از شغل ثابت را از دست داده&zwnj;اند. شغلهایی که موقعیت دارندگان آن همان موقعیت کارگران است، به شکلی فوق&zwnj;العاده رشد کرده&zwnj;اند. ولی چنین افرادی نه زندگی&zwnj; کاری و اجتماعی&zwnj;ای همچون زندگی کارگران صنعتی دارند و نه خود را کارگر می&zwnj;شمرند. در حالی که هنوز بر مبنای بررسی&zwnj;های جامعه شناسان طبقۀ کارگر با کمی اختلاف از طبقۀ متوسط بزرگتر است، ولی تنها بخش کوچکی از جمعیت خود را هنوز عضو طبقۀ کارگر می&zwnj;داند. اکثریت جامعه بخود بسان عضو طبقۀ متوسط می&zwnj;نگرد و بر مبنای باورها، ارشها و الگوی زیست آن طبقه به جهان و زندگی می&zwnj;نگرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">طبقۀ متوسط نیز تحولی اساسی از سر گذرانده است. این طبقه امروز خود را کمتر نیازمند اقتدار دولت و عرصۀ سیاست برای مقاومت در برابر قدرت بورژوازی می&zwnj;داند. این طبقه امروز به اتکای سرمایۀ فرهنگی و اجتماعی جایگاهی ویژه در بازار جهان یافته است. او همچون سرمایه نیرویی به شدت متحرک است. تمام جهان را عرصۀ زندگی و کار می&zwnj;داند و به سرعت جابجا می&zwnj;شود و نیازی به پشتیبانی دولت رفاه یا دموکراسی برای رویاروئی با نوسانات و مطالبات بازار احساس نمی&zwnj;کند. بیشتر بر آن باور است که عواملی همچون دانش نظری و فنی، مجموعه&zwnj;ای از مهارت&zwnj;ها، توانمندی&zwnj;های اجتماعی و شبکۀ روابط اجتماعی موقعیتش را در جامعه تحکیم می&zwnj;بخشند. دیدگاهش آن است که دولت باید قدرت محدودتری پیدا کند و سیاست اهمیت کمتری، تا گسترۀ آزادی عمل انسان&zwnj;ها افزایش یابد. در یک کلام، طبقۀ متوسط امروز علاقۀ خاصی به سیاست و برنامۀ احزاب سوسیالیست برای تقویت سپهر عمومی و افزایش سطح رفاه عمومی ندارد. آنگاه نیز که به فعالیت اجتماعی روی می&zwnj;آورد، بیشتر به عرصه&zwnj;های فرهنگی و اجتماعی جامعه توجه نشان می&zwnj;دهد تا عرصه&zwnj;های سیاسی جامعه.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>عمق بحران</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">عامل ذهنی&zwnj;ای که به وضعیت بحرانی وخامت می&zwnj;بخشد، آن است که هیچ تحلیل جامع و دقیقی در این مورد از سوی چپ&zwnj;ها ارائه نشده است. برخی چپ&zwnj;های تندرو و کمونیست اصلاً مسئولیت وضعیت پیش آمده را متوجه سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها یا سوسیالیست&zwnj;های میانه&zwnj;رو می&zwnj;دانند. در دیدگاه آنها سرمایه&zwnj;داری عاری از هرگونه مشروعیت است و فقط به وسیلۀ شدت بخشیدن به استثمار و قوی&zwnj;تر ساختن دستگاه&zwnj;های ایدئولوژیک خود می&zwnj;تواند به حیات ادامه دهد، امری که فقط تضادهای درونی آن را تشدید می&zwnj;سازد. به اعتقاد چپ&zwnj;های تندرو سوسیال&zwnj;دموکرات&zwnj;ها به وسیلۀ ایجاد اصلاحات یا به عبارت درست&zwnj;تر وعدۀ انجام اصلاحات توده&zwnj;ها را امیدوار و خوش&zwnj;بین به آیندۀ سرمایه&zwnj;داری و روی&zwnj;گردان از مبارزۀ همه&zwnj;جانبۀ طبقاتی می&zwnj;سازند. آنها شک ندارند که سرمایه&zwnj;داری خود بزرگترین دشمن خویش است و اگر نیرویی به یاری آن نشتابد خود گور خویش را خواهد کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بحران چپ اما صرفاً بحران سوسیال&zwnj;دموکراسی نیست بلکه بحران سوسیالیسم و حتی مهمتر از آن بحران مارکسیسم است. سوسیالیسمِ توسعه و کارخانه، سوسیالیسمِ تحزب و تشکل، سوسیالیسمِ مبارزۀ طبقاتی بر مبنای اعتصاب و تظاهرات، سوسیالیسمی کهنه و پوسیده است و اتکا بدان هر جنبش و باوری را به بحران در می&zwnj;غلطاند. این درک که سرمایه&zwnj;داری در فرایند رشد خود نیروی نابود کننده خود را قوی&zwnj;تر می&zwnj;سازد و در نهایت زمینۀ نابودی خود را فراهم می&zwnj;آورد درکی یکسره نادرست از آب در آمده است. پویایی خارق&zwnj;العادۀ سرمایه&zwnj;داری که مارکس خود نیز در مانیفست بر آن صحه می&zwnj;گذارد و به حاشیه رانده شدن پرولتاریا در تحولات اجتماعی و تاریخی مؤید این نکته هستند. کارخانه و نیروی کار مشعول به کار در آن، امروز، نه نماد شور تولید، آفرینندگی و سرزندگی که نماد کار برای زیست، فقر فرهنگی و به حاشیه&zwnj;راندگی است. نه توسعۀ سرمایه&zwnj;داری و نه وجود پرولتاریا باعث ایجاد تحولی اساسی در زمینۀ برقرار سوسیالیسم شده است. به طور کلی، فرایند تحولات خواست استقرار سوسیالیسم را به امری عملی، عاجل یا همگانی تبدیل نکرده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تا حدی برای رفع این مشکلات، تحزب و تشکل برای سوسیالیست&zwnj;ها اهمیت پیدا کرده است. تأکید تاریخی لنین بر اهمیت حزب و رابطۀ حزب و طبقۀ کارگر هنوز برای سوسیالیست&zwnj;ها از موضوعیت برخوردار است. در فقدان خود انگیختگی طبقۀ کارگر و حضور فعال آن طبقه در عرصۀ تحولات اجتماعی، حزب باید نقشی فعال به عهده گیرد. ولی حزب بسان عاملی جایگزین به سرعت به نیرویی بوروکراتیک، به سازمانی بسته و پایگانی تبدیل شده، هر نوع سرزندگی و پویایی را خفه می&zwnj;سازد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مسئله این است که مبارزۀ طبقاتی مد نظر سوسیالیست&zwnj;ها و مارکسیستها دیگر اهمیت گذشته را ندارد. بازتوزیع منابع یا امکانات اقتصادی نیز دیگر اهمیت خاص گذشته را ندارند. این امر تا حد زیادی به خاطر آن است که در جوامع صنعتی و حتی جوامع در حال توسعه اگر نه همگان، بخش&zwnj;های وسیعی از جامعه بهره&zwnj;مند از امکانات بنیادین و ضروری هستند. در این وضعیت آنها به مسائل دیگری جز به نیازها یا تنگناهای اقتصادی زندگی خود توجه نشان می&zwnj;دهند. همزمان شتاب تغییر در جامعه، فرایند مهاجرات و تفکیک هر چه بیشتر جامعه به حوزه&zwnj;های گوناگون مجزا مسائل دیگری را برای توده&zwnj;ها مهم ساخته است. مبارزۀ طبقاتی دیگر اهمیت گذشته را ندارد و خواستهایی همچون بازشناسی هویتی یا ابراز وجود اجتماعی اهمیت پیدا کرده&zwnj;اند.</div> <div align="center" dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ادامه دارد</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">مقاله&zwnj;های مرتبط در &quot;اندیشه زمانه&quot;:</div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../content/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%DA%86%D9%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%E2%88%92-%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%88%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%AB%DB%8C%D9%82">مسئله&zwnj;ی چپ در ایران و جهان &minus; گفت&zwnj;وگو با شیدان وثیق</a></div> <div dir="RTL"><a href="../../../../../../../reflections/2011/05/09/3859">عبدی کلانتری: میرشمس&zwnj;الدین ادیب&zwnj;سلطانی و مسئلۀ چپ</a></div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/24/5672#comments انديشه زمانه سرمایه‌داری سوسیالیسم سوسیال‌دموکراسی طبقه متوسط طبقه کارگر مارکسیسم محمدرفیع محمودیان چپ Sun, 24 Jul 2011 20:34:25 +0000 nikfar 5672 at https://archive.radiozamaneh.com