مهسا صارمی

آمنه بهرامی: نصف یک مرد رنج نمی‌کشم...

arezoo — Tue, 13 Mar 2012 18:33:39 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی - صبح روز یکشنبه، نهم مردادماه سال جاری خورشیدی آمنه بهرامی‌نوا از اجرای حکم قصاص مجید موحدی صرف نظر کرد. مجید موحدی که در سال ۱۳۸۳ به صورت آمنه اسید پاشیده و منجر به نابینا شدن او شده بود، به قصاص و ریخته شدن اسید در چشمانش محکوم شده بود.

آمنه بهرامی پس از گذشت از قصاص گفته بود:"هفت سال تلاش کردم تا بتوانم اجرای حکم قصاص را بگیرم و ثابت کنم که اسیدپاشی حکمش قصاص است، اما امروز گذشت کردم. این حق من بود. شاید فردا کسی گذشت نکند."

وی هم چنین گذشت از اجرای حکم قصاص را مشروط بر پرداخت کامل دیه دویست میلیونی کرده است. هفت ماه از آن تاریخ می‌گذرد و آمنه برای جراحی‌های متعدد به اسپانیا سفر کرده است. او در در بیست و هفتم ماه فوریه مصادف با هشتم اسفند سال جاری در بیمارستان دولتی اسپانیا به دلیل ساخت و ترمیم پلک پایین چشم چپ مورد عمل جراحی قرار گرفت. به گفته پزشک آمنه چشم چپ او به‌طور کل فاقد پلک است و ترمیم و بازسازی پلک‌ها پیش از عمل پیوند قرنیه ضروری است. پس از جراحی چشم، دکتر مدل، پزشک آمنه بهرامی، عمل جراحی را موفقیت آمیز اعلام کرده و پیش بینی کرده است که آمنه پس از ترمیم پلک و پیوند قرنیه بینایی یک چشم را به دست خواهد.

تاریخ جراحی بعدی آمنه بهرامی در اسپانیا هفتم مارس برابر هفدهم اسفندماه بود که برای ترمیم پوست سمت راست صورت انجام شد. سه روز پس از جراحی، آمنه در گفت‌وگو با رادیو زمانه از چگونگی جراحی‌ها، امید به بازگشت بینایی، وضعیت کنونی زندگی و تامین هزینه‌های جراحی خود می‌گوید.

نتیجه آخرین عمل جراحی چگونه بود و چقدر امکان و امید بازگشت بینایی چشم‌ها وجود دارد؟

آمنه بهرامی: پیش از آخرین جراحی قرار بود در ماه مارس و برای نوروز به ایران برگردم، اما طبق گفته پزشکم در صورتی که پلک‌ها ترمیم شوند من در آینده می‌توانم ببینم. بنابراین در ماه مارس نیز جراحی‌هایی خواهم داشت. زیرا چشم چپ من اصلاً پلک ندارد و در ابتدا باید پلک‌ها را ترمیم کنند.

دیه‌ام را می‌خواهم، دیه کامل را به عنوان یک انسان نه به عنوان یک زن. در ایران دیه یک زن نصف یک انسان است. من بارها گفته‌ام و باز هم می‌گویم: رنجی که من می کشم با رنجی که یک مرد می‌کشد برابر است.

جراحی آخر عمل ترمیم پلک پایین بود، بعد پلک بالا باید ترمیم شود. می‌دانید که اگر پلک ذره‌ای کوتاه باشد قرنیه چشم خشک می‌شود و چشم را از دست می‌دهم. گفتند که باید کم‌کم پلک را با احتیاط ترمیم کنند که به چشم هم آسیبی نرساند. وقتی که پلک آماده شد چشمم را با عمل پروتزی جراحی می‌کنند و من می توانم ببینم. درصد بینایی هم بستگی به شانس و واکنش بدن نسبت به این جراحی خواهد داشت، اما نتیجه جراحی آخر راضی‌کننده بوده و پزشکان کلینیک خیلی خوشحال بودند، چون جواب مثبت بوده است و من در آینده می‌توانم ببینم.

فعلاً امکان بینایی چشم راست نیست زیرا چشم راست همان چشمی است که قبلاً با آن می‌دیدم، اما عفونت کرد و آن را از دست دادم. چشم راست الان پروتز است، اما چشم چپ همان چشمی است که اگر در عکس ها دقت کرده باشید حتی پلک هم ندارد و روی چشم کاملاً بسته است. در جراحی‌های یکی دوماه آینده پلک را آماده‌سازی می‌کنند و البته نتیجه عمل باز هم به واکنش و مقاومت بدن بستگی دارد، اگر زودتر خوب بشوم عمل نیز زودتر انجام خواهد شد.

در حال حاضر نیز در بارسلون هستم و یکی پس از دیگری عمل‌های جراحی را می‌گذرانم. پس از چهارم دسامبر (سیزده آذر) که به دلیل جراحی‌ها از آلمان به بارسلون آمدم تا امروز دوبار تحت عمل جراحی قرار گرفته‌ام.

در این مدت زندگی چطور گذشته است؟ هزینه های این جراحی ها از چه طریقی تامین شده است؟

در چندسال گذشته با پول روزنامه‌ها و رسانه‌ها و کتابی که در آلمان نوشتم و چاپ کردم هزینه‌های زندگی‌ام را تامین کرده‌ام. زمانی هم که داشتم به اسپانیا می‌آمدم روزنامه ایران به وسیله آقای داریوش آرمان، رئیس بخش حوادث روزنامه حدود صد میلیون تومان برای من جمع‌آوری کردند و به من دادند. این مبلغ خرج هزینه‌های من تا الان شده و رو به اتمام است، اما واقعا برای خرج ماه آینده نمی‌دانم که باید چه کار کنم و یکی از دلایلی که دوباره به روزنامه‌ها خبر دادم که جراحی دارم این است که دیگر هزینه ندارم و باید فکری برای هزینه‌ها بکنم.

هزینه عمل اول را به‌طور کامل آقای صفار نطنزی، سفیر ایران در ایتالیا برعهده گرفتند که حدود شش هزار و هشتصد یورو بود. برای عمل جراحی دوم دوباره با ایشان صحبت کردم و آقای صفار نطنزی با آقای صالحی، وزیر امور خارجه صحبت کردند و گفتند که رئیس جمهور هزینه‌ها را پرداخت می‌کنند. هزینه عمل مبلغی حدود هشت‌هزار یورو بود. هفته آینده یکی دیگر از جراحی‌ها برای تعویض کامل پوست سمت چپ صورتم که دو تکه شده بود در بیمارستان دولتی اسپانیا انجام خواهد شد.

برای جراحی بعد هم هنوز مشخص نیست که رئیس جمهور حاضر به پرداخت هزینه‌ها هستند یا خیر.چون برای هر عمل جداگانه به من جواب می‌دهند اینطور نیست که به من بگویند هزینه همه عمل‌ها را ما پرداخت می‌کنیم. طبق نامه‌ای که به کلینیک داده‌اند باید برای هر عمل گزارش پزشکی بفرستم و جواب بدهند که حاضر هستند پرداخت کنند یا نه. فعلاً چون عمل بعدی شروع نشده است و میزان هزینه‌اش هم مشخص نیست هنوز خبری از دفتر ریاست جمهوری به من نرسیده است ولی من نامه‌ای در مورد هزینه‌های زندگی‌ام برایشان فرستادم.

خانواده موحدی از من خواسته بودند که به آزادی مجید موحدی از زندان رضایت دهم و پس از آزادی آنها به من کمک مالی برسانند. من در آن زمان امضا نکردم و هیچ پولی هم دریافت نکردم هرچند که در آن زمان خیلی به آن پول نیاز داشتم.

رئیس جمهور در مورد هزینه جراحی‌ها گفته بود که یک سوم هزینه‌ها را پرداخت می‌کنند، اما در دو جراحی اخیر تنها هزینه جراحی را پرداخت کردند، هزینه‌های پزشکی من فقط به جراحی ختم نمی‌شود. بعد از عمل نیاز به دارو، پماد، هزینه رفت و آمد، اجاره خانه و زندگی روزمره دارم که همه هزینه‌ها را باید خودم پرداخت کنم.

من هر ماه حداقل هزار و ۵۰۰ یورو احتیاج دارم که هفتصد یوروی آن برای اجاره سوئیت کوچکم، صد یورو هزینه آب و برق و هزینه‌هایی از این قبیل، دویست یورو برای داروهایی که هر روز باید تهیه و استفاده کنم و مقدار کمی برای خودم می‌ماند که بتوانم برای خرج روزمره‌ام از آن استفاده کنم، ولی واقعاً ١۵٠٠ یورو هزینه یک زندگی سطح پایین در بارسلون است، اما در حال حاضر خیلی راحت بگویم که نمی‌دانم باید ماه بعد را چه کار کنم.

خانواده خودتان چه سهمی در تامین این مخارج دارند؟ آیا دولت اسپانیا نیز کمکی در این زمینه به شما می‌کند؟

پدر من بازنشسته صنایع دفاع است و ماهی ششصدهزار تومان به عنوان حقوق بازنشستگی دریافت می‌کند. خانه ما هم استیجاری بود که پس از بخشش قصاص، آقای رئیس‌جمهور به ما خانه‌ای دادند که باید به مدت ٢٠ سال هر ماه ۴٢٠ هزار تومان قسط آن را بپردازیم. البته خانه بعد از ٢٠ سال مال خودمان می‌شود، اما در حال حاضر باید هر ماه اجاره بدهیم. با این حساب ۴٢٠ هزار تومان از ۶٠٠ تومان حقوق پدرم کسر می‌شود. مادرم هم مربی مهد کودک است و ماهی ٣٠٠ هزار تومان حقوق می‌گیرد.

قبل از برگشتن به ایران دولت اسپانیا ماهی ۴٠٠ یورو به من می‌داد. زمانی که برای انجام کارهای دادگاهی به مدت شش‌ماه در ایران بودم، این مقدار کمک هزینه از طرف دولت اسپانیا هم قطع شد. گفته بودند که شش‌ماه ماندن در ایران به این معنی است که فرد دیگر نمی خواهد برگردد. من برگشتم و با مسئولان صحبت کردم، اما به من گفتند که شما توسط رئیس جمهور حمایت می‌شوید. من از سفارت خواستم نامه‌ای مبنی بر عدم حمایت ماهیانه توسط رئیس جمهور را به دولت اسپانیا بدهند. پس از دو ماه که برای دریافت این نامه درخواست کرده‌ام این نامه هنوز به من نرسیده است که به دولت اسپانیا نشان بدهم مبنی بر اینکه آمنه هیچ پولی از دولت ایران دریافت نمی‌کند و حمایت رئیس جمهور تنها‌‌ همان خانه‌ای است که پدرم بابت آن باید ماهی ۴٢٠ هزار تومان تا ٢٠ سال بپردازد.

نگرانی هزینه‌ها چیزی است که نه فقط برای خودم، بلکه برای کسانی که درگیر این قضایا می‌شوند همیشه وجود دارد. در این شرایط شخص انرژی انجام هیچ کاری را ندارد. چطور می‌تواند خرج خودش را تامین کند و این ناراحت کننده است که یک مریض که دچار حادثه شده خودش باید به دنبال درآمد و گذراندن زندگی‌اش باشد. درست است که رئیس جمهور تاحدودی هزینه‌های جراحی‌های من را می‌دهد، اما به این فکر نمی‌کند که من واقعاً چطور باید زندگی کنم، چطور باید هزینه‌های زندگی‌ام را دربیاورم. یکی از علت‌هایی که من چشم راستم را از دست دادم این بود که هزینه‌های زندگی را نداشتم. عمل کرده بودم و می‌دیدم، اما خرج خورد و خوراک و رسیدگی‌های بعد از عمل را نداشتم تا اینکه کارم به خانه‌های آواره‌های خیابانی رسید. الان هم عده‌ای از من می‌پرسند، خوشحالی که امکان بینایی چشمت هست؟ بله من خوشحالم، اما از طرفی نگران هزینه‌هایم هستم که نکند دوباره مانند چشم راست این چشم را هم به دلیل این شرایط از دست بدهم. این موضوع است که ناراحتم می‌کند. من یک تکیه‌گاه محکم پشتم نیست که بخواهد از من حمایتم کند.

شما در یک قدمی حکم قصاص، از قصاص گذشتید. این بخشش چه تاثیری روی زندگی‌تان گذاشت؟ اگر دوباره به آن زمان برگردید دوباره همان کار را می‌کنید؟

هم من و هم خانواده‌ام خوشحال هستیم که من بخشیدم و روح‌مان بابت این کار آرامش دارد. کار درست را انجام دادیم و کاری که باید می‌کردیم را انجام دادیم، اما اگر بخواهم به اجتماع و مردم نگاه کنم باید بگویم که ما آدم‌ها فراموشکاریم. اتفاقا رادیو فردا نظرسنجی‌ای را گذاشته بود که چه کسی جنجالی‌ترین و مثمرثمرترین کار را در سال جاری انجام داده است؟ برایم جالب بود که رأی من از همه کمتر بود و کسانی که در سال گذشته هیچ کاری نکرده بودند و یا حتی اسم‌شان در روزنامه‌ها نبود یا به دلیل دسترسی زیاد به افراد و یا برداشت مطلقا سیاسی ایرانیان خارج از کشور بیشترین رای را آورده بودند. اینجا بود که من به خودم گفتم که مردم چقدر راحت فراموش می‌کنند و خیلی زود هر اتفاقی از یادشان می‌رود و انگار نه انگار که روزی آمنه‌ای بوده و این کار را کرده است. بله متاسفانه مردم به راحتی آدم ها و موضوعات را فراموش می کنند.

آمنه: دیه کامل من ٣۵٠ میلیون تومان است. دیه دو چشمم با هم حدود هشتاد میلیون می‌شد. اگر به یورو هم در نظر بگیریم حدود ١۵٠ هزار یورو است که صد و نه هزارتا از آن مانده. درباره بقیه‌اش به قصد کلاهبرداری از من گفته‌اند که به تو تعلق نمی‌گیرد و من نیز امضا کرده‌ام، اما دیه کامل من ٣۵٠ میلیون است که تا امروز من یک ریال هم از آن دریافت نکرده‌ام.

در مورد روح و روان خودم و خانواده‌ام اما احساس می‌کنم که بهترین کار را انجام داده‌ام و اگر دوباره به آن زمان برگردم شاید به خودم بگویم که باید کاری کرد که این پسر تا آخر عمرش در زندان بماند و بیرون نیاید. بایید کار کند و هزینه‌های زندگی من را بپردازد؛ هزینه‌هایی را که خودش باعث آن شده است. این به نظر من عادلانه‌ترین چیز بود که این پسر تا آخر عمر در زندان کار کند و ماهیانه به من پولی پرداخت کند و هزینه‌های عمل‌هایم را بدهد. فعلاً که اینطور نمی‌شود. اگر به یاد داشته باشید در مورد دیه چشم من، زمانی که داشتم به بارسلون می‌آمدم، در آخرین لحظه به دروغ به من گفتند که دیه به شما تعلق نمی‌گیرد و من امضا دادم که حالا که این دیه به من تعلق نمی‌گیرد من دیه نمی‌خواهم، اما پس از پیگیری‌ها فهمیدم که دروغ است و پس از برگشت به ایران دوباره این مسئله را پیگیری می‌کنم. من بارها از آقای اژه‌ای دادستان خواسته‌ام و گفته‌ام که این دیه حق من است و باید به من برگردد. هرچند که آقای امرآبادی دادستان این کار را کرد و من پس از برگشت به ایران از ایشان شکایت می‌کنم. بینایی را نمی‌شود قیمت و ارزشگذاری کرد، اما پس از این همه رنج و سختی مبلغی را که می‌خواهند به من بدهند با یک دروغ می‌خواهند از من بگیرند؟

متاسفانه پس از قضیه بخشش من اتفاق‌هایی افتاد که احساس کردم مردم فراموشکارند و برای مردم نباید کاری را انجام داد. من هم برای مردم انجام ندادم. گفته بودم برای خدا، کشور، خودم و خانواده ام. هنوز هم روی همین اصل هستم و مطمئنم که کار درست را انجام داده‌ام.

در حال حاضر پرونده شکایت شما در چه مرحله‌ای است؟

من هنوز می‌گویم کهدیه‌ام را می‌خواهم، دیه کامل را به عنوان یک انسان نه به عنوان یک زن. در ایران دیه یک زن نصف یک انسان است. من بارها گفته‌ام و باز هم می‌گویم: رنجی که من می کشم با رنجی که یک مرد می‌کشد برابر است. با وجود اینکه از نظر فیزیکی از یک مرد ضعیف‌تر هستم و در مقابل عمل‌ها رنج بیشتری می‌کشم با این حساب می‌گویند باید به یک زن دوبرابر دیه یک مرد را بدهند. اگر از نظر انسانی در نظر بگیریم من یک انسانم. همان را می‌برم که یک مرد در این شرایط می‌برد، همان مقدار پولی را خرج می‌کنم که یک مرد وقتی دچار مشکل می‌شود پرداخت می‌کند. من نمی‌دانم که کجای زندگی من نصف زندگی یک مرد است؛ خرج زندگی، کرایه خانه، خرج و هزینه‌های درمانم برابر یک مرد است. بنابراین من دیه کامل یک انسان و دیه هر دو چشمم که به دروغ از من گرفته شده است را می‌خواهم. اگر این پول به من پرداخت نشود و مجید موحدی به هر طریقی از زندان آزاد شود مطمئن باشید که کلاهبرداری بزرگی در میان بوده است. طبق قانون، این پسر تا دیه کامل من را نپردازد و امضای من را نداشته باشد مبنی بر این که برای آزادی این شخص رضایت داده‌ام حق بیرون آمدن از زندان را ندارد. مجید موحدی در زندان می‌ماند و پرونده من هم باز است.

دیه کامل من ٣۵٠ میلیون تومان است. دیه دو چشمم با هم حدود هشتاد میلیون می‌شد. اگر به یورو هم در نظر بگیریم حدود ١۵٠ هزار یورو است که صد و نه هزارتا از آن مانده. درباره بقیه‌اش به قصد کلاهبرداری از من گفته‌اند که به تو تعلق نمی‌گیرد و من نیز امضا کرده‌ام، اما دیه کامل من ٣۵٠ میلیون است که تا امروز من یک ریال هم از آن دریافت نکرده‌ام.

خانواده موحدی ٤٠ میلیون تومان آماده کردند و خواستند که به من بدهند و من در مقابل ٤٠ میلیون به آزادی پسرشان از زندان رضایت بدهم. من به پرداخت این مقدار در مقابل آزادی رضایت ندادم و آنها این پول را به عنوان کمک نیز به من پرداخت نکردند. این نشان می‌دهد که قصد آنها کمک به من در پرداخت هزینه‌های جراحی نیست. از من خواسته بودند که به آزادی مجید موحدی از زندان رضایت دهم و پس از آزادی آنها به من کمک مالی برسانند. من در آن زمان امضا نکردم و هیچ پولی هم دریافت نکردم هرچند که در آن زمان خیلی به آن پول نیاز داشتم.

مجید موحدی تا زمانی که پولی به من پرداخت نکند در زندان می‌ماند تا زمانی که من امضا بدهم که پولم را دریافت کرده‌ام. تنها در این صورت این پسر می‌تواند از زندان آزاد شود.

رضوان مقدم: شرکت در برنامه‌های بین‌المللی حق زنانی ایرانی است

Maryam — Mon, 05 Mar 2012 12:41:45 +0000

گفت‌وگو از: مهسا صارمی

مهسا صارمی- امسال هیچ نماینده‌ای از سوی فعالان حقوق زنان ایران، در نشست سالانه مقام زن سازمان ملل (csw) شرکت نداشت.

اعمال فشارهای امنیتی بر فعالان حقوق زنان در ایران، دلیل اصلی عدم حضور آنها در این نشست عنوان شده است که هرسال در آستانه روز هشتم مارس، روز جهانی زن با حضور صدها فعال حقوق زنان از اقصا نقاط دنیا در مقر سازمان ملل واقع در نیویورک برپا می‌شود.

سال گذشته، مریم بهرمن و فرانک فرید، دو فعال حقوق زنان از شهرهای شیراز و تبریز به نیویورک رفته بودند. این دو پس از بازگشت به ایران دستگیر شدند و مدتی را در بازداشت به سر بردند. در پی این بازداشت‌ها فعالان حقوق زنان در ایران با ارسال نامه‌ای به این اجلاس، اعتراض خود را نسبت به رفتار حکومت ایران اعلام کردند و خواستار موضعگیری کمیسیون مقام زن سازمان ملل در این زمینه شدند. به همین بهانه با رضوان مقدم، فعال حقوق زنان ساکن برلین که در دوره‌های پیشین این نشست شرکت داشته است گفت‌وگویی کرده‌ایم.

دلیل غیبت فعالان حقوق زنان ایران در نشست امسال مقام زن سازمان ملل چه بود؟

رضوان مقدم- فعالان حقوق زنان ایرانی به دلیل مسائل امنیتی در نشست امسال شرکت نداشتند. در سال‌های ٢٠١٠ و ٢٠١١ هم که فعالان ایرانی در این نشست شرکت کرده بودند، پس از بازگشت به ایران با دستگیری‌ها و مزاحمت‌های نیروهای امنیتی روبه‌رو شده بودند و به همین دلیل امسال کسی از ایران در این نشست شرکت نکرد.

آیا این امکان نبود که برخی از فعالانی که در خارج از کشور زندگی می‌کنند به نمایندگی از زنان داخل ایران در این نشست شرکت کنند؟

فعالان حقوق زنان در خارج از کشور، به این دلیل در این نشست حضور نداشتند که ما شرکت در این نشست را به عنوان یک حق برای زنان ایرانی قائل هستیم و حاکمیت هم باید این حق را برای آنها قائل باشد تا بتوانند در کلیه نشست‌های بین‌المللی شرکت کنند. حضور نمایندگان و فعالان حقوق زنان مقیم خارج از کشور در این اجلاس می‌توانست به مثابه یک مسکن باشد، اما مشکل را حل نمی‌کرد.

شرکت در نشست مقام زن سازمان ملل حقی است برای زنان کشورهای مختلف و این حق باید محفوظ باشد تا زنان این کشور‌ها بدون هیچ فشار و مزاحمتی بتوانند در چنین نشست‌هایی شرکت کنند

این در حالی است که مشکل عدم امنیت زنان فعال در داخل ایران باید حل شود. فلسفه نشست سی‌.اس‌.دبلیو این است که وضعیت زنان را برای ارتقای وضعیت آنان مورد بررسی قرار دهند و برای همین کسانی باید در آن شرکت کنند که در داخل کشور‌ها فعالیت می‌کنند و وضعیت را از نزدیک مشاهده می‌کنند و می‌توانند نتیجه مشاهدات خود و مشکلات زنان در آن جوامع را با دیگر زنان فعال در سراسر جهان در میان بگذارند. این نشست حقی است برای زنان کشورهای مختلف و این حق باید محفوظ باشد تا زنان این کشور‌ها بدون هیچ فشار و مزاحمتی بتوانند در چنین نشست‌هایی شرکت کنند. بنابراین شرکت زنان ایرانی خارج از کشور به نوعی می‌تواند سر پوش گذاشتن روی عدم امنیتی باشد که در ایران وجود دارد. به همین دلیل ما حضور فعالان زنان خارج از کشور را در این اجلاس، مفید ارزیابی نکردیم.

با توجه به اینکه زنان ایرانی در این نشست حضور نداشتند، آیا برنامه‌ای از سوی آن‌ها برای این نشست تهیه شده بود؟

گروهی از فعالان زن که در سال‌های ٢٠٠٩، ٢٠١٠ و ٢٠١١ در این نشست‌ها شرکت کرده بودند و من نیز بین آنها بودم، امسال تصمیم گرفتند با یک کار جمعی، مشکل عدم امنیت زنان ایرانی برای شرکت در چنین نشست‌هایی را مطرح کنند. در این نشست میزگردی بود که فعالان کشورهای دیگر و نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی مختلف در حمایت از زنان ایرانی مسائلی را مطرح کردند و این رفتار تبعیض‌آمیز نسبت به زنان محکوم شد که بسیار موفق نیز بود. سی‌.اس.دبلیو وب‌سایتی دارد که فعالیت‌های این نشست را منتشر می‌کنند و اخبار مربوط به این مسئله در آنجا هم منتشر شده است.

باید این نکته را اضافه کنم که هرساله حاکمیت ایران نمایندگانی را می‌فرستد که هم نمایندگان دولتی هستند و هم با نام سازمان‌های غیر دولتی که در واقع وابسته به دولت هستند و مستقل نیستند به راحتی می‌آیند و در این جلسات شرکت می‌کنند و محدودیت‌های اعمال شده از سوی حاکمیت فقط برای فعالان واقعی زنان و سازمان‌های غیر دولتی حقیقی است و این فعالان مستقل هستند که با بازجویی‌ها و بازداشت‌ها مواجه می‌شوند.

با توجه به مسائل پیش آمده، ادامه این روند را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

شرکت در این اجلاس حق فعالان زن است. از زمان تاسیس این سازمان تاکنون زنان از کشورهای مختلف، به این نشست‌ها آمده‌اند و مشکلاتی از این دست عموماً برای زنانی پیش می‌آید که در کشور‌های غیر دموکراتیک زندگی می‌کنند و دولت‌های‌شان اجازه نمی‌دهند زنان فرا‌تر از امکانی که دولت برای‌شان ایجاد کرده است گام بردارند. سال ١٩٩۵ در پکن ١٢ محور نگران‌کننده برای زنان بررسی شد و دولت‌ها موظف شده‌اند که این ١٢ محور را رعایت کنند تا به توسعه‌یافتگی برسند.

ایران خود یکی از امضاکنندگان همین بیانیه بوده است، اما پایبند به این بیانیه نبوده است؛ به‌طور مثال ما در سال ٢٠١١ گزارش ١۵ سال وضعیت زنان ایران را ارائه دادیم و هیچ مطلب خلاف و غیرواقع هم عنوان نشده بود و فقط راهکار‌‌های‌مان را برای بهبود این وضعیت ارائه کردیم، اما چنین برخوردی با آن صورت گرفت. این در حالی است که این نهاد‌های بین‌المللی برای ضرورتی به وجود آمده‌اند و شرکت در این اجلاس‌ می‌تواند به ایجاد تعامل بین زنان این کشور‌ها کمک کند. از سوی دیگر این سازمان‌ها می‌توانند دولت‌ها را مجبور به انجام کارهایی کنند که وضعیت این زنان را بهبود ببخشد. در نتیجه نه تنها این نشست‌ها مثبت هستند بلکه حضور فعالان حقوق زنان کشورهای مختلف در این نشست‌ها ضروری است.

تن‌فروشی، موافقت‌ها و مخالفت‌ها

Babak M — Wed, 28 Dec 2011 15:18:16 +0000

سوده راد و مهسا صارمی

سوده راد و مهسا صارمی - تن‌فروشی و روسپی‌گری یکی از موضوعاتی است که از قرن هجدهم میلادی تاکنون گروه‌ها و گرایش‌های مختلف فعالان حقوق بشر، کنشگران حقوق زنان و فمینیست‌ها بر سر آن اختلاف نظر داشته‌اند. درحال حاضر در بیشتر کشورهای جهان و به‌خصوص کشورهای پیشرفته، شغل کارگری جنسی به رسمیت شناخته نمی‌شود و قوانین، بسته به کشور‌ها و ایالت‌ها، جریمه و محکومیت‌هایی برای شخصی که بدنش را در اختیار دیگری قرار می‌دهد، پاانداز‌ها یا مشتریان این خدمات درنظر گرفته است. بنابراین تشکیل و فعالیت اتحادیه‌های کارگران جنسی در این کشور‌ها حتی قابل تصور هم نیست. این در حالی است که برخلاف انتظار در برخی از کشورهای اسلامی مانند تونس کارگران جنسی مالیات پرداخت می‌کنند و ماهیانه آزمایش‌های پزشکی ویژه‌ای را پشت‌سر می‌گذارند.

در راستای حمایت از زنان تن‌فروش و منع خشونت علیه آنها از سال ۲۰۰۳ روز ۱۷ دسامبر روز جهانی مبارزه علیه خشونت نسبت به زنان تن‌فروش اعلام شده است. این روز به یاد ۹۰ زنی که در سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ قربانی قتل‌های سریالی در گرین ریور سیاتل بودند، نامگذاری شده است. اکثر زنانی که توسط قاتل آمریکایی بود به قتل رسیدند، زنان تن‌فروش بودند. از سال ۲۰۰۳ تا امروز هرساله کارگاه‌هایی برای منع خشونت علیه زنان روسپی در برخی کشور‌ها برگزار می‌شود.[۱]

از سال ۱۹۹۹ در سوئد و از سال ۲۰۰۹ در نروژ و ایسلند قانون مجازات مشتریان تن‌فروشی تصویب شده است. در بسیاری کشور‌ها همچون ترکیه، آلمان، دانمارک، ایتالیا، یونان، هلند، اتریش، سوئیس، بلژیک، برزیل، آرژانتین، کاستاریکا، کانادا، نیوزیلند و استرالیا روسپی‌گری و تن‌فروشی آزاد و تحت پوشش قوانین است. در ایالت نوادا آمریکا روسپی‌گری و تن‌فروشی با وجود محدودیت‌ها آزاد و در انگستان هم روسپی‌گری آزاد و بلامانع اما تبلیغ برای آن در اماکن عمومی ممنوع است.

به تازگی در پی فراخوانی که ۳۷ انجمن و گروه برابری‌خواه جنسیتی در فرانسه امضا کردند مجلس ملی فرانسه قانون "منع سیستم تن‌فروشی" را با اکثریت آرا تصویب کرده است. پس ازاجرایی شدن این قانون مشتریان "خدمات جنسی" به حداکثر دوماه حبس و پرداخت سه هزار و هفتصد و پنجاه یورو جریمه نقدی محکوم می‌شوند. در پی تصویب این قانون که در آن به وضوح از کسانی که به تن‌فروشی اشتغال دارند به عنوان "قربانیان سیستم تن‌فروشی" یاد شده، راهکارهای حمایتی، اقتصادی، اجتماعی و درمانی و پرشکی نیز در نظر گرفته شده ‌است و هدف اصلی آن مبارزه با شبکه‌های قاچاق انسان و برده‌داری جنسی است. از میان این راهکار‌ها می‌توان به درنظر گرفتن تسهیلاتی جهت ارائه کارت اقامت و اجازه کار در فرانسه به این افراد اشاره کرد. آن‌ها همچنین می‌توانند علیه پاانداز‌ها شکایت کنند.[۲]

با این ‌که در خرید و فروش خدمات جنسی هم زنان و هم مردان اشتغال دارند، اما بیشترین شمار عرضه‌کنندگان خدمات جنسی را زنان تشکیل می‌دهند و استفاده‌کنندگان یا مشتریان این خدمات نیز عموماً مردان هستند. مردان شاغل در این بازار سهم بسیار کمتری را به خود اختصاص داده‌اند و بیشتر آن‌ها هم به عنوان گردانندگان باند‌ها یا پاانداز مشغولند.

تن‌فروشی و حق مالکیت بر بدن

بسیاری از کنشگران حقوق بشر، حقوق زنان، حقوق کودک و به‌طور کلی گروه‌های برابری‌خواه روسپی‌گری را نوعی خشونت علیه زنان می‌دانند و با قانونی شدن آن به هر نحوی مبارزه می‌کنند. به همین دلیل است که حتی استفاده از کلمه "کارگر جنسی" احساسات و خشم آن‌ها را برمی‌انگیزد.

بررسی پدیده روسپی‌گری و چگونگی برخورد با آن به عنوان یک شغل بر اساس دو نوع دیدگاه شکل می‌گیرد: مدل کارگرجنسی و مدل خشونت علیه زنان که اصطلاح "کارگر جنسی" را سرپوشی برای خشونت‌های جنسی و روانی می‌دانند. گروهی قانونی کردن شغل کارگران جنسی را قانونی کردن خشونت علیه زنان و نابرابری‌های جنسیتی می‌دانند. آن‌ها برای ساختن جامعه‌ای برابر، نه تنها مهیاکنندگان و مشتریان این خدمات را مجرم می‌دانند بلکه برای کسانی که خود را برای لذت جنسی در اختیار دیگران قرار می‌دهند، امنیت جانی و امکانات بهداشتی و سلامتی را لازم می‌دانند. این امکانات تنها به استفاده از کاندوم هنگام آمیزش خلاصه نمی‌شود و حق انتخاب نوع برقراری رابطه باید جزو حقوق آن‌ها باشد. این درحالی است که عده‌ای دیگر معتقدند وجود بازار و صنعت کارگر جنسی، خود تأمین‌کننده برابری جنسیتی است. آن‌ها بر این باورند که حق مالکیت زن و انسان بر بدن خویش، این حق را به او می‌دهد که هر عضو از بدن خود را به فروش بگذارد و در ازای خدماتی که با مغز، دست و پا و یا آلت جنسی خود ارائه می‌دهد درآمد داشته باشد. تفاوت این دو نگاه در نتیجه عملی آن‌ها است: قانونی کردن کارجنسی انسان‌های بیشتری را به این روش درآمد جذب می‌کند و خشونت‌های جنسیتی را به ویژه بر زنان افزایش می‌دهد و غیر قانونی بودن آن، زنان و مردان بیشتری را از دامنه این خشونت‌ها در امان می‌دارد.

موافقان و مدافعان روسپی‌گری معتقدند که مالکیت انسان بر بدن خویش این اجازه را به او می‌دهد که از بدن خود در هر راهی و هر طور که می‌خواهد استفاده کند. آن‌ها بر این باورند که هرگاه فردی نیاز به خدمات تخصصی همچون پزشکی، مکانیکی و مهندسی داشته باشد، برایش مهم نیست چه کسی آن کار تخصصی را انجام خواهد داد، بلکه صرفاً نیاز به آن خدمات مهم است. برخی از آنان معتقدند مخالفان که برای غیر قانونی کردن تن فروشی تلاش می‌کنند، در واقع موقعیت زنان تن فروش را به خطر می‌اندازند و برای آن‌ها خطراتی را ایجاد می‌کنند.

موافقان قانون‌های مجازات مشتریان

فمینیست‌های مخالف با نظام روسپی‌گری می‌گویند تن فروشی را باید شکلی از خشونت علیه زنان تلقی کرد و نباید در جوامع قانونی شود. گروهی از آن‌ها اعتقاد دارند تعداد کسانی که آگاهانه شغل تن‌فروشی را انتخاب کرده‌اند نسبت به کسانی که به اجبار به این کار روی آورده‌اند بسیار کم است. آن‌ها اذعان می‌دارند از سویی "انتخاب شغل" باید آزادانه و بر مبنای ارزشگذاری‌های منطقی بین حداقل دو شغل انجام گیرد، در حالی‌که بسیاری از تن‌فروشان در عمل انتخاب دیگری جز تن دادن به "ارائه خدمات جنسی" ندارند. از سویی دیگر "لذت و رضایت" را دو عنصر اصلی برای برقراری رابطه جنسی برابر می‌دانند و هر دو این عناصر را در روابط مبنی بر فروش خدمات جنسی غایب می‌بینند.

هم‌چنین مخالفان تن‌فروشی معتقدند اثرات منفی این کار تا درازمدت بر جسم و روان این زنان باقی می‌ماند. تن‌فروشی فعالیتی است که منجر به آسیب‌های روانی و جسمی، اضطراب، استرس، افسردگی، روی آوردن به الکل و مواد مخدر و اعتیاد، اختلال در خوردن و امکان آسیب‌رسانی به بدن خویش می‌شود.

بنا به شهادت بسیاری از افرادی که پیشتر به تن‌فروشی اشتغال داشته‌اند، در زمان برقراری رابطه جنسی احساس می‌کرده‌اند روح‌شان از بدن‌شان جدا شده است و هیچ دردی را حس نمی‌کرده‌اند. علاوه بر این خشونت و عدم رضایت در برقراری ارتباط جنسی، مشتری با آن‌ها مانند کالایی برخورد می‌کند که بهای آن را پرداخته است و به خود اجازه می‌دهد هر خشونت فیزیکی را بر او روا دارد و نه تنها نیازهای جنسی خود را تأمین کند، بلکه فانتزی‌های جنسی را که اکثراً از طریق فیلم‌های پورنوگرافیک آموزش داده شده‌اند و سرشار از خشونت نیز هستند عملی کند. اکثر این فانتزی‌ها بر سلطه مردان بر زنان بنا نهاده شده است.

امین بزرگیان، روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر مسائل اجتماعی در شرح ماهیت تن‌فروشی می‌گوید: "در عمل تن‌فروشی دو میدان اجتماعی به هم پیوند می‌خورند، یکی تمایلات و رابطه جنسی. دیگری اقتصاد و پول که در هردوی این میدان‌ها قدرت در اختیار مردان، به معنای ساختار مردسالارانه است و یک قدرت سازماندهی شده تاریخی قابل توجه ضد زنان وجود دارد. ساختار این دو میدان نیز پر از نابرابری و سرکوب است. با این مقدمه ما می‌توانیم بفهمیم که چرا نظام تن‌فروشی، نظامی مالامال از سرکوب، ستم، قدرت و مردسالاری است. زیرا تواماً میراث دار دو قدرت اجتماعی، هم تمایلات جنسی و هم پول است. از این طریق ما می‌توانیم به ماهیت نظام تن‌فروشی پی ببریم. مسئله دیگر این است که در این نظام تن‌فروشان حامل این نظام هستند؛ مانند کارگرانی که حامل نظام تولید هستند، روسپیان و نظام روسپی‌گری دو چیز مجزا هستند، گرچه آنان کاربران و راه برندگان این نظام هستند اما این باعث نمی‌شود که نظام تن‌فروشی را معادل تن‌فروشان بدانیم. نظام تن‌فروشی چیزی بزرگ‌تر و فرا‌تر از تن‌فروشان است. این قوانین که خواست قانونگذاران است به جای افزایش فشار و محدودیت بر نظام و ساختار تن‌فروشی، فشار را بر تن‌فروشان افزایش می‌دهد و روسپی‌ها در این میان تحت تاثیر این قانون قرار می‌گیرند."

بزرگیان در ادامه می‌گوید: "نظام تن‌فروشی ذاتاً یک ساختار خشونت‌وار است. در نظام تن‌فروشی نوعی از تجاوز رخ می‌دهد و این تجاوز از طریق پول انجام می‌گیرد. پول در این میان جرمی که مردان مرتکب می‌شوند را کمتر می‌کند، گویی پول شکل مجرمانه این عمل را از بین ببرد. به هیچ عنوان نباید اشکالی از باج دادن به نظام تن‌فروشی وجود داشته باشد، از روسپیان به عنوان کارگران این نظام که ساختار اقتصادی و نظام مردسالاری آن‌ها را به این کار واداشته است، می‌شود دفاع کرد اما این به معنای دفاع از نظام روسپی‌گری نیست."

مخالفان قانون‌های مجازات مشتریان

مهشید راستی، فمینیست و فعال حقوق زنان ساکن سوئد که در سال ۱۹۹۹ از حامیان و طرفداران تصویب قانون محکومیت خریداران خدمات جنسی بوده است در مورد این قانون و تاثیرات آن می‌گوید: "از تاثیرات مثبت این قانون برداشتن جرم از دوش زن تن‌فروش است. این قانون با تأکید بر جرم‌زدایی از تن‌فروشی و مجرم دانستن خریداران و دلالان سکس، چهره دیگری به تجارت سکس در سطح اجتماعی داد که با چهره‌ای که از نظر سنتی در جامعه وجود داشت متفاوت بود و من از این نظرهم‌چنان با این قانون همراه و موافق هستم که تن‌فروش را چه زن و چه مرد باشد، مجرم نمی‌شناسد بلکه به‌طور کلی تجارت سکس، خرید و دلالی سکس را جرم به شمار می‌آورد. هرچند که من امروز، برخلاف زمان تصویب این قانون، چندان با مسئله جرم انگاشتن خرید سکس هم موافق نیستم، چرا که فکر می‌کنم به نوعی بیشتر از اینکه نگاه قضایی به این تجارت بدهد، نگاهی اخلاقی را در این زمینه باب می‌کند که در این نگاه اخلاقی هم‌چنان تن‌فروش است که مورد قضاوت قرار می‌گیرد، هرچند که قانون او را مجرم نشناسد."

مهشید راستی در ادامه می‌گوید که از دید وی و با آماری که در دست دارد تصویب این قانون به تقلیل خرید و فروش سکس در سوئد کمکی نکرده است. او می‌گوید: "در سال ۲۰۱۰ ارزیابی‌هایی روی این قانون صورت گرفت که پس از اعلام نتایج آن بسیاری از فعالان در این زمینه اعتراض کردند. زیرا این ارزیابی با اصول آکادمیک ارزیابی‌های مصوبات اجتماعی انطباق نداشته است تا جایی که حتی محققان اجتماعی مختلفی آن را یک رسوایی بزرگ می‌نامیدند. این ارزیابی در تلاش این بود که نشان دهد قانون تصویب شده راهکاری مفید بوده و نتیجه داده است."

او می‌افزاید: "یکی از پایه‌های این ارزیابی میزان کاهش فحشای خیابانی در شهرهایی بزرگ سوئد مانند یوته‌بوری، مالمو و استکهلم بود. در حالی که اگر فحشا از خیابان‌ها جمع شده، عمدتاً دال بر تنزل این تجارت در سطح جامعه نیست بلکه شکل ارائه خدمات جنسی تغییر کرده است. امروزه در سوئد راه‌های مختلفی برای خرید و فروش سکس وجود دارد. سکس پارتی‌ها و استریپ کلاب‌ها و سایت‌های اینترنتی. خرید و فروش سکس طبق آمار‌های اجتماعی به شدت افزایش پیدا کرده‌اند ولی در ارزیابی قانون این افزایش بسیار کمرنگ مورد اشاره قرار گرفته بود و اشاره‌ای به آمار استریپ کلاب‌ها، سکس پارتی‌ها، سایت‌های خرید و فروش سکس که یکی از فاکتورهایی تعیین کننده در نتیجه ارزیابی بودند، نشده بود. زمانی که از سکس مخفی در سوئد صحبت می‌کنیم نمی‌توانیم منبع آمارمان را گزارش پلیس و کاهش فحشای خیابانی قرار دهیم. دختران جوان به شکل برده‌های جنسی ازکشورهای شرقی اروپا مانند لیتوانی به سوئد آورده می‌شوند و بدون پاسپورت در خانه‌های مخفی نگهداشته می‌شوند؛ خانه‌هایی که پلیس هم از وجود آنان بی‌خبر است. به این دلیل نتایج این ارزیابی غیر واقعی تلقی شده و ارزیابی مورد انتقاد محققان اجتماعی و فعالان حوزه زنان قرار گرفته بود."

جامعه مردسالار و معاملات جنسی

وقتی تن‌فروشی در جامعه‌ای پذیرفته می‌شود، این جامعه ناخودآگاه از خود در زمینه تأمین امنیت فردی در حوزه خشونت‌های جنسی سلب مسئولیت می‌کند. شیوع این تفکر در هر جامعه باعث می‌شود مردان حق تعرض به زنی را که در ازای مبلغی پول بدست آورده‌اند برای خود قائل شوند و این تفکر تا آنجا پیش می‌رود که به هر زنی به عنوان یک کالای قابل خرید نگاه ‌کنند. تعداد زنان تن‌فروش همواره بسیار بیشتر از مردان روسپی بوده است که این خود گواهی بر این است که این حرفه به نابرابری زنان و مردان دامن زده و خشونتی علیه زنان است.

تجربه و آمار رسمی نشان می‌دهد در کشورهایی چون آلمان و بلژیک که از لحاظ قانونی برای تن‌فروشی ساز و کارهایی پیش‌بینی شده است، نه از آمار تجاوز و خشونت علیه زنان کاسته شده و نه بر شمار قراردادهای رسمی تن‌فروشی افزوده شده است. این در حالی است که هر روز به شمار دختران نابالغ یا بسیار جوانی که برای این کار از کشورهای شرق اروپا می‌آیند و مراکز "ارائه خدمات جنسی" افزوده می‌شود. حتی اگر آثار و رد پای تن‌فروشی که از آن به قدیمی‌ترین شغل جهان یاد می‌شود در همه ادوارتاریخی دیده شود، امکان توقف آن همچون بسیاری دیگر از سنت‌ها و اعمال خشن و کهن هست.

کارگران جنسی در ایران

به دلیل دشواری تحقیق درباره زنان روسپی و عدم تمایل مسئولان برای رسیدگی به وضعیت این زنان تا به حال آمار دقیقی از زنان تن فروش و کارگران جنسی در ایران به دست نیامده است.

به گفته حبیب‌الله فرید، مدیر امور آسیب‌دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی براساس آماری که به تازگی سازمان بهزیستی اعلام کرده است، زنان تن فروش دو گروه را تشکیل می‌دهند. حبیب‌الله فرید این دو گروه را این چنین تقسیم‌بندی می‌کند: "گروه اول صرفاً به خاطر مسائل اقتصادی به این چرخه وارد می‌شوند و با بحث‌های حمایتی و توانمندسازی اقتصادی می‌توان آنان را از این چرخه خارج کرد. گروه دوم افرادی هستند که میزان درآمد متوسطی دارند و برای افزایش کیفیت زندگی و مادیات این کار را انجام می‌دهند و در مورد این گروه انگیزه‌ها صرفاً اقتصادی نیست و باید روی تغییر نگرش‌ها و ارزش‌های این افراد سرمایه گذاری کرد."

وی هم‌چنین درباره آخرین تغییرات الگوی زنان تن‌فروش می‌گوید: "بیش از ۵۰ درصد کارگران جنسی در این تحقیق زنان متأهل هستند و اغلب افرادی که در این تحقیق مورد مطالعه قرار گرفته‌اند افرادی از طبقه متوسط جامعه هستند."

فرید هم‌چنین یادآور می‌شود: "کارگران جنسی در مثلثی به سر می‌برند که روسپی‌گری، اعتیاد و خشونت اضلاع آن هستند و آنان مصون از تمام این مسائل نیستند."[۳]

در دهه هفتاد شمسی به دلیل تحولات سیاسی و اقتصادی در ایران مسائل اجتماعی و فرهنگی از دید مسئولان دور ماند و به آن پرداخته نشد. در این میان جامعه‌شناسان و مسئولان مربوط نیز سخنی از زنان روسپی به میان نیاوردند تا تلنگری به جامعه اخلاق‌محور و ارزش‌گرای ایران وارد نشود. تا دهه هشتاد مسئولان و پژوهشگران هنوز نامی مناسب برای نامیدن زنان تن‌فروش و روسپی انتخاب نکرده بودند و آنان را "زنان ویژه" می‌نامیدند، از دهه هشتاد به بعد زنان روسپی را "زنان آسیب دیده" خطاب می‌کردند و پس از سری قتل‌های زنجیره‌ای زنان روسپی کم‌کم رسانه‌ها نیز به این پدیده اجتماعی پرداختند.

موضوع زنان تن‌فروش همیشه در لایه‌های پنهان جامعه ایران جای گرفته است و به همین دلیل هیچ‌وقت آمار دقیقی از تعداد این زنان و وضعیت آنان به دست نیامده است. فقر اقتصادی و فرهنگی، بیکاری و معضلات اقتصادی از دلایلی است که باعث افزایش گرایش زنان به روسپی‌گری می‌شود. همچنین از دید برخی کار‌شناسان تجمل‌گرایی و میل به افزایش سطح رفاه یکی دیگر از دلایلی است که زنان به خاطر آن به تن‌فروشی روی می‌آورند.

رنه کوئینگ، جامعه‌شناس سوئیسی نظریه‌ای را بیان می‌کند که دلایل روی آوردن روزافزون زنان به تن‌فروشی را کامل می‌کند. وی می‌گوید: "فقر به تنهایی یک عامل ثبات‌بخش است، اما اگر در مقابل فقر تصویر ثروت و یا آرزوهای بلند پروازانه رفاه ارائه شوند در آن صورت فقر غیر قابل تحمل می‌شود و در آن صورت رفتارهای انحرافی و نارضایتی اجتماعی رشد می‌کند."

همان‌طور که امان‌الله قرایی‌اقدم، آسیب‌شناس پیشتر به خبرآنلاین گفته است: "همانطور که می‌دانید فرهنگ دولایه دارد؛ یک لایه ظاهری است که می‌بینیم و یک لایه پنهانی. موضوع زنانی خیابانی لایه پنهانی جامعه است؛ یعنی هیچکس نمی‌تواند در کشور آمار دقیقی را از این زنان بدهد. پس این موضوع پنهان است و دلیلش هم این است که اگر برملا شود نتیجه‌اش سنگسار و زندان و... است و این طبیعی است که این زنان تمام سعی خودشان را بکنند تا حضورشان را رخ مسئولان نکشند."[۴]

در جامعه ایران همواره سکوت حول مسئله تن‌فروشی حاکم بوده است. گویا کسی تمایلی ندارد از وضعیت آن‌ها بداند و راهکارهای پیش‌گیرنده و سیستم‌های حمایتی سلامتی و بهداشتی، تسهیلات اسکان و حمایت‌های روان‌شناسی را در اختیار آنان قرار دهد، تا این زنان بتوانند به جامعه برگردند.

عدم تمایل به دانستن درباره زنان روسپی و نقص رسیدگی‌ها به زنان تن‌فروش و آسیب‌دیده در کشور همواره مسائل آنان را به مسائلی ممنوع و تابو تبدیل کرده است. همین امر باعث می‌شود که پرداختن به این موضوع دشوار و پیچیده‌تر شود.

پی نوشت:

۱. International Day to End Violence Against Sex Workers

abolition 2012 .۲

۳. ایسنا

۴. خبرآنلاین

زنان قربانی، روایتگر خشونت‌های خانگی

Maryam — Thu, 08 Dec 2011 11:59:24 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی - خشونت علیه زنان مرز نمی‌شناسد. دایره این خشونت فقط گریبان زنان طبقه پایین و فقیر جامعه را نگرفته بلکه روایت‌های موجود از خشونت بیانگر این حقیقت تلخ است که زنان دارای تحصیلات عالیه از طبقه متوسط و غنی جامعه نیز تجربه‌های بسیاری از خشونت‌های جنسی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی داشته‌اند.

تاکنون در بیشتر موارد واکنش‌های زنان در برابر خشونت‌هایی که برآنها روا داشته شده با سکوت و واکنش‌های انفعالی چون خودکشی، خودسوزی و واکنش‌های مشابه همراه بوده است، اما در ماه مارس سال گذشته و در آستانه روز جهانی زن در فضای مجازی وب سایتی به نام "تجربه مقاومت" (experience of resistance) راه اندازی شد که جلوه‌ای دیگر از واکنش‌های زنان را نشان داد. این وب‌سایت روایت‌گر تصویری کارگاه‌هایی بود که شماری از زنان در تهران و شهرهای دیگر ایران تشکیل دادند. این زنان با به تصویر کشیدن اشیایی که یادآور خشونت علیه آنها بود، خشونت‌های موجود در زندگی‌شان را روایت کردند. در این سایت، تکه‌هایی از تجربه‌ها و دیدگاه‌های زنان ایرانی درباره خشونت گردآوری شده است.

دست‌نوشته‌های آنها از انواع خشونت‌ها نشان می‌دهد که اگرچه عامل خشونت در این مقطع زمانی از بین رفته اما نمادهایی مانند کتری، ماهیتابه، سیب زمینی و تخت خواب هنوز در ته‌مانده‌های خاطرات آن‌ها باقی مانده است.

سالروز منع خشونت علیه زنان را پشت سر گذاشتیم. به این بهانه با محمود کشاورز، پژوهشگر حوزه طراحی و سیاست که یکی از دست‌اندرکاران راه‌اندازی این سایت است، گفت‌وگو کرده‌ایم و او از انگیزه ایجاد رابطه میان طراحی و تجربه‌های خشونت زنان گفته است.

محمود کشاورز: من در ایران در رشته طراحی صنعتی تحصیل کرده‌ام، اما به موازات این رشته، همانند بسیاری از هم‌نسلانم به علوم اجتماعی و علوم سیاسی هم علاقه‌مند بودم. بنابراین در همان روزهای آغازین تحصیل در این رشته همواره به دنبال رابطه جریان‌های اجتماعی و سیاسی با طراحی بودم. به این خاطر به فکر تحصیل در رشته مرتبط با این موضوع در خارج از کشور افتادم و سرانجام در سوئد تحصیل در رشته طراحی تجربه‌ها (experiences design) را آغاز کردم.

همکاران این پروژه از زنان شرکت‌کننده خواسته بودند که اشیا و یا تصویر اشیایی را که برای آن‌ها یادآور خشونت است در کارگاه ارایه کنند و سپس داستان آن را بنویسند

به دلیل علاقه‌ام به شناخت فرم‌های گوناگون اجتماعی تلاش کردم که بدانم چگونه فرم‌های جدید اجتماعی شکل می‌گیرد و چطور گروه‌های حاشیه‌ای جامعه می‌توانند جامعه را از نو طوری سامان دهند که هم خود بتوانند فضای جامعه را طور دیگری تجربه کنند و هم آن‌هایی که حاشیه‌ای نبودند، بدانند که جامعه شکل‌های دیگری هم می‌تواند داشته باشد. این گروه‌ها می‌توانند در جوامع مختلف و تحت تاثیر فضای باز یا بسته موجود در هر جامعه، زندگی کنند. شما چنین محدوده‌ای را در جوامع دیکتاتوری نظامی و مذهبی می‌بینید. در جوامع دموکراتیک نیز این گروه‌ها همیشه جزو گروه‌ها و اقلیت‌هایی هستند که به حاشیه رانده شده‌اند یا برچسب‌های مختلفی به آنان زده می‌شود.

نگاه من به طراحی مربوط به نوعی از طراحی است که گروه‌های حاشیه‌ای موجود در جامعه را بیشتر به حاشیه می‌راند و از همین رو به این فکر افتادم که به عنوان یک پژوهشگر و نه یک طراح به گروه‌های فعال جوامع مختلف بپیوندم. در واقع به دنبال تبادل دانش بودم. با توجه به شرایط موجود در آن زمان، میزان دسترسی‌ها و موقعیت پروژه سرانجام به گروه فعالان زنان پیوستم و در آغاز با گروه‌های فارسی‌زبان ارتباط گرفتم. یکی از این گروه‌ها در ایران و گروه دیگر در سوئد انتخاب شد. دقیقاً هر دوی این گروه‌ها، گروه‌هایی هستند که علیه وضعیت نابرابر در کشورشان مبارزه می‌کنند.

و بعد از مدتی سرانجام تصمیم قطعی اتخاذ شد و شما به اجتماع زنان فعال پیوستید؟

در یک دوره یک‌ماهه دور هم جمع شدیم و دیدیم که اعضای کمپین یک میلیون امضا تجربه‌های بسیاری از برگزاری کارگاه‌های خشونت و نوشتن علیه خشونت دارند و خود نوشتن یک حرکت اجرایی علیه خشونت است. چراکه با فرایند نوشتن زنان می‌توانستند تجربه‌های خود را به اشتراک بگذارند و دیگر زنان را با خود همراه کنند. طراحی دارای رویکردهای مختلفی از جمله نوآوری اجتماعی، طراحی اجتماعی و طراحی اشتراکی است، اما در برخی از گروه‌های فعال، برخی از طراحان نظرات تحمیلی خود را ارایه می‌کنند و از آن گروه خارج می‌شوند.

نگرانی من این بود که این موضوع با اساس پروژه در تضاد باشد و اگر در این اجتماع بخواهم دانش طراحی‌ام را تحمیل کنم هژمونی و دانشی به وجود می‌آید که سلسله مراتب تبعیض ایجاد شده در جامعه را دوباره تحمیل می‌کند و در نهایت پروژه مورد نظر دچار تضاد ذاتی می‌شود. بیشتر راهکار ما گپ زدن و ایجاد دیالوگ پیرامون موضوع‌ها بود. اوایل نوامبر بود و به روز جهانی منع خشونت علیه زنان نزدیک می‌شدیم. در یکی از جلسه‌های پیرامون این موضوع براساس آخرین تجربیات، اعضا اعلام کردند که کارگاه‌های نوشتن بسیار مثمر ثمر بوده است اما در این میان مشکل اصلی نوشتن بود. چرا که همه به راحتی قادر به بیان خشونت‌های وارده شده به خود نبودند. از این رو به دنبال یافتن یک زبان همگانی بودیم تا هرکسی بتواند به راحتی بنویسد.

در پی بحث‌هایی که دریک گروه دوازده نفره داشتیم به این نتیجه رسیدیم که باید از اشیای روزمره زندگی استفاده کرد. اشیایی که برای همه ما یادآور خاطراتی است. در این بحث نقش بوها، صداها، تصاویر و همه اجسامی در نظر گرفته شد که برای ما یادآوری خشونت یا فعالیتی علیه خشونت هستند. حال این خشونت‌ها یا خشونت‌های خانگی بودند یا خشونت‌هایی که در فضای عمومی صورت گرفته بودند. نتیجه این تصمیم‌گیری‌ها برگزاری کارگاه‌هایی بود که فعالان کمپین یک میلیون امضا خواستار برگزاری آن‌ها بودند.

گفته می‌شود که دستاورد این پروژه، نزدیک به ۱۰۰ داستان یک پاراگرافی یا یک صفحه‌ای از سه کارگاه بوده است. ممکن هست که بیشتر توضیح بدهید؟

همکاران این پروژه از زنان شرکت‌کننده خواسته بودند که اشیا و یا تصویر اشیایی را که برای آن‌ها یادآور خشونت است در کارگاه ارایه کنند و سپس داستان آن را بنویسند. این دیدگاه می‌تواند نگاه ما را نسبت به اشیا عوض کند و از جهت دیگر نگاه ما را نسبت به زندگی روزمره و یک سری وسایل زیبا، جذاب و راحت تغییر دهد چرا که همین اشیای روزمره زندگی می‌تواند برای عده‌ای دیگر وسایلی زجرآور و یادآور خاطرات بدی باشد. بعد از برگزاری این کارگاه تصمیم به تهیه آرشیوی بصری، مانند نمایشگاهی از این پروژه گرفتیم.

اعضای کمپین یک میلیون امضا تجربه‌های بسیاری از برگزاری کارگاه‌های خشونت و نوشتن علیه خشونت دارند و خود نوشتن یک حرکت اجرایی علیه خشونت است. چراکه با فرایند نوشتن زنان می‌توانستند تجربه‌های خود را به اشتراک بگذارند و دیگر زنان را با خود همراه کنند

از این‌رو با جمع‌آوری این روایت‌ها نمایشگاهی از این نوشته‌ها را برگزار کردیم. در آن زمان ایده ساخت وب‌سایت از این روایت‌ها هنوز شکل نگرفته بود. پس از این پروژه زنان شرکت‌کننده خواستار ایجاد فضایی آنلاین بودند تا هریک از آنها بتوانند نوشته‌های زنان دیگر در شهرهای دیگر را بخوانند. شرکت‌کنندگان از شهرهای مختلفی چون مشهد، زنجان و تهران بودند. شرکت‌کنندگان تهرانی بیشتر از قشر دانشجو اما در مشهد و زنجان بیشتر زنان خانه‌دار و دختران جوان بی‌سواد بودند.

وب‌سایت "تجربه مقاومت" چگونه شکل گرفت؟

در ابتدا این پروژه به شکل نمایشگاهی و به صورت زیرزمینی در یکی از کافه‌های تهران برگزار شد. بعد از شکل‌گیری نمایشگاه در تهران با استفاده از مواد و دستمایه‌های موجود به فکر راه‌اندازی وب‌سایتی افتادیم تا بعدها فعالان زنان با نگاه کردن به این وب‌سایت به ایده‌های جدیدتری برسند و ببینند که از چه طریقی می‌توانند فعالیت‌های بیشتری در این زمینه داشته باشند. این وب‌سایت نه تنها برای فعالان ایرانی بلکه برای فعالان کشورهای دیگر نیز مفید است. چرا که آن‌ها هم می‌توانند نوشته‌ها و تجربه‌های خود را در زمینه خشونت علیه زنان و فعالیت‌های زنان علیه خشونت در این سایت بارگذاری کنند.

بازتاب‌ها و واکنش‌ها تا به امروز چگونه بوده است؟

با توجه به اینکه پروژه یاد شده، ایده شخصی من نیست، به تنهایی نمی‌توانم در مورد واکنش‌های مرتبط به آن اظهار نظر کنم این سئوال را باید از تک‌تک فعالان در این پروژه بپرسیم. من تنها می‌توانم درباره واکنش‌های مربوط به سایت اظهار نظر کنم.

بعد از راه اندازی وب سایت داستان‌ها و روایت‌هایی به صورت آنلاین برای ما فرستاده می‌شد اما چون خبرراه اندازی سایت بیشتر در رسانه‌های ایرانی و فارسی زبان کار شده بود و کمتر در رسانه‌های خارجی به آن پرداخته بودند، تعداد داستان‌های دریافت شده و روایت‌های بارگذاری شده خیلی زیاد نبودند. در سایت شما اصل اسکن شده نامه‌ها و داستان‌های نوشته شده توسط زنان شرکت کننده در کارگاه‌ها را مشاهده می‌کنید. هم‌چنین ترجمه همان داستان، همراه با صدا قابل دسترسی است. اینجا بود که پی بردم هر کسی توانایی و صدای این را روزی پیدا می‌کند که روایت خود از خشونت را تعریف کند و به طور حتم قدمی برای رسیدن به برابری خواهد بود. شاید در کوتاه مدت ساختاری را تغییر ندهد اما شما توانایی این را پیدا می‌کنید که داستان‌تان را تعریف کنید و در همین زمان فضایی را به مخاطب می‌دهید تا با شنیدن روایت شما داستان خود را به یاد آورد و تعریف کند. در یکی از نمایشگاه‌هایی که در استکهلم داشتم نیز از همین راهکار استفاده کردم و سعی کردم در مقابل مخاطب خارجی آگاهانه از بازتولید تصویر زن شرقی قربانی خودداری کنم و آن‌ها را زنان مقاوم و مبارزی معرفی کنم.

اگر چه همه نوشته‌های موجود در این سایت به زبان فارسی است اما هدف ما از راه اندازی این سایت تنها بررسی و نمایش انواع موارد خشونت علیه زنان در کشوری خاص چون ایران نبوده بلکه با یک دید جهانی به این موضوع در پی جلب و مشارکت تمامی زنان از سراسر دنیا هستیم.

در این پروژه تنها زنان قربانی خشونت مد نظر نبودند. چرا که در جوامعی مانند ایران بسیاری از زنان حتی اگر متحمل خشونت فیزیکی و خانگی نشده باشند، در فضای نابرابری زندگی می‌کنند که به نوعی بیان‌گر خشونت به حقوق آنها است. هم‌چنین بسیاری از زنان ایرانی خود را در فضای خانه خود محبوس می‌کنند چرا که به گمان خود در خانه احساس راحتی و امنیت بیشتری نسبت به فضای بیرون خانه دارند که این موضوع نیز بیان‌گر نوعی از خشونت اعمال شده علیه این زنان است.

در همین زمینه:

خشونت علیه زنان، سطر نانوشته رسانه‌ها در ایران

راحله، نماد زنان خشونت‌دیده و خاموش

گفت‌وگو با مهرداد درویش‌پور: خشونت یک پدیده مردانه است

فشار روانی در مالزی، یعنی خشونت

کمپین‌های هلندی علیه خشونت خانگی و قتل‌های ناموسی

بوسه‌های تو گنجشککان پر‌گوی باغند

arezoo — Sat, 12 Nov 2011 16:50:34 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی - چندی پیش دوستی در فیس‌بوک لینک پروژه‌ای را به اشتراک گذاشته بود؛ پروژه‌ای که به توصیف بوسه‌ها و نوازش‌ها می‌پرداخت و پرده از حرکات شخصی برمی‌داشت؛ پروژه‌ای که هزاران نفر در آن شریک بودند و با شرح بوسه‌ها و نوازش‌ها، واکنش‌ها و حس‌های شخصی خود را بیان می‌کردند؛ بوسه‌ها و نوازش‌هایی که برای به روی کاغذ آمدن نیاز به اجازه دارند و اغلب سانسور می‌شوند.

در میان کامنت‌های زیر لینک به اشتراک گذاشته شده، گردآورنده این پروژه را شناختم و با وی آشنا شدم. باوند بهپور، گردآورنده پروژه "ثبت حرکات شخصی" در سایت شخصی خود، در یادداشتی درباره این پروژه این‌چنین نوشته است: "به نظرم ارزشمند می‌آید خلاقیت‌های کوچک و زیبای مردمی را که حرفه‌شان لزوماً خلاقیت نیست از فراموشی نجات داد و این توان شاعرانه را نمایان کرد. به‌خصوص در میان ما که زندگی عمومی و خصوصی‌مان اینطور با خشونت به دو پاره تقسیم می‌شود."

به بهانه ثبت همین بوسه‌ها و نوازش‌ها با باوند بهپور، پژوهشگر، مدرس و منتقد حوزه هنر معاصر، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

انگیزه پرداختن به این موضوع که آن را حرکات شخصی نامیده‌‌اید، چه بود؟

باوند بهپور: خیلی وقت بود به کتابی درباره بوسه‌ها فکر می‌کردم؛ به این‌که شاعرانگی رفتار چطور می‌تواند با کلام پیوند بخورد. وقتی آمدم اتریش این عدم ارتباط با محیط و آدم‌های اطراف، انگیزه یک کار همگانی را که بتواند از سد فرهنگ بگذرد بیشتر ‌کرد. بوسه ترجمه نمی‌خواهد و من فکر کردم این ماجرا می‌تواند از بالای سر فرهنگ بگذرد و در عین حال تفاوت‌های فرهنگی را نشان بدهد. از این گذشته، برایم ثبت این خلاقیت‌های غیررسمی آدم‌ها جالب است. همیشه این تضاد میان زندگی واقعی و چیزی که فرهنگ عمومی جامعه آن را تبلیغ می‌کند، مرا به خودش جلب کرده است. من به چشم یک پروژه هنر معاصر به آن نگاه می‌کنم.

واکنش مخاطب‌ها به ثبت این حرکات شخصی چه بود؟ ‌از کامنت‌ها و پیغام‌های فیس‌بوکی گرفته تا اعتراض‌هایی که به جای شرح بوسه و نوازش فرستاده می‌شد.

باوند بهپور: خبر رسید تمامی بوسه‌ها و آغوش‌های کتابی که در ایران زیر چاپ دارم سانسور شده است. این شد یکی از انگیزه‌های انجام این پروژه. ارشاد با خود کلمه بوسه مشکل داشت نه این‌که چه کسی چه کسی را بوسیده. من هم گفتم بیایم در پاسخ، کاری برای بوسه‌های واقعی بکنم که مثل بوسه‌های ادبی سانسور می‌شوند.

بیشتر روی جمع‌آوری بوسه‌های مکتوب به صورت حضوری فکر کرده بودم که جعبه‌ای با خودم داشته باشم و از مردم بخواهم تجربه‌های‌شان را بنویسند و در جعبه بیندازند تا من بعدبخوانم و ویرایش کنم. الآن هم همین‌کار را می‌کنم. بعد دیدم مشارکت مجازی اتفاقاً خیلی موفق از آب درآمد؛ به‌خصوص در مورد ایرانیان. من انتظار این گسترش سریع را در فیس‌بوک نداشتم. فکر می‌کردم شاید خیلی‌ها بترسند که به نوعی معلوم بشود چه کسی چه چیزی نوشته و خودشان را سانسور کنند و به این فضای مجازی اعتماد نکنند. فکر می‌کردم شاید بسیاری آن را منافی عفت یا کسر شأن بدانند و تجربیات‌شان را به اشتراک نگذارند، اما مشارکت از همه طیفی بود. حتی دوستان مذهبی هم در پروژه شرکت کردند و نتایج هم بسیار متنوع شده است. تنها چند نفر اعتراض کردند. یکی بسیار مؤدبانه این پروژه را اسباب انحراف توجه جوانان از مسائل مهم‌تر دانسته بود. چند نفری هم از متجددان آن را در راستای شیوه مذموم زندگی امپریالیستی دانسته و تقبیح کرده بودند! اما تقریباً همه از همان توضیح کوتاه فهمیده بودند که ماجرا از چه قرار است و با آن رابطه برقرار می‌کردند. یکی از تأثیرات جالب‌اش این بود که باعث می‌شد خاطرات‌شان را مرور کنند و سعی کنند به یاد بیاورند. خیلی‌ها بابت این قضیه پیام تشکر می‌فرستادند. بعضی‌ها هم گروهی شرکت کرده بودند تا بعد ببینند کدام بوسه را کدام دوست‌شان ثبت کرده است و دست‌جمعی تفریح می‌کردند!

آیا چیزی از جواب‌ها سانسور شد؟ اگر شد چرا؟

خبر رسید تمامی بوسه‌ها و آغوش‌های کتابی که در ایران زیر چاپ دارم سانسور شده است. این شد یکی از انگیزه‌های انجام این پروژه. ارشاد با خود کلمه بوسه مشکل داشت نه این‌که چه کسی چه کسی را بوسیده. من هم گفتم بیایم در پاسخ، کاری برای بوسه‌های واقعی بکنم که مثل بوسه‌های ادبی سانسور می‌شوند. در نتیجه سانسور کردن پاسخ‌ها نقض غرض می‌شد. با این حال، نمی‌شد هم کورکورانه همه جواب‌ها را آورد. اولاً خیلی از پاسخ‌ها تکراری بودند که لذت خواندن را از بین می‌برد. در ثانی این پروژه برای بوسه‌های خلاقانه بود، نه برای حرف‌های کلی یا معمولی که مثلاً او خیلی عزیز است و او را می‌بوسم. بعضی جواب‌ها هم بی‌ربط بودند، مثلاً شعرهای خود را کپی کرده بودند، یا کلی مقدمه نوشته بودند تا به حرف اصلی برسند. این‌ها را حذف کردم. تفاوت لحن‌ها را نگهداشتم اما آن‌قدر ویرایش کردم که در خور خواندن باشند. قصدم جمع‌آوری یک آرشیو جامع یا کاری علمی نبود. قرار بود متنی خواندنی تولید شود که دیگران نوشته باشند.

کسانی که فرم را پر کرده بودند، به جنسیت خودشان اشاره کرده بودند؟ چند درصدشان؟ کسانی که از بوسه و نوازش‌ نوشته بودند بیشتر زن بودند یا مرد؟ چطور حدس می‌زدید که نویسنده این کامنت زن است یا مرد؟ اصلاً می‌شد حدس زد؟

در ابتدا گزینه‌ای برای این قضیه وجود نداشت. به‌تدریج بعضی‌ها پیشنهاد کردند جنسیت را هم بپرسم من هم به فرم اضافه کردم. نظرم این بود که حدس زدن آن دشوار نیست. الآن که بخشی از پاسخ‌ها منتشر شده خیلی از آن‌ها را می‌شود حدس زد؛ از روی نثر و ادبیات به کار رفته یا فضای ماجرا. من آمار نمی‌خواستم بگیرم، ضمناً معلوم هم نیست که اشخاص حتماً درست پاسخ داده باشند. بعضی‌ها هم نخواسته‌اند جنسیت‌شان را ذکر کنند. در کل خانم‌ها به‌طور قابل توجهی بیشتر شرکت کرده‌اند.

در توصیف‌ها چه تفاوتی بین نگاه زن و مرد به بوسه و نوازش وجود داشت؟

تفاوت‌ها مورد به مورد فرق می‌کند، اما خیلی بارز نیست. یعنی نمی‌شود حکم کرد چه چیزهایی کلاً زنانه است یا مردانه.

بین بوسه‌ها و نوازش‌ها شباهتی بود؟

شباهت هست. بعضی چیزهایی که آدم فکرش را نمی‌کند عمومی از کار درآمده‌اند. مثلاً می‌بینی چه تعداد آدم یک حرکت نامتعارف را دوست دارند. بی‌گفت‌وگو یک نوع فضولی از جنس مجلات زرد در این پروژه هست که در کارهای این‌چنینی پیش می‌آید و ایرادی هم ندارد.

نسخه انگلیسی و فرانسوی فرم هم موجود است. تفاوتی بین توصیف‌‌های ایرانی‌ها با غیرایرانی‌ها می‌دیدید؟ تا چه حدی و از چه منظر بود؟

هنوز پاسخ‌های اروپایی‌ها خیلی محدودتر از آن است که بشود مقایسه کرد، اما تمایز بارز این است که این منع گفتار و رفتار در ایران، مردم را خیلی مشتاق‌تر کرده که شرکت کنند و ضمناً نوعی شاعرانگی ممنوع و آزرده‌خاطر به خیلی از توصیفات بخشیده است. اروپایی‌ها راحت‌ترند.

جدا از موارد یادشده به چه نکته جالبی در این طرح برخورد کردید؟

مشارکت در این پروژه سخت‌تر از چیزی است که فکر می‌کردم. برای خودم دشوار بود و به نظرم مردم خیلی خوب از پس توصیف آن برآمد‌ه‌اند. به‌تدریج که نوشته‌ها چاپ می‌شد گویا متوجه می‌شدند کدام شیوه‌های بیانی بهتر جواب می‌دهد و پاسخ‌های کوتاه بدل به پاراگراف‌هایی حرفه‌ای‌تر شد. جالب است که ما آن‌قدر از بعضی چیزها حرف نزده‌ایم که حتی زبان مناسبی برای گفتن آن نداریم. برایم بسیار دلپذیر بود که می‌دیدم خیلی‌ها سعی‌می‌کنند این زبان را تولید کنند و مثل متن‌های دوره قاجار، انگار داشتیم سعی می‌کردیم (فارغ از سانسور اما درگیر با محدودیت‌های بیانی خودمان) نوعی فضا برای حرف زدن بگشاییم. پیداست که معنای خیلی از بوسه‌ها و نوازش‌ها به خود حرکت نیست و به پس‌زمینه‌اش ربط دارد که این پس‌زمینه غالباً خیلی خوب منعکس شده است. در کل مثل دیدن جامعه از پشت یک آینه یک‌طرفه است. بدل شدن رفتار به کلام هم خیلی جاها تأثیر قضیه را تغییر می‌دهد. خطاب همگانی کلام باعث شده بعضی چیزها که در عمل دلپذیرند، اما خوب به کلمه درنمی‌آیند یا برعکس، طبیعی‌تر و همگانی‌تر جلوه کنند.

در همین زمینه:

۱- بخش نخست پاسخ‌ها (از بخش نخست می‌شود به بخش دوم پاسخ‌ها و به فرم رسید).

۲- فرم فارسی

۳- لینک فرم انگلیسی

۴- لینک فرم فرانسوی

تصویر:

۱- سحر صدارت

۲- پابلو پیکاسو (۱۹۶۹)، "بوسه".

سقط جنین، واقعیتی که انکار می‌شود

Maryam — Sat, 12 Nov 2011 12:32:23 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی-"با دیدن علامت مثبت روی صفحه کوچک بی‌بی چک (baby check)، تنها چیزی که به ذهن من و همسرم رسید، سقط جنین بود. چندماه بیشتر از ازدواج‌مان نگذشته بود و هر دو دانشجو بودیم.

با حساب تاریخ قاعدگی ماه پیش، فقط یک‌ماه از بارداری‌ام می‌گذشت. با پزشکم تماس گرفتم. دو روز بعد را برای مراجعه به مطب مشخص کرد. پزشک، زن به نسبت جوانی بود که ماهی یک‌بار به هند و روسیه سفر می‌کرد و آمپول و قرص‌هایی را که برای سقط جنین به کار می‌رفت، با خود می‌آورد. ما سه‌ سال پیش برای چهار عدد قرص مبلغی حدود ۳۰۰ هزار تومان به او پرداخت کرده بودیم. یکی از قرص‌ها باید از طریق دهانی و سه قرص دیگر با فاصله یک ساعت از طریق واژن استعمال می‌شد.

براساس گفته پزشک پس از دوساعت از مصرف آخرین قرص باید به خونریزی می‌افتادم و تکه‌ای مانند سفیده تخم مرغ از بدنم خارج می‌شد. پس از چند ساعت آن تکه سفیدرنگ را دیدم و خیالم راحت شد که دردسر جراحی و دردهای بیشتر را از سر گذرانده‌ام.بدون هیچگونه دردی، خونریزی‌ام پس از دو روز قطع شد. دوهفته‌ای گذشت اما من علائم حاملگی را هم‌چنان حس می‌کردم.سینه‌هایم سفت شده بودندو نسبت به بوی غذا، بوی سیگار وبعضی خوراکی‌ها حساس شده بودم. با حالت تهوع و استفراغ‌های صبحگاهی روزم را شروع می‌کردم.

پس از تست سونوگرافی، دکتر گفت: "باردار هستی، اما جنین در رحم‌ات مرده." استفاده از قرص‌ها تنها باعث شده بود ضربان قلب جنین قطع شود و لابد تکه سفید رنگی که از واژنم افتاد، توده قرص‌های خیس شده بود.

خیلی کم تجربه‌تر از امروز بودم که به‌خاطر زنده ماندن‌ام خوشحال باشم. بعدها مادرم گفت که جنین مرده پس از چند ساعت عفونت می‌کند و عفونت به خون مادر منتقل می‌شود و امکان مرگ مادر به حداکثر می‌رسد.به مادرم نگفته بودم. نوع نگاه خانواده‌ام نسبت به حاملگی به من این اجازه را نمی‌داد تا درباره کاری که می‌خواستم انجام بدهم به راحتی با آنها حرف بزنم.

پس از این‌که فهمیدم جنین سقط نشده، مجبور شدم مادرم را در جریان بگذارم. پزشک متخصص معتمدی را نمی‌شناختم و به تجربه‌های مادرم نیاز داشتم. قرار بر این بود که سه پزشک مرگ جنین را تأیید کنند و پس از آن به بیمارستان منتقل شوم و به شکل قانونی پس از جراحی، جنین از بدنم خارج شود. تا دو هفته پس از جراحی، خونریزی وحشتناک همراه با دردهای جانکاه داشتم.هر روز غروب باید سرم وصل می‌کردمو علاوه بر آن مسکن‌های سنگین تزریق می‌کردم تا ذره‌ای از دردم کم شود."

این‌ها حرف‌های شیما، زن جوان۲۵ ساله‌ای است که سه سال پیش، زمانی که ۲۲ ساله بوده عمل سقط جنین را انجام می‌دهد.

سقط جنین، خواسته ممنوعه

سقط جنین،همواره جزواولین مطالبات زنان در کشورها و جنبش‌های مختلف بوده است. امروزه در کشورهای مختلف قوانین متفاوتی نسبت به سقط جنین وجود دارد. با این‌که سال‌های زیادی از بیان این مسئله در اولین مطالبات زنان در کشورهایمختلف می‌گذرد،اما همواره مسائل فرهنگی، اخلاقی و مذهبی قوانین مربوط به سقط جنین را دچار تغییرات گسترده‌ای کرده‌ است.حق زندگی و آزادی، حق باروری و داشتن اختیار و مالکیت زنان بر بدن خود، ازجمله عواملی است که موافقان و مخالفان سقط جنین به آن‌ها اشارهمی‌کنند.با وجود مخالفت‌های فراوان در کشورها و فرهنگ‌های مختلف در سرتاسر جهان، سالانه ۴۵میلیون زن از ۷۵ میلیون زنی که به‌طور ناخواسته باردار می‌شوند، تصمیم به سقط جنین می‌گیرندو مادر نمی‌شوند. بسیاری از این زنانی که اقدام به سقط جنین می‌کنند، به دلیل خطرات و عوارض ناشی از آنجان خود را از دست می‌دهند.

سقط جنین در ایران همیشه تابو و یکی از خط قرمزهایی بوده است که جامعه، زنان و پزشکان مربوطه با آن درگیر بوده‌اند و همین مسئله سقط جنین را در ایران تبدیل به امری سیاه و زیرزمینی کرده است و از این‌رو بیشتر سقط‌هایی که در ایران انجام می‌گیرد در محیط‌های غیرپزشکی و با هزینه‌های بالا و خسارت‌های بسیار مواجه می‌شود.این در حالی است که در بسیاری از کشورها پس از لغو ممنوعیت سقط جنین، آمار مرگ و میر زنان به صورت چشمگیری کاهش یافته است

سقط جنین یکی از کم‌خطرترین، کم‌هزینه‌ترین و امن‌ترین جراحی‌ها در عرصه پزشکی است،اما به دلیل غیرقانونی بودن این عمل و انجام آن در محیط‌های غیربهداشتی و توسط افرادی که آموزش این کار را ندیده‌اند،سالانه حدود هفتاد هزار مرگ و بیست میلیون معلولیت برجایمی‌گذارد. در طی سال‌های گذشته بسیاری از سقط‌های خودخواسته با روش‌هایی مانند استفاده از سقط‌کننده‌های دارویی، اجسام تیز و سنگین، آسیب‌های جسمانی و فشارهای شکمی و مواردی پرخطر صورت گرفته است.

براساس آماری که مراکز کنترل و پیشگیری بیماری (CDC) در سال ۲۰۰۳ منتشر کرده است، ۲۶ درصد از سقط‌ها‌ در حاملگی کمتر از شش هفته، ۱۸ درصد در هفت هفته، ۱۵ درصد در هشت هفته، ۴.۱ درصد در ۱۶تا ۲۰ هفته و ۱.۴درصد در بیش از ۲۱هفته انجام می‌گیرد. هم‌چنین در این آمار آمده است که ۹۰.۹ درصد از سقط‌ها از طریق کورتاژ (مکش- آسپیراسیون، اتساع و کورتاژ، اتساع و تخلیه) ۷.۷ درصد بوسیله دارو، ۰.۴ درصد با تزریق داخل رحمی (محلول نمکی یا پروستاگلندین) و یک درصد از طریق روش‌های دیگر (از جمله سزارین و هیسترکتومی) انجام می‌شود.

سقط جنین در ایران

علاوه بر ممنوعیت‌های قانونی که در مورد سقط جنین در ایران وجود دارد، آمار دقیق و کاملی هم از همه سقط‌ها به دست نمی‌آید. چندی پیش محمد اسماعیل مطلق، مدیرکل دفتر سلامت و جمعیت جامعه و همچنین مدرس وزارت بهداشت گفت: "سالانه در کشور ۸۰هزار مورد سقط جنین قانونی و غیرقانونی انجام می‌شود."

آقای اسماعیل مطلق همچنین اعلام کرد: "سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار تولد در کشور رخ می‌دهد که ۱۷ درصد بارداری‌ها ناخواسته است."[۱]

از سوی دیگر رئیس پزشکی قانونی منطقه مرکزی تهران گفته است که فقط آمار سقط‌ جنین‌های قانونی و سقط‌های غیرقانونی که منجر به فوت می‌شوند، در پزشکی قانونی ثبت می‌شود.آمار سازمان پزشکی قانونی نشان می‌دهد که در سال ۸۹ مجوز چهارهزار و ۲۰۲ سقط صادر شده است که نسبت به سال گذشته این آمار۱۸.۸درصد افزایش یافته است.

طبق لایحه سقط درمانی که در سال ۸۴ توسط دولت وقت به مجلس ارائه شد، درنهایت معین شد سقـط درمـانی با تشخیص قطعی سـه پزشک متخصص و تأیید پزشکی‌ قانونی مبنی بر بیماری جنین که به علت عقب‌افتادگی یا ناقص‎الخلقه بودن موجب حرج (سختی) مادر است و یا بیماری مادر که با تهدید جانی مادر توأم باشد قبل از ولوج (ورود) روح (چهارماه) با رضایت زن مجاز است و مجازات و مسئولیتی متوجه پزشک مباشر نخواهد بود. این سقط، تنها سقط جنین قانونی در ایران است.[۲]

سقط جنین در جهان

در قرون نوزده و بیست میلادی، سقط جنین عملی مطرود و سخیف به شمار می‌آمد،اما از ابتدای دهه ۵۰میلادی بسیاری از کشورهای اروپایی تصمیم به آزادسازی سقط جنین گرفتند و تا دهه ۶۰و ۷۰میلادی در بسیاری از کشورهای پیشرفته اروپایی به تدریج سقط جنین آزاد شد. امروزه اما در مناطقی مانند شمال آفریقا و خاورمیانه محدودیت‌های بسیاری حول مسئله سقط جنین وجود دارد. همین‌طور گروه‌های مرتبط با کلیسا نیز فعالیت‌های ضد سقط جنین انجام می‌دهند.

اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۱۹، ایسلند در سال ۱۹۳۵و سوئد در سال ۱۹۳۸ اولین کشورهایی بودند که برخی و یا همه اشکال سقط جنین را قانونی کردند.در حال حاضر در کشورهایی نظیر فنلاند، اسپانیا، پرتغال و سوییس شرایط خاصی برای سقط جنین در نظر گرفته شده است. در میان کشورهای اروپایی تنها ایرلند است که هرگونه عمل سقط را غیرمجاز می‌داند،اما زنان ایرلندی از این امتیاز برخوردارند که برای سقط جنین می‌توانند به بریتانیا سفر کنند.

در کشورهایی مانند عراق، لبنان، یمن، سوریه و لهستان نیز تنها در صورتی که جنین سلامت مادر را مورد تهدید قرار دهد، سقط جنین مجاز دانسته شده است.در کشورهای منطقه اما تنها ترکیه است که سقط جنین را در تمامی موارد مجاز اعلام کرده است.[۳]

سقط جنین در ایران همیشه تابو و یکی از خط قرمزهایی بوده است که جامعه، زنان و پزشکان مربوطه با آن درگیر بوده‌اند و همین مسئله سقط جنین را در ایران تبدیل به امری سیاه و زیرزمینی کرده است و از این‌رو بیشتر سقط‌هایی که در ایران انجام می‌گیرد در محیط‌های غیرپزشکی و با هزینه‌های بالا و خسارت‌های بسیار مواجه می‌شود.این در حالی است که در بسیاری از کشورها پس از لغو ممنوعیت سقط جنین، آمار مرگ و میر زنان به صورت چشمگیری کاهش یافته است.

پا نویس‌ها:

۱ خبرآنلاین. هر ساعت ۹ جنین سقط می‌شود/ افزایش سقط جنین قانونی

۲ همان

۳ تا قانون خانواده برابر. حقایقی در مورد سقط جنین در دنیای امروز

مشکلات پناهندگی، ربطی به جنیست ندارد

Maryam — Thu, 03 Nov 2011 12:35:11 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- در سال‌های اخیر، شاهد مهاجرت زنان و مردان بسیاری از ایران به خارج از کشور بوده‌ایم. عمده این مهاجران قبل از رسیدن به کشور مقصد، دورانی را در کشوری واسط می‌گذرانند که در بیشتر موارد کشور ترکیه است، یا عراق و پاکستان. به همین بهانه در چهار برنامه قبل در ماه گذشته به روایت زنان پناهنده پرداختیم. با مریم، نگین، زهره و بهاره که تجربه دوران پناهندگی را داشتند به گفت‌وگو نشستیم و از مشکلات آن‌ها اعم از عدم امنیت، کمبود امکانات رفاهی و قانون‌شکنی‌های سازمان ملل در پیوند با پرونده‌های مهاجرت‌شان پرسیدیم.

در این برنامه با سامان که جوانی ۲۹ ساله است به گفت‌وگو نشسته‌ایم. سامان دوسال است که در ترکیه زندگی می‌کند و دوران پناهندگی‌اش را می‌گذراند. این بار از سامان درباره‌ی زندگی زنان پناهنده پرسیده‌ایم: آیا مشکلاتی که زنان در برنامه‌های پیشین به آن‌ها اشاره کردند، تنها مختص به زنان است یا مردان هم از مشکلاتی نظیر آن‌ها رنج می‌برند؟ مشکلات زنان و مردان پناهنده تا چه اندازه متفاوت یا شبیه به ‌هم است؟

سامان: من باتوجه به مطلبی که از شما خواندم، درباره بحث زنان پناهنده، نکته‌ای که به ذهنم رسید این بود که به‌هر صورت مشکلاتی برای پناهنده‌ها وجود دارد و این مشکلات خیلی قابل تقسیم‌بندی به زن و مرد نیست. مگر مردها از راه وی‌آی‌پی پناهنده می‌شوند یا برای‌شان فرش قرمز پهن کرده‌اند که برای خانم‌ها اینطور نیست؟ یا خانم‌ها و آقایان مگر دو راه جداگانه در پیش دارند؟ این‌ها برایم سئوال بود. البته من نمی‌خواهم بگویم که مثلاً اینطور نیست یا هرکسی هر ادعایی کرده درست نیست، ولی می‌خواهم این را بگویم که پناهندگی مسئله‌ای است که حالا حالاها جای دارد که به آن پرداخته شود و خیلی هم مسئله مهمی است.

نمی‌د‌انم از لحاظ آماری همینطور است یا نه، ولی چیزی که در حال حاضر ما داریم می‌بینیم این است که با توجه به شرایط ایران پناهنده‌ها مدام بیشتر و بیشتر می‌شوند. حالا چه در ترکیه یا هرجای دیگر. من دوسال است که اینجا هستم و می‌بینم که پناهنده‌ها دارند بیشتر می‌شوند. اینجا بحث این نیست که شما آقا باشید یا خانم. برای پناهنده‌ها مشکلات زیاد است؛ از مشکل طولانی‌ بودن پروسه بررسی گرفته تا این که درست رسیدگی نمی‌کنند. همه این مشکلات هست و خانم و آقا هم خیلی ندارد که شما فکر کنید چون خانم هستید کارتان راه نمی‌افتد یا بحث دیگری پیش روی است. اتفاقاً تا جایی که ما می‌دانیم برای خانم‌ها یکسری تسهیلاتی در نظر گرفته‌اند، چه از نظر پلیس و چه از نظر یو ان. اصلاً یک کیس جداگانه وجود دارد برای زنان بی‌سرپرست که می‌توانند از طریق این کیس برای پناهندگی اقدام کنند و در اولویت قرار گیرند. همه این‌ها مسائلی است که وجود دارد و این است که آدم تاحدودی تعجب می‌کند وقتی می‌بیند که این قضیه پناهندگی زنانه و مردانه می‌شود.

مشکلاتی برای پناهنده‌ها وجود دارد و این مشکلات خیلی قابل تقسیم‌بندی به زن و مرد نیست. مگر مردها از راه وی‌آی‌پی پناهنده می‌شوند یا برای‌شان فرش قرمز پهن کرده‌اند که برای خانم‌ها اینطور نیست؟ یا خانم‌ها و آقایان مگر دو راه جداگانه در پیش دارند؟

حالا این مواردی که شما می‌گویید ما هم شنیده‌ایم و با آن بیگانه نیستیم. امکان دارد هرکسی در پلیس، در کوچه و خیابان یا در یوان از موقعیت خودش سوءاستفاده کند و درخواستی، بی‌احترامی‌ای یا واکنش خارج از حد چارچوبی نسبت به خانم‌ها داشته باشد. ولی من فکر می‌کنم خانم‌هایی که مخصوصاً از ایران می‌آیند، این تجربه‌ها را به هر صورت دارند. حالا من در مورد ترکیه حرف می‌زنم و اینطور نیست که شما فکر کنید خیلی وضعیت حاد است. از ایران خیلی خیلی بهتر است، از لحاظ امنیت و از لحاظ نوع برخورد آدم‌ها نسبت به خانم‌ها. این را دیگر کاملاً می‌شود پرس‌وجو کرد و به آن رسید که مشکل حادی وجود ندارد.

البته شاید مواردی هست که من خبر ندارم و آن مواردی را هم که شما می‌گویید، من اصلاً نمی‌توانم زیر سئوال ببرم. مسلماً درست گفته‌اند، ولی در کل این که بیاییم این‌ها را مورد استناد قرار دهیم برای قضاوت چندان درست نیست. اینطور اگر باشد، من هم می‌توانم به شما یک مورد همجنسگرا معرفی کنم که بیش از سه سال است کارش طول کشیده. در حالی که گفته می‌شود کار گی‌ها راحت و سریع پیش می‌رود و هیچ مشکلی ندارند. آدم سیاسی می‌توانم به شما معرفی کنم که بالای هفت سال است که اینجاست. همه‌جوری هست. به‌هرحال این ایراد و مشکل برای هرکسی ممکن است پیش بیاید. با هرکسی، با هرجور آدمی که آمده. در واقع کسی هم که از کشور خودش برای پناهندگی بیرون می‌آید، اگرچه به او می‌گویند تو خیلی حق و حقوق داری، اما مشکلات زیادی هم به‌هرحال خواهد داشت. مشکلات واقعاً زیاد است.

حالا در مورد خانم‌ها یک قسمت‌اش را و آن چیزی را که خودم می‌دانم و می‌توانم بیان کنم، این است که اگر اقامت‌شان مثلاً در کشور ترکیه طولانی شود، برای رفتن به کشور سوم و مقصد نهایی، چون اجازه کار ندارند، شرایط کمی برای‌شان سخت‌تر می‌شود. ولی در سایر موارد مثلاً بگوییم در روند کار، در مراحل و در بحث‌‌ها و برخورد با مردم این کشور با پناهنده‌های دیگر خیلی من بین شرایط آنها با دیگران تفاوتی نمی‌بینم. حتی شاید تسهیلاتی هم برای‌شان در نظر بگیرند.

مسئله دیگری که به ذهن من می‌رسد این است که خانم‌ها شاید خیلی نروند دنبال این که اطلاعات و آگاهی خودشان را بالا ببرند. البته نمی‌گویم همه، اما شاید در مورد این چند نفری که شما سرگذشت‌شان را گفتید این بوده باشد. من یک موردی را سراغ دارم که بی‌سرپرست بود و می‌توانست خیلی راحت از کیس بی‌سرپرست استفاده کند و همان را ارائه دهند. ولی رفته بودند یک کیس دیگری را ساخته بودند و به قول معروف کیس‌سازی کرده بودند که یک کیس مذهبی بود و نتوانسته بودند آن را ثابت کنند و به مشکل برخورد کردند. حالا مثلاً عنوان می‌شود که ایشان بی‌سرپرست‌اند و چند سال است که مانده‌اند.

خب این موارد برمی‌گردد به اشتباه خود آن آدم. حالا می‌توانست مرد باشد و این مشکل برایش پیش آید. حالا زن است و این مشکل برایش پیش آمده. تمام حرف من این است، خیلی ممنون که روی موضوع پناهندگی کار می‌کنید. این موضوع خیلی جای کار دارد. ولی من فکر می‌کنم اگر این موضوع را زنانه و مردانه‌اش نکنید بهتر باشد. خیلی مسائل دیگر هست که می‌شود به آن‌ها پرداخت. مثلاً پناهندگی مشکلی است که برای انسان‌ها وجود دارد، مشکلی است که برای یک آدم به‌وجود می‌آید، برای کسی که از خانه و خانواده و کشور و شهر خودش می‌زند و خارج می‌شود، با هزار و یک مشکل مواجه می‌شود. این مشکلات خیلی زنان و مرد بردار نیست. این مشکلات انسانی است. از شما که حالا دارید به این موضوع می‌پردازید یا رسانه‌های دیگر، خواهش من این است که این قضیه را زنانه و مردانه نکنید. پناهندگی مشکلی است که برای هرکسی امکان دارد پیش آید.

در همین زمینه:

آیا سازمان ملل دلیل مشکلات پناهجویان است؟

پناهجویی، تشدید بی‌اعتمادی و مشکلات زناشویی

آیا سازمان ملل دلیل مشکلات پناهجویان است؟

Maryam — Thu, 20 Oct 2011 10:32:24 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی-این گزارش بخشی از مجموعه خاطرات شفاهی زنان از دوران پناهجویی‌شان است. شماری از آنها در گفت‌وگو با رادیو زمانه درباره مشکلات و میزان امنیت و امکاناتی گفته‌اند که در کشورهای مختلف پناهجوپذیر داشته‌اند.

در این گزارش بهاره از مشکلات زندگی‌اش در دوران پناهجویی می‌گوید. او زنی جوان است که به همراه همسرش پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری به دلیل مشکلات امنیتی از ایران خارج شده‌اند و اکنون در شهری کوچک در ترکیه زندگی می‌کنند.

بهاره از بدو ورود به ترکیه با دردسرهای زیادی رو‌به‌رو شده و همانطور که می‌گوید این تجربه‌ها را آسان به دست نیاورده است.

روزهای نخست و دشوار‌های پناهجویی

بهاره درباره روزهای اول پس از مهاجرتش چنین می‌گوید: "از وقتی به این کشور آمدم زندگی‌ام پر از دردسر بوده، پر از تجربه‌هایی که لزوماً همه‌شان ارزان به دست نیامده‌اند. بابت خیلی از آنها، هزینه‌های زیادی پرداختیم. نه لزوماً مادی، بلکه معنوی و روحی- روانی. در انتخاب همه‌شان هم تنها خودمان سهیم نبودیم. شهری که سازمان ملل برای ما انتخاب کرد، به سختی می‌شد اسم شهر را رویش گذاشت. دهی بود که طی ده سال گذشته به اصطلاح شهر شده بود. نه فرهنگ، نه امکانات و نه چیزی که بتوان آن را زندگی معمولی نامید.

در این شهر ما خانه‌ای اجاره کردیم. وقتی در خانه قدم برمی‌دارم، صدای چوب‌های کف خانه را می‌شنوم با دیوارهای سیمانی که هیچ چیزی را در میان خود نگه نمی‌دارند. نه سرما نه گرما و نه حتی صدا. اوایل خانه پر بود از صداهایی که از اطراف به گوش‌مان می‌رسید. در اوایل برای ما مانند توهم بود، اما با گذشت زمان به صداها عادت کردیم. باید یاد می‌گرفتیم تا با مسائل کنار بیاییم.

خرید هرکدام از وسایل خانه نیز داستانی را در پی داشت. اگر می‌خواستیم وسیله‌ای را نو بخریم باید پول زیادی را می‌پرداختیم و از طرفی هم بیشتر پناهنده‌ها در مضیقه مالی هستند و امکان خرید وسایل نو برای همه وجود ندارد. بنابراین به سمساری‌ها سر می‌زدیم. سمساری‌هایی که وسایل کهنه و استفاده شده را به قیمتی بالاتر از ارزش واقعی‌شان به پناهنده‌ها می‌فروشند. تک‌ تک وسایل لازم را جمع کردیم تا جایی که باید در آن زندگی کنیم را بتوانیم خانه بنامیم.

این وضعیت برای ما که از جایی آمده بودیم که بهترین امکانات را داشت خیلی دشوار بود. از خانه‌ای آمده بودیم که تک تک وسایل زیبای آن را با جمع عشق کرده بودیم و کاملاً شبیه خانه بود، خانه‌ای گرم. گرما هم واژه‌ای است که این‌جا نمی‌شود به آن اعتماد کرد."

تاثیرات مشکلات روحی و روانی بر زندگی

بهاره آزاردهنده‌ترین مشکلات خود را مشکلات روانی می‌داند. او درباره دردسرها و تجربیات تلخش می‌گوید: "روزهای زمستان در این شهر واقعاً سخت است، استخوان بدن‌مان به صدا در می‌آید چه برسد به خودمان، اما این نوع سختی‌ها می‌گذرد، سختی‌های ماندگار، سختی‌های روانی‌اند. سختی آنجایی است که هر روز صبح باید به اداره پلیس بروم و امضا کنم و بگویم من هستم، من فرار نکردم، به کجا؟ نمی‌دانم. به چه علت؟ نمی‌دانم.

مشکل بزرگ دیگری که در این کشور با آن مواجه هستم و امروز هم‌چنان با گذشت یک‌سال با آن دست به گریبان هستیم، مشکل زبان است. برای انجام هرکاری و برقراری هر گونه ارتباطی باید زبان بلد بود، وگرنه نمی‌توانیم حرف‌مان را به راحتی بگوییم و حق خود را بگیریم. هم‌چنین بی‌دلیل از ما پول خاک می‌گیرند؛ پولی که پس از پرداخت آن باید فشار زیادی را تحمل کنیم تا هزینه‌اش جبران شود.

در روزهای زمستان نمی‌شود درخیابان نفس کشید چرا که سوخت‌شان زغال سنگ است و آنقدر هوا سنگین می‌شود که نفس را بند می‌آورد. هاله سیاه را در آسمان شهر می‌توان دید. معنی آسمان آبی را ما این‌جا هم نفهمیدیم، در ایران که فقط یک خواب بود."

مشکل دیگری که بهاره به آن اشاره می‌کند، عدم حق اشتغال است. او می‌افزاید: "اگر هم بتوانیم کاری پیدا کنیم، اصطلاحاً به آن کار سیاه می‌گویند که در این نوع کار بیشترین کار را از کارگر می‌گیرند اما کمترین حقوق و مزایا نصیب او می‌شود. در واقع اسم زندگی ما پناهجویی است. به کشوری پناه آوردیم اما کمترین خواسته‌های‌مان هم برآورده نمی‌شود. از دردسرها و مصیبت‌های اینجا، از انتظارهای کشنده که انسان را پیر می‌کند بگذریم، اما اینجا جواب هیچکدام از خواسته‌ها و نیازها با امکانات رفاهی و انسانی داده نمی‌شود."

چون می‌گذرد، غمی نیست

مسئله دیگری که بهاره به راحتی از کنار آن نمی‌گذرد، برخورد ایرانیان با همدیگر است. او می‌گوید: "اینجا کسی حق کسی را نخورده است. اینجا هرکسی آمده تا سهم و حق خودش را بگیرد، اما ایرانیان طوری با همدیگر برخورد می‌کنند و برای هم خط و نشان می‌کشند و سپر جلوی هم می‌گیرند که گویا به طور مثال اگر من قدری پیشرفت کنم و جلوتر بروم، از حق و سهم کس دیگری کم شده است. هنوز این مسئله در فرهنگ ما جای نگرفته است که هرکسی زندگی خودش را بکند و به زندگی دیگری کاری نداشته باشد. این جمله را خیلی راحت به زبان می‌آوریم اما به آن عمل نمی‌کنیم. زمانی که می‌بینم برای آزار و اذیت یکدیگر انرژی زیادی را صرف می‌کنند تحملش برای من سخت می‌شود که ببینم هموطنانم از آزار همدیگر لذت می‌برند."

او در آخر می‌گوید: "از روز اولی که به این شهر رسیدم تا همین الان که این گفته‌ها را کنار هم می‌گذارم، نمی‌گویم که تنها و تنها بدی بوده، اما قسمت غالب زندگی‌ام به بدی گذشته است. تنها دلخوشی‌ای که دل مرا نسبت به درست شدن اوضاع گرم می‌کند، عبارتی است که با خط خوش نوشته شده و به دیوار اتاقم نصب کرده‌ام. صبح‌ها چشم‌هایم را رو به این نوشته باز می‌کنم و شب‌ها با دیدن این نوشته چشم‌هایم را می‌بندم: چون می‌گذرد غمی نیست."

پناهجویی، تشدید بی‌اعتمادی و مشکلات زناشویی

Maryam — Fri, 14 Oct 2011 11:59:38 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- این گزارش بخشی از مجموعه خاطرات شفاهی شماری از زنان در دوران پناهجویی‌شان است.آنها در گفت‌وگو با رادیو زمانه درباره مشکلات خود و میزان امنیت و امکاناتی سخن گفته‌اند که در کشورهای مختلف پناهجوپذیر داشته‌اند.

در این گزارش زهره، زن روزنامه‌نگار از تجربیات دوران پناهجویی‌اش برای ما گفته است. زهره و همسرش هر دو خبرنگار هستند. همسر زهره پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸به دلیل فعالیت در ستاد میرحسین موسوی، یکی از نامزدهای ریاست جمهوری، بازداشت و زندانی می‌شود وپس از مدتی با سپردن سند منزل‌شان به عنوان وثیقه، از زندان آزاد می‌شود. او پس از آزادی موقت، به ترکیه مهاجرت می‌کند و پس از یک‌ماه زهره و فرزندشان نیز به او ملحق می‌شوند.

دختر خردسال آنها به دلیل مشکلات پیش آمده برای پدرش، بارها دچار تشنج شده و تحت نظر پزشک است. آنها هم اکنون در ترکیه زندگی می‌کنند و منتظر مراحل انتقال به کشور سوم و آغاز زندگی در کشوری دیگر هستند.

زهره از مهاجرت، مشکلات زندگی در کشور جدید و از درگیری‌های عاطفی، ضربه‌ها و زخم‌های روحی‌اش برای ما می‌گوید: "ما هم مانند بسیاری از ایرانیان، که به دلیل مشکلات امنیتی ایران را ترک کرده‌اند، مجبور به کوچ اجباری از ایران شدیم. من و همسرم هر دو خبرنگار هستیم. من در یک خبرگزاری کار می‌کردم و همسرم در یکی از سایت‌های خبری و شماری از روزنامه‌های تهران. همسرم به دلیل فعالیت‌ در ستاد میرحسین موسوی و یک‌سری از افشاگری‌هایی که داشت، بازداشت شد و به زندان رفت. با اینکه ما سند منزل‌مان را به عنوان وثیقه سپرده بودیم، اما با این حال ماموران اطلاعات بارها به دنبالش آمدند و پس از آن ما به سرعت کارهای‌مان را انجام دادیم و عزم مهاجرت کردیم. همسرم زودتر از ایران خارج شد و پس از یک‌ماه من به همراه دختر دوساله‌ام به ترکیه آمدم. در ابتدا افسردگی و هضم نکردن شرایط امروز برایم وجود داشت. من، کسی بودم که اطرافم پر از آشنا، همکار و فامیل بود، حالا باید در جایی دور از آنها به همراه همسر و دخترم که هنوز شیرخواره بود، به تنهایی زندگی می‌کردم. هم‌چنین پس از رفتن همسرم به سختی اندکی از وسایل منزل‌مان را فروختم و چیزی که نیاز داشتیم را به دشواری همراه خودم تا ترکیه و فرودگاه آنکارا بردم.

این مشکلات بماند؛ اما در کل احساس خوبی ندارم. کسانی که می‌شناختم کمتر با من تماس می‌گیرند و عده‌ای جواب ای‌میل‌هایم را نمی‌دهند. برای من که پدر و مادرم هردو فوت کرده‌اند و سر زدن به مزارشان برای من دلخوشی و تسکینی بود، این روزها دردناک است. از دست دادن این‌ها برای من مهم بود و هست. هنوز پس از گذشت چندین‌ماه نمی‌توانم یادشان را فراموش کنم.

همه این‌ها سخت است، اما با بچه خیلی سخت‌تر است.دخترم به دلیل مشکلات پدرش چندین‌بار دچار تشنج شده است و از یک سال پیش داروهای تشنج مصرف می‌کند. ما هنوز در این شهری که هستیم، نتوانسته‌ایم او را به بیمارستانی که دستگاه نوار مغزی دارد، منتقل کنیم. پس از یک سال باید دوباره چک‌آپ شود و مشخص شود که قرص‌هایش باید تغییر کند یا خیر."

ما کجا احساس امنیت می‌کنیم؟

زهره در ترکیه چندان احساس امنیت نمی‌کند و همین او را آزار می‌دهد. او می‌گوید: "ما دوبار به مشکل برخوردیم تا حدی که من حس می‌کنم در این خانه شبی را نمی‌توانم به تنهایی سر کنم. دوبار برای همسرم مشکل پیش آمد. یک‌بار از پنجره اتاقش قطعه‌ای از یک بلوک سنگی به داخل پرتاب کردند که اگر همسرم زیر پنجره بود و با آن برخورد می‌کرد، قطعاً امروز زنده نبود. اخیراً نیز دو، سه نفری با نقاب و صورت‌های پوشیده، می‌خواستند به اصرار از تراس وارد آشپزخانه شوند که همسرم سریعاً با اسپری فلفل آنها را از خانه دور کرد. این‌ها همه مشکلاتی است که برای ما پیش می‌آید. من که با هزار امید و آرزو به این شهر آمدم و احساس می‌کردم که حداقل اینجا امنیت دارم و استرس بازداشت همسرم را ندارم. به هر حال همه این‌ها قطره‌ای از مشکلاتی است که ما داریم."

زهره عمده مشکلات زنان پناهنده در ترکیه را مشکلات و نیازهای مالی می‌داند. او در مورد سختی‌های مهاجرت می‌گوید: "عمده مشکلات زنان پناهنده در کشوری مانند ترکیه و در دوران پناهندگی، از نگاه زنان دیگری که من می‌شناسم، بیشتر مشکلات و نیازهای مالی است. من خانواده‌هایی را دیده‌ام که سه سال است در ترکیه هستند، پرونده‌شان نیز به مشکل خورده و دیگر خانواده‌های ایرانی به آن‌ها کمک می‌کنند. پس مشکلات مالی در رتبه اول مشکلات خانواده قرار دارد و بخصوص برای زنان ایرانی. بسیاری از زنان ایرانی‌ای که می‌شناسم در این شهر به سختی کار می‌کنند. اگر بتوانند دست و پا شکسته ترکی صحبت کنند، در آرایشگاه‌ها یا عکاسی کار می‌کنند، اما یادگیری زبان ترکی برای همه مقدور نیست، تا بتوانند گلیم‎‌شان را از آب درآورند."

بحران عاطفی و زندگی در مهاجرت

زهره، بهبحران عصبی و خلأ عاطفی میان زوج‌های ایرانی در مهاجرت اشاره و اضافه می‌کند: "اکثر زوج‌های ایرانی، پس از مهاجرت و زندگی در اینجا، به دلایل مختلف با هم درگیر می‌شوند. درگیری عاطفی و درگیری‌های لفظی؛ زیرا هیچکدام قادر به هضم شرایط موجود نیستند تا با آن سازگار شوند و به هر طریقی و پیرامون هر مشکلی با هم بحث و جدل می‌کنند. یکی از این مشکلات، می‌تواند مشکلات مادی و اقتصادی باشد زیرا هزینه‌های اینجا نسبت به هزینه‌های ایران بالاتر است و برای کسی که با دست پر از ایران خارج نشده باشد، واقعاً شرایط زندگی سخت خواهد بود."

دور شدن از خانواده، نیازهای مالی، عدم امنیت، پیدا نکردن دوستان دلخواه و مهم‌تر از همه بلاتکلیفی و سردرگمی از مشکلات مدید پس از مهاجرت است که خواه و ناخواه بر زندگی بسیاری از زنان و مردان مهاجر تاثیر می‌گذارد.

احساس تنهایی، عدم امنیت و نگرانی همواره در زندگی زهره و در دوران پناهجویی‌اش وجود داشته است. برقراری ارتباط در کشور دیگر و با مردمانی ناآشنا برای زهره کمی دشوار است. او از تاثیر فاصله و مهاجرت در رابطه با دوستانش می‌گوید:"مشکلات من بیشتر روحی و عاطفی‌اند. افراد و دوستانی که می‌شناختم، حتی آن‌هایی که رابطه نزدیکی با هم داشتیم، وقتی خبردار می‌شوند که من از ایران خارج شده و پناهنده شده‌ام، نگاه‌شان در مورد من و زندگی‌ام تغییر می‌کند و ارتباطات گذشته‌شان را با من قطع می‌کنند. البته من به آن‌ها حق می‌دهم، شاید به‌خاطر شرایط امروز ایران باشد. به دلیل شرایط ایجاد شده، اکثراً ترس دارند و حوزه و حاشیه امنیتی‌شان را حفظ می‌کنند و اجازه نمی‌دهند کسانی مثل ما (پناهنده های سیاسی) بخواهد موقعیت‌شان را خدشه‌دار کنند. باید به آنها حق داد اگرچه سخت است وقتی با کسی تماس می‌گیری و برایشان ای‌میل می‌فرستی، یا جوابت را نمی‌دهند و یا کم‌محلی می‌کنند. اینجا، جایی است که روحیه انسان واقعاً خرد می‌شود.

از طرف دیگر، نگاه برخی ترک‌ها به ایرانی‌ها خیلی نگاه مثبتی نیست. آذری‌ها و ترک‌زبانانی که از ایران به اینجا می‌آیند راحت‌تر می‌توانند خودشان را با ترک‌های اینجا هماهنگ کنند، اما برقراری ارتباط برای فارسی‌زبانان سخت‌تر خواهد بود. گاهی خوبی‌ها و مهربانی‌هایی نیز از سوی ترک‌ها می‌بینیم که دلگرم کننده است."

مهاجرت و زندگی در ترکیه بر روحیه و شخصیت فرزند زهره نیز بی‌تاثیر نبوده است. زهره نگرانی‌های مادرانه‌اش را این‌چنین شرح می‌دهد: "کودکان اینجا هم‌بازی ندارند. دختر من در تهران به مهدکودک می‌رفت و با کودکان همسایه در ارتباط بود و زمانی که من به سرکار می‌رفتم، دخترم را به همسایه می‌سپردم. اما اینجا جز معدود دوستانی که به ما سر می‌زنند، دوست و هم‌بازی دیگری ندارد. همه دوستان‌مان را خاله و عموهای خودش می‌داند و این مسئله بسیار ناراحت کننده است. چون زمانی که به ترکیه آمده بود، خیلی کوچک و کم‌سن و سال‌تر بود. او خاله‌ها و عموهایش را فراموش کرده است و هیچ تصویری از آنها در ذهنش نمانده است. دوستان‌مان را خاله و عموهای خودش می‌داند و این قضیه بر روحیه‌اش تاثیر گذاشته است. وقتی کسی از دوستان‌مان به کشور دیگری می‌رود، همواره سراغ‌شان را می‌گیرد و دلتنگ آنها می‌شود. همه این مسائل در طولانی‌مدت بر روحیه و شخصیت‌اش تاثیر می‌گذارند. او اخیراً شب‌ها خیلی بی‌قراری می‌کند و من اطمینان دارم که این مسئله هم به دلیل تنهایی‌هایش است زیرا دوستانی که پیشتر می‌شناختیم از اینجا رفته‌اند. ما تنهایی‌مان را با فیس‌بوک پر می‌کنیم، با کار کردن، مطلب نوشتن، مقاله نوشتن و کارهایی از این قبیل، اما بچه‌ها چه گناهی کرده‌اند؟ نزدیک پاییز هم که می‌شود، رفتن به پارک کار درستی نیست. چون هوای اینجا خیلی زود رو به سردی می‌رود و بارندگی زیاد بچه‌ها را خانه‌نشین می‌کند."

دور شدن از خانواده، نیازهای مالی، عدم امنیت، پیدا نکردن دوستان دلخواه و مهم‌تر از همه بلاتکلیفی و سردرگمی از مشکلات مدید پس از مهاجرت است که خواه و ناخواه بر زندگی بسیاری از زنان و مردان مهاجر تاثیر می‌گذارد. بسیاری از پناهجویان پس از انتقال به کشور سوم هم‌چنان با مشکلات و زخم‌های روحی دست و پنجه نرم می‌کنند و تحت نظر مشاوران و روانشناسان قرار می‌گیرند.

چقدر زمان کافی است تا ناآرامی‌و نگرانی‌های ناشی از مهاجرت به دلیل مشکلات امنیتی، فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی ترمیم شود و این زنان و مردان به زندگی عادی برگردند؟

در همین زمینه:

مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

مهاجرت، رویای برابری و نگاه جنسیتی

پی‌نویس:

طرح از مانا نیستانی

مشکلات پناهجویان زن در کشورهای توریستی

Maryam — Thu, 06 Oct 2011 18:45:14 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- این گزارش بخشی از مجموعه خاطرات شفاهی زنان از دوران پناهجویی‌شان است که در گفت‌وگو با رادیو زمانه درباره مشکلات خود و میزان امنیت و امکاناتی سخن گفته‌اند که در کشورهای مختلف پناهجوپذیر داشته‌اند.

در قسمت گذشته زندگی مریم را خواندیم. زنی سی ساله که به همراه دو فرزندش به صورت غیر قانونی از کشور خارج شده و سه سال است که در ترکیه زندگی می‌کند. یک سال پیش دلایل پناهندگی مریم توسط سازمان ملل رد و چند ماه پیش پرونده پناهندگی‌اش به طور کل، توسط سازمان ملل بسته شد.
در این گزارش نگین، زنی ۳۵ ساله که دوسال از زندگی‌اش در ترکیه و در پناهندگی گذشته، از تجربه‌های خود برای ما گفته است.

زنان ایرانی نه تنها در کشور خود بلکه در غربت نیز مورد حمایت قانون و جامعه قرار نمی‌گیرند و باور نمی‌شوند. یکی از دلایل عدم توجه خانواده‌های این زنان به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی آنها می‌تواند کوچک شمردن این فعالیت‌ها از سوی انها باشد. علاوه بر این همواره نگاهی بر جسم و زندگی شخصی این زنان حاکم است که حاکی نابرابری زن و مرد در ایران و کشورهای واسطه مهاجرت است.
نگین یکی از زنانی است که پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۸۸ به دلیل فعالیت سیاسی و حضور در اعتراض‌های خیابانی جان و امنیت خود را در خطر دیده و از ایران به مقصد ترکیه گریخته است.
حمایت عاطفی و مادی یا مدرک طلاق؟

نگین زندگی‌اش را در ترکیه به سختی، بدون سرمایه و هیچگونه حمایتی آغاز کرده است. پس از مدتی نه تنها همسرش به او ملحق نمی‌شود و فرزندانش را به ترکیه نمی‌فرستد، بلکه به جای هرگونه حمایت از او، مدرک طلاق را برای نگین ارسال می‌کند. نگین سختی‌های آغاز زندگی و رابطه با همسرش را این‌چنین تعریف می‌کند: "پس از مشکلی که برای من پیش آمد، همسرم به من گفت تو الان در خطر هستی، از ایران برو و من به همراه بچه‌ها پس از مدتی به ترکیه می‌آییم. پس از رسیدن به ترکیه، هنگامی که به دفتر سازمان ملل معرفی شدم به من گفتند که دوماه بعد برای مصاحبه باید به آنکارا بروی و قبل از آن باید به شهری به نام کوتاهیه معرفی شوی.

من به کوتاهیه رفتم، شهر کوچکی که نمی‌دانستم کجای نقشه قرار گرفته، تا به حال اسمش را هم نشنیده بودم و هیچ آشنایی هم در آن شهر نداشتم. مرکز و خیابان‌های شهر را نیز نمی‌شناختم. پول زیادی همراهم نبود و هم‌چنین زبان ترکی هم نمی‌دانستم. با هر مصیبتی که بود هتلی پیدا کردم و آنجا ماندم. صبح روز بعد به سختی دفتر آسام (اداره واسطه میان مهاجران و سازمان ملل) را پیدا کردم، مسئولان آسام مرا به پلیس معرفی کردند و پلیس به من گفت که باید خانه‌ای بگیری. من گفتم که پول زیادی همراهم نیست، چون از پیش نمی‌دانستم که ممکن است این اتفاق برایم پیش بیاید و آمادگی آمدن را نداشتم. به هر جهت و با هر سختی که بود توانستم خانه‌ای را اجاره کنم.

پس از اجاره منزل با همسرم تماس گرفتم و خواستم که برایم مقداری پول بفرستد. همسرم بعد از معذرت‌خواهی گفت که تو کار سیاسی کرده‌ای و وجود تو ممکن است برای من و بچه‌ها خطرساز شود. من نه خودم به ترکیه می‌آیم و نه بچه‌ها را به آنجا می‌فرستم. شوهرم گفت: آن‌روز که به دنبال جنبش سبز و کارهای سیاسی رفتی باید یادت می‌آمد که متاهل هستی و بچه داری؟

پس از مدتی به جای اینکه برای من هزینه زندگی‌ام را بفرستد، یا خودش بیاید و بچه‌هایم را نزد من بفرستد، برای من مدرک طلاق فرستاد. به هر طریقی هم که خواستم جلوی این اتفاق را بگیرم، دستم به جایی بند نبود، چون از منظر قانونی زنی بودم که پس از کارهای سیاسی ترک منزل کرده است. به همین دلیل به سرعت کارهای طلاق ما انجام شد در حالی که چیزی به من ندادند و هیچ چیزی از زندگی و گذشته‌ام، به من تعلق نگرفت."

پناهندگی و امنیت دورافتاده زنان
نگین به دفتر پلیس ترکیه در شهر سکونت‌اش اعلام می‌کند که زنی تنهاست و این مسئله به شهرداری شهر منتقل می‌شود. او آزارها و نگاه جنسیتی ماموران شهرداری و پلیس و قانون شکنی‌های سازمان ملل را این چنین شرح می‌دهد: "من یک زن تنهای ایرانی بودم و ظاهراً زنان ایرانی در ترکیه مورد توجه هستند. وقتی به شهرداری مراجعه می‌کردم مسئولان پس از این‌که می‌فهمیدند من یک زن تنها هستم، می‌گفتند ما برای رسیدگی به کارها، شب به منزل‌ات می‌آییم و من پس از رسیدن به خانه، تمام شب چراغ‌ها را خاموش می‌کردم، پرده‌ها را می‌کشیدم و در را قفل می‌کردم تا مبادا مسئولان شهرداری برسند. نمی‌توانستم با آنها برخوردی بکنم از آن جهت که من فقط یک زن پناهنده بودم و تمام کارها و مسائل اداری پرونده‌ام به دست این مسئولان بود.

به دفتر پلیس می‌رفتم، به من چشمک می‌زدند و به زبان خودشان می‌گفتند: "Bayan Irani Çok Güzel" یعنی زن ایرانی قشنگ است. من دائماً به مدت چند روز، چراغ‌های خانه را خاموش می‌کردم، پرده‌ها را می‌کشیدم و در تاریکی می‌نشستم تا کسی متوجه تنهایی من در خانه نشود.

خلاصه آن روزها با تنهایی من گذشت. پس از مدتی به سازمان ملل مراجعه کردم. پس از سه مرتبه مصاحبه، مبلغ ۷۰ دلار معادل ۱۰۰ لیر ترکیه را هر ماه برای من فرستادند. بعد از آن دوباره تماس گرفتم و گفتم من با ماهی ۷۰ دلار چطور باید زندگی کنم؟ به من گفتند این مشکل خودت است و به شهرداری شهر مراجعه کن. من هم از خیر مراجعه به شهرداری، به دلایل مشکلاتی که پیشتر اشاره کردم، گذشتم."

هشت ماه بی‌خبری از وضعیت پرونده
نگین دو ماه پس از این تاریخ، باید برای مصاحبه به سازمان ملل مراجعه می‌کرد و دوماه پس از آن نیز برای مصاحبه اصلی.

نگین این‌چنین اضافه می‌کند: "دوماه بعد برای مصاحبه اصلی به دفتر سازمان ملل در آنکارا مراجعه کردم. متاسفانه وکیل من خانمی بود که بارها و بارها توسط سازمان‌های بین‌المللی و حقوق بشری از او شکایت شده بود. به ایشان گفتم من به دلیل اضطراب ناشی از زندگی‌ام به افسردگی و بیماری روحی دچار شده‌ام و قرص مصرف می‌کنم. از وکیل خواهش کردم اجازه بدهد من مطلب را کامل ادا کنم و مرا عصبانی نکند. در آن روز برخورد خوبی با من صورت گرفت و وکیل در حرف‌های من به دنبال تناقض نمی‌گشت، اما هشت ماه از سازمان ملل هیچ خبری نشد.

پس از هشت‌ماه برای مصاحبه مجدد به سازمان ملل رفتم و پس از آن به من گفتند که منتظر باش. وقتی برگشتم، تقریباً از خرداد ماه تا مهر ماه طول کشید. به تمام پرونده‌های آن شهر جواب داده بودند، یا قبولی یا رد. تکلیف همه مشخص بود، به جز من. تنها پرونده من هم‌چنان در دست سازمان ملل بود. درحالی‌که یکی از اصلی‌ترین قوانین سازمان ملل رسیدگی سریع به پرونده زنان تنها و افراد بیمار است. من هم زنی تنها بودم و هم از بیماری افسردگی رنج می‌بردم. اواخر مهرماه با سازمان ملل تماس گرفتم. اگر زبان ترکی نمی‌دانستم گوشی را به رویم قطع می‌کردند چون مترجم فارسی نداشتند. پس از چند روز با قسمت مالی تماس گرفتم و گفتم که مصاحبه مالی نمی‌خواهم فقط برای چند ثانیه به حرف‌های من گوش بدهید. از شرایط پرونده‌ام گفتم و اینکه پس از زمان طولانی از جواب من هیچ خبری نشده است. پس از چند دقیقه به من گفت که جواب قبولی گرفتی و گریه نکن. تحمل این زمان طولانی برای من و دیگر پناهنده‌ها، مانند انتظاری کشنده است."

پناهندگی دردناک است و برای زنان تنها بیشتر
نگین با تاکید بر اینکه در برقراری ارتباط با دیگر ایرانی‌های آن شهر محتاط بوده است، می‌گوید: "به‌ندرت با ایرانی‌های آن شهر معاشرت می‌کردم. بالاخره آنها همه خانواده بودند و من زنی تنها. همان‌طور که می‌دانید من باید مسائل زیادی را رعایت می‌کردم، به این دلیل که هم ایرانی‌هایی که در این شهر بودند با فرهنگ موجود در ایران بزرگ شده و مهاجرت کرده بودند و هم شهری که من در آن زندگی می‌کردم شهری بسیار مذهبی بود. بی اغراق می‌توانم بگویم ۹۰ درصد زنان این شهر محجبه بودند. من باید خیلی از مسائل را رعایت می‌کردم. از طرفی هم به دلیل وضعیت بد مادی اجاره یک خانه به تنهایی برایم مقدور نبود و باید با یک هم‌خانه زندگی می‌کردم."

نگین زندگی‌اش را در ترکیه به سختی، بدون سرمایه و هیچگونه حمایتی آغاز کرده است. پس از مدتی نه تنها همسرش به او ملحق نمی‌شود و فرزندانش را به ترکیه نمی‌فرستد، بلکه به جای هرگونه حمایت از او، مدرک طلاق را برای نگین ارسال می‌کند

نزدیک به دو ماه از انتقال نگین به کشور سوم می‌گذرد. این زن از زندگی و آرامش خود در کانادا این چنین می‌گوید: "سرانجام پس از ۹ ماه که سفارت کانادا پرونده‌ام را پذیرفت، من موفق به ترک ترکیه شدم و به کانادا رسیدم. هر چند اینجا هم مشکلات زندگی خودم را دارم، اما خوشحالم که از این پس در کشوری زندگی خواهم کرد که برای زنان و برای انسانیت ارزش قائلند.

وقتی در ایران زنی از همسرش جدا می‌شود، نزدیک‌ترین افراد به او پیشنهاد رابطه جنسی می‌دهند.

شاید شما هم باور نکنید اما بسیاری از نزدیکان من از ایران، هنگامی که خبر جدایی من را فهمیدند، با من تماس می‌گرفتند و می‌گفتند حالا که جدا شدی و در ترکیه تنها هستی، پس ما بیاییم برای عشق و حال!
با شنیدن این‌ها، حالت انزجار از زنانگی و زن بودن‌ام به من دست می‌داد. می‌دیدم که گویا یک زن وقتی طلاق می‌گیرد، به ملعبه و وسیله بازی برای دیگران تبدیل می‌شود و زنی هم که طلاق گرفته و در ترکیه زندگی می‌کند، حتماً برای همین کار آمده است. من به آن‌ها می‌گفتم جایی که من زندگی می‌کنم، آنتالیا و بودروم نیست که شما فکر می‌کنید. در این شهر کوچک و مذهبی از این‌هایی که شما تصور می‌کنید خبری نیست. من عشق و حال نمی‌کنم بلکه در بدترین شرایط رفاهی زندگی می‌کنم.

هیچکس باور نکرد که من در این مدت در چه شرایطی بودم مگر پناهنده‌هایی که در شهرهای دیگر بودند و من با آنها رابطه داشتم و از نظر عاطفی و روحی از من حمایت می‌کردند. تنها آنها می‌دانستند که من در چه شرایطی هستم و هم‌چنین می‌دانستند شهرهایی که سازمان ملل ما را به آنجا می‌فرستد، شهرهایی تفریحی و توریستی نیست. ما در این شهرها خوش نگذرانده‌ایم و امکانات مالی نداشته‌ایم. هر کدام از ما قلب‌مان به صفحه نارنجی، آبی سایت سازمان ملل بند بود. هر تاریخی که جابه‌جا می‌شد، پنج سال از عمر ماه کم می‌کرد. با یک تماس از سازمان ملل سه روز حال ما بد بود. ما با این شرایط در ترکیه زندگی می‌کردیم. ترکیه تنها برای کسانی جای تفریح و لذت است که برای مدت کوتاهی می‌آیند و برمی‌گردند. کسی که مجبور است مدت طولانی از زندگی‌اش را در ترکیه و در پناهندگی بگذراند، با هزار مشکل روبه‌رو است."

نگین هم‌چنین درباره دیگر مشکلات پناهنده‌ها در ترکیه ‌چنین می‌گوید: "کسی که در ترکیه زندگی می‌کند، باید در زمستان یک سطل پنج، شش کیلویی را پر از ذغال سنگ کند، روشن کند تا از سرما یخ نزند. کسی که در ترکیه زندگی می‌کند باید با موش‌های بزرگی که در خانه‌های قدیمی هستند، دست و پنجه نرم کند. کسی که در ترکیه زندگی می‌کند با نزدیک شدن به پایان تاریخ دفترچه اقامت، اضطراب این را دارد که هر روز باید به دفتر پلیس برود و التماس کند که ۳۰۰ دلار لازم برای پرداخت پول خاک و دریافت دفترچه مجدد اقامت را ندارد. کسی که در ترکیه زندگی می‌کند، در سرما و بیماری، حتی با تب چهل درجه باید به دفتر پلیس برود و مراحل اداری را طی کند تا بتواند به درمانگاهی برود و دارو دریافت کند. به دلیل گران بودن هزینه اتوبوس و تاکسی باید تمام این مسیرهای طولانی را پیاده طی کند. کسی که در ترکیه زندگی می‌کند همه این مشکلات را تجربه کرده است. تعریف زندگی پناهندگی در ترکیه، تعریفی نیست که تورهای توریستی و تفریحی به تصویر می‌کشند."

با افزایش آزارها و تبعیض‌ها، تعقیب‌ها و بازداشت‌ها در شرایط ملتهب ایران نگین آخرین زنی نخواهد بود که به دلیل فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی جان و امنیت خود را در خطر دیده و از ایران مهاجرت کرده است. در طی سال‌ها فعالیت‌سیاسی و اجتماعی زنان در جامعه ایران همواره فعالان سیاسی و اجتماعی زن از ایران به خارج از کشور مهاجرت کرده‌اند و برای رسیدن به سرزمین امن و رویاهای آزادی و برابری به زندگی دردناک در پناهندگی تن داده‌اند. آیا خواسته‌ها و صدای این زنان در پناهندگی شنیده می‌شود؟

در همین زمینه:

مهاجرت، رویای برابری و نگاه جنسیتی

Maryam — Thu, 29 Sep 2011 11:25:34 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- این گزارش بخشی از مجموعه خاطرات شفاهی زنان از دوران پناهجویی‌شان است. آن‌ها در گفت‌وگو با نگارنده این سطرها از مشکلات خود گفته‌اند و هم از میزان امنیت و امکاناتی که در کشورهای مختلف پناهجوپذیر داشته‌اند. امروز بخش نخست این مجموعه را می‌خوانید.

در سال‌های اخیر شاهد موج گسترده مهاجرت از ایران بوده‌ایم؛ ایرانیانی که به دلایل مختلف ازجمله فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و حضور در اقلیت‌های مذهبی، زندگی خود را در معرض خطر می‌بینند و به کشورهای غربی پناهنده می‌شوند. مهاجرت البته مختص ایرانی‌ها نیست و سالانه هزاران انسان، مرزهای جغرافیایی کشورها را طی می‌کنند تا به سرزمینی امن برسند و از حقوق شهروندی برخوردار شوند.

روشن است روش خروج مردان و زنانی که در کشور خود تحت تعقیب و مورد آزار قرار گرفته‌اند، به راحتی سفرهای توریستی به کشورهای دیگر نیست. بسیاری از این زنان و مردان اجازه خروج از کشورشان را ندارند و گاه حتی گذرنامه‌ای نیز برای این کار ندارند.

آن‌ها با گذشتن از مرزهای غیر قانونی و راه‌های دشوار، جان خود را به خطر می‌اندازند، ساعت‌ها پیاده در تاریکی و سکوت می‌دوند، سوار بر اسب از راه‌های سخت می‌گذرند، گاه در اتومبیل‌ها و کشتی‌ها مخفی می‌شوند تا به کشوری دیگر برسند و از امنیت جانی برخوردار شوند. در این میان البته چه بسیار زنان و مردانی که در این راه جان خود را از دست داده‌اند.

براساس ماده چهاردهم منشور جهانی حقوق بشر که به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسیده است، هرکسی حق دارد برای گریز از هرگونه شکنجه و فشار به کشوری دیگر پناهنده شود، اما در جرایم غیر سیاسی یا اموری که مخالف با اصول و هدف‌های ملل متحد باشد نمی‌توان از این حق برخوردار شد.
بسیاری از این مهاجران که با دشواری خود را به کشوری دیگر، برای برخورداری از حداقل امنیت رسانده‌اند، با قوانین سخت سازمان‌های مهاجرت، زمان‌های طولانی برای اخذ مدرک پناهندگی و گاهی جواب منفی سازمان ملل روبه‌رو شده‌اند. به‌طوری که پس از خروج از ایران و با گذشت زمان و رویارویی با دشواری‌ها، رویاهای بسیاری از این مهاجران رنگ می‌بازد و آینده خود را محو و مبهم می‌بینند.

وقتی به خاک ترکیه رسیدیم و در تاریکی جایی روی زمین نشستیم دختر دوساله‌ام ترسید و از هوش رفت، تاثیر آن شب ترس‌آور پس از گذشت سه سال هم‌چنان در رفتار، طرز حرف زدن و روحیه دخترم نمایان است

انسان‌هایی که به عنوان شهروند در کشور خود ایران، امنیت، حقوق شهروندی، آزادی اجتماعی و فردی نداشته‌اند، با همه مشکلات موجود به کشوری دیگر می‌آیند و پس از رسیدن به کشور دوم این‌بار به عنوان پناهجو با مشکلات زیادی ازجمله شرایط زندگی، کمبود امکانات رفاهی، اشتغال و عدم اجازه تحصیل دست به گریبان می‌شوند. در این میان گاه سازمان ملل و اداره‌های مهاجرت دلایل آنان را برای مهاجرت و دریافت پناهندگی کافی نمی‌دانند و مشکلات آنها در کشورشان را جدی نمی‌گیرند.

شمار بسیاری از این مهاجران را زنان تشکیل می‌دهند که به دلیل نابرابری و تبعیض‌های اجتماعی و قانونی مجبور به ترک کشور خود می‌شوند. برخی از این زنان ازجمله هم همجنس‌گرایانی هستند که براساس قانون اسلامی حاکم بر ایران، جان‌شان در خطر است. عده‌ای از این زنان به تنهایی و بدون همسران‌شان و شماری هم همراه با فرزندان‌شان از ایران خارج شده‌اند. به دلیل نگاه جنسیتی حاکم در کشورهای واسط، زنان بیشتر از مردان، آسیب‌پذیر و تحت فشار هستند و وضعیت اسفناکی را تحمل می‌کنند.

این زنان مهاجر نه تنها در وطن خود مورد حمایت قرار نمی‌گیرند، بلکه پس از مهاجرت نیز از هیچگونه حمایتی برخوردار نمی‌شوند و به تنهایی مسئولیت خود و فرزندان‌شان را به دوش می‌کشند و برای به دست آوردن امکانات مناسب برای زندگی مبارزه می‌کنند.

زن مهاجر و گذر از مسیرهای غیر قانونی
یکی از این زنان پناهجو، مریم نام دارد که به همراه دختر چهارساله و پسر ۱۰ ساله‌اش در ترکیه زندگی می‌کند. سه سال از خروج غیر قانونی او و فرزندانش از ایران می‌گذرد. مریم که مسیر غیر قانونی و راه قاچاق را با دختر و پسرش در پاییز ۲۰۰۸ تجربه کرده است، وضعیت این سفر اجباری را چنین شرح می‌دهد: "در آن زمان بچه‌هایم یکی تقریبا دوساله و دیگری هفت‌ساله بود. خروج غیر قانونی و قاچاقی، از راه کوه با دو بچه کوچک خیلی برایم سخت بود. از خطرات راه می‌ترسیدم. می‌ترسیدم با خطرات موجود در راه بچه‌هایم را از دست بدهم. روزی که از ایران حرکت کردم قاچاقچی به من گفت که بیست دقیقه راه تا ترکیه بیشتر نیست و به زودی از مرز گذر خواهی کرد و به ترکیه خواهی رسید، اما راه قاچاق در مهرماه بارانی آن سال برای من یک هفته به طول انجامید.

شرایط در آن روز بارانی که ما از ایران خارج شدیم وحشتناک بود. شیشه دخترم در میان کوه از ساکم افتاده بود، گرسنگی و سرمای بچه‌ها سختی راه را برایم بیشتر می‌کرد. مدام دخترم می‌گفت: مامان سردمه، اما من کاری از دستم برنمی‌آمد. چند روزی را در ایران در یک روستا مانده بودیم، بعد از اینکه پیاده راه افتادیم، در یک لحظه قاچاقچی‌ها دخترم را از دستم گرفتند و از کوه پایین رفتند. توان ادامه راه را با یک بچه در بغل و یک بچه دیگر که دستم را گرفته بود آن‌هم با کوله پشتی سنگین نداشتم. بعد از اینکه بچه را از دستم قاپیدند خیلی ترسیدم. دخترم هم ترسیده بود و جیغ می‌زد. قاچاقچی دستش را در دهان بچه‌ام گذاشته بود تا ساکتش کند. هر صدایی ممکن بود ماموران و نگهبانان مرز را متوجه ما کند. لحظه‌ای احساس کردم که دخترم مرد. دنبال قاچاقچی‌ها می‌دویدم، از کوه‌ها لیز می‌خوردم و به پایین می‌رفتم و دنبال‌شان می‌دویدم تا فقط بتوانم دخترم را از دست آن‌ها بگیرم."

دشواری و اتفاق‌های سخت راه تا آنجا برای مریم و فرزندانش ادامه می‌یابد که دختر کوچک او در نقطه‌ای از مسیر بی‌هوش می‌شود و این مادر سی ساله برای زنده نگهداشتن دخترش تلاش می‌کند. مریم این لحظات ناگوار را چنین تعریف می‌کند: "وقتی به خاک ترکیه رسیدیم و در تاریکی جایی روی زمین نشستیم دختر دوساله‌ام ترسید و از هوش رفت. در بغلم بود که بیهوش شد و دندان‌هایش به هم قفل شدند. دخترم دیگر نه گریه می‌کرد، نه حرف می‌زد و نه چشمانش را باز می‌کرد. بعد از نفس دادن به او و تقلا برای زنده نگهداشتن او، درست بعد از لحظه‌ای که در جلوی چشمانم داشت جانش را از دست می‌داد، دوباره زنده شد. تاثیر آن شب ترس‌آور پس از گذشت سه سال هم‌چنان در رفتار، طرز حرف زدن و روحیه دخترم نمایان است."

زنان مهاجر، تنهایی و مسئولیت فراوان
مریم در ترکیه هیچ آشنا و اقوامی ندارد. او پس از رسیدن به ترکیه همان‌طور که خودش می‌گوید از روزها و هفته‌های اول شروع به کار کرده است تا هزینه کرایه خانه، خوراک و پوشاک فرزندانش را تأمین کند. او درباره دشواری‌های زندگی‌ا‌ش می‌گوید: "پس از اینکه به هر سختی جایی را برای ماندن پیدا کردیم، با وجود دو بچه کوچک مجبور شدم از روزهای اول سر کار بروم. اینجا کار به سختی پیدا می‌شود اما من چون در حرفه خودم مهارت کافی داشتم توانستم خیلی زود پس از ورود به ترکیه شغلی برای تامین هزینه‌های خودم و بچه‌هایم پیدا کنم. از این لحاظ مشکلی نداشتم و توانستم به راحتی کاری را دست و پا کنم.

رویای بسیاری از زنان پناهجو برای دستیابی به آسایش، امنیت و برابری حقوقی به زندگی در پشت درهای بسته دفاتر سازمان ملل و زندگی‌ای به دور از امکانات رفاهی برای خود و فرزندان‌شان منتهی می‌شود

پسرم را در مدرسه‌های ترک پذیرفتند و به مدرسه می‌رفت، اما دخترم را هیچ مهد کودکی با مقدار پولی که من می‌توانستم بپردازم، قبول نمی‌کرد. باید هزینه زیادی را پرداخت می‌کردم که برای من مقدور نبود. مجبور شدم برای ذخیره پولم دخترم را به پناهنده‌هایی که در دفتر پلیس، دفتر یو ان و یا در خیابان با آنها آشنا شده بودم، بسپارم تا هزینه کمتری را پرداخت کنم و بتوانم هم‌زمان به کارم هم برسم. با پول کمی که به پناهنده‌ها برای نگهداری فرزندم می‌دادم، عده‌ای حاضر نبودند از او نگهداری کنند. یکی یک‌ماه دخترم را نگه می‌داشت. دومی دو‌ماه و دیگری پنج‌ماه. او را مدام از این خانه به آن خانه می‌بردم. این مسئله به حدی در روحیه‌اش تاثیر گذاشته بود که حس می‌کردم مرا که مادرش هستم، دیگر نمی‌شناسد. یک سال به همین روال گذشت. روزهایی بود که اگر من یک روزش را کار نمی‌کردم گرسنه می‌ماندیم. بعضی روزها تنها یک نان را تکه تکه می‌کردم و به بچه‌هایم می‌دادم تا گرسنگی آزرده و بیمارشان نکند."

دستمزدی که مریم در ازای کارش دریافت می‌کند، پول کمی است که تنها هزینه کرایه خانه، خوراک و پوشاک فرزندانش را تامین می‌کند و نه بیشتر. ادامه زندگی برای این سه نفر با این روند بسیار سخت‌تر از امروز خواهد بود. این زن سی ساله به همراه دو فرزندش روزهای دشواری را گذرانده است و حالا پس از گذشت بیش از سه سال، سازمان ملل دلایل پناهندگی‌اش را رد کرده و پرونده‌اش را بسته است.

مریم معتقد است سختی‌های زندگی‌اش را فقط زنانی درک می‌کنند که در این شهر به تنهایی زندگی کرده‌اند. او دلیل بسیاری از نارضایتی‌ها، آزارها و برخورد نامناسب اطرافیان را در جنسیت خود می‌داند: "رفتار و برخورد آد‌م‌های این شهر وحشتناک و آزاردهنده است. تحمل نگاه‌های سنگین مردان و زنان به زنی تنها مانند من و حرف‌هایی که گاهی به من می‌گویند واقعا آزاردهنده است، آنقدر که گاهی اشکم را در می‌آورد. در اوایل پسرهای مجرد ایرانی اذیتم می‌کردند. چشمان زیادی پشت‌ام بود که وجودشان آزارم می‌داد و امنیتم را سلب می‌کرد. تحمل این نگاه‌ها و دیدن وقاحت مردانی که به من پیشنهاد دوستی و رابطه‌های جنسی می‌دادند، برای من که با کسی کار و رابطه خاصی نداشتم و فقط سرم به کارم بود و دنبال تامین هزینه‌های زندگی خودم و بچه‌هایم بودم، واقعا سخت بود.علاوه بر محیط بیرون از خانه و در جمع‌های ایرانی اطرافم، در محل کار هم همین وضعیت تا مدت‌ها آزارم می‌داد."

مریم بسیاری از روابطی را که در این شرایط شکل می‌گیرد روابط اجباری می‌نامد؛ نوعی رابطه اجباری با انسان‌هایی که هرروز باید دیدشان و با آن‌ها هم‌کلام شد. او می‌گوید مجبور است این روابط را در جمع دوستان و هم‌چنین در محل کارش تحمل کند.

او در آخر از آزارها و مزاحمت‌هایی می‌گوید که در خیابان با آن‌ها برخورد می‌کند: "وقاحت انسان‌ها در برخورد با زنان تنها، تمام نشدنی است. من مسیر ده دقیقه‌ای از خانه تا محل کارم به را سختی می‌گذرانم. در یک مسیر ده دقیقه‌ای بارها و بارها باید متلک و مزاحمت‌های مردان را تحمل کنم؛ اعم از ایرانی و ترک. اگر به هرکدام نگاهی بیاندازم و جواب‌شان را بدهم کارم تمام است و دیگر رهایم نمی‌کنند. زندگی کردن در شرایط این شهر مانند مردابی است که هرچقدر بیشتر دست و پا بزنید بیشتر در کثافت درونش غرق می‌شوید. هرچقدر در این شرایط بیشتر دست و پا می‌زنم کمتر چیزی نصیبم می‌شود. برخی از انسان‌ها چنان وقیح و از خودراضی هستند که ما را در این شرایط انسان‌های بدبختی می‌پندارند که مجبوریم هرچه می‌گویند انجام دهیم. درست است که امروز من با این مشکلات به این روز افتاده‌ام، اما باز هم شخصیتی دارم."

رویای بسیاری از زنان پناهجو برای دستیابی به آسایش، امنیت و برابری حقوقی به زندگی در پشت درهای بسته دفاتر سازمان ملل و زندگی‌ای به دور از امکانات رفاهی برای خود و فرزندان‌شان منتهی می‌شود. در صورتی که خواست آن‌ها بر اساس قراردادها و ماده‌های بیانیه‌های مختلف سازمان ملل باید رنگ واقعیت به خود می‌گرفت و امکاناتی براساس منشور و بیانیه‌های مدافع حقوق بشر به آن‌ها داده می‌شد.

سرنوشت مریم و دیگر زنان مهاجر با گذشت چند سال از مهاجرت، هم‌چنان در پشت پرده‌های ابهام قرار دارد: آیا آنها روزی به سرزمین امن می‌رسند و از حقوق شهروندی برخوردار می‌شوند؟

زنان، کارگران ارزان

Maryam — Sat, 24 Sep 2011 12:37:31 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- مشارکت در عرصه اقتصادی، یکی از شاخه‌های مشارکت زنان در توسعه‌های اجتماعی است که شامل کار در بیرون از منزل و در چهارچوب مشخص و قراردادهای رسمی می‌شود.

زمینه‌های مشارکت زنان در بازار رسمی کار در کشورهای صنعتی، بعد از تحولات مربوط به جنگ جهانی دوم افزایش یافت. در زمان جنگ جهانی دوم با اعزام مردان به‌عنوان نیروی جنگ به جبهه‌ها، عرصه‌های تولید صنعتی و خدمات به روی زنان گشوده و نیروی اشتغال زنان جایگزین نسبی نیروهای شغلی مردان شد. این موقعیت زنان را به حضور در عرصه‌های شغلی مختلف تشویق کرد. با این حال با بررسی شرایط اقتصادی زنان به عنوان نیرویی که نیمی از جمعیت جامعه را تشکیل می‌دهند، شاهد تبعیض و نابرابری در حوزه کار و پرداخت دستمزد هستیم.

انعطاف‌پذیری و دستمزد کم زنان

در شرایط دشوار و عدم تعدیل وضعیت اقتصادی کشور، شماری از مردان از کار برکنار و زنان ناچار به اشتغال در بخش‌های غیر رسمی می‌شوند. به این ترتیب افزایش انعطاف زنان در انتخاب شغل، اشتغال آنان در بخش‌های غیر رسمی را افزایش می‌دهد.

سمانه موسوی، فعال حقوق زنان معتقد است علاوه بر تبعیض ناشی‌ از عوامل فرهنگی‌، اجتماعی و اقتصادی بر وضعیت اشتغال زنان، طرح‌های سیاسی دولت را نمی‌توان ندیده گرفت. وی در خصوص یکی از طرح‌های اقتصادی دولت در راستای کارمزد بودن زنان به نام طرح "دورکاری" می‌گوید: "دولت اخیراً طرحی را تحت عنوان دورکاری با اولویت زنان به اجرا درآورده است. اگر ارزیابی این طرح را در سطح کاهش خشونت جنسی علیه زنان در محل کار تقلیل دهیم، در واقع به نوعی به جای حل مشکل صورت مسئله را پاک و نوعی دیگر از تبعیض را به زنان تحمیل کرده‌ایم.»

این فعال حقوق زنان طرح دورکاری را چنین تشریح می‌کند: "اولاً به‌طور کلی‌ دورکاری در واقع همان مزدکاری است که در این طرح توسط دولت به طور رسمی‌ اجرا می‌شود و در اولین گام می‌توان گفت حذف مزایا و کاهش دستمزد را به همراه دارد. در حالی‌ که همین حالا هم بخش اعظمی از جامعه از درآمد ناکافی برخوردارند. دوماً این طرح باعث از هم گسستگی و کمرنگ شدن ساختارهای اجتماعی می‌شود که به مرور به ضرر کارگران می‌انجامد. دورکاری همچنین کاهش فرصت‌ها و عدم ارتقای شغلی‌ برای فرد دورکار به‌ویژه زنان را در پی‌ دارد."

محدودیت‌های شغلی برای زنان باعث شده که تقاضا برای یافتن شغل از سوی زنان، بیشتر از عرصه موجود مشاغل برای آنان باشد که این مسئله خود باعث می‌شود کارفرمایان زنانی را برگزینند که خواستار دستمزد کمتری هستند. این پدیده موجب اختلاف بارز میان دستمزد زنان کارگر و مردان کارگر شده است، در نتیجه و با گذشت زمان تمایل زنان برای مشارکت در امور و فعالیت های اقتصادی کاهش یافته است.

سمانه موسوی هم‌چنین تاثیر طرح‌هایی از این قبیل را بر وضعیت اشتغال و فشار بر زنان این‌گونه بیان می‌کند: "علاوه بر این‌ها در خصوص زنان می‌توان به افزایش فشار بر آنها به سبب تداخل کار منزل با شغل اشاره کرد و چون هنوز در فرهنگ مردسالارانه کار منزل وظیفه اصلی‌ زن به شمار می‌رود اینجاست که این تداخل باعث استثمار زن می‌شود. در نهایت مهم‌ترین مشکل این طرح به خانه برگرداندن زنان و گرفتن هویت اجتماعی آنها و احیا یا تقویت فرهنگ مردسالارانه است که آینده روشنی پیش روی جامعه تصویر نمی‌کند. در هر صورت امیدوارم این طرح با چالش‌های جدی از سوی کارشناسان و صاحب‌نظران روبه‌رو شود و با طرح و برنامه‌های موثری جایگزین شود که در مسیر بهبود هرچه بیشتر شرایط اشتغال زنان به عنوانه بخشی از سرمایه‌های اجتماعی گام بردارد."

بخش دیگری از مشکلات زنان شاغل به شرایط ویژه آنها برمی‌گردد. شرایطی همچون بارداری که اغلب موجب تهدید موقعیت شغلی زنان می‌شود و در بیشتر مواقع حتی با احتساب دوران مرخصی و دستمزد پرداخت شده است، بازهم دستمزد زیادی عاید زنان نمی‌شود.

فشار وظایف چندگانه

بازگشت به شغل قبلی، پس از گذراندن مرخصی بعد از زایمان، تنها در مواردی که قراردادهای دائم و یا ایمنی در کار موجود است، برای زنان امکان‌پذیر می‌شود و مادر شدن زنان باعث می‌شود که آنها به کارهایی منعطف، نیمه‌وقت و با دستمزدی پایین‌تر رو آورند که دراین مشاغل ارتقای شغلی نیز برای زنان محدود است.

فیروزه رمضان‌زاده، روزنامه‌نگار، درباره تهدیدات شغلی و معضلات اشتغال زنان، به ویژه مادران شاغل، می‌گوید: "مرداد ماه سال ۸۶، زمانی که شش‌ماهه باردار بودم، به یکی از خبرگزاری‌ها معرفی شدم و شروع به کار کردم. مسئول خبرگزاری، از من قول گرفت که یک ماه پس از زایمان، می‌بایست به سرکار خود برگردم. به عبارتی تنها یک ماه مرخصی پس از زایمان داشتم. البته مسئول خبرگزاری هم که خود در آن زمان باردار بود، مجبور شد تنها ۱۶ روز از مرخصی پس از زایمان بهره ببرد."

شرایطی همچون بارداری اغلب موجب تهدید موقعیت شغلی زنان می‌شود و در بیشتر مواقع حتی با احتساب دوران مرخصی و دستمزد پرداخت شده است، بازهم دستمزد زیادی عاید زنان نمی‌شود

او ادامه می‌دهد: "هیچ‌وقت به ذهنم خطور نمی‌کرد که در آن شرایط مجبور به کار کردن باشم. چرا که خبرنگار در خبرگزاری مجبور به تولید روزانه حداکثر پنج خبر است.پوشش برنامه‌های خبری، رفتن به جلسات کاری مدیران ارشد سازمان میراث فرهنگی و نشست‌های ریاست سازمان هم از وظایف من بود. در ماه‌های پایانی دوران بارداری هم‌چنان درتمامی نشست های خبری و همایش‌های چند روزه در حوزه‌های مختلف شرکت می‌کردم. در این موقعیت پزشک معالجم در مورد شرایط جسمی‌ام نیز هشدار می‌داد. او مرا از رفتن به همایش‌های طولانی مدت منع می‌کرد ولی من مجبور به ادامه کارم بودم.همچنین به رغم نبود ساعت كاری مشخص، همیشه برای پوشش خبری در تمام ساعات شبانه‌روز با تمام شرایط روحی و جسمی ممكن در حالت آماده باش بودم. اگر خستگی و شرایط سنگینی دوران پایانی بارداری را بهانه می‌کردم به طور حتم این موقعیت کاری را از دست می‌دادم."

فیروزه شرایط خود در آن روزها را اینطور توصیف می‌کند: "بعد از پایان ساعت اداری به خانه برمی‌گشتم و مشغول پخت و پز و تهیه شام و نهار روز بعد می‌شدم. روزها گذشت و در شب زایمان مرخصی من شروع شد و بعد از گذشت یک ماه دوباره به محل کارم برگشتم. اگرچه در سه ماه پایانی دوران بارداری امکان پرواز و رفتن به ماموریت‌های استانی را نداشتم اما بعد از سپری شدن این مدت چندین‌بار برای پوشش خبری، مجبور به سفر به شهرهای مختلف شدم. در آن زمان به خاطر شرایط شیردهی، ساعت دو بعد از ظهر به خانه برمی‌گشتم اما پس از گذشت هفت‌ماه از تولد دخترم، به اجبار هر روز صبح او را به یکی از مهد کودک‌های دولتی نزدیک محل کارم می‌سپردم."

فیروزه، با اشاره به دشواری هم‌زمانی خبرنگاری و مادر و همسر بودن می‌گوید: "آن روزها دیگر ساعت دو بعد از ظهر، پایان ساعت کاری‌ام نبود، با وجود برنامه‌های خبری و نشست‌ها و همایش‌های طولانی، زمان کارم طولانی‌تر شده بود. بنابراین من همیشه جزو آخرین مادرانی بودم که زنگ در مهد کودک را می‌زدم و دخترم را از مربیان کمکی شیفت بعد از ظهر تحویل می‌گرفتم .چندماه بعد مدیریت مهد کودک بنا به دلایلی حاضر به نگهداری از دخترم نشد و من هم مجبور به انتخاب مهد کودکی خصوصی با شهریه‌ای دو برابر شدم."

همه این مشکلات در حالی است که فیروزه علاوه بر مسائلی که دامن‌گیر بسیاری از مادران شاغل است، با بازداشت همسرش به دلایل فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی‌اش مواجه شد: "پس از بازداشت همسرم، کارهای بیشتری چون ملاقات، رفتن به زندان و دادگاه و غیره بر دوش من سنگینی می‌کرد.وقتی همکارانم متوجه بازداشت همسرم شدند، آزار و فشارهای روانی در بیرون و داخل محل کار، شرایط را بر من سخت‌تر کرد. آن روزها در کنار سختی و فشار کار، زخم فشارها وتوهین‌های عده‌ای بیشتر مرا می‌آزرد تا اینکه سرانجام بعد از گذشت دوسال و نیم کار سخت و طاقت‌فرسا مجبور به استعفا شدم.

از آن زمان ۱۰ ماه می‌گذرد، که در نهایت همه شرایط سخت آن دوران ما را مجبور به کوچ از کشور کرد."

سهم زنان از اقتصاد جهانی

نیمی از جمعیت جهان را زنان تشکیل می‌دهند، اما تنها دوسوم ساعت‌های کاری جهان متعلق به زنان است، درآمدشان تنها یک دهم از درآمد جهان را تشکیل می‌دهد و ثروت‌شان هم یک‌صدم ثروت جهان است.

در خاورمیانه ۲۸ درصد از نیروی کار را زنان تشکیل می‌دهند که در مقایسه با دیگر کشورهای جهان، نشان‌دهنده نرخ پایین مشارکت زنان در عرصه اقتصاد است. این آمار نشان‌دهنده شرایط سیاسی و فرهنگی حاکم در این منطقه است.

در اکثر کشورهای در حال توسعه زنان ۲۵ درصد بیشتر از مردان کار می‌کنند، اما حقوق آنها ۴۰ درصد کمتر از مردان است. چنین تبعیضی در کشورهای توسعه یافته با شیب کمتری به چشم می‌خورد. به‌عنوان مثال در کشور صنعتی و پیشرفته‌ای چون ژاپن دستمزد زنان در مقابل مردان ۵۱ به ۱۰۰ درصد است که وضعیت اسفناک نابرابری میان زنان و مردان را نشان می‌دهد. بهترین وضعیت در کشورهای توسعه‌یافته با نابرابری ۹۰ به ۱۰۰ درصد در سوئد است. با این مقایسه به این نتیجه می‌رسیم که نابرابری اقتصادی در تمامی جوامع، اعم از توسعه یافته و در حال توسعه وجود دارد.

در ایران امروز نیز، تا حدودی تبعیض جنسیتی در مشاغل کاهش یافته است. اکنون میزان اشتغال زنان و مردان در شغل‌هایی مانند آژانس‌های هواپیمایی و مهمانداری هواپیما برابر است و در شرکت‌های دارویی زنان و مردان به میزان مساوی استخدام می‌شوند، اما هم‌چنان نمی‌توان از نابرابری در پرداخت دستمزدها و اعمال تبعیض بر زنان به دلیل شرایط ویژه‌ای همچون بارداری و مادری چشمپوشی کرد.

پانویس:

آماری که در متن آورده شده، در سال ۱۹۹۴ از سوی سازمان ملل متحد تهیه شده است.

زندگی مجردی، تلنگری به نیازهای اجتماعی

Maryam — Wed, 07 Sep 2011 17:36:28 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- افزایش فشار خانواده بر دختران جوان و محدودسازی دامنه آزادی آن‌ها،ورود دختران به دانشگاه‌ها و اشتغال آن‌ها در سازمان‌ها و شرکت‌های مختلف ازجمله دلایلی است که آن‌ها را به زندگی مجردی سوق می‌دهد.

بر اساس آمارهای به‌دست آمده در سازمان ملی جوانان، سی‌ درصد از دختران جوان در شهرها و استان‌های بزرگ مانند تهران، شیراز، اصفهان، تبریز و مشهد به تنهایی زندگی می‌کنند.

زندگی مجردی برای دختران اغلب از دوران دانشجویی شروع می‌شود. دختری که از سوی دانشگاهی در شهر دیگر پذیرفته می‌شود، باید دوران دانشجویی را دور از خانواده بگذراند.پس از انتقال به شهر دیگر، دانشجویان بلافاصله برای اجاره خانه دست به کار می‌شوند و گاهی با دوستان‌شان به‌طورمشترک خانه‌ای اجاره‌ای را برای زندگی دور از خانواده پیدا می‌کنند. دلیل همه زندگی‌های مجردی اما قبولی دانشگاه در شهرستان‌ها نیست. برخی از دختران شاغل نیز به‌محض دست یافتن به شغلی و در‌آمدی که بتوانند به واسطه آن اجاره خانه را بپردازند، به سرعت دست به کار می‌شوند، به بنگاه‌های معاملاتی مراجعه و واحدی هر چند کوچک را اجاره می‌کنند.

دکتر مصطفی اقلیما، رئیس انجمن علمی مددکاری اجتماعی ایران پیشتر در مورد یکی از دلایل رواج زندگی مجردی چنین گفته است:«یکی از مهم‌ترین علت‌هایی که در این زمینه می‌توان مورد توجه قرار داد این است که سال‌هاست تبلیغ‌هایی که صورت می‌گیرد روی ساختن خانه‌های کوچک است و تمام خانه‌های مهر و سایر ساختمان‌هایی که توسط دولت و نهادهای دولتی ساخته می‌شود ۶۰ - ۵۰ متری هستند. یکی از تبعاتی که چنین سیاست‌های دولتی در پی داشته این است که فضا برای زندگی افراد کم است و علاوه بر این که روی میزان زاد و ولد تاثیرگذار بوده، روی میزان حضور افراد در خانه و تعاملات‌شان با بقیه نیز اثرگذار است. در این خانه‌‌ها فضا کافی نیست و افراد نمی‌توانند آزادانه و آنطور که دلشان می‌خواهد به فعالیت‌های خود بپردازند.»

فاصله فرهنگی نسل‌های متفاوت

در این میان فشار خانواده‌ها نیز بر افزایش تمایل دختران به زندگی مجردی نقش دارد.دختران و پسران در سنین جوانی، می‌خواهند آنطور که خود دوست دارند و به سبکی که خود می‌پسندند زندگی کنند، به سفر بروند، با دوستان‌شان معاشرت کنند، مهمانی و جشن بگیرند و شاد باشند. گاهی هم دل‌شان می‌خواهد تنها باشند و در تنهایی به زندگی‌شان ادامه دهند.

با عمیق شدن شکاف و فاصله فرهنگی در میان نسل‌های متفاوت در یک خانواده، تمایل جوانان به زندگی مجردی و در پی آن نگرانی خانواده‌ها افزایش می‌یابد. پس از شروع زندگی مجردی، مادران فرزندان‌شان را از خود دور می‌بینند و با تصور این‌که همه نکته‌هایی که در این سال‎ها به فرزندان‌شان آموخته‌اند، به باد رفته است، غصه می‌خورند.

سمیرا ۲۶ ساله است. او پنج‌سال پیش در ۲۱ سالگی، به مدت دوسال زندگی مجردی را تجربه کرده است. این دختر جوان دلیل تصمیم خود برای زندگی مجردی را چنین بیان می‌کند: «من خیلی زود وارد بازار کار شدم، چون همیشه فکر می‌کردم که استقلال مالی صرفاً به معنای نیاز مالی نیست. معتقد بودم وقتی شخصی استقلال مالی دارد، استقلال فکر و عملکرد نیز دارد و در خیلی از موقعیت‌ها می‌تواند به صورت مستقل عمل کند. من شرایط نرمالی داشتم اما افکارم متفاوت بودند.از نظر دیدگاه و افکار با برادرم بسیار فاصله داشتیم. همدیگر را درک نمی‌کردیم و سعی می‌کردیم در دنیاهای خود ساخته خودمان زندگی کنیم. پس از مدتی به این نتیجه رسیدم که می‌توانم تنها زندگی کنم و این اتفاق هم برای من و هم برای دیگر اعضای خانواده بهتر است.»

بر اساس آمارهای به‌دست آمده در سازمان ملی جوانان، سی‌ درصد از دختران جوان در شهرها و استان‌های بزرگ مانند تهران، شیراز، اصفهان، تبریز و مشهد به تنهایی زندگی می‌کنند

سمیرا اضافه می‌کند که مادرش ابتدا با تصمیم او مخالف بوده و گفته بوده است که هیچ کمکی به او نمی‌کند. سمیرا هم‌چنین با مخالفت برادرش که او را «برادری متعصب» می‌نامد، روبه‌رو بوده است.

او درباره مشکلاتی که در این مسیر داشته است، می‌گوید: «زمانی که به عنوان دختر مجرد و با دو میلیون تومان، دنبال خانه می‌گشتم و به مشاوره‌های املاک سر می‌زدم، همیشه خودم را دانشجو معرفی می‌کردم زیرا اگر می‌گفتم که درسم تمام شده و می‌خواهم به تنهایی زندگی کنم مشکلات زیادی برایم پیش می‌آمد. هنگامی که تصمیم به زندگی مجردی گرفتم، می‌دانستم که محدود‌تر خواهم شد. در منزل خودمان برای بیرون رفتن، ساعت و زمان مشخص و محدودی نداشتم، دوستانم به منزل‌مان می‌آمدند و مشکلی نبود، اما آزادی‌های من در زندگی مجردی محدودتر شده بود، زیرا می‌خواستم طوری زندگی کنم که برچسب‌های متفاوت به من نچسبانند... با همه سختی‌ها اما حس خوبی به این زندگی داشتم. البته در خانه پدر و مادرم بی‌دغدغه‌تر زندگی می‌کردم. به این مسائل فکر نمی‌کردم که: امروز قبض آب چقدر آمده؟ قبض برق را کی باید بپردازم؟ پول گاز چقدر آمده؟ قبض تلفن چطور؟ در آنجا به کرایه خانه و خرج خورد و خوراک هم فکر نمی‌کردم. در خانه مادر و پدر معنای صرفه‌جویی را نمی‌دانستم و راحت خرج می‌کردم، اما وقتی در خانه خودم زندگی می‌کردم باید آمار خرج و حساب و کتاب همه‌چیز را در نظر می‌گرفتم.»

سمیرا می‌گوید که اگر دوباره به همان روزها برگردد، باز همان تصمیم را می‌گیرد و تنها زندگی می‌کند. وی هم‌چنین می‌گوید که این روزها نیز به زندگی مجردی فکر می‌کند و در حال جست‌وجوی خانه‌ای با شرایط بهتر از پیش است.

زندگی مجردی و استقلال دختران جوان

زندگی مجردی میزان استقلال دختران را افزایش می‌دهد. زمانی که دختری به امرار معاش و مدیریت درآمد خود بپردازد، با مسائل و مشکلات موجود در جامعه دست و پنجه نرم می‌کند، با تکیه بر توانایی‌های خود سعی می‌کند تا مشکلاتش را رفع کند و تجربه‌های زیادی را به دست می‌آورد. هنگامی که از خانواده فاصله می‌گیرد، وابستگی‌های خانوادگی‌اش کاهش می‌یابد و می‌آموزد که روی پای خودش بایستد.

دختران جوان، زمانی که به خواست خود زندگی مستقلی را تشکیل می‌دهند، دیگر برای فرار از فشار خانوادگی و دور شدن از محیط خانه دست به ازدواج‌های زودهنگام نمی‌زنند و ازدواج این دختران با بررسی تمام جوانب، میل و شناخت کامل صورت می‌گیرد. با افزایش این شیوه زندگی، برخی جامعه‌شناسان می‌گویند که آمار ازدواج کاهش یافته است، زیرا ۷۰ درصد از دخترانی که مجرد زندگی می‌کنند هرگز ازدواج نمی‌کنند. با این وجود آمار طلاق هم کاهش پیدا خواهد کرد که یکی از پیامدهای مثبت این نوع زندگی در میان جوانان است.

بر اساس تحقیقات سازمان ملی جوانان که سال گذشته روی ازدواج پسران و دختران در گروه سنی ۱۵ تا ۱۹ و ۲۰ تا ۲۴ سال انجام شده، ازدواج دختران در دو دهه اخیر کاهش یافته و آمار تجرد قطعی بالا رفته است. اگر این روند تا پنج‌سال آینده، تا سال ۱۳۹۵ ادامه پیدا کند، نسبت فاصله سنی دختران و پسران مجرد در ازدواج به هم نزدیک می‌شود.

هانیه هربار که به ایران برمی‌گردد، وقتی سفرش به پنج یا شش‌ماه می‌رسد، حس می‌کند که دلش می‌خواهد به زندگی مجردی‌اش برگردد؛ به جایی که آرامش خاطر دارد و مجبور به هم‌پا بودن با جمعی خانواده نیست

با وجود پیامدهای مثبت زندگی مجردی در جامعه اما، هنوز این شکل زندگی جوانان در خانواده‌های ایرانی جا نیفتاده است و هنوز با زندگی مجردی فرزندان‌شان مخالفت می‌کنند. برخی از کارشناسان، مسئولان و مدیران اجتماعی این نوع زندگی را «پدیده‌ای تلخ» می‌نامند که باعث افزایش سن ازدواج و اختلاف نظر میان خانواده‌ها و فرزندان‌شان می‌شود. هم‌چنین مذهبی‌ها این نوع زندگی را «نوع انحرافی» می‌نامند. شروع این نوع زندگی ممکن است برای خود جوانان نیز مشکلاتی مانند تغییرات روحی، تغییرات سبک زندگی و نگرانی از موقعیت اجتماعی را پدید آورد.

تنهایی، دلتنگی و ترس

هانیه ۲۷ ساله است. او هفت‌سال پیش برای ادامه تحصیل از ایران خارج شده است. او از فشارهایی که در شش‌ماه اول مهاجرت متحمل شده است و همچنین از احساس تنهایی، دلتنگی و ترس از برخورد با محیط و انسان‌های جدید می‌گوید.

هانیه دلیل این ترس را این چنین بیان می‌کند: «شاید این ترس به دلیل شرایطی بود که من در ایران داشته‌ام. حس می‌کنم ترسو بزرگ شده‌ام. در ایران به تنهایی هیچ جایی نمی‌رفتم. علاوه بر این ترس در بیشتر مواقع حسی به همراه من است، این‌که شاید تصمیم اشتباهی گرفته باشم و به اشتباه از ایران خارج شده‌ام و بهترین روزهای عمرم را با سختی و دلتنگی به خود و خانواده‌ام تحمیل کرده‌ام. این حس زمانی تشدید می‌شود که بعد از زمانی طولانی به ایران برمی‌گردم و می‌بینم که پدر و مادرم تغییر کرده‌اند و پیر شده‌اند.»

این دختر دانشجو در مورد وضعیت اقتصادی خود در زندگی مجردی ‌چنین ادامه می‌دهد: «خوشبختانه من مشکل اقتصادی نداشتم و پدرم از من حمایت می‌کرد، اما اوایل که بلد نبودم تا هزینه‌ها را با میزان پولم هماهنگ و کنترل کنم گاهی وقت‌ها پولم زودتر از آخر ماه تمام می‌شد و در اواخر ماه به بی‌پولی برمی‌خوردم، اما با خودم می‌گفتم که من در این خانواده تنها نیستم و خواهر و برادرهای دیگرم هم هستند که به پول نیاز دارند. به همین دلیل به خودم اجازه نمی‌دادم که بیشتر از میزان بودجه‌ای که برایم می‌فرستاند از والدینم تقاضا کنم. با گذشت چندوقت یاد گرفتم که چطور کنترل کنم که پولم تا آخر ماه تمام نشود.»

هانیه تاثیر این نوع زندگی در خارج از کشور را این‌طور بیان می‌کند: «با تمام سختی‌ها، تنهایی‌ها و دلتنگی‌هایش تجربه خوبی است. البته آسیب‌هایی در سه یا چهار سال اول زندگی مجردی از اطرافیان به من می‌رسید، زیرا به محیطی رسیده بودم که اطرافیانم افرادی نبودند که شبیه به من، از یک طبقه اجتماعی و از یک فرهنگ باشند. انسان‌هایی که با آن‌ها برخورد داشتم، هیچکدام شبیه من نبودند؛ چه دوست‌های ایرانی و چه خارجی. این مسئله باعث می‌شد که یاد بگیرم تا چه حد به انسان‌ها نزدیک شوم و با آن‌ها با مسالمت رفتار کنم، همین مسئله باعث شد من خیلی اجتماعی‌تر شوم.»

هانیه هربار که به ایران برمی‌گردد، وقتی سفرش به پنج یا شش‌ماه می‌رسد، حس می‌کند که دلش می‌خواهد به زندگی مجردی‌اش برگردد؛ به جایی که آرامش خاطر دارد و همه کارهایش مانند تماشای تلویزیون، صرف غذا، بیرون رفتن و ... را به تنهایی انجام می‌دهد و مجبور به هم‌پا بودن با جمعی خانواده نیست.

امروزه زندگی مستقل دختران جوان در خانه‌های مجردی، پدیده‌ای روبه گسترش است. چه این نوع زندگی را تحث تاثیر فرهنگ غربی وچه برآمده از حس مسئولیت‌پذیری و استقلال جوانان بدانیم، تا امروز هیچ دیدگاه سلبی و منفی‌ای نیز نتوانسته است از گسترش آن جلوگیری کند.

کمپین یک میلیون امضا؛ پنج سال تلاش برای برابری

Maryam — Fri, 02 Sep 2011 08:48:26 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی- با گذشت صدسال از اولین حرکات جنبش زنان، هم‌چنان شاهد قوانین تبعیض‌آمیز و نابرابر در قانون اساسی ایران هستیم و دست نیافتن به برابری جنسیتی در طی این سال‌ها نشان از دشواری‌هایی دارد که در دوره‌های تاریخی مختلف در مقابل جنبش زنان قرار می‌گرفته است.

در مسیر ممتد حرکت جنبش زنان برای احقاق حقوق برابر، می‌توان «کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین نا برابر» را یکی از تاثیرگذارترین حرکت‌ها در جنبش زنان دانست.

کمپین یک میلیون امضا حرکتی مسالمت‌آمیز و مطالبه‌محور است که از پنجم شهریور ۱۳۸۵ توسط عده‌ای از فعالان زن و مرد فعالیت خود را آغاز کرده است و با گذشت پنج‌سال با وجود دشواری‌ها و هزینه‌های زیاد به راه خود ادامه می‌دهد.

قانون ازدواج شامل مهریه، تمکین، نفقه، اشتغال و انتخاب اقامتگاه؛ قانون طلاق،چندهمسری، حق حضانت و قوانینی همچون سن مسئولیت کیفری، تابعیت، دیه و ارث و قوانینی که از قتل‌های ناموسی حمایت می‌کند، شهادت دادن و هم چنین اصل ۱۱۵ قانون اساسی که رئیس‌جمهور را از میان رجال سیاسی انتخاب می‌کند، قوانین تبعیض‌آمیز موجود در قانون اساسی ایران هستند که زنان را به دلیل جنسیت‌شان تحت تبعیض قرار می‌دهند. این کمپین خواستار جمع‌آوری یک میلیون امضا برای تغییر این قوانین تبعیض‌آمیز است.

تا پیش از شکل‌گیری کمپین یک میلیون امضا، در میان فعالان زنان بیشتر نام حقوقدانان، وکلا، زنان و مردان تحصیلکرده به چشم می‌خورد، اما روش جمع‌آوری امضا مبنایی برای مشارکت جمعی با شهروندان عادی برای تغییرات مثبت اجتماعی و رفع تبعیض‌ها بود.

تغییر برای برابری

زنان و مردان فعال کمیپن به صورت فردی برای اقناع زنان و آگاهی آنان از حقوق خود تلاش می‌کردند. به صورت چهره به چهره در هر نقطه از شهر به گفت‌وگو با مردم می‌پرداختند و آنان را به چنین مسائلی ترغیب می‌کردند. با گذشت زمان، علاقه‌مندان و فعالان حوزه زنان افزایش یافتند و صحبت از قوانین تبعیض‌آمیز و تغییر این قوانین شکل وسیع‌تر و عمومی‌تری به خود گرفت که در نهایت رسانه‌ها را نیز به پی‌گیری مسائل مربوط به کمپین یک میلیون امضا فرا می‌خواند.

با گفت‌وگوی چهره به چهره در جامعه و برای از بین بردن ساختار نادرست، می‌توان این باور را در زنان و مردان تقویت کرد که آزادی و برابری زن و مرد تنها به سود زنان نیست و بر زندگی مردان نیز تاثیر می‌گذارد.

حمیده نظامی از فعالان کمپین یک میلیون امضا، شرایط و روند کنونی آنرا چنین شرح می‌دهد:«دو نگاه اصلی در بین فعالان کمپین وجود داشت. کسانی که جمع‌آوری امضا را هدف اصلی قرار داده بودند و عده‌ای که جمع‌آوری امضا را یکی از مهم‌ترین و نه اصلی‌ترین هدف می‌دانستند. دسته دوم مهم‌ترین هدف کمپین را اهدف‌هایی مانند آگاه‌سازی مردم، عمومی‌سازی مطالبات کمپین و توانمند‌سازی زنان قرار داده‌اند بودند. قطعاً راهکارهای ادامه راه برای این دو طیف از فعالان کمپین متفاوت است و طبیعی است کسانی که هدف اصلی را جمع‌آوری امضا قرار داده بودند، در شرایط فعلی نگاهی متفاوت از نگاه کسانی داشته باشند که هدف اصلی را مواردی مانند عمومی کردن مطالبات کمپین، آگاه‌سازی مردم و توانمند‌سازی می‌دانستند. همچنین عملکرد این دو طیف و نگاه‌شان به وضعیت فعلی کمپین متفاوت است. من فکر می‌کنم طیف دوم اگرچه فضای رسانه‌ای به دلیل فشار امنیتی حول محور فعالیت‌هایشان شکل نمی‌گیرد، هم‌چنان به‌طور پیوسته به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد.»

به عقیده خانم نظامی بعد از انتخابات ۸۸ فشار امنیتی بر فعالان مدنی و سیاسی افزایش یافت و فعالیت‌های مدنی که از قبل شروع به کار کرده بودند اکنون در حال بازخوانی، باز‌تعریف خود و فعالیت‌های‌شان هستند. کمپین هم یکی از آن حرکت‌ها و فعالیت‌هاست.

اگرچه نقطه شروع کمپین در تهران بود، اما پس از چندی گروه‌ها و افراد زیادی در شهرها و کشورهای مختلف با توجه به شرایط محیطی و اجتماعی خود به فعالیت در راستای تحقق اهداف کمپین پرداختند. در داخل ایران فعالان مدنی فعالیت در مسیر اهداف کمپین را در بسیاری از شهرها ازجمله مشهد، اراک، اصفهان، یزد، کرمانشاه، آذربایجان، آمل، کرج،ساریو ... آغاز کردند. در خارج از ایران نیز در کشورهای آلمان، آمریکا، استرالیا، سوئد، فرانسه، کویت، ایتالیا، نروژ و .. فعالیت‌هایی در جهت تحقق اهداف کمپین شکل گرفته بود.

با نگاه به تغییرات برخی از قوانین تبعیض‌آمیز، آن‌هم پس از شکل‌گیری کمپین یک میلیون امضا و در طی این پنج‌سال درمی‌یابیم که آگاهی و مطالبه در این راه دستاوردهای مفیدی به همراه داشته است. هم‌چنین می‌بینیم که فعالان کمپین در حوزه قانون با سختی و در وضعیت دشوار به تغییرات مفید هرچند کوچک دست یافته‌اند و این راهی که با وجود کمبودها و کاستی‌ها ادامه دارد، شروع تغییراتی عظیم در قانون اساسی و در مسیر برابری را نوید می‌دهد.

حمیده نظامی که در حال حاضر در آلمان زندگی می‌کند درباره عملکرد و دستاوردهای کمپین یک میلیون امضا در طی پنج‌سال گذشته چنین می‌گوید: «اگر بخواهیم به صورت عینی درباره قوانینی که کمپین به‌دنبال تغییر آن‌ها بوده، صحبت کنیم، باید بگویم که تا کنون دو مورد ارث و دیه که از مطالبات ده‌گانه کمپین هستند، با توجه به فشارهایی که فعالان زنان و فعالان کمپین در این سال‌ها به قانونگذاران و مجریان قانون داشتند، تغییر کرده‌اند. این تغییرات ولو جزئی نشان‌دهنده تاثیر‌گذار بودن کنش اجتماعی و فعالیت‌های جنبش زنان و کمپین است. ما همچنین شاهد تغییر مواردی نیز در لایحه حمایت از خانواده بودیم . فشار از سوی فعالان زنان و کنشگران مدنی بود که باعث شد لایحه در طی سال‌ها در مجلس مطرح و به بحث گذاشته شود و برخی از مواردش تغییر کند، اما این تغییرات از طرف قانونگذار به شکلی بود که سعی می‌کرد شیوه‌ای که در قانونگذاری در پیش گرفته که نوعی روح مردسالار را به همراه دارد، در لایحه مطرح کند.»

رنج‌ها، دشواری‌ها و هزینه‌های کمپین

در طول پنج سال فعالیت کمپین یک میلیون امضا زنان و مردانی که در این حرکت مدنی فعالیت می‌‌کردند، هزینه‌های زیادی را نیز متحمل شدند. زنان و مردان بسیاری بازداشت، زندانی و ممنوع‌الفعالیت شده‌اند وعده‌ای نیز به اجبار مهاجرت کرده‌اند.

خانم نظامی،در مورد هزینه‌هایی که فعالان کمپین یک میلیون امضا تا به امروز متحمل شده‌اند، می‌گوید:«آمار تقریباً دقیقی که در مورد هزینه‌های کمپین می‌توان ارائه داد، بدین‌گونه است: حدود ۵۲ نفر تا به امروز به‌خاطر فعالیت‌های‌شان در کمپین بازجویی شده‌اند، زندانی شده‌اند و مورد فشارهای امنیتی قرار گرفته‌اند. عده ای از فعالان نیز به دلیل فعالیت‌های‌شان در کمپین ممنوع الخروج شده‌اند. آن‌ها در حیطه شغل‌شان نیز تحت فشار قرار گرفته‌اند و اخراج شده‌اند. در حال حاضر نیز برخی اعضای کمپین از جمله عالیه اقدام دوست، محبوبه کرمی و مریم بیدگلی که از فعالان قم است، بازداشت شده‌اند و در حال گذراندن دوران حبس خود در زندان هستند. متاسفانه هزینه‌هایی که فعالان کمپین در این مدت متحمل شده‌اند، هزینه‌های کمی نبوده است، اما هم‌چنان امیدوارند که با ادامه دادن فعالیت‌های‌شان تاثیرگذار باشند.»

او هم‌چنین تاکید می‌کند: «هدف اصلی کمپین از نظر من و افرادی که مانند من فکر می‌کنند جمع‌آوری امضا نیست، هدف اصلی آگاه‌سازی مردم و توامندسازی زنان بوده است تا زنان بتوانند خواسته‌های خودشان را در جامعه مطرح کنند و در تغییر آنها تاثیرگذار باشند.»

با همه موانع و چالش‌هایی که در این پنج سال پیش روی فعالان حقوق زنان وجود داشته است، حرکت‌هایی همچون کمپین یک میلیون امضا و تلاش‌ها ، دغدغه‌ها، حساسیت‌ها و مطالبات فعالان حقوق زنان توانسته راهی را برای تغییر قوانین بگشاید و لزوم تدوین قوانین برابر را به قانونگذاران گوشزد کند.

همنشینی ممنوع دختران و پسران دانشجو

Maryam — Thu, 25 Aug 2011 14:47:28 +0000

مهسا صارمی

مهسا صارمی-پس از پیروزی انقلاب ۵۷، با اسلامی شدن قوانین و اجباری شدن حجاب، شکل و پوشش دانشجویان در دانشگاه‌ها تغییر کرد، اما دختران و پسران ازهم جدا نشدند. اگرچه طرح جداسازی جنسیتی مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی بود، اما در زمان انقلاب فرهنگی قانونی برای جدا کردن پسرها و دخترها در دانشگاه‌ها تصویب نشد.

طرح جداسازی جنسیتی در دانشگاه‌های کشور که از زمان دولت نهم و دهم در اهداف دولت ومجلس قرار گرفته بود،از اوایل سال ۹۰ به‌طور جدی در وزارت علوم و در میان نمایندگان مجلس مطرحو رسانه‌ای شد. تا به امروز مسئولان برخی از دانشگاه‌های معتبر نیز اعلام کرده‌اند که دستورالعمل وزارت علوم را برای تفکیک دانشجویان دختر و پسر اجرا خواهند کرد و از اجرای این طرح از سال تحصیلی ۹۰-۹۱ در دانشگاه‌هایی نظیر دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه امیرکبیر، دانشگاه شهید چمران و چند دانشگاه دیگر خبر داده‌اند.

جریانی که در حال پیاده شدن است برنامه‌ای بدون دیدگاه مدیریتی است و صرفاً از روی علایق و سلایق شخصی عده‌ای پیاده شده است و می‌توان پیش‌بینی کرد که عده‌ای از مدیران برای گرفتن امتیاز مثبت از نیروهای تندروی مذهبی این کار را انجام می‌دهند

دکتر رضا روستا آزاد، رئیس دانشگاه صنعتی شریف در گفت وگو با خبرگزاری مهر در تیرماه ۹۰ از شوک وارد شده به دانشجویان هنگامی که از محیط دبیرستان به دانشگاه وارد می‌شوند، گفته و یادآور شده است که به منظورعادی‌سازی محیط دانشگاه، با توجه به میزان جمعیت دختران و پسران و فضای دانشگاه، دانشجویان سال اول از این پس در کلاس‌های جداگانه می‌نشینند.

دکتر علیرضا رهایی، رئیس دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز با اشاره به طرح جداسازی جنسیتی در دانشگاه‌ها به خبرگزاری مهر گفته است:«چارچوبی که وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در این زمینه تعیین کرده است در دانشگاه‌ها مطرح و هماهنگی‌های آن نیز در دستور کار قرار دارد تا زمانی که این طرح در حد وسیع اجرایی می‌شود مشکلی وجود نداشته باشد.»

همچنین احمد اکبری، رئیس دانشگاه سیستان و بلوچستان، در گفت و گو با خبرگزاری مهر، در تیرماه سال جاری در پیوند با آخرین وضعیت اجرا شدن طرح جداسازی جنسیتی تاکید کرده است که «تفکیک جنسیتی» در «برخی کلاس‌ها» و در «برخی رشته‌های الهیات و کلاس‌های معارف» در حال اجراست.

آتش و پنبه را کنار هم می‌نشانند!

در پی اجرایی شدن طرح جداسازی جنسیتی و دخترانه و پسرانه کردن کلاس‌های دانشگاهی، برخی این طرح را توهین به دانشجویان خوانده‌اند. برخی نیز نظری مخالف با این گروه دارند و جداسازی جنسیتی در دانشگاه‌های کشور را در ادامه طرح«عفاف و حجاب» می‌دانند و بر اسلامی کردن دانشگاه‌ها اصرار دارند.

به گزارش خبرآلاین، سید احمد خاتمی چندی پیش در مراسم نیمه شعبان در میان نمازگزاران قم چنین عنوان کرد: «تفکیک جنسیتی با دین سازگارتر است یا این‌که دختران یک طرف بشنیند و پسران یک طرف، بنده با عقل خودم و با ۴۰ سال تحصیل در علوم دینی این را همراه با دین نمی‌بینم، مراجع بزرگوار ناراحتند.»

این عضو مجلس خبرگان رهبری، مختلط بودن کلاس‌های دانشجویان را اشاعه فرهنگ غربی دانسته است و می‌گوید:«ما از ابتدا، دبستان، راهنمایی و دبیرستان دخترانه و پسرانه داشتیم که این خوب است اما تا می‌رسند به دانشگاه پنبه و آتش را کنار هم می‌نشانند، شما چه فلسفه‌ای می‌توانید برای این موضوع پیدا کنید جز فرهنگ غرب تحلیل دیگری دارد. برخی‌می‌گویند اگر دختر و پسر را در کلاس هم جدا کنیم در بیرون با هم خواهند بود. این چه حرفی است که برخی می‌گویند؟ اگر کاری کنیم که حداقل یک ساعت معصیت نشود، بهتر نیست؟! ایده‌آل این است که به سمت دانشگاه‌های دخترانه و پسرانه برویم، ایده ارزشمندی است و شدنی نیز هست.»

طرفداران اجرای طرح جداسازی جنسیتی، «ضرورت اسلامی کردن دانشگاه‌ها»، «اجرای مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی» و «بهتر شدن بازده درس‌های دانشگاهی» را سه دلیل اصلی خود برای موافقت با این طرح می‌دانند.

مهسا امیدوار، دانشجوی زبان و ادبیات عرب دانشگاه تهران، درباره طرح جداسازی جنسیتی می‌گوید:«هر ماه که از دانشگاه تهران و از در دانشکده به سمت داخل می‌رویم تومارها و بیانیه‌هایی را می‌بینیم که مشخص نیست به کدام گروه و تشکل وابسته است، اما با امضاهای دانشجویان پوشیده شده است؛ به‌طوری که می‌خواهند نامه‌ها را عمومی جلوه دهند. این مسئله تأثر برخی دانشجویان را برمی‌انگیزد. بیانیه‌هایی ازجمله اعتراض به حجاب دانشجویان، اختلاط دانشجویان و اکنون در تایید طرح تفکیک جنسیتی. در حال حاضر می‌توان پرسید، به فرض اگر در کلاس‌های دانشگاه این طرح به اجرا برسد و با موفقیت نیز اجرا شود، آیا پیاده کردن این طرح در تمامی رابطه‌ها میان دانشجویان، در دفتر آموزش دانشکده، در حیاط دانشکده و در دفتر استاد واقعاً امکان‌پذیر است؟ این طرح تا چه حد عملی است و اصلاً تا چه حد قرار است پیش برود؟»

مهسا هم‌چنین در مورد تاثیر اجرای این طرح بر دانشجویان اضافه می‌کند:«جداسازی جنسیتی در دانشگاه توهین به دانشجو و جامعه دانشگاهی است. این طرح را علمایی مانند جوادی آملی، مکارم شیرازی و سبحانی تاکیدی بر موازین اسلامی می‌دانند اما به نظر من به شدت نگاه جنسی بین دانشجویان و انزجار جوانان و دانشجویان از دین اسلام دامن می‌زند.»

طرح جداسازی جنسیتی توهین به دانشجو است

سعدالله نصیری، عضو کمیسیون آموزش مجلس یکی از مخالفان این طرح است. به گزارش خبرآنلاین در بهمن ۸۹ او با بیان این‌که انجام جداسازی جنسیتی در دانشگاه ها امکان‌پذیر نیست، می‌گوید: «ما نمی‌توانیم این بحث‌ها را در شرایطی که مشکلاتی همچون کمبود اعضای هیئت علمی در دانشگاه‌ها و مشکلاتی از این قبیل داریم مطرح کنیم. با توجه به زیرساخت‌های دانشگاهی کشور و سطح بالای شعور و فرهنگ ایرانی ـ‌اسلامی در بین دانشجویان احساس می‌کنم که بحث‌هایی در این رابطه صحیح نیست و امکان‌پذیر هم نیست چرا که نگاه‌های برون‌گرای فرهنگی همچون همین طرح تفکیک جنسیتی بیشتر توهین به دانشگاهیان کشور است.»

به فرض اگر در کلاس‌های دانشگاه این طرح به اجرا برسد و با موفقیت نیز اجرا شود، آیا پیاده کردن این طرح در تمامی رابطه‌ها میان دانشجویان، در دفتر آموزش دانشکده، در حیاط دانشکده و در دفتر استاد واقعاً امکان‌پذیر است؟ این طرح تا چه حد عملی است و اصلاً تا چه حد قرار است پیش برود؟

وی همچنین می‌افزاید:«طرحی که در دهه ۶۰ توسط شورای عالی انقلاب به تصویب رسیده، با توجه به تغییرات با شتابی که در حوزه علم و دانش ظرف بیست و چند سال گذشته صورت گرفته نیازمند بازنگری است، زیرا تفکیک جنسیتی نگاهی یک بعدی در بحث اسلامی کردن دانشگاه‌ها است، اما لازم است که یک نگاه جامع و مکتبی را نسبت به اسلامی کردن دانشگا‌ه‌ها پیشه کنیم.»

مصطفی خسروی، روزنامه‌نگار و فعال دانشجویی نیز در گفت‌گو با زمانه می‌گوید: «ورود به دانشگاه یک مرحله جدید از زندگی جوانان در ایران است. ما در ایران در مقاطع تحصیلی مختلف، مانند راهنمایی و دبیرستان با فضاهایی تک جنسیتی روبه‌رو هستیم، اما در دانشگاه شخصیت این جوان در فضای اجتماعی‌تری قرار می‌گیرد و با افراد، استادان دانشگاه و هم‌کلاسی‌هایی با جنس‌های مختلف برخورد می‌کند که در این زمان محیط دانشگاه به نسبت محیط آموزشی تک‌جنستیتی که تا پیش از این جوان تجربه کرده، می‌تواند روش بهتر و شاداب زندگی کردن و برداشتن تبعیض‌هایی که در سال‌های تحصیل به شکل تک جنسیتی ناخودآگاه به این جوان تحمیل شده است، را به وی بیاموزد.»

او با اشاره به این‌که در حال حاضر سیستم آموزشی کشور سعی دارد جلوی روند همیشگی آموزش را بگیرد، می‌گوید:«همان‌طور که برای اداره‌ها، مساجد و خیابان‌ها برنامه‌هایی ریختند، برای دانشگاه‌ها نیز برنامه‌ریزی می‌کنند. ای کاش این برنامه‌ریزی‌ها مدیریت شده بودند، اما جریانی که در حال پیاده شدن است برنامه‌ای بدون دیدگاه مدیریتی است و صرفاً از روی علایق و سلایق شخصی عده‌ای پیاده شده است. حتی می‌توانم بگویم این علایق مذهبی هم نیستند و می‌توان پیش‌بینی کرد که عده‌ای از مدیران برای گرفتن امتیاز مثبت از نیروهای تندروی مذهبی این کار را انجام می‌دهند، اما در برخی از دانشگاه‌ها این تفکیک‌ها شدید‌تر و نه تنها فضای آموزش جدا شده بلکه در برخی رشته‌ها شروع به تک‌جنسیتی کردن دانشگاه‌ها کرده‌اند، به عنوان مثال در دانشگاه علم و صنعت که یکی از قطب‌های آموزشی صنعتی و مهندسی ایران است.»

طرح‌هایی مانند طرح جداسازی جنسیتی در دانشگاه‌های ایران، طرح‌هایی تبعیض‌آمیز علیه دانشجویان و زنان است که نه تنها باعث امنیت دانشجویان نمی‌شود و به پیشرفت علمی و فرهنگی در جامعه کمکی نمی‌کند، بلکه روند رشد فرهنگی را نیز به مخاطره می‌اندازد.برای درمان آسیب‌های اجتماعی باید به بررسی آسیب‌های موجود در سطح جامعه پرداخت. تفکیک و جداسازی جنسیتی در مکان‌های آموزشی نه تنها نتیجه‌ای مثبتدربرنخواهد داشت که به آسیب‌های اجتماعی موجود در کشور دامن خواهد زد