کوئنتین تارانتینو

شهوت روشنگری درباره‌ برده‌داری

hosseinn — Wed, 06 Feb 2013 23:40:22 +0000

تأملی در «جانگوی آزادشده» ساخته کوئنتین تارانتینو به عنوان یک سیتمای نازل اخلاقی

بهجت امید

بهجت امید- «خیلی فیلم شهوت‌انگیزی بود.» اگر کوئنتین تارانتینو ارزیابی این شاگرد مدرسه‌ آلمانی ـ ایرانی را که همراه آموزگار و هم‌کلاسی‌هایش برای دیدن «جانگوی آزادشده» آمده بود، می‌شنید، قطعاً صحنه‌های بسیاری از فیلمش را تغییر می‌داد.

تارانتینو با انگیزه‌ دیگری غیر از برانگیختن شهوت تماشاگر، این فیلم را ساخته است: روشنگری درباره‌ دوران برده‌داری در آمریکا. تارانتینو: «ما در مدرسه بیشتر در مورد جویندگان طلا در آمریکا چیز یاد گرفتیم تا درباره‌ دوران برده‌داری.»

شهوت‌انگیز واژه‌ای‌ست که آلمانی‌ها، (ایضاً ایرانی‌های مقیم این کشور) به‌ویژه نسل جوان آن با ربط و بی‌ربط استفاده می‌کنند و به‌نظر می‌رسد که از به‌کاربردن آن هم واقعاً لذت می‌برند. از نظر این گروه، همه چیز «گایل»‌ (شهوت‌انگیز= geil) است؛ انسان، حیوان، مفهوم، موقعیت. استفاده از این واژه‌ چنان رایج است که در تبلیغ برای خرید از این و آن فروشگاه هم مشتری ‌جلب می‌کند و گروه ویژه‌ای را با شعار «خست، شهوت‌انگیز است» مخاطب قرار می‌دهد.

شاید بتوان همه‌گیری این واژه‌ آلمانی را با «هایل» (Heil) که به معنای سلامتی‌ست، مقایسه کرد. در دوره‌ نازی‌ها هم همه‌جا و در هر حالتی به‌جای سلام با سیخ‌کردن دست در هوا، برای هیتلر آرزوی سرسلامتی می‌کردند: هایل هیتلر.

شاگرد مدرسه‌ ایرانی‌ای که فیلم «جانگوی آزادشده» را (نیمی فارسی ـ نیمی آلمانی) شهوت‌انگیز ارزیابی کرد، در‌‌ همان سنی بود که اگر به‌جای دیدن فیلم کوئنتین تارانتینو و آموختن درباره‌ برده‌داری، به دیدن فیلم‌های «لنی ریفنیشتال» می‌رفت، احتمالاً با علاقه‌ بیشتری در کلاس‌های آموزش ایدئولوژی ناسیونال سوسیالیسم شرکت می‌کرد و بعد هم به صف واحد جوانان هیتلری می‌پیوست.

جانگو رها شده

(آزاده شده)
نویسنده و کارگردان:

کوئنتین تارانتینو
بازیگران:

جیمی فاکس، کریستوف والتز، لئوناردو دی‌کاپریو، ساموئل ال. جکسون،

کری واشنگتن
۱۶۵ دقیقه، آمریکا، ۲۰۱۲

●نامزد پنج جایزه اسکار

در رشته‌های بهترین فیلم،

بهترین فیلمنامه،

بهترین بازیگر نقش مکمل مرد،

بهترین فیلمبرداری

بهترین تدوین صدا.

روشنگری به روش سینمای نازل ‌اخلاق

«جانگوی آزادشده»، برخلاف انتظار تارانتینو، به جدل درباره‌ فصل تاریک برده‌داری در تاریخ آمریکا دامن نزد، بلکه سرآغاز بحث درباره باید و نبایدهای موازین زیبایی‌شناسی در سینما، به‌ویژه در مورد فیلم‌های مبلغ خشونت و تحقیر (Exploitation) شد. ویژگی بارز این ژانر، نمایش خشونتی اغراق‌آمیز، برجسته‌کردن برهنگی و جنبه‌های سکسی داستان، در واقع سینمایی با سطح اخلاقی نازل یا بداخلاق بود که اغلب در فیلم‌های آﻏﺎز سال‌های دھﻪ‌ ۱۹۶۰، به‌ویژه در ﻓﯿﻠﻢ‌ھﺎی «رده‌ ب» وﺳﺘﺮﻧﯽ تکرار می‌شد.

ﻣﺤﻞھﺎی ﻓﯿﻠﻢ‌ﺑﺮداری اﻏﻠﺐ این فیلم‌ها در اروپا که با بودجه‌ اندکی ساخته می‌شد، صحراهای بی‌آب و علف و صخره‌ای اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ و اﺳﭙﺎﻧﯿﺎ ﺑﻮد. از این‌رو عنوان «وﺳﺘﺮن اﺳﭙﺎﮔﺘﯽ» به نقدهای منقدان سینمایی این دهه راه یافت و نام‌های کارگردانانی چون سرجیو کوربوچی و سرجیو لئونه به عنوان سینماگران اروپایی آن بر سر زبان‌ها افتاد.

تفاوت مضمونی این دو وسترن تنها در محل‌های فیلم‌برداری و «بداخلاقی سینمایی» آن‌ها نبود: در حالی که وسترن غربی، اغلب گذر وحشی‌گری و بی‌قانونی به تمدن و قانونمندی در قاره‌ جدید را نشان می‌داد، وسترن اسپاگتی مبلغ پوچ‌گرایی محض بود. به گفته‌ کریستینا نورد، منقد فیلم آلمانی، در «وﺳﺘﺮن اﺳﭙﺎﮔﺘﯽ، معمولاً کسی باقی نمی‌ماند که از کشت و کشتارهای بی‌پایان در این فیلم‌ها درسی بگیرد.»

تارانتینو؛ شاگرد زرنگ سینمای بداخلاق

تارانتینو در فیلم «جانگوی آزادشده» ولی نشان می‌دهد که درس‌های بسیاری از این‌دو کارگردان آموخته است؛ تا جایی که عنوان فیلم خود را از اثر سرشار از خشونت سرجیو کوربوچی که در سال ۱۹۶۶ با نام «جانگو» ساخت، برگرفته است. خود او می‌گوید هنگامی که مشغول نگارش کتابی درباره‌ کوربوچی بوده، فکر ساختن این فیلم به ذهنش خطور کرده است. همین عوامل باعث شده که اسپایک لی، کارگردان رنگین‌پوست و نام‌آشنای آمریکایی، از تارانتینو انتقاد کند و فیلم او را توهینی به اجداد خود که به بردگی گرفته ‌شده بودند، بخواند: «موضوع برده‌داری در آمریکا داستانی نیست که بشود در یک فیلم وسترن اسپاگتی به سبک فیلم‌های سرجیو لئونه به آن پرداخت.»

اسپایک لی، این موضوع را در ردیف نسل‌کشی کلیمی‌ها در آلمان نازی قرار می‌دهد و از آن به عنوان هولوکاست سیاه‌پوستان یاد می‌کند. برای این کارگردان که هوادار سینمای خوش اخلاق است، موازین فیلم وسترن اسپاگتی با دقت و سندیت تاریخی این‌گونه رویدادهای تعیین‌کننده هم‌خوان نیست. فیلم‌های عامه‌پسند و پرکشش (Exploitation) ولی تماشاگران‌ بیشتری را مخاطب قرار می‌دهد و به سینما می‌کشاند.

●تارانتینو در فیلم «جانگوی رها شده»

(آزاد شده)

بین شیوه‌ روایتی

سرجیو کوربوچی و جاناتان دمی راه میانی را برگزیده

و توانسته نمایش

تحریک‌کننده‌ سکس

و خشونت و برهنگی و بی‌پروایی

را در این فیلم با شگرد «رفلکسیون» یا تجزیه و تحلیل تصویری تعدیل کند.

تارانتینو، در فیلم «جانگوی آزادشده» خود، برای جلب همین سینمارو‌ها شکل روایتی اروپایی‌شده‌ وسترن غربی را دوباره به زادگاه اصلی آن «غرب وحشی» وارد کرده تا در قالب آن و با هدف روشنگری به شرح مصیبت‌هایی که بر رنگین‌پوستان در دوران برده‌داری در آمریکا رفته است، بپردازد. او با سینمای «خوش‌اخلاق» استون اسپیلبرگ و جاناتان دمی که با همین هدف فیلم‌هایی تهیه کردند، میانه‌ خوبی ندارد: اولی «آمیستاد» را در سال ۱۹۹۷ ساخت و دومی یک سال بعد، فیلم «دلبند» را بر اساس رمان معروف تونی موریسون، (نویسنده‌ آمریکایی رنگین‌پوست و برنده‌ نوبل ادبی سال ۱۹۹۳) با همین ‌عنوان روانه‌ بازار کرد.

تارانتینو در فیلم «جانگوی آزادشده» بین شیوه‌ روایتی سرجیو کوربوچی و (مثلاً) جاناتان دمی راه میانی را برگزیده و توانسته نمایش تحریک‌کننده‌ سکس و خشونت و برهنگی و بی‌پروایی را در این فیلم با شگرد «رفلکسیون» (Reflektion) یا تجزیه و تحلیل تصویری تعدیل کند. او به عنوان مثال پیش از نشان دادن رویکرد خشونت سکسی بر برومهیلدا، همسر جانگو، ‌ مانند سرجیو کوربوجی ابتدا «اشتهای» تماشاگر را تحریک نمی‌کند: سرجیو کوربوجی در فیلم «جانگو»، قبل از آنکه بدن نیمه‌برهنه‌ «آرتیسته» را به پرچینی ببندد و به شلاق بکشد، لباس او را از بالا تا پایین جر می‌دهد و دوربین را به کشف گوشه‌های پنهان و آشکار و پستی ـ بلندی‌های تن او می‌فرستد تا مثلاً بی‌دفاع بودن زن را منتقل کند.

تارانتینو که در قاموس زیبایی‌شناسانه‌اش استفاده از هر گونه خشونت قرون‌وسطایی، مدرن و پسامدرن مجاز است، ‌ شیوه‌ نمایش «گایل» وحشی‌گری‌های مزرعه‌داران سفیدپوست را هم آن‌گونه که مثلا ریچارد فلایشر، کارگردان «بداخلاق» فیلم «ماندینگو» به‌کار گرفته، رد می‌کند و پیش از آنکه برده‌ها را به جان هم بیندازد، با دوربینی کنجکاو و تحریک‌کننده زیر و روی عضله‌های روغن‌مالی‌شده‌ بدن تنومند آنان را نشان نمی‌دهد.

شگرد تجزیه و تحلیل تصویری تارانتینو، به او امکان می‌دهد در اغلب صحنه‌های فیلم «جانگوی آزادشده» از زیبایی‌شناسی فیلم‌های مبلغ تحقیر و خشونت فاصله بگیرد. دوربین هوشمند او در اغلب نما‌ها، پیش از آنکه به حرکت درآید، به این پرسش‌ها که چه تصاویری در چه شرایطی برای چه کسی می‌توانند لذت‌بخش باشند، نمایش خشونت کور یا نمایش کور خشونت به‌ کجا راه می‌برد و در چه چارچوبی چه معنایی دارد، پاسخ داده است و‌‌ همان ‌پاسخ‌ها را گوش شنوا و چشم بینا، هنگامی که این تصاویر روی پرده‌ سینما به حرکت در می‌آیند، می‌شنود و می‌بیند.

ناپیگیری در روشنگری

●ویدئو: پیش‌پرده «جانگوی رها شده»

با این حال، همه‌ نماهای فیلم «جانگوی آزادشده» از مزایای شگرد تجزیه و تحلیل تصویری بهره‌مند نشده‌اند؛ از جمله در صحنه‌ای که همسر جانگو، ‌ برومهیلدا، با سبعیت به شلاق گرفته می‌شود، زمانی که چند قلدر تنومند او را داغ می‌کنند، در صحنه‌هایی که سگ‌ها یکی از برده‌های فراری را از هم می‌درند و وقتی نگهبانی با کاردی بُرا به جان جانگو می‌افتد تا او را «برای همیشه از مردانگی بیندازد.»

در میانه‌ فیلم صحنه‌‌ای طولانی‌‌ست که در آن دو برده به نبردی اجباری با یکدیگر واداشته می‌شوند. این جنگ تن به تن هنگامی پایان می‌گیرد که یکی دیگری را بکشد. تارانتینو «زشتی» نمایش خشونت در این نبرد مرگ و زندگی را در نشان دادن هم‌زمان وجد و شادی و کیف ولذت سفید‌پوست‌ها و اندوه ژرف برده‌های دیگر نشان می‌دهد. در پایان فیلم یک بار دیگر این موتیف تکرار می‌شود، ولی این‌بار نه با نیت نمایش پستی برده‌داری، بلکه با این قصد که خونسردی و کارآمدی قهرمان فیلم در دست و پنجه نرم‌کردن با مرگ نشان داده شود.

این صحنه برای آن شاگرد ایرانی ـ آلمانی خیلی «گایل» بود: «دیدی آخرش طرف چه cool می‌جنگید؟»

هایل تارانتینو! (سرت سلامت)

جانگوی رها ‌شده

hosseinn — Fri, 18 Jan 2013 23:38:19 +0000

برنامه رادیویی «اکران»

مجتبا یوسفی‌پور

مجتبا یوسفی‌پور – در اروپا نمایش عمومی فیلم «جانگوی رهاشده»، تازه‌ترین ساخته کوئنتین تارانتینو، فیلمساز آمریکایی به شکل گسترده آغاز شده است. این فیلم روایتی متفاوت از «وسترن اسپاگتی» است.

تارانتینو در «جانگوی رها شده» هم با رویکرد به خشونت یکی از سیاه‌ترین فصل‌های تاریخ آمریکا را در پیش‌زمینه داستانی که بر محور «انتقام» شکل می‌گیرد، مضمون قرار می‌دهد. یک برده سیاه‌پوست از اربابان سفیدپوستش انتقام می‌گیرد.

«جانگوی رها شده» نخستین‌بار ۲۵ دسامبر سال ۲۰۱۲ در سینماهای آمریکا و کانادا به روی پرده رفت، با استقبال خوب تماشاگران هم روبرو شد و به‌سرعت در فهرست پنج فیلم پرفروش سینماهای آمریکا قرار گرفت. سپس نام آن در فهرست نامزدهای مهم‌ترین جوایز سینمایی سال آمد. این فیلم تاکنون نامزد پنج جایزه بفتا شده است و همچنین نامزد پنج جایزه گلدن گلوب در رشته‌های بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد و نیز نامزد پنج جایزه اسکار در رشته‌های بهترین فیلم، بهترین فیلمنامه، بهترین بازیگر نقش مکمل مرد، بهترین فیلمبرداری و بهترین تدوین صدا.

جانگو رها شده
نویسنده و کارگردان:

کوئنتین تارانتینو
بازیگران:

جیمی فاکس، کریستوف والتز، لئوناردو دی‌کاپریو، ساموئل ال. جکسون،

کری واشنگتن
۱۶۵ دقیقه، آمریکا، ۲۰۱۲

●نامزد پنج جایزه اسکار

در رشته‌های بهترین فیلم،

بهترین فیلمنامه،

بهترین بازیگر نقش مکمل مرد،

بهترین فیلمبرداری

بهترین تدوین صدا.

●روایت رادیویی برنامه «اکران» ویژه این فیلم را می‌توانید از طریق فایل صوتی زیر بشنوید:

کوئنتین تارانتینو در این تازه‌ترین ساخته‌اش داستانی در غرب وحشی را در ژانر وسترن روایت می‌کند. داستان فیلم در سال ۱۹۵۸ میلادی (دو سال پیش از شروع جنگ داخلی آمریکا) اتفاق می‌افتد. جانگو (با بازی جیمی فاکس) برده‌ای است که به همراه چند برده دیگر توسط برادران اسپک در تگزاس جابجا می‌شود. در راه آن‌ها با دکتر کینگ شولتز (با بازی کریستوفر والتس) برخورد می‌کنند و در یک درگیری، دکتر کینگ یکی از برادران اسپک را می‌کشد و جانگو را آزاد می‌کند. دکتر کینگ از جانگو می‌خواهد او را در یافتن برادران بریتل یاری کند و در عوض قول می‌دهد آزادش کند و یاری‌اش دهد که همسرش را که ربوده‌اند، پیدا کند. جانگو می‌پذیرد و دو مرد با یکدیگر راهی سفری در آمریکا می‌شوند. در طی این سفر و در راه آن‌ها حوادث زیادی را از سر می‌گذرانند.

تارانتینو فیلمنامه «جانگوی رهاشده» را هم مثل دیگر آثارش خودش نوشته است. او می‌گوید فکر ساختن یک فیلم وسترن وقتی به سرش افتاد که داشت کتابی می‌نوشت درباره سرجیو کوربوچی، فیلمساز ایتالیایی که برای ساختن فیلم‌های وسترن اسپاگتی و پر از صحنه‌های خشن شهرت دارد. نام فیلم هم به یکی از مشهور‌ترین آثار کوربوچی، یعنی فیلم «جانگو» محصول سال ۱۹۶۶ (با بازی فرانکو نرو) اشاره دارد. تارانتیو که به فیلم‌های وسترن علاقه دارد، در «جانگوی رها شده» به فیلم «سکوت بزرگ» که یکی دیگر از آثار معروف کوربوچی‌ست، ادای دین می‌کند.

تارانتینو می‌گوید ۱۳ سال روی داستان «جانگوی رها شده» کار کرد تا سرانجام فیلمنامه این فیلم در سال ۲۰۱۱ از کار درآمد و فیلمبرداری فیلم هم به فاصله چند ماه بعد از این تاریخ در کالیفرنیا آغاز گردید و در ایالت‌های دیگری چون لوئیزیانا و نیواورلئان ادامه یافت و حدود ۱۳۰ روز به طول انجامید.

کوئنتین تارانتینو درباره انگیزه‌هایش در نوشتن فیلمنامه «جانگوی رها شده» و علاقه‌اش به فیلم‌های وسترن می‌گوید: «همیشه دلم می‌خواست یک فیلم وسترن بسازم. راستش انواع فیلم‌های وسترن را دوست دارم، اما وسترن اسپاگتی ژانر محبوبم است: فیلم‌هایی با برخورداری از مایه‌هایی از سوررئالیسمی که در فیلم‌های وسترن سراغ داریم، همراه با خشونت در دنیایی مردانه و موسیقی خاص اینجور فیلم‌ها در پیش‌زمینه. داستان، اولش ساده بود اما خیلی چیزها بعدها به آن اضافه شد. پیرنگ داستان برده‌ای بود که به یک جایزه‌بگیر شکارچی آدم تبدیل می‌شود و بعدش هم به انگیزه انتقام‌جویی کارهایی می‌کند. اما بعد‌اً این پیرنگ ساده شاخ و برگ پیدا کرد و داستان‌های دیگری مثل یک داستان عاشقانه به آن اضافه شد، اما اصل ماجرا، داستان برده‌ سیاه‌پوستی بود که به یک شکارچی آدم تبدیل می‌شود و سفیدپوست‌ها را شکار می‌کند.»

●ویدئو:

پیش‌پرده «جانگوی رها شده»

نخست گفته می‌شد که قرار است نقش اصلی فیلم یعنی شخصیت جانگو را ویل اسمیت، ستاره معروف هالیوود بازی کند، اما در ‌‌نهایت تارانتینو این نقش را به جیمی فاکس، بازیگر برنده جایزه اسکار سپرد.

تارانتینو درباره چگونگی انتخاب او می‌گوید: «راستش جیمی به خانه من آمد که درباره فیلمنامه با هم صحبت کنیم. ما در حیاط نشسته بودیم و با هم نوشیدنی خوردیم و درباره فیلمنامه صحبت می‌کردیم که آن روزها تازه تمامش کرده بودم و هنوز برایم تازگی داشت. جیمی واقعاً فیلمنامه را دوست داشت و به داستان واکنش نشان داد. به شخصیت‌ جانگو هم علاقمند شده بود. در زندگی شخصی‌اش هم البته چیزهایی بود که به این نقش می‌خورد. او اهل تگزاس است، تقریباً با هم هم‌سن هستیم، اگرچه کمی از من جوان‌تر است و این کمک می‌کرد که تجربیات مشترک فرهنگی زیادی با هم داشته باشیم. علاوه بر این آن وقت‌ها که در تگزاس زندگی می‌کرده، تبعیض نژادی را هم تجربه کرده. احساس کردم با انتخاب او شخصیت جانگو را به بازیگر قابل اعتماد و مناسبی می‌سپرم. در ضمن جیمی مثل گاوچران‌هاست، آن ویژگی خاص گاوچران‌ها را می‌شود در او دید. در زندگی واقعی هم اسب دارد و می‌دانستم در لباس‌ گاوچران‌ها خوب جلوه می‌کند؛ به‌خصوص وقتی که کلاهش را سر بگذارد و بر اسب بنشیند.»

علاوه بر جیمی فوکس، تارانتینو گروهی از بازیگران شناخته شده را برای بازی در نقش‌های مکمل فیلمش برگزیده است. کریستف والتز، بازیگر اتریشی برنده جایزه اسکار یکی از نقش‌های اصلی «جانگو رها شده» را بازی کرده و برای بازی در این فیلم تاکنون نامزد جوایز بازیگری گلدن گلوب و اسکار شده است. همچنین لئوناردو دی‌کاپریو، ساموئل ال. جکسون و کری واشنگتن دیگر بازیگرانی هستند که در این تازه‌ترین ساخته کوئنتین تارانتینو نقش‌های اصلی فیلم را بازی کرده‌اند.

●کوئنتین تارانتینو:

تلاش می‌کند

در فیلم‌هایش زیباشناسی

خشونت را آشکار کند.

علاوه بر جشنواره‌ها، منتقدان هم «جانگوی رهاشده» را پسندیده‌اند و در بیشتر موارد فیلم نقدهای مثبتی دریافت کرده است. جیمز براردینلی، منتقد «ریل‌ویوز» با دادن سه‌ونیم ستاره از چهار ستاره خود به فیلم ضمن تعریف از بازی‌های بازیگران و ساختار فیلم، عمده قوت آن را چرخش‌های متعدد داستانی قوی و غافلگیر کردن بیننده‌اش عنوان می‌کند و بر این نکته تأکید می‌کند اگرچه «جانگو رها شده» خوشبینانه‌ترین فیلم تارنتینو است، اما بهترین فیلم او نیست.

پیتر تراورس، منتقد «رولینگ استونز» نیز سه‌ و نیم ستاره نثار فیلم کرده و چون براردینلی فیلم را سرشار از تعلیق و غافلگیری و اثری بسیار سرگرم‌کننده و هیجان‌انگیز خوانده است. اما برخی از منتقدان هم فیلم را نپسندیده‌اند و به‌ویژه از پرداختن به موضوع برده‌داری و نژادپرستی انتقاد کرده‌اند.

شاید مهم‌ترین کسی که در برابر فیلم موضع گرفته است، اسپایک لی، کارگردان سیاه‌پوست و معروف آمریکایی است. او با اعلام اینکه به تماشای فیلم تارانتینو نخواهد رفت، این فیلم را توهینی به اجدادش خوانده و در انتقاد به موضوع آن گفته است: «موضوع برده‌داری در آمریکا داستان یک فیلم وسترن اسپاگتی مانند فیلم‌های سرجیو لئونه نیست، این موضوع یک هولوکاست بود.»

در همین زمینه:

برنامه «اکران» در رادیو زمانه

تحریف تاریخ در سینمای تارانتینو

Fri, 22 Jul 2011 07:48:36 +0000

گفت‌وگو با کوئنتین تارانتینو در مورد فیلم «حرامزاده‌های بی‌شرف»

اکبر فلاح‌زاده

اکبر فلاح‌زاده- در حال حاضر کوئنتین تارانتینو (Quentin Tarantino)از مشهورترین کارگردانان هالیوود است. او در سال ۱۹۹۴با یک فیلم جنایی - کمدی به نام «داستان عامه‌پسند»(پالپ فیکشن Pulp Fiction ) نخل طلای جشنواره‌ی کن را از آن خود کرد و اسکار بهترین فیلمنامه را هم به خود اختصاص داد. مجله تایم این فیلم را جزو صد فیلم برتر سینمای آمریکا قرار داده است.

شهرت تارانتینو به سال‌های دهه ۹۰ میلادی برمی‌گردد که فیلم‌های او با داستان‌های غیر خطی و رویکرد به خشونت اغراق‌آمیز نظر تماشاگران را جلب کرد. فیلم‌های تارانتینو از برخی جهات شباهت‌هایی دارند با فیلم‌های وسترن ایتالیایی، که به آنها «وسترن اسپاگتی» هم گفته‌اند. تارانتینو عاشق سینماست و مانند ژان لوک گدار در فیلم‌هایش به فیلم‌های دیگر، از جمله به فیلم‌های جان فورد و سر جیو لئونه (Sergio Leone) ارجاع می دهد و گاهی حتی از موسیقی فیلم‌های دیگر نیز استفاده می‌کند.

فیلم‌های او بیشتر اقتباس از رمان است. به‌خصوص رمان‌های جنایی‌نویس آمریکایی «المور لئونارد» Elmore) (Leonard دستمایه‌ی نخستین فیلم‌های او بوده است. تارانتینو چنان به آثار این رمان‌نویس علاقه داشت که در در چهارده سالگی یکی از کتاب‌های او را از کتابفروشی کش رفت و چوبش را هم خورد.

یکی از دیگر از خصوصیات تارانتینو این است که خود را کاملاً مقید به اقتباس از یک اثر نمی‌کند. بیش از وفاداری به اثر، ایجاد هیجان و کشش برای او اهمیت دارد. او برای ایجاد هیجان همه چیز را به میل خودش عوض می‌کند. مثلاً قهرمان زن کتاب المور لئونارد را از یک زن سفیدپوست به یک زن سیاه‌پوست تغییر داده است. اما تغییراتش به همین جزئیات محدود نمی‌شود و چنان‌که که در آخرین فیلمش نشان داده، واقعیت تاریخی را هم می‌تواند به همین سادگی، مطابق آنچه که در ذهنش ساخته و پرداخته، تغییر دهد.

فیلم «حرام‌زاده‌های بی‌شرف» (Inglourious Basterds) را تارانتینو دو سال پیش ساخت. ماجراهای این فیلم در جریان جنگ جهانی دوم اتفاق می‌افتد، اما ساختار آن به ساختار فیلم های جنگی متعارف شباهتی ندارد. تارانتینو به گفته‌ی خودش ایده‌ی فیلم «حرامزاده‌های بی‌شرف» را از فیلم معروف «دوازده مرد خبیث» گرفته، اما آن را به شکل اپیزودیک ساخته است.

تارانتینو در این فیلم آدم‌های ساخته و پرداخته ذهن خودش را به جان هیتلر و گوبلز و سایر رهبران نازی می‌اندازد تا آن‌ها را با همان بی‌رحمی که فاشیست‌ها در اردوگاه‌های کار یهودیان را می‌کشتند، به قتل برسانند. رهبر این «حرامزاده‌ها» ستوانی به نام «الدو راین» است که نقشش را «برد پیت» (Brad Pitt) بازی می‌کند. آن‌ها همه سربازان یهودی آمریکایی هستند که سربازان آلمانی را در پشت جبهه سلاخی می‌کنند. شخصیت مقابل این «حرامزاده‌ها» اما حرامزاده‌تر از همه‌ی آن‌هاست: یک افسر بی‌رحم آلمانی که به «شکارچی یهودی‌ها» معروف است و دربدر دنبال شکار گروه «حرامزاده‌ها»ست.

کریستوف والتس (Christoph Waltz)، بازیگر اتریشی، برای بازی در نقش این افسر نازی جایزه‌ی بهترین بازیگر مرد را از جشنواره‌ی فیلم کن گرفت. مانند دیگر فیلم‌های تارانتینو، فیلم یک قهرمان زن هم دارد. او یک زن یهودی فرانسوی است که به‌شکل معجزه‌آسایی از چنگ آلمانی‌ها در رفته و اکنون سالن سینمایی را در پاریس اداره می‌کند. سران نازی قرار است در همین سینما کشته شوند.

در تاریخ هیچ نشانه‌ای از جنگ پارتیزانی یهودیان علیه نازی‌ها وجود ندارد، و هرگز هم آن‌چنان که تارانتینو در این فیلم نشان می‌دهد، قرار نبوده رهبران آلمان نازی در انفجاری در یک سینما در پاریس کشته شوند. تارانتینو در مورد تغییر واقعیت‌های تاریخی می‌گوید: «حوادثی در فیلم من اتفاق می‌افتد که در زندگی واقعی اتفاق نیفتاده. دلیلش این است که شخصیت‌های من در زندگی واقعی وجود ندارند. اگر وجود می‌داشتند، آن‌وقت واقعیت به آن شکلی که من در فیلم نشان داده‌ام روی می‌داد.»

تارانتینو وقایع تاریخی را تحریف می‌کند. او می‌گوید: «حوادثی در فیلم من اتفاق می‌افتد که در زندگی واقعی اتفاق نیفتاده. دلیلش این است که شخصیت‌های من در زندگی واقعی وجود ندارند. اگر وجود می‌داشتند، آن‌وقت واقعیت به آن شکلی که من در فیلم نشان داده‌ام روی می‌داد.»

فیلم تارانتینو هرچند تحسین خیلی‌ها را برانگیخته، اما لج آلمانی‌ها را درآورده است. آلمانی‌ها هیچ دوست ندارند با وقایع تلخ و فاجعه‌بار نازیسم شوخی شود. در این مورد فیلم معروف «دیکتاتور بزرگ» چارلی چاپلین را باید استثناء کرد. چون این فیلم هشدار می‌دهد به زودی فاجعه‌ای تاریخی اتفاق می‌افتد و جهانیان را مخاطب قرار می‌دهد.

آلمانی‌ها همچنین خوش نمی‌دارند که کسانی مانند «لنی ریفنشتال» (Leni Riefenstahl) که در دستگاه فاشیست‌ها و مطابق ایدئولوژی آن‌ها فیلم می‌ساخت، مورد ستایش قرار گیرند. به عقیده‌ی آلمانی‌ها، نازی‌ها بدون کمک این‌گونه هنرمندان و روشنفکران نمی‌توانستند به‌راحتی اقتدار و مشروعیت بیابند. تارانتینو اعتقاد دارد فیلم‌های تبلیغی «لنی ریفنشتال» از «بهترین فیلم‌های تاریخ سینما» در جهان است. همچنین برخی فیلم‌هایی را که در دوران نازی‌ها در آلمان تولید شده‌اند و مستقیماً ایدئولوژیک نبوده‌اند ستوده است. روشنفکران آلمانی و محافل ضد فاشیستی به همین دلیل از تارانتینو انتقاد کرده‌اند. البته همه می‌دانند که تارانتینو با این‌گونه اظهار نظرها قصد ندارد از فاشیسم دفاع کند. او به سینما علاقه دارد و در همان حال بذله‌گو هم هست و نظراتش را رک و راست و بی‌ریا بیان می‌کند. اشپیگل درباره‌ی فیلم «حرامزاده‌های بی‌شرف» با تارانتینو گفت‌وگویی کرده، که با هم می‌خوانیم:

----------

اشپیگل - آقای تارانتینو، «حرامزاده‌ها» در فیلم شما یک مشت سرباز یهودی هستند که در فرانسه تحت اشغال نازی‌ها، آلمانی‌ها را می‌کشند. آیا شما با این فیلم می‌خواستید صرفاً یک داستان پرهیجان روایت کنید، یا اینکه همینطور یک دفعه یاد آلمان نازی افتادید؟

تارانتینو - یک دفعه؟ ده سال روی فیلمنامه جان کندم و پدرم در آماده کردن آن همه اسناد درآمد. اول می‌خواستم تماشاگر را با انبوه جزئیات تاریخی شوکه کنم. اما در نسخه‌ی نهایی فیلمنامه دیگر کاری به واقعی بودن روایت نداشتم. هر جای فیلمنامه که نمی‌دانستم واقعیت تاریجی چه بوده، روایتی از خودم خلق می‌کردم.

یعنی شما می خواستید یک فیلم تاریخی بسازید، اما چون واقعیت تاریخی با خواسته‌ی شما تطبیق نداشت، آن را راحت تغییر داده‌اید؟

همینطور است. به نظرم واقعیت تاریخی برای اشخاص فیلم من دست و پاگیرند. برای همین در بعضی قسمت‌های فیلم من واقعیت و روایت مانند دو خط متنافرند.

فیلم‌های تارانتینو معمولاً یک زن قهرمان هم دارد. در «حرامزاده‌های بی‌شرف» این زن، یک زن یهودی فرانسوی است که به‌شکل معجزه‌آسایی از چنگ آلمانی‌ها در رفته و اکنون سالن سینمایی را در پاریس اداره می‌کند. سران نازی قرار است در همین سینما کشته شوند.

فیلم شما با این جمله که سر آغاز قصه‌هاست شروع می شود: «یکی بود یکی نبود، زمانی در فرانسه تحت اشغال نازی‌ها...»

اگر دوست دارید فیلم را قصه بخوانید، میل خودتان است. اما من ایده‌ی دیگری در ساخت فیلم داشتم: شخصیت‌های فیلم من نحوه‌ی پایان جنگ جهانی دوم را تغییر داده‌اند.
در فیلم من در سال ۱۹۴۴ با انفجار مرکز رهبری نازی‌ها در پاریس، جنگ به پایان می‌رسد. اما این موضوع به این شکل در تاریخ اتفاق نیفتاده است. اما فقط به این دلیل واقعی نیست که اشخاص فیلم من در آن زمان وجود نداشتند. اگر وجود می‌داشتند، آنگاه داستان من باورکردنی می‌شد.

به نظر شما تماشاگران باور می‌کنند که به هیتلر در یک سینما در پاریس سوءقصد شود؟ شما در فیلمتان واقع‌گرایی (رئالیسم) را - مثلاً وقتی همه بازیگران به زبان مادری شما حرف می‌زنند - با مهارت با یک داستان خیلی زیرکانه و در عین حال احمقانه پیوند می‌زنید. شاید نتوان انتظار داشت که همه‌ی تماشاگران این پیوند کنایه‌آمیز را درک کنند.

اگر می توانید یک نمونه از یک صحنه‌ی غیر قابل باور را نام ببرید!

این فیلم پیش از هر چیز دنیای خود شماست.

عجب! اما همه‌ی فیلم‌های من در دنیای من روی می‌دهند. لابد انتظار دارید که من خودم را از فیلم کنار بکشم؟

رهبر گروهان «حرامزاده‌ها» در فیلم تارانتینو ستوانی به نام «الدو راین» است که نقشش را «برد پیت» (Brad Pitt) بازی می‌کند. آن‌ها همه سربازان یهودی آمریکایی هستند که سربازان آلمانی را در پشت جبهه سلاخی می‌کنند

فیلمسازان دیگر هالیوود از اینکه رایش سوم، یعنی خکومت نازی‌ها را همانجور که بوده، نشان داده‌اند، احساس غرور می‌کنن.د مثلا تام کروز (Tom Cruise) در فیلم «عملیات افسانه‌ای» )=والکری "Operation Walküre" = (Valkyrie در نقش «اشتافنبرگ‌» به هیتلر سوءقصد می‌کند. فیلم شما ظاهراً این‌گونه فیلم‌ها را به سخره می‌گیرد.

من این فیلم را ندیده ام. کاری هم به کیفیتش ندارم. فقط کمی مضحک به نظر می رسد که این همه بازیگر انگلیسی در اونیفرم نازی‌ها دیده شوند.

سؤال این است که آیا حکومت نازی‌ها را هم می‌شود همان‌طور دستمایه‌ی ساخت یک فیلم سینمایی قرار داد که گاو چران‌ها و سرخپوست‌ها را در غرب وحشی؟

به نظر من اشکالی ندارد . مبارزان مقاومت در فیلم من مانند سرخپوست‌ها عمل می‌کنند: کمین می کنند، می‌کشند، پوست از کله می‌کنند. مسئله‌ی من این بود که یک داستان هیجان‌انگیز روایت کنم. یک داستان پرماجرا مانند فیلم‌های دهه‌ی پنجاه و شصت، که راحت می‌شد در سینما نشست و فیلم جنگی دید.

مرز شما برای شوخی کجاست؟ هولوکاست؟

در همین دهه‌ی پنجاه و شصت فیلم‌هایی در مورد هولوکاست ساخته شده. صحنه‌ها تکان‌دهنده‌اند! از جمله فیلم «عملیات آیشمن» "Operation Eichmann" 1961) (که نخستین فیلمی است که صحنه‌های هولناک اتاق‌های گاز را نشان می‌دهد. بعضی از این صحنه‌ها را حتی در فیلم «لیست شیندلر» ( Schindlers Liste) اسپیلبرگ هم نمی شود دید. من از طرفداران فیلم اسپیلبرگ هستم. اما مسئله این است که در بیست - سی سال گذشته صرفاً فیلم‌های جنگی سوزناک از جنایات نازی‌ها ساخته شده، و دیگر این‌گونه فیلم‌ها خیلی یکنواخت شده‌اند . این فیلم‌های به ظاهر خیلی جدی به جای اینکه مرا بگریانند، می‌خندانند.

شما برای ساختن فیلمتان فقط فیلم‌های زمان نازی‌ها را دیدید؟

نه. من یک بار دیگر خاطرات گوبلز را خواندم. من به خاطرات او علاقه دارم، بیشتر از این جهت که او سرپرستی تولید فیلم در زمان نازی‌ها را به عهده داشت. خیلی از کتاب‌ها در مورد سینمای نازی بر فیلم‌های بد این دوره متمرکز شده‌اند. اما به نظر من همه ۸۰۰ فیلمی که در دوره نازی‌ها ساخته شده، بد نیستند. همه‌شان هم از سنخ فیلمهای تبلیغی مانند فیلم «یهودی ابدی» (Der ewige Jude) و غیره نیستند. بیشترشان اپرت، یا فیلم‌های کمدی و عشقی و ملودرام هستند.

یعنی به عقیده‌ی شما آلمان نازی با وزیر تبلیغاتی مانند گوبلز فیلم‌های خوب هم تولید کرده؟

بله. بعضی از این فیلم‌ها نسبتاً خوب بودند. مثلاً فیلم «بچه‌های خوشبخت» (Glückskinder) یکی از فیلم‌های مورد علاقه‌ی من است. یک فیلم خیلی بامزه و خنده‌آور. اگر فقط به فیلم‌های آلمانی تا سال ۱۹۴۵ که جنگ تمام شد، نگاه کنیم، متوجه نمی‌شویم که اصلاً جنگی در آن سال‌ها جریان داشته.

فریب دادن هنر تبلیغات است. نکند خدای نکرده فریب خورده باشید؟

نه. من خاطرات لنی ریفنشتال را دو بار خوانده‌ام.

خاطرات او منبع چندان قابل اطمینانی نیست.

بله. می‌دانم که نیمی از آنچه او نوشته قابل باور نیست. نکته‌ی جالب برای من آن قسمت از خاطرات اوست که گفت‌وگوی او با هیتلر کلمه به کلمه آورده شده. یکی از این گفت‌وگوها را در فیلمم گنجاندم. فقط آن را در دهان گوبلز گذاشتم، هر چند که در واقع از دهان هیتلر درآمده و به لنی ریفنشتال گفته شده بود.

بیشتر شرح نمی‌دهید؟

قضیه از این قرار بوده که گویا هیتلر در ابتدا علاقه‌ی چندانی به بازی‌های المپیک نداشته. به لنی ریفنشتال گفته که علاقه ندارد به دیدن بازی‌ها برود، چون آلمانی‌ها شانس بردن ندارند و مدال‌ها را آمریکایی‌ها، به‌خصوص سیاهان درو می‌کنند. او چشم دیدن برد آنها را نداشته.

به نظر شما لنی ریفنشتال کارگردان خوبی بود؟

او یکی از بهترین کارگردان‌هاست. کافی است فقط فیلم‌های المپیک او را ببینیم تا متقاعد شویم.

برای ما آلمانی‌ها او یک تبلیغاتچی بی‌شرم نازی‌ها بیش نبود. آیا کسی به شما هشدار نداد که با این فیلمی که ساخته‌اید روی میدان مین راه می‌روید؟

چرا. در واقع به هر بازیگر آلمانی که برخوردم، گفت فیلمنامه را دوست دارد اما برایش غیر قابل تصور است که یک آلمانی چنین فیلمنامه ای بنویسد. گفتند خیلی باید دست به عصا راه بروم.

همین طور است. شخصیت مقابل «حرامزاده‌ها» در فیلم شما که کریستوف والتس بازی می‌کند، یک افسر نازی خوش برو رو و جذاب است. در مقابل یهودی‌ها در فیلم شما مانند اراذل و اوباش‌اند و در وحشیگری از نازی‌ها کم نمی‌آورند. شما در فیلمتان از قربانی مجرم می‌سازید.

در این فیلم آدم‌ها سیاه و سفید، یا بد بد و خوب خوب نیستند.

مشکل آیا همین نیست؟ چون در زمان نازی‌ها مرز بین قربانی و قربانی‌کننده کاملاً معلوم بود.

در یک صحنه فیلم که «حرام‌زاده‌ها» دارند یک نازی را بازجویی می‌کنند، خشونت غیر قابل باوری اعمال می‌شود...

به‌زحمت می‌شود آن را دید.

اما برد پیت هم با آن لهجه‌ی خاصش خیلی بامزه ظاهر شده... یک صحنه‌ی تزکیه‌ی نفس و آرامش هم بعد از این صحنه‌ی خشونت داریم. صحنه‌ای که «حرامزاده‌ها» قرار است یک نازی را با چوب بیسبال بکشند. اگر من این نازی را مانند یک بزدل ترسو جلوه می‌دادم، آن‌وقت تماشاگر در این صحنه توی دلش داد می‌زد: «بزن بکش نازی را.» اما در فیلم من این نازی فرد بزدلی نیست. او یک سرباز خیلی شجاع است.

شما با این صحنه چه نکته‌ای را می‌خواهید بگویید؟

این نکته را که واقعیت جنگ خیلی پیچیده بود.

منبع