علی مهتدی

ترور وسام حسن ، توسعه بحران سوریه در منطقه

politics — Sun, 21 Oct 2012 12:38:31 +0000

گفت‌وگوی سراج‌الدین میردامادی با علی مهتدی، روزنامه‌نگار و کارشناس دنیای عرب

سراج‌الدین میردامادی – بیروت، بعد از ظهر جمعه ۱۹ اکتبر / ۲۸ مهر: انفجار نسبتا عظیمی که حاصل بمب کار گذاشته شده در یک خودرو در منطقه مسیحی‌نشین موسوم به اشرفیه روی داد، تعدادی کشته و زخمی برجای گذاشت. گزارش‌ها کشته شدن وسام حسن، رئیس اداره اطلاعات سازمان امنیت لبنان را در این حمله تروریستی تأیید کردند.

در پی این حمله نجیب میقاتی نخست وزیر لبنان استعفای خود را تقدیم میشل سلیمان رئیس جمهور این کشور کرد، اما رئیس جمهور با استعفای نخست‌وزیر مخالفت کرد و از میقاتی خواست به کارش موقتا ادامه بدهد.

به نظر می‌رسد این ترور آغاز فصل جدیدی از بحران سیاسی در لبنان باشد.

● گفت‌وگو با علی مهتدی

در مورد ترور رئیس اداره اطلاعات سازمان امنیت لبنان و پیامدهای آن با علی مهتدی، روزنامه‌نگار و کارشناس مسائل دنیای عرب و خاورمیانه گفت‌وگو کرده‌ام:

ترور وسام حسن در مقام اول به نفع کیست و گرایش سیاسی آقای وسام حسن در جغرافیای سیاسی لبنان چه بود؟

علی مهتدی: آقای وسام حسن از نظر سیاسی وابسته به خانواده حریری بود و اصلاً قبل از ترور رفیق حریری جزو تیم محافظه‌ وی و چهره‌‌ای بسیار نزدیک به او بود. بعد از ترور آقای حریری او به ریاست بخش اطلاعات سازمان امنیت داخلی لبنان رسید و دستاوردهای بسیار بزرگی هم در این زمینه داشت. به طوری که به یک ترفیع درجه غیرعادی و غیرمعمول مواجه شد.

علی مهتدی:
«من فکر می‌کنم با توجه به نقشی که آقای وسام حسن در ظرف چهار پنج سال اخیر حداقل ایفاء کرده است، انگشت اتهام در درجه نخست به سمت حزب‌الله و هم‌پیمانانش و چهره‌ها و احزاب نزدیک به سوریه می‌‌رود. به‌خصوص با توجه به این که ظرف چند ماه گذشته یک پرونده بسیار حساس هم توسط آقای وسام حسن کشف شده بود که آن هم به موضوع میشل سماحه وزیر سابق لبنانی برمی‌‌‌‌گردد.»

ترور آقای حسن در درجه اول از نظر سیاسی به سود کسانی‌ست که قصد دارند درگیری‌های سوریه را به لبنان و دیگر کشورهای خاورمیانه بکشانند و مقداری از بار موجود بر دوش حکومت سوریه را کم کنند. با این حال درعرصه سیاسی لبنان خیلی به راحتی نمی‌شود گروهها و چهره‌ها را به دست داشتن در ترورها و انفجارها متهم کرد، زیرا فضای سیاسی یا فضای امنیتی در لبنان خیلی باز است و گروه‌های سیاسی لبنانی هم با وابستگی‌های خارجی‌ خودشان هرکدام به دنبال منافع خودشان هستند.

من فکر می‌کنم با توجه به نقشی که آقای وسام حسن در ظرف چهار پنج سال اخیر حداقل ایفاء کرده است، انگشت اتهام در درجه نخست به سمت حزب‌الله و هم‌پیمانانش و چهره‌ها و احزاب نزدیک به سوریه می‌‌رود. به‌خصوص با توجه به این که ظرف چند ماه گذشته یک پرونده بسیار حساس هم توسط آقای وسام حسن کشف شده بود که آن هم به موضوع میشل سماحه وزیر سابق لبنانی برمی‌‌‌‌گردد.

آقای مهتدی شما به میشل سماحه وزیر برکنارشده و نزدیک به سوریه اشاره کردید. چه قدر می‌توان در پرونده ترور وسام حسن انگشت اتهام را متوجه او دانست و اساساً میشل سماحه کیست و چه پیشینه‌ای دارد؟

میشل سماحه پیشینه سیاسی قابل توجهی دارد. وی از اعضای سابق حزب کتائب لبنان بود و بعدها تبدیل شد به یک چهره نزدیک به سوریه. پرونده ایشان البته یک پرونده بسیار جنجالی و یکی از مهم‌ترین پرونده‌ها ظرف حداقل ده سال گذشته در لبنان است. ایشان متهم شد به این که مواد منفجره‌ای را از سوریه دریافت کرده و قصد اجرای چند انفجار را در مناطق مختلف لبنان و علیه شخصیت‌های مختلف داشته است. نتیجه تحقیقات هم تقریباً این موضوع را ثابت کرده و ایشان به‌عنوان متهم شناخته شده است. نمی‌شود گفت که آقای سماحه در این ترور دست داشته، به خاطر این که آقای سماحه خودش مهره‌هایی‌ست از جریان‌های مختلفی که منافع سوریه را در لبنان تأمین می‌کنند. بعد از عقب‌نشینی نیروهای نظامی سوریه از لبنان در سال ۲۰۰۵، سوریه روش خود را در لبنان عوض کرد. تا آن زمان نیروهای سوریه مستقیم در مسائل داخلی لبنان دخالت می‌کردند و بر ‌‌آن‌ها نظارت داشتند و حتی در لبنان معروف بود که رئيس حتی یک دانشکده هم بدون نظر نیروهای سوریه نمی‌تواند تغییر کند.

بعد از آن، این روش تغییر کرد و سوریه از طریق عواملش بر لبنان تأثیر می‌گذاشت و سیاست‌های خود را بر لبنان اعمال می‌کرد و میشل سماحه هم یکی از این چهره‌ها بود که توسط وسام حسن کشف شد و به دستگاه قضایی سپرده شد. هیچ وقت سرنخی در مورد ترورها در لبنان کشف نشده، اما همیشه این موجی که ایجاد شده، باعث تغییراتی در عرصه سیاسی لبنان و حتی منطقه شده است. به‌عنوان مثال موجه قابل توجهی که بعد از ترور رفیق حریری در سال ۲۰۰۵ در لبنان ایجاد شد، چهره سیاسی این کشور را بعد از سالها تغییر داد و احزاب و گروههای جدیدی را متولد کرد، جبهه‌گیری‌های جدیدی را ایجاد کرد و اکنون هم به نظر می‌رسد که بعد از ترور آقای وسام حسن موج جدیدی شروع شود. موجی که در درجه اول هدف آن جلوگیری از کشیده شدن درگیری‌های سوریه به لبنان است.

در این زمینه به‌خصوص نیروهای مسیحی لبنان بسیار تلاش دارند که از رسیدن این درگیری‌ها به لبنان جلوگیری کنند و لبنان را تبدیل نکنند به عرصه‌ای برای معامله سوریه با کشورهای اروپایی. به خاطر مرز مشترکی که لبنان با اسراییل دارد و همچنین حضور مسلحانه حزب‌الله‌ که به ایران و سوریه وابسته است در این کشور، نیروهای مسیحی همواره خواسته‌اند از بروز درگیری در لبنان جلوگیری کنند و اجازه ندهند از این طریق سوریه معامله‌ای را با کشورهای غربی کند. در عین حال لبنان هم برای کشورهای غربی اهمیت بسزایی دارد و آن‌ها هم حداکثر تلاش خودشان را تا الان کرده‌اند که این درگیری‌ها به لبنان نکشد. اما این ترور می‌تواند یک مقدار در آینده نزدیک چهره لبنان را تغییر دهد و یکنوع صف‌بندی و گروه‌بندی جدیدی را در لبنان شکل دهد. با توجه به این که آقای وسام حسن کاندیدا اصلی ریاست بر سازمان امنیت داخلی لبنان در سال ۲۰۱۳ نیز بود.

خود محل انفجار تروریستی که به مرگ وسام حسن منجر شد در محله‌ مسیحی‌نشین بیروت انتخاب شده بود. آیا انتخاب این محل انفجار هم می‌تواند پیام خاصی داشته باشد؟

دقیقاً همین طور است. شهر بیروت به دو منطقه شرقی و غربی تقسیم می‌شود. در منطقه غربی عموماً سنی‌های نزدیک به خانواده حریری سکونت دارند و در منطقه شرقی مسیحیانی هستند که نزدیک به حزب کتائب یا حتی نزدیک به قوات لبنان به رهبری سمیر جعجع هستند. طرفداران میشل عون، که از احزاب و چهره‌های نزدیک به حزب‌الله و سوریه است، در این منطقه بسیار کم هستند. محل انفجار فاصله بسیار کمی با دفتر مرکزی حزب کتائب در محله اشرفیه بیروت داشته و همچنین ظاهراً ۴۰ متر بیشتر هم با دفتر امین جمیل نماینده حزب کتائب در پارلمان لبنان فاصله نداشت. بروز انفجار در این منطقه که یک منطقه تجاری، مسکونی و همچنین به گونه‌ای منطقه حزبی و امنیتی‌ست، این پیام را برای نیروهای مسیحی دارد که یا باید روش خودشان را تغییر دهند و کمی از انتقادات خودشان از سوریه کم کنند و یا این که ممکن است موج انفجارها و ترورهایی که لبنان بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ شاهد آن بود، بار دیگر شکل گیرد و در آینده چهره‌های مخالف سوریه و حزب‌الله در این کشور هدف این ترورها قرار گیرند.

آیا جریان ۱۴ مارس نزدیک به آقای سعد حریری در کشاکش بحران در سوریه به شورای ملی انتقالی سوریه و ارتش آزاد نزدیک بود، حمایت‌ها و پشتیبانی‌هایی می‌کرد یا نه؟

از نظر سیاسی جریان ۱۴ مارس از اپوزیسیون سوریه حمایت کرده است. اما آنچه اتهام اصلی این جریان از طرف سوریه معرفی شده، حمایت مالی و تسلیحاتی‌ست که به‌خصوص سعد حریری را متهم به آن کرده‌اند و قوات لبنان به رهبری سمیر جعجع را که از اپوزیسیون سوریه حمایت مالی کرده است. اگر این وقایع را کنارهم قرار دهیم، می‌شود انگشت اتهام را به طرف سوریه و هم‌پیمانان داخلی آن در لبنان گرفت. اما بازهم با قطعیت نمی‌‌شود چیزی گفت و خود جریان ۱۴ مارس هم در نشست اضطراری که شب گذشته در بیروت تشکیل داد، همین کار را کرد و سوریه را به صراحت متهم کرد به دست داشتن در این ترور. امری که توسط حزب‌الله به شدت تکذیب شد.

انتخابات مصر؛ اماها و اگرها

Wed, 20 Jun 2012 21:47:49 +0000

گفت‌وگوی سراج الدین میردامادی با علی مهتدی

سراج الدین میردامادی − دور دوم انتخابات ریاست جمهوری مصر، روزهای شنبه و یکشنبه شانزدهم و هفدهم ژوئن برگزار شد و محمد مرسی نماینده‌ی اسلام‌گرایان از اخوان‌المسلمین و احمد شفیق نخست‌وزیر سابق مصر که در مرحله‌ی اول انتخابات، از میان نامزدها، بیشترین رأی را به دست آورده بودند، در این مرحله به رقابت پرداختند.

اخبار ضد و نقیضی از نتایج این انتخابات به دست رسیده است. از آقای علی مهتدی، روزنامه‌نگار و کارشناس دنیای عرب پرسیدم که پیروز این انتخابات چه کسی بوده است و نتایج کی اعلام می‌شود؟

علی مهتدی: شرایط مقداری پیچیده شده است. به این ترتیب که هم کمپین آقای احمد شفیق اعلام پیروزی کرده و هم کمپین آقای مرسی. هردو هم اعلام کرده‌اند که ۵۲درصد از آرا را توانسته‌اند به دست بیاورند. نمایندگان هر دو کمپین به "شورای عالی رسیدگی به مسائل انتخابات" در مصر شکایت کرده‌اند و این شورا قرار است قبل از اعلام نتایج نهایی، شکایت‌های آنها را مورد بررسی قرار بدهد.

این شکایت‌ها بر مبنای آرای شمارش شده در برخی از مناطق مصر است که نتایج آن هنوز به شکل قطعی اعلام نشده، اما خود نامزدها به آن دسترسی داشته‌اند. بر اساس این آمار که تا حدی به روزنامه‌ها هم درز کرده است، گفته می‌شود که در برخی از مناطق مصر که بافت مذهبی‌تر دارد (در جنوب مصر) آقای مرسی توانسته ۸۰ درصد آرا را به دست بیاورد، در مقابل۲۰ درصد برای احمد شفیق و در خود قاهره آقای شفیق توانسته ۶۰ درصد آرا را به دست بیاورد.

اخبار در این زمینه مقدار ضد و نقیض است، اما عدم اعلام نتایج رسمی انتخابات، باعث ایجاد شک و تردیدهایی شده و گفته می‌شود که شورای عالی نظامی مصر که بیشتر از پیش بر مسائل کشور سیطره پیدا کرده، قصد دستکاری در آرای مردم را دارد.

بارزترین واکنشی که نسبت به این موضوع ابراز شده، واکنش سناتور جیسون کارتر، رییس هیأت ناظران بین‌المللی بر انتخابات مصر بوده است. این سناتور امریکایی اعلام کرده که نظامیان مصر دست گروه ناظر را در مصر به شدت بسته‌اند و بعد از انتخابات این گروه به شکل غیرقابل پیش‌بینی‌ای و به مقدار زیادی در تنگنا قرار گرفته و نمی‌تواند وظیفه‌ی خود را به خوبی انجام بدهد. ایشان هم‌چنین ابراز نگرانی کرده که اعلام نتیجه‌ی انتخابات ممکن است باعث انفجار تظاهرات در مصر بشود.

آقای مهتدی، دادگاه قانون اساسی چه نقشی در این فرایند دارد؟ با توجه به این‌که در خصوص نامزدی احمد شفیق هم تشکیک‌هایی وجود داشت و نهایتاً دادگاه قانون اساسی نامزدی آقای احمد شفیق را تأیید کرد.

این موضوع هم جزو مسائل پیچیده‌ی مصر شده است. به این ترتیب که شورای عالی نظامیان مصر شروع کرده به دست زدن به نوعی کودتا در مصر و بعد از انحلال مجلس، قدم بعدی را برداشت و قانون اساسی را دارد تغییر می‌دهد و دامنه‌ی اختیارات بسیار وسیعی را برای خودش تدارک دیده است. به این ترتیب که حتی بعد از اعلام نتایج نهایی انتخابات و روی کار آمدن رییس جمهور جدید، قدرت اصلی کماکان در دست شورای عالی نظامی خواهد بود. این شورا در شرایط کنونی بر شورای عالی قانون اساسی هم سلطه پیدا کرده و بعد از انحلال مجلس، حتی حق قانون‌گذاری را هم برای خودش قائل شده است.

همه‌ی این‌ها را که با هم جمع می‌کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که این پیش‌بینی بسیاری از کارشناسان مصری و کارشناسان عرب در مورد وضعیت مصر پس از انتخابات، تحقق یافته است. تحلیل این کارشناسان این بود که نظامیان و ارتش مصر به دلیل وابستگی عمیقی که از ناظر مالی، تسلیحاتی و لجستیکی به غرب و امریکا دارند، اجازه نخواهند داد که انقلاب مصر به شکل کامل به پیروزی برسد و اتفاقی در مصر بیافتد که بر خلاف نظر امریکایی‌ها و غربی‌ها باشد و بخواهد به نحوی در آینده‌، امنیت اسراییل را به خطر بیاندازد؛ با توجه به مرزهای مشترکی که مصر با نوار غزه و اسراییل دارد.

علی مهتدی:
نمی‌شود از این نکته صرف‌نظر کرد که قدرت گرفتن اخوان‌المسلمین در نتیجه‌ی یک توافق اولیه با امریکایی‌ها هم بوده است و همین عامل هم باعث شده که در ماه‌های اولی که اخوان شروع کرده بود به قدرت گرفتن در مصر، تظاهرات‌های مختلفی در نقاط مختلف کشور، هم‌چنین در میدان تحریر، علیه نمایندگان اخوان و گروه اخوان‌المسلمین برپا شود.

الان همین اتفاق افتاده و شورای عالی نظامی مصر تقریباً انقلاب را مصادره کرده و باعث شروع مجدد انقلاب دومی در مصر دارد می‌شود که تبلورش را در دعوت به تظاهرات میلیونی در شهرهای مختلف مصر و هم‌چنین در میدان تحریر قاهره شاهد هستیم.

آیا به طور مشخص می‌توان این تقسیم‌بندی را داشت که طرفداران انقلاب در میدان التحریر، طرفدار آقای محمد مرسی بودند و در واقع، طرفداران رژیم سابق، خواهان کاندیداتوری احمد شفیق بودند و این دو نامزد دو تفکر انقلاب و حکومت سابق را نمایندگی می‌کنند؟

خیلی به این شکل نمی‌شود تقسیم‌بندی کرد. اما در مجموع، بخشی از طرفداران آقای احمد شفیق در مصر، از حامیان حسنی مبارک هستند که به حسنی مبارک وفادار مانده‌اند، بخش دیگر تجار و طبقه‌ی متوسط رو به بالایی هستند که از یک سال و اندی آشوب در مصر خسته شده‌اند و احمد شفیق را نماد سیستم و طرز تفکری می‌دانند که می‌خواهد آرامش را هرچه سریع‌تر در مصر برقرار کند و به این روند هرج و مرج خاتمه بدهد. می‌دانیم که درآمد اصلی کشور مصر از طریق توریسم است و این صنعت در ‌ظرف یک سال اخیر به شدت آسیب دیده و درآمد کشور به شدت کم شده است و با بحران اقتصادی عمیقی مواجه است که نتایج خود را در ماه‌ها و سال‌های آینده نشان می‌دهد.

در مقابل، بخش قابل توجهی از مردم خواهان آن بودند که هیچ‌کدام از نمادها و چهره‌های رژیم سابق، حتی چهره‌های وجیه‌المله و مقبولی مثل ابوموسی سرکار نیایند. گروه‌هایی مثل "جوانان شش آوریل" که موتور محرکه‌ی انقلاب مصر بودند، در همین دسته قرار می‌گیرند. این گروه‌ها هرچند با اخوان‌المسلمین اندکی زاویه داشتند، اما با این حال، اخوان‌المسلمین را به فردی مثل احمد شفیق ترجیح می‌دادند.

در نتیجه، تمام این گروه‌ها با هم متحد شدند و تظاهراتی که از امروز (چهارشنبه بیستم ژوئن) در شهرهای مختلف مصر شروع شده است، تجمعی که در میدان تحریر شروع شده و گفته می‌شود که صدهاهزار نفر در آنجا جمع شده‌اند، ترکیبی از تمام گروه‌هایی است که پیش از این در انتخابات با هم‌دیگر اختلاف نظر داشتند، اما اکنون به ناچار پشت سر نماینده‌ی اخوان‌المسلمین جمع شده‌اند و حرف آقای مرسی را در مورد پیروزی‌اش در انتخابات قبول دارند و خواهان آنند که حکومت نظامیان در مصر هرچه سریع‌تر خاتمه یابد، مجلس دوباره تشکیل شود، قانون‌گذاری به آن واگذار شود و رییس جمهوری با اختیارات گسترده و کافی بر روی کار بیاید.

آیا اگر پیروزی آقای محمد مرسی نماینده‌ی اسلام‌گرایان و اخوان‌المسلمین قطعی بشود، دولت آینده‌ی مصر، یک دولت اسلام‌گرای غرب‌ستیز خواهد شد یا خیر؟

آقای مرسی نماینده‌ی آن بخشی از اخوان‌المسلمین است که روش‌های سابق خودشان در مصر، روش‌هایی که اوایل دهه‌ی هشتاد در ترور شخصیت‌ها و بمب‌گذاری‌های مختلف پیگیری می‌کردند را کنار گذاشته‌اند و معتقد به مذاکره و مصالحه هستند. در واقع، می‌توان از این بخش از اخوان‌المسلمین، به نوعی به عنوان اصلاح‌طلبان مصری یاد کرد.

اما این نکته را هم نباید فراموش کرد که اخوان‌المسلمین زمانی وارد رقابت‌های انتخاباتی مختلف در مصر شد و شروع به قدرت گرفتن کرد که توافق اولیه‌ای را با امریکا به دست آورد. این توافق اولیه در ابتدا محرمانه بود و بعدها اعلام شد و باعث خشم جوانان مصری و "جوانان شش آپریل" شد و آن‌ها اخوان‌المسلمین را متهم کردند به این‌که انقلاب را فروخته و با امریکایی‌ها سازش کرده است.

اما به هرحال، نمی‌شود از این نکته صرف‌نظر کرد که قدرت گرفتن اخوان‌المسلمین در نتیجه‌ی یک توافق اولیه با امریکایی‌ها هم بوده است و همین عامل هم باعث شده که در ماه‌های اولی که اخوان شروع کرده بود به قدرت گرفتن در مصر، تظاهرات‌های مختلفی در نقاط مختلف کشور، هم‌چنین در میدان تحریر، علیه نمایندگان اخوان و گروه اخوان‌المسلمین برپا شود.

به این ترتیب، نمی‌‌شود گفت که در صورت قدرت گرفتن اخوان‌المسلمین و انتخاب آقای مرسی، این گروه روند ضد غربی یا ضد امریکایی‌ای را در مصر شروع کنند. چرا که علاوه بر آن توافق اولیه، مصر قابلیت مبارزه با غرب یا تبدیل شدن به یک جمهوری اسلامی دیگر در منطقه‌ی خاورمیانه را ندارد و منافع کشور، به شدت گره خورده به منافع امریکا، غرب و حتی اسراییل است.

در همین زمینه:

رسانه‌‌های ایران و انتخابات مصر

سوریه و بن بست با اتحادیه عرب

Tue, 31 Jan 2012 04:56:14 +0000

گفت‌وگو با علی مهتدی روزنامه نگار کارشناس دنیای عرب

سراج‌الدین میردامادی

خشونت در سوریه، جمعه گذشته به اوج خود رسید. بر پایه گزارش منابع خبری مستقل، بیش از دویست‌نفر در شهرهای مختلف سوریه، به دست نیروهای حکومتی کشته شدند.

این درحالی است که اتحادیه عرب در عمل با شکست طرح اعزام ناظران خود و با فراخواندن آنها در روش مصالحه و مذاکره با حکومت سوریه به بن‌بست رسیده است.

به این بهانه با علی مهتدی، روزنامه‌نگار و کارشناس دنیای عرب ساکن پاریس گفت‌وگویی کرده‌ام و نخست از او پرسیده‌ام: موج جدید سرکوب که از روز جمعه در سوریه به راه افتاده، دارای چه ریشه‌ها و پیامدهایی است؟

علی مهتدی: در درجه‌ اول موج سرکوب جدید را باید ناشی از سرخوردگی حکومت سوریه از پیشبرد روش‌ها و مذاکراتش با اتحادیه عرب بدانیم. اتحادیه عرب پیش از این در لفافه اعلام کرده بود که روند خشونت‌ها بالا گرفته و برخلاف تصور آن نه تنها متوقف نشده است، بلکه روزبه‌روز در حال افزایش هم هست و این احتمال وجود دارد که مأموریت هیئت ناظران را لغو کنند.

در عین حال بسیاری از کشورهای عربی، ازجمله قطر و مراکش گفته‌اند نمایندگان خود را از این کمیته‌ ناظران بیرون می‌کشند و اتحادیه عرب اعلام کرده است که موضوع را بین‌المللی خواهد کرد.

بین‌المللی شدن موضوع از طرف دولت سوریه قبل از این به‌عنوان یک خطر قرمز معرفی شده بود و مسئولان سوری بارها خطاب به اتحادیه عرب اعلام کرده بودند که هر موضوع مربوط به سوریه باید در داخل خانواده‌ کشورهای عربی حل و فصل شود و به مجامع جهانی کشیده نشود.

دولت سوریه برای این که زهرچشمی از کشورهای عربی بگیرد روند خشونت‌ها را افزایش می‌دهد تا ثابت کند دخالت کشورهای خارجی در پرونده‌ سوریه نمی‌تواند این روند را متوقف کند

بنابراین وقتی این خط قرمزها همه پشت سر گذاشته می‌شود، دولت سوریه هم برای این که زهرچشمی از کشورهای عربی بگیرد که به قول معاون رئیس‌جمهور این کشور در حال خیانت به سوریه هستند، روند خشونت‌ها را افزایش می‌دهد تا ثابت کند دخالت کشورهای خارجی در پرونده‌ سوریه نمی‌تواند این روند را متوقف کند.

در عین حال نیروهای مخالف هم هستند که آنها وقتی به ناامیدی می‌رسند دست به فعالیت بیشتری می‌زنند. در کنار کشته شدن بسیاری از شهروندان سوریه ظرف ۲۴ ساعت گذشته، دولت سوریه هم اعلام کرده که نزدیک به سیصدنفر از نیروهای ارتشی و پلیس خود را در این دو روز از دست داده است و آنها کشته شده‌اند.

هرچند که نمی‌شود خیلی مهر تأیید بر اظهارات دولت سوریه زد و این‌ها بیشتر نوعی حالت تبلیغات علیه اپوزیسیون را دارد، اما به گفته‌ بسیاری از ناظران عرب گروه‌های مسلحی هم در داخل سوریه هستند که دیگر روش مسالمت‌آمیز اعتراض را کنار گذاشته‌اند و مشغول فعالیت مسلحانه علیه نیروهای ارتشی هستند. از مجموع این‌ها به نظر می‌آید روزبه‌روز بحران سوریه را پیچیده‌تر از قبل می‌کند.

به نیروهای مسلح معترض حکومت اشاره کردید. ارتش آزاد سوریه هم مدتی است که فعالیت‌های خودش را گسترده‌تر کرده است. این مخالفت‌ها و این اعتراض‌های مسلحانه در برابر حکومت در چه مناطقی بروز بیشتر داشته است؟

این حرکت مسلحانه بیشتر در مناطق شمالی سوریه در نزدیکی مرزهای ترکیه و همچنین در مناطق شرقی در نزدیکی مرزهای عراق صورت می‌گیرد.

افشاگری‌هایی در این مورد شده است، ازجمله لبنان برای دومین‌بار اعلام کرده است که از مرزهای آن نیروهای القاعده وارد خاک سوریه می‌شوند و روی این موضوع دولت سوریه هم تأکید دارد. در عین حال روند قاچاق سلاح از لبنان و عراق هم به طرف سوریه امری نیست که فقط تبلیغات باشد و بخشی از آن واقعیت است و دارد صورت می‌گیرد.

لبنان برای دومین‌بار اعلام کرده است که از مرزهای آن نیروهای القاعده وارد خاک سوریه می‌شوند. در عین حال روند قاچاق سلاح از لبنان و عراق هم به طرف سوریه امری نیست که فقط تبلیغات باشد

ارتش آزاد سوریه هم هست که نیروهای مسلح جداشده از ارتش ملی این کشور هستند که تبدیل به نیروهای اپوزیسیون شده‌اند، اما در این بین نکته حائز اهمیت این است این که با توجه به ۱۱ ماه درگیری مردم با دولت سوریه، میزان جداشدن چهره‌های سیاسی و نظامی سوری و پیوستن آنها به مردم بسیار نسبت به توقعات و پیش‌بینی‌ها کم شده است و در بالاترین میزانی که اعلام شده (به عنوان نمونه روز گذشته اعلام شد که ۱۰ نفر از سربازان ارتش سوریه فرار کرده‌اند و به ارتش آزاد پیوسته‌اند و ضمن این که تاکنون چهره‌ سیاستمدار و جدی‌ای هم از دولت سوریه اعلام جدایی نکرده است)، نشان می‌دهد که هنوز وضعیت اپوزیسیون و نیروهای مسلح وابسته به آن در مقابل دولت این کشور بسیار ضعیف‌ است.

در عین حال حمایت بین‌المللی هم قوت لازم خودش را ندارد و همه این‌ها وقتی دست به دست هم می‌دهند، سرکوب حکومت را افزایش می‌دهند و بر سردرگمی اپوزیسیون هم اضافه می‌کنند.

ظاهراً قطعنامه‌ جدیدی هم در شورای امنیت علیه دولت سوریه در حال تصویب است. این قطعنامه را چگونه ارزیابی می‌کنید و اگر تصویب شود، چه پیامدهایی دربر خواهد داشت؟

این قطعنامه نسبت به طرح‌هایی که قبلاً به شورای امنیت ارائه شده بود، کمی جدیدتر است. درواقع سعی زیاد شده است که در آن نکاتی که باعث مخالفت روسیه و چین می‌شود در نظر گرفته شود. ن

کته‌ مهم در مورد این قطعنامه این است که علاوه بر رعایت مفادی که باعث اختلاف در شورای امنیت نشود، آن را کشورهای عربی برای نخستین‌بار به شورای امنیت ارائه کرده‌اند و این مقداری دست روسیه و چین را در وتوی آن خواهد بست.

پیش از این کشورهای اروپایی بودند که طرح‌هایی برای قطعنامه داده بودند و البته مسکو به شدت با آنها مخالفت می‌کرد و دلیل قانع‌کننده‌ای هم می‌آورد، مبنی براین که هرگونه قطعنامه‌ای که حاوی تحریم سوریه یا تحریم ارسال سلاح به این کشور شود یا بخواهد باعث دخالت نیروهای بیگانه در این کشور شود، از دید مسکو مردود و یک‌نوع بدعت در روند امور جهانی است.

قطعنامه‌ کنونی را اما کشورهای عربی و در رأس آنها کشور مراکش به شورای امنیت ارائه کرده‌اند و تلاشی دارد صورت می‌گیرد تا مسکو و پکن آن را وتو نکنند. اظهارات روز گذشته‌ نماینده‌ روسیه در شورای امنیت هم حایز اهمیت بود. به خاطر این که برای نخستین‌بار فقط به دل‌نگرانی از اعمال فشارهای بیشتر بسنده کرد و هیچ اشاره‌ای نکرد که ممکن است مسکو این قطعنامه را مورد وتو قرار دهد.

ضمن این که نمایندگان کشورهای غربی ازجمله فرانسه و آلمان هم گفته‌اند که تمام مسائل مورد اختلاف با روسیه را در آن رعایت کرده‌اند و هیچ بندی مبنی بر تحریم نظام سوریه در آن نیست و فقط درخواست شده است که اسد کناره‌گیری کند و قدرت را به معاون خود واگذار کند.

در روزهای اخیر فیلمی از اعترافات چند ایرانی که نیروهای مخالفدولت سوریه، ادعا کرده‌اند نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بودند و در سرکوب مردم حضور داشتند، در فضای مجازی منتشر شده است. جمهوری اسلامی ایران هم مدعی است که این‌ها پرسنل وزارت نیروی ایران هستند [ که در یک پروژه تولید برق در سوریه مشغول به کار بودند]. چه اطلاعات بیشتری برای تأیید ادعای دو طرف یا رد آن در اختیار شما هست؟

اطلاعات بیشتر، به شکلی که در رسانه‌های خبری باشد، فعلاً غیر از پخش همین فیلم و اظهارات رسمی مسئولان سوریه و ایران وجود ندارد، اما باید به این نکته توجه داشت که این فیلم توسط ارتش آزاد سوریه منتشر شده و این ارتش به‌هرحال تحت تربیت ۴۰ـ ۳۰ ساله‌ رژیم بشاراسد بوده است و از همان اسلوب‌ها و همان روش‌ها برای ضربه‌زدن به دولت بشار اسد استفاده می‌کند.

تحلیل‌گران عرب می‌گویندکه ایران در سرکوب اعتراض‌های مردمی در سوریه نقش مستقیم دارد، اما این نقش بیشتر کمک‌های تسلیحاتی، مادی و استراتژیک کرده است

در مقابل دولت بشار اسد هم از همین روشی استفاده می‌کند که آنها دارند استفاده می‌کنند و به نظر نمی‌رسد تصاویری که پخش شده است صحت داشته باشد.

آنچه ناظران و تحلیل‌گران عرب در رسانه‌های خودشان ظرف دست‌کم دوماه گذشته منتشر کرده‌اند، این برآیند را داشته است که ایران در سرکوب اعتراض‌های مردمی در سوریه نقش مستقیم دارد، اما این نقش به آن صورت نیست که نیروی نظامی خودش را در کف خیابان‌ها به کمک نیروهای نظامی سوریه بفرستد. بلکه بیشتر کمک‌های تسلیحاتی، مادی و استراتژیک کرده است.

یعنی مشورت نظامی به ارتش سوریه می‌دهد و از تجربه‌ خودش در سرکوب جنبش سبز در دوسال گذشته استفاده می‌کند و این تجربه را در اختیار نیروهای سوری قرار می‌دهد. به همین علت من فکر می‌کنم پخش این فیلم یک‌مقدار حالت تبلیغاتی دارد و نمی‌تواند چندان صحیح باشد.

مأموریت هیئت ناظران اتحادیه عرب در نهایت به کجا انجامید؟آیا گزارشی از مأموریت آنها تهیه شد و نتایجی داشت یا خیر؟

بعد از این دوبار این هیئت گزارش خودش را به اتحادیه عرب داد. در مرحله‌ سوم و در مرحله‌ نهایی که قرار بود گزارش نهایی خودشان را بدهند، دچار اختلاف نظر شدند. کشور قطر نمایندگان خود را بیرون کشید و کشور مغرب هم نمایندگان خود را بیرون کشید.

بعد اعلام شد که جایگزینی برای این نمایندگان از کشورهای مصر و از برخی دیگر از کشورهای عربی به سوریه ارسال می‌شوند. مجموع این اختلاف‌ها اما باعث شد اتحادیه عرب نتواند گزارش نهایی آنها را مورد بررسی قرار دهد. به‌خصوص این رئیس این شورا هم اعلام کرد این اختلاف نظرها جدی و روند خشونت‌ها هم در سوریه رو به افزایش است و دولت سوریه به مفاد ابتکار عمل عربی فعلاً تن نداده است.

البته در نهایت امروز شنبه اعلام شد که اتحادیه عرب تصمیم گرفته است که ادامه‌ فعالیت این هیئت را در سوریه تا اطلاع ثانوی و تا زمان برگزاری جلسه در قاهره متوقف کند تا در آن جلسه تصمیم‌گیری شود که آینده‌ این هیئت چگونه خواهد بود و آیا سوریه را ترک خواهند کرد یا در سازوکار جدیدی به فعالیت خودشان در این کشور ادامه خواهند داد؟

مصر به سمت اسلام‌گرایی می‌رود

behnam — Mon, 05 Dec 2011 16:12:46 +0000

سراج‌الدین میردامادی

اولین انتخابات پارلمانی مصر بعد از سقوط رژیم حسنی مبارک برگزار و با استقبال زیادی مواجه شد. نتایج اولیه حکایت از پیروزی اسلامگرایان و احزاب همسو با جمعیت اخوان‌المسلمین دارد. این استقبال مردم علی‌رغم برخی تحریم‌هایی صورت گرفته بود که طی روزها و هفته‌های اخیر میدان تحریر را مجدداً تبدیل به صحنه اعتراض به شورای نظامی حاکم در این کشور نموده بود.

از علی مهتدی روزنامه نگار کارشناس دنیای عرب پرسیدم این حضور گسترده مردم در اولین انتخابات پس از سقوط رژیم مبارک را با توجه به همزمانی تنش‌های اخیری که در میدان التحریر شاهدش بودیم، را چه گونه ارزیابی می‌کنید؟

علی مهتدی: با توجه به این که قبل از برگزاری انتخابات مصر تنش‌های زیادی در سطح جامعه‌‌ مصر وجود داشت و در میدان تحریر قاهره و دیگر شهرهای بزرگ نیز این تنش‌ها به‌خوبی دیده می‌شد، دولت مصر به رهبری شورای نظامی که بعد از سقوط مبارک رهبری این کشور را به‌عهده گرفته بود، به مردم وعده داد که انتخابات پارلمانی را در نهایت آرامش و عدالت و با حضور ناظران بین‌المللی برگزار خواهد کرد.

همین وعده برای مردم کافی بود تا در نخستین انتخابات در مصر جدید، حضور گسترده‌ای پای صندوق‌های رأی داشته باشند. ما در ۲۴ ساعت قبل از شروع عملیات انتخاباتی شاهد بودیم که در میدان تحریر هم بین گروه‌های اپوزیسیون و گروه‌های مخالف شورای نظامی مصر اختلاف نظری پیش آمد. گروهی معتقد بودند که باید رفت و در انتخابات شرکت کرد و گروه دیگری معتقد بودند که باید به اعتراض‌ها ادامه داد تا این شورای نظامی به کلی کنار برود.

در نهایت قرار بر این شد که میدان تحریر را خالی نکنند و بخشی از معترضان در انتخابات شرکت کنند، بخشی به‌عنوان ناظر شرکت کنند و بخش دیگری در میدان باقی بمانند و جای خودشان را با بخش اول در روز انتخابات به شکل دوره‌ای عوض کنند. البته اقبال عمومی مردم هم به این انتخابات و حضور گسترده‌شان پای صندوق‌های رأی، به‌خصوص با توجه به این که اعتراض خاصی هم بعد از انتخابات به نتایج آرا صورت نگرفت، به‌خوبی نشان می‌دهد که مردم مصر تصمیمی جدی دارند تا از طریق صندوق‌های رأی خواسته‌ خودشان را بر کرسی بنشانند و این مرحله‌ انتقالی را هرچه سریع‌تر خاتمه دهند.

بزرگ‌ترین تضمینی که دولت کنونی مصر به مردم داد این بود که آن‌ها را تشویق کرد به حضور در پای صندوق‌های رأی، این بود که اعلام کرد هیچگونه تغییری در زمان و موعد برگزاری انتخابات ایجاد نمی‌شود و در نهایت تا ژوئن سال آینده تمام ترکیب سیاسی در مصر تغییر می‌کند و دولت و پارلمان جدیدی بر سر کار خواهند آمد.

اگر نگاهی به نتایج حاصل از این انتخابات داشته باشیم، به نظر می‌رسد حزب آزادی و عدالت که نزدیک به اخوان‌المسلمین و اسلام‌گراهاست، ۴۳درصد آرا را به دست آورده و برنده‌ این انتخابات باشند. صف‌بندی نیروهای سیاسی در برابر برندگان این انتخابات چگونه بوده است؟ به‌ویژه جایگاه نیروهای سکولار و جایگاه جریان جوانان ششم آوریل که نیروهای سکولار انقلاب مصر بودند، در میان پیروز‌های این انتخابات چیست؟

اکنون قرار است که انتخابات پارلمان مصر در سه مرحله برگزار شود و ۴۹۸ کرسی مجلس در این سه مرحله تعیین می‌شوند. در آنچه بعد از مرحله‌ نخست انتخابات بسیار واضح و روشن است، پیروزی جریان اسلام‌گرا در مصر است. جالب توجه است که رقابت اصلی در انتخابات برخلاف تمام پیش‌بینی‌های ناظران و تحلیل‌گران که فکر می‌کردند بین جریان سکولار و جریان اسلام‌گرا است، این رقابت معطوف شده است به نوعی رقابت بین جریان اسلام‌گرا به رهبری اخوان‌المسلمین و جریان سلفی به رهبری حزب نور و این دو جریان شده‌اند رقیب اصلی در انتخابات مصر.

این نتیجه تا حدودی شگفت‌آور بود و نسبت به آرایی که این دو جریان به دست آوردند، رأی سکولارها بسیار ناچیز است. برای مرحله‌ دوم انتخابات هم اعلام کرده‌اند که برای یکصد و خرده‌ای کرسی که قرار است مرحله‌ی دوم انتخابات برای آن برگزار شود، بازهم رقابت اصلی بین ۴۵ نامزد حزب اخوان‌المسلمین با ۲۶ نامزد حزب سلفی نور است. البته این نشان می‌دهد که جامعه‌ مصر به سمت نوعی از اسلام‌گرایی پیش می‌رود که ما در دیگر کشورهای عربی هم بعد از آنچه بهار عربی خوانده شد، به‌خوبی دیده‌ایم و این امر بیش از پیش نشان می‌دهد که گزینه‌ مردم عرب برای مرحله‌ جدید نوعی مخالفت با اسراییل، آمریکا و غرب است و هرچه هم گمان می‌رفت که نظام‌های سکولار در این کشورها بر سر کار می‌‌آیند، اما نتایج انتخابات در اکثر این کشورها نشان می‌دهد که اسلام‌گراها پیروز اصلی انقلاب‌های مردمی در بهار عربی بوده‌اند.

این نوع اسلام‌گرایی آیا بیشتر شبیه به اسلام‌گرایی در ترکیه است یا مدل اسلام‌گرایی جمهوری اسلامی؟ با توجه به این که اسامی احزاب اسلام‌گرایی هم که انتخاب شده است، معمولاً از عنصر عدالت و توسعه یا آزادی و عدالت تشکیل می‌شود که به نظر می‌رسد بیشتر به مدل ترکیه شباهت داشته باشد. نظر شما چیست؟

من فکر می‌کنم از نظر شکل دولت‌هایی که بر سر کار خواهند آمد، با توجه به این که این دولت‌ها منافعی تنگاتنگ و روابطی قوی با غرب و به‌خصوص آمریکا دارند، ممکن است شکل این دولت‌ها تغییری نکند و آنها روابط خودشان را با غرب و با آمریکا حفظ کنند. مثل سیستم حکومتی که در ترکیه حاکم است و بعید به نظر می‌رسد که نظامی مثل نظام ایران در این کشورها بر سر کار آید، اما نکته‌ی اصلی اینجاست که نتایج انتخابات در کشورهای عربی برای غرب یک‌مقدار نگران‌کننده است.

هرچند دولت‌هایی که بر سر کار خواهند آمد، از هم اکنون دارند وعده‌ی سکولاریسم و جدایی دین از سیاست و حفظ روابط حسنه با تمامی کشورهای جامعه بین‌الملل را سرمی‌دهند، اما این نگرانی جدی است. چون جریان‌های اسلام‌گرا یک بستر گسترده در میان مردم عرب دارند که این مردم عرب برخلاف تبلیغات حاکمان‌شان زاویه‌ای با اسراییل دارند و نوعی دشمنی سنتی و دیرینه با این کشور و رهبرانش دارند.

بنابراین وقتی غرب بخواهد اجازه دهد که دولت‌های اسلامی و اسلام‌گرا در این کشورها بر سر کار آیند، در ابتدا ممکن است مانند آنچه در سال‌های ۵۸ و ۵۹ در ایران شاهد بودیم، حتی دولت‌ها نوعی همکاری، هماهنگی و حتی مذاکره با غرب داشته باشند، اما آینده برای غرب یک‌مقدار مه‌آلود است و آن‌ها این احتمال را می‌دهند که اتفاق‌هایی که در ایران افتاد، در افغانستان افتاد و خیلی نمونه‌های دیگری که شاهد آن بودند، در کشورهای عربی هم رخ دهد و دولت‌هایی که بر سر کار می‌آیند، هرچند که ابتدا می‌گویند سکولار هستند و دین را در سیاست دخالت نمی‌دهند، اما بعدها با الهامی که از بستر جامعه می‌گیرند، روند فعالیت خود را تغییر دهند. ما چه بخواهیم و چه نخواهیم باید قبول کنیم که بستر جوامع عربی یک بستر غرب‌ ستیز و به‌خصوص اسراییل‌ستیز است که این در سیاست‌های آتی دولت‌ها ممکن است نقش بسیار مهمی ایفا کند.

در پی این انتخابات و پیروزی اسلام‌گراها با توجه به قدرت ریشه‌دار نظامی‌ها در نظام سیاسی مصر، جایگاه و آینده‌ سیاسی نظامی‌ها چه خواهد شد؟ آیا نظامی‌ها به صورت مسالمت‌آمیز قدرت را به اسلام‌گراها واگذار خواهند کرد؟

در کشوری مثل مصر با توجه به کمک مالی هنگفتی که آمریکا به ارتش این کشور می‌کند، نظامیان نقشی را ایفا می‌کنند که نظامیان ترکیه ایفا می‌کنند. یعنی آنها همواره در هماهنگی با آمریکا هستند، به خاطر این که هویت خودشان و بودجه‌ اصلی و تسلیحات‌شان را از آمریکا می‌گیرند. این به شکل اهرمی بر سر نیروهای اسلام‌گرا در مصر خواهد بود و بعد از انتخابات به احتمال قوی مقداری در حاشیه قرار خواهند گرفت، اما از پشت پرده کنترل امور را در دست خواهند داشت و چنانچه روند تشکیل حکومت و سیاست‌های حکومت‌ جدید در مصر بخواهد با منافع ارتش در تضاد باشد، حتی این احتمال وجود دارد که مصر شاهد کودتای نظامی هم باشد و مقداری شرایط تغییر کند.

به‌هرحال مصر یک خط قرمزی برای غرب است؛ به‌خصوص با توجه به نفوذ گسترده‌ای که در میان فلسطینی‌ها دارد، نفوذ گسترده‌ای که در میان تمام کشورهای عربی دارد و همچنین مرز مشترک آن با اسراییل. بنابراین غرب رضایت نخواهد داد که ارتش این کشور در حاشیه قرار گیرد و تأثیر خود را در سیاست‌گذاری‌های کشور از دست بدهد.

ایران، سوریه و حماس، مثلث سرنوشت‌ساز فلسطین

Babak M — Mon, 03 Oct 2011 14:34:50 +0000

سراج‌الدین میردامادی

آیت‏الله سیدعلی خامنه‏ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در پنجمین کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسطینی‌ها (شنبه نهم مهر)، با طرح به رسمیت شناخته شدن کشور مستقل فلسطین که از سوی محمود عباس، رئیس حکومت خودگردان فلسطینی، به سازمان ملل ارائه شده است، مخالفت کرد.

در گفت‏وگویی با علی مهتدی، روزنامه‏نگار و کارشناس خاورمیانه، از او پرسیده‌ام: آقای خامنه‏ای در سخنرانی‏شان چه مطالبی را مطرح کردند و موضع‏گیری او دقیقاً حاوی چه نکاتی بود؟

علی مهتدی: موضع‏گیری آقای خامنه‏ای، در واقع صحبت‏هایی که ایشان در این نشست کردند، سه نکته اساسی داشت: نکته اول این‏که محمود عباس و سازمان متبوعش را کاملاً وابسته به آمریکا و خائن به آرمان‏های ملت فلسطین معرفی کرد.

آقای خامنه‏ای بعد از این مقدمه‏ در مورد شخصیت محمود عباس و ارتباط وی با "رهبران فاسد عربی" (به‌زعم آیت‏الله خامنه‏ای)، به سراغ طرح محمود عباس رفت، آن را به کلی‏ مردود دانست و گفت که ایران به‏هیچ‏وجه از طرح به‏رسمیت شناخته شدن فلسطین در سازمان ملل حمایت نمی‏کند و آن را طرحی در خیانت به آرمان‏های ملت فلسطین می‏داند.

این مخالفت از طرف بالاترین مقام تصمیم‏گیرنده در دولت ایران اعلام شد و به نوعی موضع‏گیری رسمی ایران در مقابل تلاش‏های محمود عباس بود.

آقای خامنه‏ای در بخش سوم صحبت‏های خود، به‏طور مستقیم وارد تهدید غرب و اسراییل شد و از جمله به این مسئله اشاره کرد که احتمال دارد ایران حتی از موشک‏های خود برای مقابله با آمریکا و اسراییل و طرح‏های آن‏ها در منطقه هم استفاده کند. این شاید به نوعی اولین هشدار نظامی فرمانده کل قوای ایران به مخالفان ایران بود.

او بعد از مخالفت با طرح محمود عباس، پیشنهاد جایگزین را هم مطرح کرد و گفت که ایران از همه‏پرسی دفاع می‏کند و مردم فلسطین باید در یک همه‏پرسی شرکت کنند. رهبر حکومت اسلامی ایران تاکید کرد که ایران حکمیت سازمان ملل یا آمریکا و کشورهای دیگر را قبول ندارد و تنها رایی را می‌پذیرد که مردم فلسطین در مورد آینده خودشان می‏دهند.

استدلال آقای خامنه‏ای برای مخالفت با طرح محمود عباس چیست؟ با توجه به این‏که ایران خود را حامی فلسطین می‏داند، به چه دلیل با طرح به‏رسمیت شناخته شدن کشور مستقل فلسطینی در سازمان ملل مخالفت می‏کند؟

دلیل اول و مهم‏ترین دلیل این است که طرح محمود عباس برپایی کشور فلسطین در سرزمین‏های ۱۹۶۷ را شامل می‏شود.

علاوه بر آن، نکته مهم دیگر این‏که اگر بر فرض درخواست محمود عباس در شورای امنیت و سازمان ملل تصویب بشود و فلسطین به عنوان یک کشور مستقل در نظر گرفته بشود، در دل این طرح، به‏رسمیت شناخته‏ شدن اسراییل هم در سرزمین‏هایی که بر آن حاکم است، یعنی سرزمین‏های قبل از ۱۹۶۷ نهفته است.

ایران به همین دو دلیل نمی‏تواند این طرح را به رسمیت بشناسد. چرا که این با ۳۰ سال سیاست‏های ایران در قبال موضوع فلسطین در تعارض است و این تغییر سیاست ایران در شرایط کنونی غیر ممکن است.

موضع‏گیری حماس، سازمان فلسطینی متحد جمهوری اسلامی در نوار غزه چه بوده است؟ آیا موافق طرح محمود عباس بود یا موافق موضع‏گیری رهبر جمهوری اسلامی؟

موضعی که خالد مشعل در تهران اتخاذ کرد، موضع‏گیری بسیار جسورانه‏ای بود. بعد از صحبت‏های آقای خامنه‏ای، ایشان از طرح محمود عباس دفاع کرد و آن را طرحی بسیار پرجرئت در مقابله با آمریکا، اسراییل و غرب خواند. این نوعی به‏چالش کشیدن ایران است.

جنبش حماس در شرایط کنونی نمی‏تواند با این طرح مخالفت کند. چراکه اولاً محمود عباس خود را به شکل کامل در برابر جامعه بین‏المللی قرار داده و طرحی که ارائه کرده، طرح بسیار هوشمندانه‏ای است. ابومازن در این شرایط، کار خود را در قبال آرمان فلسطین تمام شده می‏داند. این قدم آخری است که او برداشته و اعلام هم کرده است برای ریاست تشکیلات خودگردان در دوره آتی نامزد نخواهد شد.

در عین حال استقبال مردمی بسیار زیادی که از ابومازن و طرح وی در فلسطین به عمل آمد، به خوبی نشان داد که مردم فلسطین در مورد این طرح و آینده خودشان چگونه فکر می‏کنند.

وقتی آقای خامنه‏ای پیشنهاد همه‏پرسی را می‏دهد، واکنش مردم فلسطین، چه در نوار غزه که زیر کنترل حماس است و چه در کرانه باختری را که نگاه می‏کنیم، به نوعی می‏شود اسم همه‏پرسی هم روی آن گذاشت. در هر دو منطقه فلسطینی‏ها بسیار استقبال کردند. وقتی محمود عباس در سازمان ملل سخنرانی می‏کرد، همه سراپا گوش بودند و استقبال بسیار باشکوهی هم از وی در رام‏الله صورت گرفت.

در این بین، موضع‏گیری حماس فاکتورهای سیاسی خیلی ظریفی را باید در بر بگیرد. اولاً جنبش حماس الان در این روزها به شدت در تنگنا قرار دارد و به خاطر فشاری که روی حکومت سوریه وجود دارد، شایعاتی بر این مبنا پخش شده است که جنبش حماس قصد دارد مقر خود را از دمشق به اردن انتقال بدهد. هرچند سخنگوی حماس این موضوع را تکذیب کرد، اما سفر هفته گذشته خالد مشعل به اردن، این گمانه‏زنی را تقویت کرده است که این نقل مکان قرار است صورت بگیرد.

از طرف دیگر، به خاطر همین فشارهایی که به سوریه دارد اعمال می‏شود، جنبش حماس با ایران هم مقداری زاویه پیدا کرده است و در برخی از مسائل باهم دچار اختلاف نظر شده‏اند.

ما باید بدانیم که جنبش حماس از نظر سیاسی، سیاست‏های ایران را اجرا نمی‏کند. بلکه از این نظر بیشتر به حکومت سوریه وابسته است و از نظر نظامی و مالی است که به ایران وابستگی دارد.

وقتی خالد مشعل از موضع‏گیری ابومازن در تهران دفاع می‏کند، این پیام سیاسی بسیار قوی‏ای به ایران و به همه مردمی است که موضوع فلسطین را پی‏گیری می‏کنند. درواقع نشان می‏دهد شکاف میان حماس و ایران بیشتر از قبل شده است.

اگر حماس پشتیبانی نظامی و مالی ایران را در این کشمکش از دست بدهد، چه آینده‏ای برای فلسطین و برای جنبش حماس متصور است؟

یک سری تجار پولدار عرب و کشورهای عربی‏ای مانند عربستان، قطر و هم‏چنین کویت آماده هستند که جایگزین ایران در حمایت مالی از حماس بشوند. سال‏هاست این موضوع مطرح است. طبیعتاً وقتی خواسته‏های این کشورها از حماس عملی بشود و حماس با تشکیلات خودگردان وارد یک همپیمانی بشود و مقداری از زیر چتر ایران دربیاید، این حمایت مالی جایگزین می‏شود.

در شرایط کنونی اما فعلاً این افق متصور نیست و به خاطر اختلاف‏های دیرینه و شدیدی که میان فلسطینی‏های ساکن غزه با فلسطینی‏های ساکن کرانه باختری وجود دارد، فعلاً برای حماس قدمی بیشتر از آن‏چه تاکنون برداشته شده است، امکان‏پذیر نیست.

طی مدت گذشته نوعی نزدیکی بین حماس و فتح ایجاد و قرار شده است در انتخابات آینده دولت مشترکی تشکیل بدهند، اما خالد مشعل و جنبش حماس فعلاً بیشتر از این نمی‏توانند پیش بروند و در نهایت مجبور به رایزنی با ایران خواهند شد. مگر این‏که اتفاق غیر منتظره‏ای بیفتد و برخلاف پیش‏بینی‏هایی که تاکنون شده است، دولت سوریه ظرف چندماه آینده سقوط کند. چنین رویدادی می‏تواند معادلات منطقه را به شکل کلی عوض کند و بازیگران مهم منطقه را هم حتی جابه‏جا کند.

اگر موضع جمهوری اسلامی و سوریه در شطرنچ سیاسی منطقه تضعیف بشود و عربستان سعودی به عنوان یک بازیگر مهم در فرایند صلح اعراب و اسراییل نقش‏آفرینی کند، آیا ممکن است با موضع‏گیری آیت‏الله خامنه‏ای، نقش عربستان سعودی و سایر کشورهای عربی در روند صلح برجسته‏تر بشود؟

دقیقاً همین‏طور هم هست! منتها مشکلی که این وسط وجود دارد، این است که اقدام محمود عباس در طرح درخواست به‏رسمیت شناخته شدن فلسطین در سازمان ملل، جدا از این‏که با مخالفت ایران مواجهه شده، با مخالفت آمریکا و متحدان اروپایی خودش هم روبه‌رو است و فلسطینی‏ها در روند تصویب آن، بیشتر به کشورهای مستقل عضو شورای امنیت تکیه کرده‏اند و این‏که بر فرض آمریکا از حق وتوی خود استفاده کند و به حالتی از انزوا در شورای امنیت دچار بشود. این احتمال که این درخواست تصویب بشود، یا حکومت سوریه سقوط کند و در نتیجه عربستان وارد خط حمایت از جنبش حماس بشود، در شرایط کنونی احتمال بسیار ضعیفی دارد و در بین کشورها و جنبش‏های عربی، کسی روی آن چندان حسابی باز نکرده است.

نکته‏ای که این‏جا حائز اهمیت است، این است که هم‏پیمانی ایران و سوریه کماکان روی جنبش حماس بیشترین نفوذ را دارد و حماس برای این‏که بتواند به حیات سیاسی و نظامی خودش ادامه بدهد، نیازمند است که ایران و سوریه را داشته باشد. بنابراین وقتی آیت‏الله خامنه‏ای غرب و اسراییل را به استفاده از نیروی نظامی و موشک‏ها در برابر آن‏ها تهدید می‏کند، پیام مستقیم به حماس هم هست که نمی‏تواند از این سیاست‏ها عدول کند و حداقل تا اطلاع ثانوی و تا روشن شدن سرنوشت منطقه، این هم‏پیمانی‏ها تغییری نخواهد کرد.

اگر این اتفاق بیافتد و دولت سوریه سقوط کند، طبیعتاً عربستان به عنوان یک آلترناتیو، سریع وارد عمل خواهد شد و روند صلح اسراییل و فلسطین را می‏شود به آن شکلی پیش برد که دیگر مخالف سیاست‏های عادی و سی‏ساله ایران باشد.

حمله به کانون اعتراض‌های مردمی در سوریه

arezoo — Fri, 19 Aug 2011 15:25:56 +0000

سراج‌الدین میردامادی

تحولات سیاسی در سوریه، همچنان در صدر اخبار جهانی است. نظام سیاسی بشار اسد حتی با بهره گرفتن از ادوات سنگین نظامی هم موفق به مهار اعتراض‌های مردمی در شهرهای مختلف نشده است. از سوی دیگر فشارهای بین‌المللی هر روز تشدید می‌شود و جامعه جهانی و به‌ویژه اتحادیه اروپا و آمریکا تدابیر بیشتری برای انزوای بین‌المللی حکومت بشار اسد می‌اندیشند.

در این زمینه از علی مهتدی، روزنامه‌نگار کارشناس خاورمیانه مقیم پاریس پرسیده‌ام: آخرین تحولات در سوریه و شهرهای مختلف این کشور چیست و اعتراض‌ها تا امروز و این ساعت در چه شهرهایی همچنان ادامه دارد؟

علی مهتدی: همانطور که ظرف چندماه گذشته شاهد بودیم، کماکان حمله نیروهای امنیتی و نظامی سوریه به معترضان ادامه دارد. روزهای گذشته این حمله شکل جدیدتری نسبت به یکی دوماه اخیر گرفت و ارتش سوریه با استفاده از تانک، ۳۴ شهر را به شکل همزمان هدف قرار داد و در این شهرها بر اثر حمله ارتش ۳۴ نفر ازجمله یک کودک دوساله کشته شدند.

حمله نیروهای سوریه بیشتر متوجه شهرهای اصلی کانون اعتراض‌ها است؛ مثل حما و حمص و نقاط مرزی مثل دیرالزور. گفته می‌شود در حومه دمشق نیز اعتراض‌ها کمی گسترده‌تر شده است و نیروهای امنیتی درحومه دمشق بسیار تمرکز کرده‌اند تا از آنجا اعتراض‌ها به پایتخت کشیده نشود.

در روزهای اخیر شاهد حمله قایق‌های توپ‌دار به بندر لاذقیه بودیم و به نظر می‌رسد این حمله در نوع خودش برای اولین‌بار بوده است. از سوی دیگر تلویزیون دولتی سوریه هم مخالفان مسلح را به نمایش گذاشته است که در بعضی از نقاط به صورت مسلحانه به مخالفت با نیروهای دولتی می‌پردازند. شما فکر می‌کنید چه میزان این بحران مسلحانه می‌شود؟

ناخودآگاه این اتفاق دیر یا زود خواهد افتاد و اکنون آن‌چه ما مشاهده می‌کنیم شروع این اتفاق است. وقتی چندین ماه اعتراض‌های مسالمت‌آمیز و اصرار مردم سوریه بر تظاهرات آرام به خاک و خون کشیده می‌شود و این‌چنین با ارتش سوریه مسلح به سلاح‌های سنگین مواجه می‌شود، طبیعی است که مردم در نقطه‌ای به دفاع مشروع از خودشان روی می‌آورند.

این که مردم اسلحه از کجا می‌آورند تا علیه دولت و نیروهای دولتی به‌کار برند، مشکلی است که نظام سوریه خود برای خود ایجاد کرده است. این نظام قبل از شروع این اعتراض‌ها نقش بسیار مؤثری در عراق و مسلح کردن گروه‌های مختلف عراقی داشت. البته این موضوع خیلی روشن است که در کنار آمریکا که حضور نظامی در ایران دارد، ایران و سوریه هم این حضور نظامی را دارند و گروه‌های حامی خودشان را در این کشور تقویت می‌کنند.

بعد از سقوط صدام حسین مرزهای کشور عراق بسیار ناامن و باز شده بود و سوری‌‌ها از این موضوع استفاده کردند و بسیاری از گروه‌ها را در داخل خاک عراق مسلح کردند. در واقع نقاط عبور و مرور مرزی سوریه و عراق همواره شاهد عبور و مرور اسلحه بوده است. در کنار نظام سوریه، کردهایی که در مرز این کشور در عراق و ترکیه حضور دارند، حدود یکسال پیش برای ایجاد موازنه با کردهای آنسوی مرز مسلح کرده بود و این امر نوعی موازنه نظامی ایجاد کرده بود.

اکنون وقتی حملات به این قسمت از کشور افزایش پیدا می‌کند، این سلاح‌ها علیه دولت به‌کار می‌رود. در قسمت دیگر ما مرز مشترک لبنان و سوریه را داریم که نزدیک به ۳۰ سال است که شاهد عبور و مرور غیر قانونی سلاح به داخل خاک لبنان از سوریه است. این سلاح‌ها برای گروه‌های فلسطینی و لبنان ارسال می‌شده و اکنون دولت سوریه مدعی است که این روند تا حدودی برعکس شده است و گروه‌های مخالف سوریه در لبنان و در رأس آن‌ها سعد حریری مشغول مسلح کردن گروه‌های سوری هستند.

این که این بخش از ادعای دولت سوریه چقدر می‌تواند واقعیت داشته باشد، موضوعی است که گذر زمان آن را مشخص می‌کند. اما در هرحال این روند سلاح از داخل لبنان به سوریه چیزی است که وجود دارد؛ به‌خصوص با توجه به این که مرزهای بین دو کشور هیچ‌گاه مرزهای امنی نبوده است و هیچکدام از دو کشور کنترل قابل توجهی بر این مرزها نداشته‌اند.

ممکن است این مبارزه مسلحانه فراگیر شود و به شهرهای بیشتری در سوریه سرایت پیدا کند؟

در حال حاضر در این چهارماهی که درگیری‌ها در داخل سوریه شروع شده، بیشتر متمرکز بوده بر چهار شهر اصلی، اما دولت سوریه تلاش خود را کرده است که این درگیری‌ها به نقاط کردنشین کشیده نشود و همچنین به پایتخت که دمشق است؛ اما در نهایت این درگیری‌ها به آنجاها نیز کشیده شده است و بیم آن وجود دارد که درگیری مسلحانه گسترده‌تر شود و مردم روی به استفاده بیشتری از سلاح بیاورند.

ضمن این که خود دولت سوریه و به تبع آن ایران و هم‌پیمانانش مدعی‌اند که غرب برای ایجاد هرج و مرج در داخل سوریه مشغول ایجاد شرایطی است تا وضعیت سوریه به وضعیت کشوری چون لیبی تبدیل شود. مخالفان در مقابل این ادعا را رد می‌کنند و می‌گویند این مردم‌ هستند که با نیروهای ارتشی و نظامی مشغول مبارزه‌‌اند.

وقتی آمار کشته‌ها و زخمی‌ها بالا رود (به این شکلی که در این مدت شاهد بودیم)، با توجه به این که نظام اجتماعی حاکم بر سوریه مانند بسیاری کشورهای عربی نظامی قبیله‌ای و طایفه‌ای است، این نگرانی جدی وجود دارد که در صورت طول کشیدن بیشتر این روند، سوریه وارد یک درگیری همه‌‌جانبه شود.

این نکته را نباید از نظر دور کرد که به‌هرحال اسراییل در مرز سوریه وجود دارد و با توجه به این که بلندی‌های جولان سال‌هاست تحت اشغال اسراییل است و گروه‌هایی که در این منطقه مستقر هستند، همواره از طرف سوریه کنترل شد‌ه‌‌اند تا دست به خرابکاری در مرزهای سوریه و اسراییل نزنند. این نگرانی جدی هم بین تحلیل‌گران عرب وجود دارد که دولت و ارتش سوریه، وقتی متوجه وضعیت داخلی شود، ممکن است به تبع شرایط از مرزها اندکی غفلت کند و به این ترتیب شاهد ناآرامی در مرزها هم باشیم.

در روزهای اخیر سخنگوی آژانس امدادرسانی سازمان ملل متحد خبر از حمله ارتش سوریه به اردوگاه پناهندگان فلسطینی در بندر لاذقیه داده است. این حمله به چه دلیل صورت گرفته و آیا پناهندگان فلسطینی ساکن در شهر لاذقیه سوریه در اعتراض‌های اخیر علیه حکومت بشار اسد مشارکت داشتند یا نه؟

تفاوتی بین پناهندگان فلسطینی در لبنان و سوریه وجود دارد. در لبنان پناهندگان فلسطینی به گروه‌های سیاسی مختلف تقسیم می‌شوند و همان‌قدر که وابستگان به جنبش حماس در لبنان حضور دارند، البته هواداران فتح هم حضور دارند، اما در سوریه این اتفاق نیفتاده و می‌شود گفت تقریباً ۸۰ درصد پناهندگان فلسطینی در سوریه وابسته به جنبش حماس یا جهاد اسلامی یا در کل وابسته به جنبش‌هایی‌ هستند که سوریه ظرف سال‌های اخیر از آن‌ها در برابر تشکیلات خودگردان فلسطین حمایت کرده است.

فلسطینی‌ها تاکنون در سوریه زیر کنترل شدید دولت بوده‌اند و به نحوی دولت سوریه از آن‌ها به‌عنوان اهرمی علیه غرب استفاده می‌کرده است. در ماه‌های اول شروع اعتراض‌های مردمی در سوریه، اتفاقی در مرز با اسراییل افتاد. بدین‌ترتیب که فلسطینی‌ها به طرف مرز حمله‌ور شدند و از آن طرف اسراییلی‌ها مقابله کردند و این حادثه نزدیک به 15، 16 کشته برجای گذاشت.

کسی اگر با نظام سوریه و شیوه کنترل این نظام بر فلسطینی‌ها آشنا باشد، می‌داند که این اتفاق ساده نیفتاده و قطعاً با هماهنگی دولت سوریه بوده است. در نقطه مقابل شاهد بودیم که بعد از شروع تحرک‌های مردمی در سوریه، جنبش حماس شروع کرد به تغییر سیاست خود و وارد مصالحه با جنبش فتح شد و در فحوای سخنان آن‌ها این نکته وجود داشت که احتمال مذاکره با اسراییل هم وجود دارد. یا حتی این که دولت خودگردان با اسراییل مذاکره کند و سکوت حماس هم احتمالش هست.

این نوع موضع‌گیری‌ها نشان می‌داد که حماس و گروه‌های هم‌پیمان خودش قافیه را تنگ دیده‌اند و به سرنوشت سوریه و سرنوشت دولت بشار اسد چندان امیدی ندارند و شروع کرده‌اند به ایجاد پایگاهی دیگر برای خودشان تا در صورت سقوط دولت سوریه بتوانند به حیات سیاسی و نظامی خود ادامه دهند.

حمله نیروهای نظامی سوریه به اردوگاه‌های فلسطینی این پیام قوی را برای این گروه‌ها دارد که از سیاست‌های رسمی سوریه، سیاست‌هایی که تاکنون با گروه‌های فلسطینی رعایت شده است، نمی‌توانند عدول کنند و این پیام در داخل لبنان هم به اردوگاه‌ها مخابره شده است؛ به طوری که دو اردوگاه عین‌الحلوه و بداوی در لبنان ظرف مدت گذشته شاهد تنش‌های مسلحانه در داخل بودند. اکثر تحلیلگران لبنانی و همچنین عربی می‌گویند این‌ها پیام‌هایی است که از طرف دولت سوریه دارد به غرب مخابره می‌شود.

رمز تداوم اعتراض‌های مردمی در سوریه

Babak M — Sun, 17 Jul 2011 13:23:17 +0000

سراج‌الدین میردامادی

براساس گزارش روزنامه «لزکو» Les Echos در فرانسه، جمهوری اسلامی ایران در کوران حوادث و اعتراض‌های گسترده مردمی در سوریه با اختصاص شش میلیارد دلار به دولت سوریه حکومت بشار اسد را مورد حمایت مالی قرار داده است.

در گفت‌وگو با علی مهتدی، روزنامه‌نگار، کارشناس دنیای عرب و خاورمیانه از او پرسیده‌ام: آیا این خبر از سوی منابع مستقل و رسمی تأیید شده و چقدر واقعیت دارد؟

علی مهتدی: ادعای روزنامه «لزکو» را هنوز هیچ منبع اپوزیسیون یا رسمی و دولتی ایران و سوریه تأیید نکرده‌ است. منتهی با توجه به انتشار آن در «رویترز» و این نشریه فرانسوی، می‌توان گفت که این شایعه صحت دارد. چون سابقه دارد که دولت ایران همواره یکی از حامیان مالی اصلی حکومت سوریه بوده و این حمایت را به اشکال مختلفی نشان داده است. برای نمونه ارائه بشکه‌های نفت با بهای ارزان یا گاهی اوقات مجانی به آن‌ها ازجمله این حمایت‌ها است. تحلیل‌گران سوری و لبنانی هم این نکته را تأیید کرده‌اند. ارسال زائران ایرانی به سوریه نیز یکی از راه‌های اصلی کسب درآمد سوریه است. ایران فضای بازی را برای این کار در اختیار سوریه قرار داده است که از این طریق به چرخه اقتصادی سوریه بسیار کمک می‌شود. به این نکته بیافرایید کمک‌های نظامی ایران و انواع و اقسام کمک‌های مالی‌ای که حکومت جمهوری اسلامی به این هم‌پیمان استراتژیک خودش در منطقه ارائه می‌دهد و هیچ‌وقت سقفی برای آن وجود نداشته است. آن‌هم باتوجه به این که سیاست خارجی ایران به نوعی استوار بر هم‌پیمانی استراتژیک در منطقه خاورمیانه است. بنابراین اصلاً دور از انتظار نیست که ایران برای باقی نگهداشتن حکومت آقای اسد در سوریه دست به هر کاری بزند. چون این کشور و حکومت آقای اسد راه عبوری برای ایران به مرزهای جنوب لبنان، مرزهای همیشه حساس جنوب لبنان با اسراییل است. قطع این هم‌پیمانی یا سقوط این دولت می‌تواند این وضع را در خطر قرار دهد و شرایط منطقه‌ای را به کل تغییر دهد.

بنابراین این کمک مالی دور از انتظار نیست و پیش از آن هم در زمینه‌های مختلف دیگری مثل پرونده هسته‌ای این کمک وجود داشت. به شکلی که وقتی نیروگاه هسته‌ای «دیرالزور» سوریه هدف بمباران اسراییل قرار گرفت، بعد گفته شد که متخصصان ایرانی در آن کار می‌کردند و ایران کمک مالی بسیار قابل توجهی در راه‌اندازی آن داشته است.

در جریان اعتراض‌های اخیر نکات زیادی در زمینه میزان دخالت جمهوری اسلامی ایران در سرکوب مردم سوریه مطرح شد. چه مقدار این گفته‌ها صحت دارد و فکر می‌کنید این دخالت در سطح و شکل اعزام نیروی نظامی برای مشارکت در سرکوب بوده است یا ارسال ادوات و تجهیزات سرکوب مردم؟

ارسال نیروی نظامی شایعه‌ای است که در منطقه پخش شده است و به نظر من صحت ندارد. چون نیروهای نظامی سوریه به اندازه کافی برای سرکوب مردم خودشان قدرت و نفر دارند. این کمک وجود دارد و از زمان شروع تظاهرات مردمی در سوریه وجود داشته، اما به شکل مشاوره و ارسال سلاح بوده است. چندی قبل اعلام شده که یک محموله سلاح ایرانی که به شکل قاچاق برای دمشق ارسال شده بود، در قبرس توقیف شده است. از این دست اخبار بسیار منتشر می‌شود و بیشتر آن‌ها هم مقرون به صحت هستند.

اما این که نیروی نظامی ارسال شود، صحیح نیست. به‌هرحال سپاه پاسداران ایران در سوریه قرارگاه‌های نظامی مختلف دارد. در لبنان نیز این قرارگاه‌ها را دارد و پس از انقلاب این حضور نظامی همواره بین کشورها وجود داشته است. این حضور اما برای شرکت در سرکوب تظاهرات مردمی نیست. از آن می‌‌توان به شکل کمک و مشاوره در آموزش نیروهای سوری یا راه‌های مقابله با تظاهرات خیابانی یاد کرد که ایران ظرف دوسال گذشته تجربه آن را داشته و اتفاقاً به نظر تحلیل‌گران عرب تجربه ایران هم موفق بوده است و همین تجربه در اختیار حکومت سوریه نیز قرار می‌گیرد.

ما شاهد هستیم که بعد از شروع تظاهرات مردمی روش‌های سرکوبی که حکومت سوریه در پیش گرفته، شباهت بسیار زیادی با روش‌های حکومت جمهوری اسلامی داشته است، اما نکته‌ای که در این میان حائز اهمیت است، این است که این سرکوب و این روش‌ها اگر در ایران به هر دلیلی جواب داده و باعث کم شدن تظاهرات خیابانی و حضور مردم در خیابان‌ها شده است، اما در سوریه جواب نمی‌دهد. به این دلیل که مردم سوریه بافت متفاوتی با مردم ایران دارند و اساس در آن کشور بر حکمرانی عشایر و طوایف مختلف است. هر عشیره‌ای رهبر خاص خود را دارد و وقتی دولتی بخواهد این عشایر و این طوایف را سرکوب کند، برای هرکدام باید روش خاص آن طایفه یا عشیره را در نظر بگیرد.

در واقع ملت سوریه ملت هم‌ژن و یکدستی نیست که یک روش برای همه‌ آن‌ها جواب دهد. به همین دلیل تحلیل‌گران عرب معتقدند که مشاوره‌های سپاه پاسداران به حکومت سوریه برای سرکوب تظاهرات لزوماً نمی‌تواند در این کشور موفق باشد و مصداق آن نیز گسترش روزبه‌روز این تظاهرات است که می‌بینیم ظرف ۴۸ ساعت گذشته دامنه تظاهرات حتی به دمشق نیز کشیده شده است.

به نقش اقوام سوری اشاره کردید. نقش جنبش‌های قومی در اعتراض‌های مردم سوریه چیست و این جنبش‌های قومی چه نسبتی با جنبش سراسری دارند؟ آیا درهم تنیده شده‌اند یا در مناطقی خاص بیشتر جنبه قومی دارد و در شهرهای بزرگ است که جنبش دموکراسی‌خواهی مردم سوریه شکل گرفته است؟ نسبت این دو باهم چیست؟

تنها موردی که در ۴۰ سال گذشته ما طی حکومت حزب بعث بر سوریه از جنبش‌های قومی دیده‌ایم، شورشی است که در شهر «حما» در سال ۱۹۸۳ صورت گرفت که بیشتر کردها و اخوان مسلمین در آن نقش داشتند. بعد از آن با قتل‌ عامی که صورت گرفت و ۳۲ هزار قربانی برجای گذاشت، این کشور شاهد هیچ‌گونه حرکت قومی یا طائفه‌ای یا مذهبی نبوده است. حرکتی که اکنون ظرف چهارماه گذشته در سوریه وجود دارد، در ابتدا دچار اختلاف نظرهایی بود. به شکلی که مثلاً در کنفرانسی که اپوزیسیون سوریه در ترکیه، شهر استانبول برگزارکرد، ۱۸ حزب کرد این کنفرانس را تحریم کردند.

بعدها اما به مرور زمان این اتحاد بین گروه‌های اپوزیسیون زیادتر شد و نقش جنبش‌های قومی در آن از بین رفت و همه در واقع تحت یک پرچم باهم جمع شدند؛ که آن هم تغییر حکومت این کشور است و روز به روز با این اتحاد قوی‌تر می‌شوند. اکنون صحبت از این است که اپوزیسیون سوریه قرار است با الگوبرداری از آن‌چه در لیبی اتفاق افتاد، یک دولت در سایه تشکیل دهد و حکومتی را معرفی کند که این حکومت بتواند بعد از سقوط دولت آقای بشار اسد کنترل اوضاع را در این کشور به‌عهده گیرد. این نشان می‌دهد که اتحاد بین احزاب مختلف و قومیت‌های مختلف در این کشور تقویت شده و ظرف مدت آینده این اتحاد ممکن است که سقوط دولت آقای اسد را سریع‌تر هم کند.

فکر می‌کنید احتمال دارد که بحران سوریه شبیه بحران لیبی شود و به نوعی به سمت جنگ داخلی مسلحانه برود؟

این احتمال خیلی کم است، به این دلیل که در لیبی، آقای قذافی از عشایر و طوایف مختلف آفریقایی حتی خارج از لیبی استفاده می‌کند و آن‌ها را به نیروهای خود اضافه کرده است. در داخل سوریه اما ما با ریزش نیروهای حکومتی روبه‌رو هستیم و جایگزینی برای آن وجود ندارد. یعنی آقای اسد نمی‌تواند از کشورهای دیگر مثل کاری که قذافی کرد کمک بگیرد و نیروهای خود را افزایش دهد. وقتی روند سقوط و ریزش شروع شود، به‌ناچار پایان این حکومت می‌رسد و از آن طرف نیروهای ارتشی به مردم می‌پیوندند و نیروی دیگری برای سرکوب باقی نمی‌ماند.

رمز تداوم این اعتراض‌ها در سوریه را چه می‌دانید؟ آن‌هم با توجه به خشونت عریان و گسترده‌ای که توسط دستگاه‌های سرکوب‌ در این کشور اعمال شده است.

یک نکته بسیار مهم در سوریه وجود دارد و آن هم این است که حزب بعث ظرف ۴۰ سال گذشته با دیکتاتوری و مشت آهنین حکومت کرده و هرگونه آزادی، حتی کوچک‌ترین اشکال مختلف آزادی را در این کشور ممنوع کرده است. جامعه‌شناسان می‌گویند وقتی یک حکومت دیکتاتوری با شورش مردمی مواجه می‌شود، به مجرد این که یک قدم به عقب بردارد و کمی آزادی دهد، تبدیل می‌شود به شمشیری علیه خود آن حکومت و سیل اعتراض‌های مردمی را بیشتر می‌کند. این موضوع را ما در زمان حکومت شاهنشاهی در ایران هم شاهد بودیم. به شکلی که ظرف روزهای اخیر این حکومت، وقتی مقداری آزادی داده شد، طبیعتاً حرکت مردمی هم گسترش پیدا کرد تا منجر به سقوط حکومت شد.

اکنون در سوریه هم همین اتفاق افتاده است. آزادی نسبی‌ای که حکومت سوریه به مردم داد، باعث شد که این تظاهرات گسترده‌تر شود. نباید اما فراموش کرد که همزمان با آن رسانه‌های خارجی، به‌خصوص شبکه «الجزیره» که مخاطبان بسیار زیادی هم دارد، روی این حرکت‌های مردمی مانور تبلیغاتی می‌دهند. به این ترتیب میزان آگاهی مردم سوریه نسبت به قبل خیلی افزایش پیدا کرده و همین باعث دامنه‌دارتر شدن و ادامه این حرکت‌های مردمی‌ شده است.