این یک فیلم نیست

چراغ‌ها را روشن کنیم!

Sun, 25 Sep 2011 08:38:41 +0000

نمایش آخرین ساخته‌ مشترک جعفر پناهی و مجتبا میرطهماسب در سینماتک پاریس

ایرج ادیب‌زاده - پیش‌‌نمایش "این یک فیلم نیست"، ساخته‌ مشترک مجتبی میرطهماسب و جعفر پناهی دوشنبه شب ۱۹ سپتامبر در سینماتک فرانسه با استقبال تماشاگران رسانه‌های این کشور روبه‌رو شد.

«این یک فیلم نیست»، فیلمی‌ست مستند از یک روز زندگی جعفر پناهی که حکومت تهران او را به شش زندان، ۲۰ سال ممنوع بودن از کار و ۲۰ سال ممنوعیت خروج از ایران محکوم کرده و همچنان در انتظار دادگاه تجدید نظر به‌سر می‌برد.

در شب نمایش ویژه‌ "این یک فیلم نیست"، گوستاو گاوراس، سینماگر یونانی‌تبار فرانسوی، رئیس سینماتک فرانسه، با اشاره به وضعیت کنونی ایران گفت "در این دو سالی که گذشت، ما به طور مرتب با خبرهای بد و تلخ درباره‌ سینماگران و هنرمندان ایرانی روبرو بوده‌ایم و متأسفانه در این مدت وضعیت آنان روز بروز بد‌تر هم شده."

سازنده‌ فیلم تکان‌دهنده‌ "Z" گفت "مجتبی میرطهماسب، کارگردانی که با همکاری جعفر پناهی «این یک فیلم نیست» را ساخته است، قرار بود امشب در نمایش سینماتک فرانسه شرکت کند، اما او را در فرودگاه تهران بازداشت کرده‌اند."

گوستاو گاوراس گفت: "ما وظیفه داریم از سینماگران ایران حمایت کنیم".

در این مراسم خانواده‌ مجتبی میرطهماسب و نیز محمد رسول‌اف کارگردان فیلم «به امید دیدار» که اکنون روی پرده‌ سینماهای فرانسه است، نیز حضور داشتند و مورد تشویق حاضران قرار گرفتند. یسنا میرطهماسب پسر ۱۴ ساله مجتبا میرطهماسب، کارگردان شناخته‌شده که پدرش بازداشت شده و همراه با پنج سینماگر دیگر به بند ۲۰۹ زندان اوین منتقل شده‌اند، به نمایندگی از طرف پدر روی صحنه رفت. او گفت: "نمی‌دانم بند ۲۰۹ در کجاست. فقط گفته‌اند پدر من در آنجاست».

یسنا میرطهماسب پسر ۱۴ ساله مجتبا میرطهماسب که پدرش بازداشت شده:برای مبارزه با تاریکی شمشیر نمی‌کشم، بلکه چراغ روشن می‌کنم.

یسنا میرطهماسب گفت پدرش همیشه به او جمله‌ای را گفته که برای مبارزه با تاریکی شمشیر نمی‌کشم، بلکه چراغ روشن می‌کنم.

گروهی از سینماگران فرانسه، دو نفر از سفرای پیشین فرانسه در تهران و نمایندگان رسانه‌های فرانسه و بیش از ۲۰۰ تماشاگر فرانسوی و ایرانی به شب پیش‌نمایش "این یک فیلم نیست" در سینماتک فرانسه، دعوت‌ شده بودند و در این برنامه حضور داشتند.

"این یک فیلم نیست" از روز ۲۸ ستپامبر (ششم مهر ماه) در ۵۰ سینمای فرانسه به نمایش گذاشته می‌شود. این فیلم امسال در جشنواره‌ کن در بخش رسمی نشان داده شد و به ۵۰ جشنواره‌ سینمایی دیگر در سراسر جهان نیز دعوت شده است.

روزنامه‌ لوموند درباره‌ "این یک فیلم نیست" نوشت: "این یک کارگردانی از خود از سوی یک روشنفکر است؛ همراه با طنز و شوخ‌طبعی‌ سینماگری که در انزوایی مثال‌زدنی به‌سر می‌برد."

"فرانس کولتور"، رادیو فرهنگی فرانسه نیز گفت: "این فیلم نیست" کاری است در راه مقاومت و پیروزی. "این فیلم نیست" یک روز از زندگی جعفر پناهی، به عنوان یک هنرمند خلاق را تصویر می‌کند که حتی در شرایط بلاتکلیفی و زندانی بودن در خانه‌اش جوشش هنری خود را نشان می‌دهد.

او با تلفنی با خانم غیرت، وکیلش صحبت می‌کند و می‌خواهد بداند که آیا خبر تازه‌ای درباره پرونده او در دادگاه هست یا نه. اما در میان گفته‌های وکیلش ذره‌ای از امید نیست. داستان مسائل قوه قضاییه، دادگستری و عدالت در رژیمی که در ایران حکومت می‌کند، به‌خوبی از ورای این گفت‌وگو بیان می‌‌شود.
جعفر پناهی در آرزوی فیلمسازی‌ است. فیلمنامه‌ای را که به او اجازه‌ی ساختنش را نداده‌اند در دست دارد. با اشتیاق داستان فیلم را تعریف می‌کند و حتی از مکان‌های فیلمبرداری نیز فیلم گرفته است. داستان یک زن، دانشجوی فوق‌‌لیسانس هنر که برای گذران زندگی کارگری می‌کند.

صحنه‌هایی از فیلم‌های گذشته جعفر پناهی هم در خلال "این یک فیلم نیست" نشان داده می‌شود. "این یک فیلم نیست" در حقیقت تصویری‌ست از جامعه‌ امروز ایران. فیلم به ظاهر مضمونی سیاسی دارد. اما هیچ‌گونه شعاری در آن دیده نمی‌شود. می‌توان گفت یک فیلم کلاسیک و رئالیسم ناب است.
در این فیلم یک جانور عجیب به نام «ایگی» یا «ایگوآنای دو متری» نیز هست. زمانی که ۲۰ سانتی‌متری بوده سلماز دختر، جعفر او را به خانه آورده و حالا جزو خانواده‌ پناهی شده است. صدایی از این جانور بیرون نمی‌آید، اما پرکننده‌ لحظات تنهایی جعفر پناهی‌ است. این حیوان به همه جا سر می‌کشد، به روزنامه‌ها، کتاب‌ها، به همه جا چنگ می‌اندازد، حتی به جان جعفر پناهی که ظاهراً با او اُنس گرفته است.

"این یک فیلم نیست" ساخته‌ جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب این درس را نیز می‌دهد: فیلم ساختن آخرین راه‌حل یک فیلمساز در شرایط امروزی ایران است، و پیشنهاد به سینماگرانی که در حال حاضر با محدودیت‌های فراوان و حتی بازداشت و زندان روبرو هستند: "هیچ محدودیتی از بیرون برای سینما قابل تحمل نیست. اگر کسی حرفی برای گفتن دارد، می‌تواند بزند و به مخاطبش برساند."
در پایان پیش‌نمایش "این یک فیلم نیست" در سینما‌تک فرانسه، از عباس بختیاری سینماگر و مدیر مرکز فرهنگی پویا در پاریس، نظرش را درباره‌ این شب می‌پرسم:

عباس بختیاری - بسیار خوشحالم. به خاطر اینکه "این یک فیلم نیست" نخستین فیلمی‌ست که در تاریخ سینمای ایران مراسم افتتاحیه‌اش در سینماتک پاریس برگزار می‌شود. این امر نشان‌دهنده نقش پررنگی‌ست که امروز سینمای ایران در عرصه‌ جهان دارد. "این یک فیلم نیست" ساخته‌ مشترک مجتبی میرطهماسب و جعفر پناهی برای نمایش در بخش رسمی جشنواره فیلم کن در سال ۲۰۱۱ انتخاب شد. طبیعتاً امشب کسانی که حضور داشتند، نقش برجسته‌ای در مطرح کردن این فیلم در جامعه‌ فرانسه داشته‌اند، ازجمله آقای تری فره مو (Thierry Frémaux ) که دبیر جشنواره جهانی فستیوال کن است و همین‌طور کوستاو گاوراس که رئیس سینماتک فرانسه است و چهره‌ شناخته‌شده‌ای است برای جامعه ایرانی و برای جامعه‌ی هنرمندان ایرانی. همین‌طور آقای الیویه پوآور دارور (olivier poivre d arvor ) که رئیس رادیو فرانس کولتور، رادیوی فرهنگی فرانسه است. بسیاری از شخصیت‌ها امشب حضور داشتند.

به نظرم از این جهت شب خوبی می‌تواند باشد برای سینمای ایران. برای نخستین‌بار دیدم توازنی وجود دارد بین میزان تماشاگران ایرانی و غیر ایرانی. شاید بتوانم بگویم که ۵۰ درصد جمعیت را ایرانی‌ها تشکیل می‌دادند و ۵۰ درصد دیگر را فرانسوی‌ها، با حضور خانواده‌های سینماگران.

همچنین آقای محمد رسول‌اف کارگردان فیلم «به امید دیدار» هم که برای افتتاحیه فیلمش در پاریس حضور داشت، در این مراسم شرکت کرد و خود شما هم شاهد بودید که دقایقی مورد تشویق تماشاگران قرار گرفت که این موضوع نشان می‌دهد تماشاگران اخبار مربوط به حوادث جامعه‌ سینمای ایران را دنبال می‌کنند و برای همین هم محمد رسول‌اف را شناختند و می‌دانستند چه ایستادگی و مقاومتی داشته و از سینمای مستقل ایران همواره دفاع کرده است. برای من لحظه‌ بسیار لذت‌بخشی بود که بی‌وقفه چند دقیقه جمعیت دست زد و آقای رسول‌‌اف از روی صندلی‌اش بلند شد و تشکر کرد.

و البته جای جعفر پناهی و آقای میرطهماسب خالی بود.

بی‌شک برای من آن لحظه که فرزند آقای میرطهماسب صحبت کرد، لحظه‌ تلخی بود و بغض کردم. قرار بود مجتبی میرطهماسب امشب در مراسم افتتاحیه فیلم‌اش شرکت داشته باشد. البته آقای پناهی قطعاً نمی‌توانست به پاریس بیاید، چون از مسئله‌ی عدم خروجشان مطلع هستید و فرزندشان به‌جای ایشان آمده بودند و همین‌طور خانواده‌ها.

شما از ساخت شدن این فیلم اصلاً خبری داشتید؟

نخیر. من با دفتر جشنواره کن در ارتباط هستم. وقتی که دفتر کن اعلام کرد که این فیلم به دستش رسیده، مطلع شدم که این فیلم را برای بخش رسمی انتخاب کرده‌اند که البته اتفاق بزرگ و فرخنده‌ای بود برای سینمای ایران که علی‌رغم تلاش فراوانی که دست‌اندرکاران حکومتی کرده‌اند، سرکوبی که راه انداخته‌اند، فشار بیش از حدی که بر سینماگران ما طی این دو سال گذشته اعمال کرده‌اند ، باز دیدیم که از لا‌بلای این خفقان دو چراغ دوباره در یک صحنه‌ جهانی روشن شد به نام سه کارگردان برجسته‌ سینمای ایران که آقایان رسول‌اف، پناهی و میرطهماسب هستند.

[جعفر پناهی در پیش‌پرده " این یک فیلم نیست"]

حدود ۳۰درصد فیلم را گرفته بودیم که یک‌دفعه ریختند خانه‌ ما و این‌ها را بردند و آن مسائل به‌وجود آمد.
چون فقط آنجا گفتند ۲۰ سال ممنوعیت از ساختن هر نوع فیلم، نگفتند بازیگری و خواندن فیلمنامه مجاز نیست.
تصور کنید که این فرش خانه‌ آن دختر است. پیرزن وارد می‌شود. از این پله‌ها، پشت به بیرون اینجاست. صدای تلفن می‌آید: "با آنکه ناراحت است"... اگر آدم می‌خواست فیلمنامه تعریف کند، فیلم نمی‌ساخت که.
توی آن لوکیشنی که حالا من چهار تا خط کشیدم، چی را می‌توانم...
این را که نمی‌شود ساخت. حداقل نگفتند که بازیگری و خواندن فیلمنامه مجاز نیست.

عکس‌ها: ایرج ادیب‌زاده

در همین زمینه:

::دوربین ها باید روشن بمانند، فرشین کاظمی نیا، رادیو زمانه::

نماهایی از این یک فیلم نیست، ساخته مشترک جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب

دوربین‌ها باید روشن بمانند!

Sat, 17 Sep 2011 09:10:51 +0000

بررسی فیلم‌های ایرانی در سی‌و ششمین جشنواره فیلم تورنتو، «این یک فیلم نیست» ساخته مجتبی میرطهماسی و جعفر پناهی

فرشین کاظمی‌نیا

فرشین کاظمی‌نیا - بخت با من بود و در جشنواره‌ سینمایی پاریس، «این یک فیلم نیست!»، ساخته‌ی جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب را دیدم. به گمانم این فیلم، را شاید از برخی لحاظ بتوان بهترین کار جعفر پناهی خواند.

«این یک فیلم نیست» به قالب‌های هنری غیر متعارف و کمتر دیده شده نزدیک است و بر خلاف کارهای قبلی پناهی برای تماشاگر امکان تأویل و مکاشفه و تردید را فراهم می‌آورد. زبان این متن / فیلم، از بیان شعاری روزمره فاصله می‌گیرد و به تماشاگرش اجازه می‌دهد روایت اصلی فیلم را به مرزهای بینامتنی بگستراند.

ظاهراً «این یک فیلم نیست» مضمونی سیاسی دارد، ولی در این میان آنچه که اهمیت دارد این است که به‌رغم ماهیت سیاسی فیلم، پناهی (و میرطهماسب) مستقیماً شعار نمی‌دهند و شاید به ناچار و زیر تیغ، «محدودیت» را به نوعی «مکالمه» بدل می‌کنند.نشانه‌های فیلم، بسان اطلاع‌رسانی با علایم مورس در سلول انفرادی، در تعلیق هستند و این امر خود بیانگر موقعیت مؤلف دراین زمانه‌ی دشوار است.

سی و ششمین جشنواره فیلم تورنتو در سال ۲۰۱۱ میزبان پنج فیلم ایرانی است.

این جشنواره یکشنبه ۲۷ شهریور (۱۸سپتامبر) به پایان می‌رسد. به این مناسبت در طی سه روز نگاهی داریم به پنج فیلم ایرانی که در سی و ششمین جشنواره فیلم تورنتو به نمایش درآمدند. (عکس: نمایی از «این یک فیلم نیست»)

«این یک فیلم نیست»، تجربه‌ای یگانه است که هوشمندی پناهی و میرطهماسب را نشان می‌دهد. پناهی در مضیقه‌ی حکم قضایی، امکان فیلم ساختن ندارد، اما چگونه می‌توان مجال «اندیشیدن» را از او گرفت؟ «فیلم سازی» در «این یک فیلم نیست» از حالت کلاسیک و متعارفش خارج می‌شود، چنانچه، جا‌به‌جا، در فیلم بر این گزاره تأکید می‌شود که به‌راستی «آیا این، یک فیلم است؟» در واقع ساخت‌شکنی فیلم تا مرز «آنتی‌فیلم» پیش می‌رود ولی در آن نمی‌غلتد.

«این یک فیلم نیست» نشانه‌های متعددی از مسایل روز را در خود درونی کرده است، اما «فیلم روز» با تاریخ مصرف نیست. اشاره به اهمیت ثبت (با هر وسیله) نکته‌ای کلیدی است که نقطه‌ی عزیمت فیلم قلمداد می‌شود. جانور عجیب و غریبی در فیلم حضور دارد به نام «ایگی» (که واقعاً نمی‌دانم اسم واقعی آن حیوان چیست!)؛ جانوری که «خانگی و حاکم» شده است و بر همه چیز، از مطبوعات و کتاب‌ها گرفته تا ارتباطات و اینترنت و حتی بر جان آدمی نیز چنگ می‌زند. پناهی هم ‌گاه بی‌آنکه خود خواسته باشد، رعایت این «اقتدار» را می‌کند و البته از این موضوع راضی نیست. «مقتدر» در همه جا حاضر است و یکی از پیامدهای حضور او سانسوری است که حتی مکالمه‌ی تلفنی ساده را نا‌امن می‌سازد (همه‌ی ما این عبارت منحوس «توی تلفن که نمی‌شود حرف زد» را بار‌ها شنیده‌ایم و به کار برده‌ایم). اما جدا از این نشانه‌ها، مایلم این فیلم را در سطحی دیگر از یک «فیلم اعتراضی» صرف دیده باشیم و در آن قدری درنگ کنم.

به نظر می‌رسد، نقطه‌ی اتصال ماهوی این فیلم با جامعه‌ی امروز ایران، دلالت کارکردی مفهوم «سوژه» باشد. در تحولات دو سال اخیر ایران که منبع الهام فیلم به شمار می‌رود، شاید برای نخستین بار در تاریخ پر فراز و نشیب کشورمان، شاهد نوعی ابراز وجود و بلوغ «سوژه» در جامعه بوده‌ایم. برای نخستین بار، عده‌ی زیادی از مردم، خواستار به رسمیت شناختن رأی خویش به مثابه‌ی «سوژه»، با هویتی مستقل و مجرد بودند. این «سوژه» معطوف به خود است و دامنه‌ی مطالبات آن چندان منوط به مراجع بیرونی و فرافردی، مانند ایدئولوژی، اسطوره، مذهب، اخلاق الهی و حتی سیاست به مفهوم خاص نیست، بلکه تکامل روندی است که «انسان» مرکز ثقل و نقطه‌ی عزیمت آن شمرده می‌شود. این فرآیند البته حاصل فروریختن جهان قدیم اسطوره‌ای و تحولات اجتناب‌ناپذیر دنیای جدید و درگذر است.

فرشین کاظمی‌نیا: جانور عجیب و غریبی در فیلم حضور دارد به نام «ایگی» که «خانگی و حاکم» شده است و بر همه چیز، از مطبوعات و کتاب‌ها گرفته تا ارتباطات و اینترنت و حتی بر جان آدمی نیز چنگ می‌زند. پناهی هم ‌گاه بی‌آنکه خود خواسته باشد، رعایت این «اقتدار» را می‌کند و البته از این موضوع راضی نیست. «مقتدر» در همه جا حاضر است و یکی از پیامدهای حضور او سانسوری است که حتی مکالمه‌ی تلفنی ساده را نا‌امن می‌سازد.

در این شرایط به تعبیر آلن تورن، «استناد به سوژه‌‌ همان چیزی است که معنا را آفریده است.» (۱) البته بدیهی است که این مفهوم در ایران امروز به دلایل متعدد جامعه‌شناختی و تمدنی، با سوژه‌ی ناب و دکارتی که «درون‌بودی ریشه‌ای» (۲) دارد، فاصله داشته باشد ولی به گمان من، به قدر رسمیت یافتن، به عنوان متغیری مهم در توابع اجتماعی، رشدیافته و پررنگ است. اینکه این «سوژه» چگونه تببین می‌شود، بحث دیگری است ولی به طور مختصر می‌توان خاطر نشان کرد که، این مفهوم که نوعی «سوژه در خود» (۳) تعریف می‌شود، دال «رخدادی» است که در ایران اتفاق افتاده است. سوژه‌ای که صرفاً برای اثبات خود به نفی اقتدار دست می‌یازد و تا حد زیادی، سلبی رفتار می‌کند. «خود‌»‌ی است که برای اثبات «خود»، ناگزیر به شکست ساختار انعطاف‌ناپذیری‌ست که مانع بروز تمام عیار‌ش می‌گردد. این «سوژه»، در بند شدنی نیست و به شکل‌های تکثیر شونده تسری می‌یابد. مانند ریزوم‌های ساری یک گیاه، توزیع مویرگی دارد. امروزه، همه، شناخته‌ایم که «شبکه‌ها» و متافیزیک مترتب برآن‌ها، چگونه به مصداق عینی و تمام‌عیار این مفهوم بدل شده‌اند. به نظر می‌رسد، «سوژه»، در ایران امروز، یکی از معدود نقاط قابل اتکاء در تحلیل جامعه‌شناختی است.

در فیلم پناهی، خود او (به عنوان کنشگر اصلی در مقام‌های طراح / کارگردان / راوی / بازیگر و‌گاه تصویر‌بردار)، فیلم‌نامه‌اش، شخصیت متعارض دختر فیلم‌نامه‌ای که قسمت‌هایش را می‌خواند، دانشجوی فوق لیسانس هنر که برای امرار معاش کارگری می‌کند، مجتبی میرطهماسب (همکار / تصویربردار. مداخله‌گر و بیننده)، دختر همسایه و حتی دو شخصیت فیلم‌های قبلی او، «سوژه»‌هایی هستند که عامدانه از ارجاع به بیرون از خود اجتناب می‌کنند. (حتی روایت دانشجو / کارگر، از بازرسی منزل پناهی به درستی نا‌تمام می‌ماند و اصلاً ضرورت پرداخت به آن احساس نمی‌شود.) پناهی، این‌بار سوژه‌ای است که روایتی جز خود ندارد و تصویری از «نابسامانی‌ها» - به شیوه‌ی کلاسیک رئالیسم واقع‌گرای تام نیست. این‌بار خود اوست که در مرکز اتاق / فیلم / جهان، ایستاده است و در اضطراب و بی‌قراری تعریف‌نشدنی، خودش و دیگران و در کل جامعه را رصد و ثبت می‌کند.

دوربین‌ها روشن‌اند و چشم‌ها باز و قرار است که دوربین‌ها و چشم‌ها نیز به هر شیوه‌ای «روشن و باز باقی بمانند»، تا سوژه / شهروند تازه خودیافته‌ی ایرانی بتواند «خود» و «دیگری» را روایت کند. این روایت این‌بار قالبی و از یک زاویه نیست؛ نما‌ها و جهت‌ها و زوایای مختلفی دارد و حتی در نوارچسب خط‌کشی و نظم برساخته نیز نمی‌گنجد. سوژه‌ای پر شور،‌گاه خسته،‌گاه کلافه، ولی پیگیر و چاره‌جو، که «هست بودن» و خود‌شناختی (۴) خویش را می‌طلبد.

پس از دیدن فیلم، به نظرم رسید، گرچه نمی‌توان از آنچه که بر پناهی رفته است و دشواری‌ها و محدویت‌هایش چشم فروبست و متأسف نبود، ولی دست‌کم، به واسطه‌ی جوشش هنرمندانه او می‌توان دل خوش داشت که چنین اثری به بار آمده است.

در این فیلم، جعفر پناهی، هنرمندانه، چنان «شراب خانگی» را به بانگ نوشانوش جرعه زده که گویی در میان حیرت و تحقیر «محتسب» و «امام شهر»، رنگی سرخ‌تر از همیشه یافته است که نوشش باد.

پی‌نوشت:

۱- La recherche de soi، dialogue sur le sujet. Entretiens avec Alain Touraine، Farhad Khosrokhavar ; Paris: Fayard،2003.
فرهاد خسرو خاور از تورن می‌پرسد که آیا در جامعه تنها از سوژه باید سخن گفت یا مفاهیم دیگری برای نامیدن افراد وجود دارد؟ تورن پاسخ می‌دهد «من نخست در طی سی سال اخیر برای دفاع از ایده‌ی کنشگر مبارزه کرده‌ام ولی امروز بسیار به‌جا می‌بینم که بر ایده سوژه پافشاری کنم. زیرا ما کنشگر نیستیم مگر زمانی که با زندگانی و کار‌هامان، خویشتن را در مقام سوژه پدید آورده باشیم. امروز نگران خویشتن بودن به‌عنوان عمده‌ترین ارزش همه جا به چشم می‌خورد. به صورت خوب یا بد. سوژه بیان مثبت آن است، و بیان منفی‌اش وابستگی کنشگران به نظام قدرت است که ساختارهای اجتماعی را در هم می‌شکند برای آنکه فرد را در بازار نرمش‌پذیر نگه دارد، یا فرمانبردار ایدئولوژی کند»
نگاهی به آراء و آثار فرهاد خسروخاور، محسن متقی، صص ۱۴۰- ۱۴۱، مؤسسه فرهنگی پژوهشی چاپ و نشر نظر، تهران: ۱۳۸۶.

۲ - Immanence Radicale
۳ - Alain Badiou، La philosophie et l «événement، entretiens avec Fabien Tarby، éd. Paris: Germina، 2010
۴ - égologique

(این مقاله پیش از این به مناسبت نمایش «این یک فیلم نیست» در جشنواره فیلم کن در رادیو زمانه منتشر شده بود)

فیلم‌های ایرانی در جشنواره فیلم تورنتو در رادیو زمانه:
::مرغ و خورش آلو، ساخته مرجان ساتراپی::

::به امید دیدار، ساخته محمد رسول اف::

نماهایی از این یک فیلم نیست، ساخته مشترک جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب