https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/411/all fa https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/28/6560 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/28/6560" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی افشاری </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="448" height="303" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/raised-hands.jpg?1314737379" /> </div> </div> </div> <p>علی افشاری &minus; تفاوت فعال سیاسی و روشنفکر قلمرو عمومی همواره موضوعی بحث برانگیز و چالشی است.</p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همان&zwnj;قدر که مفهوم روشنفکر قلمرو عمومی حساس و داوری پیرامون آن نیازمند ملاحظات گوناگونی است، تفکیک دو حوزه ارزشی&zwnj;ای که با دو چهره &quot;فعال سیاسی&quot; و &quot;روشنفکر قلمرو عمومی&quot; مشخص می&zwnj;شوند، اهمیت استراتژیک دارد و سلامت حیات سیاسی جامعه را تضمین می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL"><b>دو نوع کنشگری اجتماعی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دو نقش&zwnj; فعال سیاسی و روشنفکر قلمرو عمومی، دو گونه متمایز از کنشگری اجتماعی را نمایان می&zwnj;سازند که الزامات، ویژگی&zwnj;ها و جهت گیری متفاوتی دارند. هر دوی این نقش&zwnj;ها برای جامعه لازم و مفید هستند. اما آیا می&zwnj;توان این دوگانه را به برابر نهاد تقابل قدرت طلبی و حقیقت مداری فرو کاست ؟ و یک طرف را قداست بخشید و طرف دیگر را نکوهش کرد؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">قضاوت صحیح نیازمند موشکافی و تقسیم این دو وادی به حوزه&zwnj;های گسترده تر از دو عنوان کلی است. پهنه فعالیت سیاسی طیفی را شامل می&zwnj;شود و نمی&zwnj;توان تعدد اشکال سیاست ورزی را نادیده گرفت.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">قطعا در برخورد کلی و نگاه اول روشنفکر قلمرو عمومی به دلیل پایبندی به حقیقت ارج وقرب بیشتری دارد و تکیه گاه جامعه از آفات قدرت است. البته در ساز و کار مدرن ساماندهی جامعه، قلم روشنفکران وخصلت نقادی پایان ناپذیر آنها تنها وسیله رفع نگرانی مردم از تعدی اصحاب قدرت نیست، بلکه رسانه&zwnj;ها و نهادهای تخصصی غیر دولتی نظارت کننده و گروه&zwnj;های حقیقت یاب نقش&zwnj;های مهمی در حفظ منافع میهن و حقوق ملت دارند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با توجه به این مقدمه ابتدا گونه&zwnj;های مختلف کنش سیاسی تشریح می&zwnj;گردد سپس به توصیف نوع فعالیت&zwnj;های جداگانه روشنفکر قلمرو عمومی پرداخته می&zwnj;شود که از دامنه تنوع کمتری برخوردار است. بدینترتیب در نهایت می&zwnj;توان نتیجه گیری منصفانه تر و نزدیک تر به واقعیت داشت</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگرچه منطقی نیست انتظار داشت که این نزاع به پایان برسد . ویژگی سوبژکتیوی، گره خوردن این مباحث با ذهنیت فاعل شناسایی و غیبت ابژه&zwnj;ها و نمود&zwnj;های عینی اجازه نمی&zwnj;دهد اختلاف نظر و بحث به فرجامی فیصله بخش برسد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>حوزه سیاست</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;با توجه به تنوع و گوناگونی چشمگیر در حوزه سیاست، ارائه مدلی که بتواند تمامی شیوه&zwnj;های عملگری سیاسی را در بر بگیرد، اگر نا ممکن نباشد کاری به غایت دشوار است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;اما می&zwnj;توان دست بر روی نمونه&zwnj;های برجسته تر و پر شمار گذاشت. سیاست ورزی دو قطبی نیک و زشت که در قالب فساد سیاسی و حکمرانی سالم نیز بیان می&zwnj;شود، رایج&zwnj;ترین سکه در بازار سیاست از سپیده دم تاریخ تکوین دولت در اجتماعات بشری تا کنون است . فساد سیاسی قابل اطلاق به کسانی است که با سوء استفاده از قدرت، بساط ظلم، ستم و تبعیض را گسترانده&zwnj;اند وبرای آسایش و رفاه وابستگان، با ترویج مناسبات مافیایی و قبیله گرایی سیاسی، اکثریتی را به خاک سیاه نشانده&zwnj;اند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ولی در مقابل کسانی هستند که انگیزه آنها در مشق سیاست افزایش خیر عمومی و گسترش کرامت انسانی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">افرادی سیاست را یک بازی کثیف می&zwnj;انگارند که راهی برای دوری از آلودگی&zwnj;های آن وجود ندارد لذا باید در نوعی از سیاست ورزی مهارت پیدا کرد که وسیله را برای رسیدن به هدف توجیه می&zwnj;کند، هر عملی را برای حقط ثبات و امنیت جامعه مجاز بشمار می&zwnj;آورد، صلاح خود را معادل مصلحت ملت قرار می&zwnj;دهد و محدودیتی برای اعمال قدرت حاکم قائل نیست .</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما کسانی با رد این نوع سیاست ورزی منفی، سیاست اخلاقی را تبلیغ می&zwnj;کنند که سیاست ابزاری برای خدمت به انسان&zwnj;ها و گسترش قضیلت&zwnj;های اخلاقی و ارزش&zwnj;های انسانی است . در این نگرش، مرز&zwnj;های سیاست ورزی محدود می&zwnj;گردد و تحت نظارت اخلاق، عدالت و انسانیت مضبوط می&zwnj;شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">صرف نظر از این دو قطب، سیاست در جوامع مدرن یک حرفه هست و به مانند دیگر حرفه&zwnj;ها اصول و آئینی برای خود دارد که مرز رفتار&zwnj;های مجاز را از تخلفات مشخص می&zwnj;کند. عده&zwnj;ای اکنون می&zwnj;کوشند تا چارچوبی برای فعالیت سیاسی بنا کنند که حتی المقدور از ارزش داوری تهی باشد و صرفا یک سری نقش و رویه برای رفتار بازیگران سیاسی وضع کند.در اصل قانون و آئین نامه&zwnj;ها به صورت عینی حوزه عمل مشروع را مشخص سازند. بر این مبنا هر فرد و جریان سیاسی با اصولی خود را تعریف می&zwnj;کند و می&zwnj;کوشد با پایبندی به این اصول و شفافیت اعتبار کسب نماید.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;در برابر این دیدگاه، هرهری مسلکان و طرفداران سیاست بی&zwnj;اصول قرار دارند که قطب نمای حرکتشان را مطابق سنجش جهت ورزش باد قدرت تنظیم می&zwnj;نمایند . این خصیصه زهدانی است که جنین فرصت طلبی و اپورتونیسم را می&zwnj;پرورد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">البته مُدگرایان سیاسی نیز از منظری متفاوت این سنخ سیاست ورزی را تقویت می&zwnj;کنند. انگیزه آنها لزوما منفعت طلبی نیست ولی در مقابل فضا&zwnj;های سیاسی جو گیر می&zwnj;شوند و خود را با مُد سیاسی روز بدون اندیشه و تفکر تطبیق می&zwnj;دهند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این میان کسانی نیز هستند که بدون تشخیص فقط دنباله روی صرف بزرگان و روسا هستند و بدون تامل و بینش مستقل، طوطی وار خواست و اراده آنان را تکرار کرده و ابزار دست آنها می&zwnj;شوند. در این مدل مناسبات مرید و مرادی به میدان سیاست تعمیم داده می&zwnj;شود . توده&zwnj;های نا آگاه بسیار مستعد این کنش ورزی هستند وبعضی وقتها نیروی مخربی را خلق می&zwnj;کنند که هستی جوامع را تباه می&zwnj;سازد. آنان در واقع نوعی پوپولیسم افراطی را رواج می&zwnj;دهند که نمونه وطنی اش در رهبری آیت الله خمینی و الگوی جهانی اش در آلمان نازی و فاشیسم دیده شد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به قول مانس اشپربر هیچ جبّاری بدون کسانی که او را عَلَم می&zwnj;کنند و به او ایمان می&zwnj;آورند موضّوعیتنمی&zwnj;یابد.&quot; با وجود هر فردی که آماده پیروی و اطاعت از نظام جباریت باشد، یک سنگ ازمفروضات و مقدمات روان شناسانه بنای رژیم خودکامه در اشکال گوناگونش فراهم شده است.&quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همچنین سوداگران سیاسی در انتظار نشسته&zwnj;اند تا با دمیدن بر تنور هیجانات زود گذر و دروغ پردازی&zwnj;های ماهرانه نان شان را بپزند . آنها سعی می&zwnj;کنند تا توهمات ذهنی شان را به شمار انبوه آدمیان تعمیم دهند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">همیشه فعال سیاسی در معرض خطر است تا رفتارش اسیر منافع و مصالح سیاسی گروه و جریان متبوعش قرار بگیرد. کارگزاران سیاسی وقتی در چارچوب مصالح حزبی و جبهه&zwnj;ای واقع می&zwnj;شوند در تحلیل آخر خواستها و علائق شان را در کانون توجه اصلی قرار می&zwnj;دهند. اینجا جایی است که اکثرا قبح دروغ و فریب ریخته می&zwnj;شود و اهداف سیاسی مباح می&zwnj;سازد تا مسائل را وارونه جلوه داد و باطل را به جای حق نشاند .</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;در نظام&zwnj;های سیاسی توسعه یافته پلورالیسم و حضور انتقادی رسانه&zwnj;ها و سازمان&zwnj;های مردم بنیاد باعث می&zwnj;شود تا افکار عمومی بتواند در شناخت حقیقت کمتر دچار گمراهی شود. اگر چه گروه&zwnj;های سیاسی خطی را دنبال می&zwnj;کنند که با منافع آنها سازگار است. اما پایبندی به پرنسیب&zwnj;های سیاسی و پاسخگویی این ویژگی را تعدیل می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این میان بدترین نقش از آن کسانی است که شیپور به دست گرفته و مواضع بالا دستی&zwnj;ها را به فراخور مقتضیات در محافل سیاسی جار می&zwnj;زنند و خود را در حد پادو و برای پیشبرد اهداف حزبی و یا توپخانه جهت از میدان به در کردن منتقدان و مخالفان تنزل می&zwnj;دهند. آنها به نوسان&zwnj;ها و چرخش&zwnj;های بی مبنا توجه ندارند بلکه فقط مبلغ مواضعی هستند که بالایی&zwnj;ها گفته&zwnj;اند و یا بفرموده صادر شده است. برخی نیز هستند که هر جا امکانات بیشتری بدهد، در خدمت آن قرار می&zwnj;گیرند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ولی نگون بختان دیگری نیز هستند که نه از سر منفعت بلکه از سر ایمانی خدشه نا پذیر به رهبران و آنانی که تجلیل شان می&zwnj;کنند، چشم عقل را می&zwnj;بندند و فقط دل به فرمانبرداری بی چون و چرا از دستورات صادر شده از محافل مقدس می&zwnj;سپرند و بدینترتیب بازیچه تصمیماتی می&zwnj;شوند که نه تنها مشارکتی در اتخاذ آنها ندارند که حتی نسبت به درستی آنها لحظه&zwnj;ای اندیشه نکرده&zwnj;اند و لذا عاجز از دفاع منطقی هستند!</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">یکی از آفات سیاست ورزی مبنا قرار دادن افراد به جای اصول و دیدگاه&zwnj;ها است. یعنی ملاک حمایت&zwnj;ها و مخالفت&zwnj;ها فرد می&zwnj;شود نه دیدگاهی که مورد انتقاد است. چنین نگرشی که منبعث از ذات انگاری است و فکر می&zwnj;کند افراد سرشت ثابتی دارند و قابل تغییر نیستند اسباب گمراهی و خطا را فراهم می&zwnj;سازد. به عنوان مثال در دعوای اخیر رهبری و احمدی نژاد شخصیت فردی آنها ملاک قضاوت برخی از اصلاح طلبان است . از این رو علی رغم تداوم سیاست&zwnj;های مورد انتقاد توسط رهبری و نیروهای حامی اش، ولی باز آنها تمایل به رهبری نشان می&zwnj;دهند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">افرادی نیز هستند که در قالب استاد دانشگاه و پژوهشگر می&zwnj;کوشند تا آگاهی سیاسی مردم افزایش یابد. بدینرتیب سمت گیری آنها به سیاست کاستن ا زجهل و فقر معرفت سیاسی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما در جوامع دستخوش دگرگونی، سیاست آرمانگرا و یا دولت ساز طرفداران بیشتری دارد. هدف برخی از سیاست ورزی کارکرد حزبی و حضور در قدرت نیست بلکه بر افراشتن بنایی انسانی است تا بشارت گر دوران رهایی باشد و گلستانی مشحون از همه خوبی&zwnj;ها بسازد. بگذریم که برخی از کوشندگان این راه به گاه دست گرفتن قدرت جهنمی آفریدند و خلع شدگان از قدرت را روسفید کردند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما سیاست&zwnj;مداران آرمانگرا بخشی از اوتوپیا پندار&zwnj;هایی هستند که می&zwnj;کوشند بین ایده ال&zwnj;ها و واقعیت پل بزنند و با توجه به واقعیت&zwnj;ها نقشه راه رسیدن به آرمان&zwnj;ها را تدوین نمایند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">برای آنان ساخت قدرت و شاکله کلی نظم سیاسی مهم است و سعی می&zwnj;کنند با تبیین قواعد درست بازی راهی برای کاستن از آلام و رنج&zwnj;ها و افزودن بر رفاه و رضایت آدمیان بگشایند. در واقع هدف و مقصد آنها با روشنفکران مشترک است اما مسیری متفاوت را می&zwnj;پیمایند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نقش آنها در جامعه بسیار مهم است. مدیریت صحیح و بسامان جامعه نیاز به فعال سیاسی و نقش&zwnj;های گوناگون آن دارد . بنابراین وجود فعالان سیاسی خیر خواه و اشکال موجه سیاست ورزی و ضرورت استقلال روشنفکران قلمرو عمومی، روزنامه نگاران و اصحاب اثر و نظر کمک می&zwnj;کند تا انحرافات سیاسی حد اقل گردد و از دامنه و شدت تبعات مخرب سیاست ورزی منفی کاسته شود. گاهی سیلی نقد نیروهای جامعه مدنی لازم است تا اهالی سیاست را از خماری باده قدرت بیرون بیاورد . همچنین برجسته سازی قبح پادو گری سیاسی، ارادت سالاری و مرید بازی در میدان سیاست از کارویژه&zwnj;های مهم روشنفکر قلمرو عمومی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>روشنفکر قلمرو عمومی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما روشنفکر قلمرو عمومی نیز تجسم و بروزی یکسان ندارد بلکه شقوق مختلفی را در بر می&zwnj;گیرد . به صرف ادعای روشنفکر عرصه عمومی بودن نمی&zwnj;توان داعیه حق طلبی داشت. ملاک پایبندی عملی و همگرایی ادعا با متاع نظری ارائه شده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;حقیقت امری پیچیده است نمی&zwnj;توان به صراحت و وضوح آن را در یافت. اعتقاد به دست نیافتنی بودن حقیقت مطلق دروازه ورود به فعالیت حق طلبانه است. حقیقت در انحصار هیچ فرد، دیدگاه، مذهب و نژادی نیست. خطای نسبی معرفت اجازه نمی&zwnj;دهد تا انسان در هر عصر بتواند به کشف کامل حقیقت نائل گردد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اراده استوار و خلل ناپذیر برای کشف حقیقت دیگر ویژگی روشنفکر قلمرو عمومی است که خود را در جایگاه آئینه داری حقیقت قرار می&zwnj;دهد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">روشنفکر قلمرو عمومی سه راه عمده و برجسته را پیش رو دارد:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۱:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">نخست نوع متعارف آن یعنی روشنفکر ایدئولوژیک است. این روشنفکر از روزنه یک دستگاه فکری خاص، احکام مشخص و پیشینی به عنوان اصولی خدشه نا پذیر به وقایع می&zwnj;نگرد و قضاوت هایش را تحقق می&zwnj;بخشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگرچه گریزی از میانجیگری عقل و مکاتب نظری و روش&zwnj;های تحقیق در ارزیابی رویداد&zwnj;ها نیست. ولی روشنفکر ایدئولوژیک در خطر الینه شدن وفتیشیزم احکام کلی قرار داد. باور هایش می&zwnj;تواند به اصولی جزمی تبدیل شوند که بمانند شی گرایی توانایی دیدن حقیقت را از او سلب کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;نتیجه محتوم این رویکرد مطلق انگاری در رد یا تأیید پدیده&zwnj;های سیاسی و اجتماعی است. اصول و احکام در ذهن او تبدیل به قلعه&zwnj;های غیر قابل فتحی می&zwnj;گردند که پاسخ&zwnj;هایی کلیشه&zwnj;ای برای تبیین مسائل عرضه می&zwnj;نمایند. بنابراین روشنفکر ایدئولوژیک قلمرو عمومی می&zwnj;تواند از سر دلبستگی به تابو&zwnj;ها و مکتب نظری دلخواهش همانطور حقیقت را پس بزند که یک فعال سیاسی بر مبنای منفعت مورد نظر جریانش آن را نادیده می&zwnj;گیرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۲:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">خدمت به قدرت مسلط وپذیرش وضع موجود، دیگر عرصه گشوده برای روشنفکر قلمرو عمومی است. برخی از روشنفکران به صورت غیر علنی این شیوه را جلو می&zwnj;برند منتها رویکرد شان را در زیر نقاب دفاع از مصلحت عمومی و یا الزامات نگرش آکادمیک مخفی می&zwnj;سازند و یا شکل و شمایل جذابی به آن می&zwnj;بخشند. این روشنفکران به قول مارکس تولید کنندگان آگاهی کاذب هستند ویا اگر چنین نقش منفی ندارند عملا به سمت رهایی بخشی حرکت نمی&zwnj;کنند بلکه با تمکین در برابر قدرت، تثبیت پایه&zwnj;های اقتدار گرایی را هموار می&zwnj;سازند. جاه طلبی و موقعیت محوری از عوامل مهمی هستند که باعث لغزش برخی از روشنفکران می&zwnj;شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۳:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اما رویکرد مطلوب و نوین در روشنفکری قلمرو عمومی، رویکرد آرمون پذیر و بنیان ستیز یا شالوده شکن است. در این سرمشق مسائل از منظر نتایج و پسامد&zwnj;های آنان برای سعادت بشری و افزایش عدالت و آزادی ارزیابی می&zwnj;گردند. هیچ مکتب وتئوری در این رویکرد برتری دائمی ندارند. اعتبار هر حکم و گزاره&zwnj;ای تا اطلاع ثانوی است. وجود آنها نه به دلیل حقانیت ذاتی بکه به دلیل نبود دلیل قانع کننده بر بطلان آنها هست. بنابراین در این شیوه حتی المقدور کوشش می&zwnj;شود تا از صدور احکام کلی و خدشه نا پذیر پرهیز گردد. روش غالب سعی و خطا است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ریچارد رورتی این شق روشنفکری را اینچنین توصیف می&zwnj;کند:</div> <div dir="RTL">&quot;از منظر بنیان&zwnj;ستیزانه، چیزی به عنوان سرشت انسانی وجود ندارد، زیرا موجودات انسانی خود را در طی طریق خویش خلق می&zwnj;کنند. آنان خود را چنان خلق می&zwnj;کنند که شاعران اشعار خود را خلق می&zwnj;کنند. چیزی به عنوان سرشت دولت یا سرشت جامعه وجود ندارد که آن را بشناسیم. تنها یک رشته تلاش&zwnj;های تاریخی کمابیش موفق برای به دست آوردن آمیزه&zwnj;ای از نظم و عدالت وجود دارد. &quot;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این روشنفکر با استفاده از سلاح دستاورد&zwnj;های نوین علوم انسانی و اندیشه انتقادی، قلعه&zwnj;های اسطوره پردازی&zwnj;های ایدئولوژی سیاسی، خرافه گرایی، دکان داری&zwnj;های سیاسی و عطش قدرت را نشانه می&zwnj;گیرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بنابراین چنین روشنفکری مستقل از منافع و مصالح اهالی سیاست و گروه&zwnj;های سیاسی، ساخت قدرت، ایدئولوژی، طبقه اقتصادی، احکام و باور&zwnj;های کلی و پیشینی و علوم اثبات گرایانه به عنوان ساختار قدرت گفتمانی به روشنگری ونظریه پردازی می&zwnj;پردازد تا با افزایش شناخت افکار عمومی ریسک فریب و خطا در تصمیمات اجتماعی کاهش یابد واز سویی دیگر سیاستمداران توجه بیشتری برای اعتماد سازی و رفتار اصولی و شفاف نشان بدهند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;توسعه اشکال مثبت و موجه سیاست ورزی و سیاست اخلاقی نیازمند کنش ورزی خستگی ناپذیر روشنفکر قلمرو عمومی است که از منظری شالوده شکنانه خود را فقط متعهد به حقیقت می&zwnj;داند. در این شرایط است که سرمایه اجتماعی شکل گرفته و توسعه می&zwnj;یابد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به عنوان مثال این سنخ از روشنفکر قلمرو عمومی در مواجه با حمله نظامی برای نابود ساختن ماشین خشونت قذافی در سرکوب مردم لیبی هدف را حفظ جان بیشتر شهروندان غیر نظامی بیگناه قرار می&zwnj;دهد وبدون توجه به احکام پیشینی که نگاه مثبت یا منفی به غرب داشته باشد. نتایج عملی و عینی این رویداد را در بوته بررسی قرار می&zwnj;دهد و بر اساس پسامد&zwnj;ها در افق کوتاه مدت و دراز مدت به داوری می&zwnj;نشیند. او خود را در بیرون نگرش&zwnj;های خاص، دیدگاه&zwnj;های ایدئولوژیک و جریاناتی که منافعی در وقوع و یا عدم تحقق این اتفاق دارند قرار می&zwnj;دهد .همچنین وی از قبل داده&zwnj;ها را بگونه&zwnj;ای خاص آرایش نمی&zwnj;دهد تا حکم پیشینی اش در محکومیت مطلق برخورد نظامی و یا دفاع بی قید وشرط از رفتار دولت آمریکا ثابت شود. بلکه برای او نتایج عملی تعیین کننده هستند</div> <div dir="RTL"><i>&nbsp;</i></div> <div dir="RTL"><b>نتیجه گیری </b></div> <div dir="RTL"><i>&nbsp;</i></div> <div dir="RTL">فعال سیاسی و روشنفکر قلمرو عمومی حالت&zwnj;های ثابت ویکسانی ندارند بلکه طیفی از اشکال را در بر می&zwnj;گیرند. البته تنوع کنش سیاسی بیشتر است. جامعه هم به فعال سیاسی نیاز دارد و هم به روشنفکر قلمرو عمومی . بنابراین نمی&zwnj;توان منزلتی خاص به یکی از این دو نقش بخشید. بلکه ضمن تاکید بر رعایت تمایز و استقلال این دو نقش باید کوشید معیار&zwnj;ها و ضوابط رفتار درست در حوزه سیاست و روشنفکری تبیین گردد و افراد به رعایت آنها تشویق شوند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">روشنفکران قلمرو عمومی باید بتوانند خارج از ملاحظلات ویژه کنشگران جنبش سبز ار صدر تا ذیل، عملکرد این جنبش را نقد نمایند.نباید انتظار داشت تا آنها فقط زبان به تحسین بگشایند ویا سکوت پیشه کنند تا مصالح جنبش صدمه نخورد. هیچ جنبشی که به مردم و خرد جمعی متکی است از فضای نقد آزاد و آزادی بیان لطمه نمی&zwnj;بیند. خلط و مخدوش کردن حوزه عمل سیاسی با تکاپو&zwnj;های روشنفکری و فعالیت روزنامه نگاری، بیراهه است . در این کویر نهال آزادی و دموکراسی سر بر نمی&zwnj;کشد. باید آستانه تحمل در برابر نقد بی پروای اصحاب حقیقت را بالا برد ودر برابر سخنان آنان حتی اگر خطا باشد شکیبایی به خرج داد و به نحو منطقی وارد گفتگو و پاسخ دادن شد تا نتیجه این تعامل و اندر کنش، افزایش آگاهی و شناخت افکار عمومی باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>در همین زمینه</b></div> <p><span dir="RTL">اکبر گنجی: <a href="../../../../../../../reflections/2011/07/29/5781">خواست قدرت &minus; علیه قدرت</a></span></p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/08/28/6560#comments انديشه زمانه روشنفکر سیاست علی افشاری فعال سیاسی قلمرو عمومی کنشگری اجتماعی Sun, 28 Aug 2011 20:44:12 +0000 nikfar 6560 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/29/5781 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/29/5781" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> اکبر گنجی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="273" height="177" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/power.jpg?1312667003" /> </div> </div> </div> <p>اکبر گنجی &minus; روشنگری پیرامون تفاوت&zwnj;های &quot;روشنفکر قلمرو عمومی&quot; و &quot;فعال سیاسی حزبی/سازمانی&quot; دارای اهمیت بسیار است[۱]. این دو گروه، در ساختار دموکراتیک یا ساختار استبدادی، همچنان دو گروه متمایزند. بهتر است به تفاوت این دو گروه در ساختار دموکراتیک بنگریم تا مدعا روشن شود.</p> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;فعال سیاسی حزبی سازمانی&quot; به دنبال قدرت سیاسی است. با کمی اغراق می&zwnj;توان مدعی شد که &quot;خواست قدرت&quot; همه چیز او را تشکیل می&zwnj;دهد. اما &quot;روشنفکر قلمرو عمومی&quot; علیه قدرت است. علیه &quot;قدرت سیاسی&quot; و علیه &quot;قدرت اقتصادی&quot; (ثروت انباشته یا سرمایه داری افسار گسیخته). آیا همین امر (به دنبال قدرت بودن و علیه قدرت بودن)، تفاوت&zwnj;های عمده&zwnj;ای میان این دو گروه ایجاد نمی&zwnj;نماید؟ &quot;خواست قدرت&quot; و &quot;علیه قدرت&quot; بودن یکی نیست و تفاوت مشرب زیادی ایجاد می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL"><b>نمونه آمریکا</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">آمریکا بزرگ&zwnj;ترین کشور جهان، بزرگ&zwnj;ترین اقتصاد جهان، بزرگ&zwnj;ترین دموکراسی جهان است. جامعه&zwnj;ای دموکراتیک با ساختار سیاسی دموکرات. سیاستمداران و روشنفکران قلمرو عمومی در این نظام دموکراتیک چگونه عمل می&zwnj;کنند؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">هدف اعضای حزب جمهوری و دموکرات آمریکا پیروزی در انتخابات و در دست گرفتن قوه&zwnj;ی مجریه و مقننه این کشور است. در این راستا، متغیر &quot;<b>منافع</b>&quot; نقش اصلی را بازی می&zwnj;کند. منتها، دو گونه منافع وجود دارد: &quot;<b>منافع ملی</b>&quot; در سطح بین الملل و &quot;<b>منافع شخصی و گروهی</b>&quot; در سطح داخلی.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">سیاستمداران آمریکایی در سطح بین الملل، اگر &quot;منافع کمپانی&zwnj;های سرمایه داری&quot; را در نظر نگیرند، در بهترین شرایط ، به دنبال &quot;منافع ملی&quot; کشورشان هستند. ارزش&zwnj;های اخلاقی و انسانی- به گفته&zwnj;ی اوباما- وقتی الویت می&zwnj;یابند که با &quot;منافع ملی آمریکا&quot; در یک جهت قرار گیرند. با همین استدلال اوباما حمله&zwnj;ی نظامی به لیبی و عدم دخالت در مسأله&zwnj;ی بحرین و عربستان سعودی را موجه می&zwnj;ساخت و می&zwnj;سازد. اینک پس از چند ماه بمباران لیبی توسط پیمان ناتو روشن شده است که مقاصد بشر دوستانه در پشت این تهاجم قرار نداشت. مطابق گزارش&zwnj;های رسمی خود دول غربی، در حمله&zwnj;های ناتو، غیر نظامیان کشته شده&zwnj;اند. به گزارش رسمی سازمان ملل، دو طرف درگیر جنگ داخلی- سرهنگ قذافی و مخالفانش- مرتکب جنایات جنگی شده&zwnj;اند. این وضعیت لیبی است که تهاجم نظامی به آن، به اصطلاح با مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد صورت گرفت.</div> <blockquote><div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;فعال سیاسی حزبی سازمانی&quot; به دنبال قدرت سیاسی است. با کمی اغراق می&zwnj;توان مدعی شد که &quot;خواست قدرت&quot; همه چیز او را تشکیل می&zwnj;دهد. اما &quot;روشنفکر قلمرو عمومی&quot; علیه قدرت است. علیه &quot;قدرت سیاسی&quot; و علیه &quot;قدرت اقتصادی&quot; (ثروت انباشته یا سرمایه داری افسار گسیخته).</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در حمله&zwnj;ی نظامی به عراق و افغانستان و اشغال آن دو کشور، اشغالگران به دنبال دموکراسی و حقوق بشر و آزادی نبودند. ارزش&zwnj;های اخلاقی در کار نبود. بوش و دیک چینی و رامسفلد و دیگر سیاستمداران آمریکا تا توانستند دروغ گفتند تا آن تهاجم را موجه سازند. همه&zwnj;ی آن دروغ&zwnj;ها به سرعت برملا گردید و بعداً رسماً بدان&zwnj;ها اعتراف شد. ده&zwnj;ها هزار تن از غیرنظامیان عراقی و افغانی - به خصوص کودکان و سالخوردگان- کشته شده و زیربناهای عراق نابود گشت. در عراق حتی نمی&zwnj;توان از &quot;منافع ملی آمریکا&quot; سخن گفت. هزاران آمریکایی کشته و بیش از یک هزار میلیارد دلار مالیات مردم این کشور در آنجا به هدر رفت. اما تحقیقات بعدی نشان داد که کمپانی&zwnj;های آمریکایی در این جنگ منافع بسیاری داشتند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">کمپانی&zwnj;های فروش اسلحه و بسیاری کمپانی&zwnj;های غیر نظامی از قراردادهای ده&zwnj;ها میلیارد دلاری برای &quot;بازسازی عراق&quot; بهره&zwnj;امند شدند. بین سال ۲۰۰۳ و ۲۰۰۶ فقط شرکت &quot;<b>هلی برتون</b>&quot; قراردادهایی معادل ۲/۱۷ میلیارد دلار برای پروژه&zwnj;های مختلف مربوط به باز سازی عراق منعقد کرد. دیک چنی قبل از ملحق شدن به دولت بوش از مدیران این شرکت بود[۲]. کمپانی&zwnj;های سرمایه داری آمریکایی پس از جنایت ضد انسانی یازده سپتامبر ۲۰۰۱، از فضای ترس برای سود بردن بسیار استفاده کردند. این امر محدود به کشور خودشان نبود، در عراق آنها به سودهای کلان دست یافتند[۳]. به نوشته&zwnj;ی هفته نامه&zwnj;ی &quot;نیشن&quot; (۱۵ اکتبر ۲۰۰۷)، کمپانی &quot;به لک واتر&quot; فقط هفتصد میلیون دلار بابت حفاظت از مقامات آمریکایی در عراق دریافت کرد و ده&zwnj;ها تن از مردم غیرنظامی عراق را به قتل رساند. پرسنل این کمپانی پس از به قتل رساندن شهروندان غیر نظامی عراق آزادانه به کشورشان باز گشتند. در حالی که حقوق ژنرال پترِيوس، سرفرمانده ی نيروهای نظامی آمريکا در عراق، ۴۹۳ دلار در روز بود، کارکنان به لک واتر روزانه ۱۰۷۵ دلار دریافت می&zwnj;کردند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در قلمرو بین الملل، سیاستمداران به دنبال حقیقت- یعنی صدق معرفت شناختی و صدق اخلاقی- نیستند. مسأله، مسأله&zwnj;ی &quot;<b>منافع ملی</b>&quot; است. در طول قرن بیستم همه&zwnj;ی دولت&zwnj;های آمریکا (دموکرات یا جمهوری خواه) از دولت&zwnj;های استبدادی و به شدت فاسد خاورمیانه حمایت کردند و آن&zwnj;ها را بر سر کار آوردند. چرا که حمایت از دولت&zwnj;های خودکامه&zwnj;ی سرکوبگر به سود منافع ملی دولت آمریکا بود. این حقیقت که آن دولت&zwnj;ها مردم خود را وحشیانه سرکوب و شکنجه می&zwnj;کردند، این حقیقت که آنها به طور سیستماتیک حقوق بشر را نقض می&zwnj;کردند، این حقیقت که آن&zwnj;ها ثروت ملی مردمشان را چپاول می&zwnj;کردند، این حقیقت که آن&zwnj;ها نوکر دول خارجی بودند و ریشه در آرای مردم نداشتند، و صدها حقیقت دیگر، فاقد ارزش بود. کودتای علیه دولت ملی مصدق و دولت سالوادور آلنده - و ده&zwnj;ها کودتای دیگر- چه ارتباطی با حقیقت و ارزش&zwnj;های دموکراتیک داشت؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">حوزه&zwnj;ی بررسی وقتی به سیاست داخلی محدود گردد، نقش متغیر &quot;<b>خواست قدرت</b>&quot; و &quot;<b>منافع</b>&quot; بسیار برجسته خواهد شد. نمایندگان کنگره و سنای آمریکا می&zwnj;خواهند نماینده باقی بمانند. حداقل این است که هزینه&zwnj;ی سنگین تبلیغات انتخاباتی آنان را باید کمپانی&zwnj;های بزرگ تأمین کنند. این کمپانی&zwnj;ها از طریق لابی&zwnj;ها بر نمایندگان سیطره دارند. بیل کلینتون در انتخابات ریاست جمهوری وعده داد تا از سیطره&zwnj;ی لابی&zwnj;ها بکاهد، اما شکست خورد. اوباما نیز در آغاز کار چنین وعده&zwnj;ای داد، اما روشن بود که راه به جایی نمی&zwnj;برد. در این میان، در آمریکا یک تخصص پر درآمد به نام&quot;جمع کنندگان کمک مالی&quot; به وجود آمده است. این&zwnj;ها برای داوطلبان نمایندگی مراسم جمع آوری پول به راه می&zwnj;اندازند و خود نیز سودهای کلانی به جیب می&zwnj;زنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">جان جی مرشایمر استاد دانشگاه شیکاگو و استفن ام والت استاد دانشگاه هاوارد در تحقیق مشترکی سیطره&zwnj;ی لابی اسرائیل (کمیته&zwnj;ی روابط عمومی آمریکایی اسرائیل- آیپک ، کمیته&zwnj;ی یهودیان آمریکا و انجمن روسی سازمان&zwnj;های یهودی آمریکا) را بر سیاستمداران، قوه&zwnj;ی مجریه و قوه&zwnj;ی مقننه&zwnj;ی آمریکا نشان دادند[۴]. آیپک نقش مهمی در انتخابات آمریکا بازی می&zwnj;کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در واقع، پول و لابی&zwnj;ها و گروه&zwnj;های ذینفع بر واشنگتن حاکمیت دارند. تا سال ۱۹۹۰ تعداد بیست هزار تن از اعضای لابی&zwnj;ها در واشنگتن به ثبت رسیده&zwnj;اند. تک تک نمایندگان که خواهان انتخاب مجددند، در مقابل این&zwnj;ها پاسخ&zwnj;گو هستند. لابیها و گروه&zwnj;های ذینفع به هیچ وجه اجازه نمی&zwnj;دهند که قانونی به تصویب رسد که منجر به حذف یارانه&zwnj;ی آن&zwnj;ها شود. دولت&zwnj;های جمهوری خواه و دموکرات تماماًٌ در این راه شکست خورده&zwnj;اند. جرج بوش در سال ۲۰۰۰ با شعار کاهش مالیات&zwnj;ها و کاستن از هزینه&zwnj;های دولتی بر سر کار آمد. او توانست مالیات ثروتمندان را کاهش دهد، اما نه تنها نتوانست از هزینه&zwnj;های دولتی بکاهد، بلکه هزینه&zwnj;ها در دوران او افزایش یافت. یارانه&zwnj;های گروه&zwnj;های ذینفع به زیان آموزش، بهداشت، فقرا و زیرساخت&zwnj;های جدید است. دان روستنکسکی، نماینده&zwnj;ی سابق کنگره گفته است: &quot;نمایندگان کنگره به اعضای لابیها نگاه می&zwnj;کنند و آن&zwnj;ها هم آری یا نه را با اشاره&zwnj;ی سر به نمایندگان می&zwnj;گویند&quot;.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL">دست&zwnj;یابی به قدرت و تأمین &quot;منافع&quot; مهم&zwnj;ترین ارزش برای فعال سیاسی حزبی و سازمانی است. اما روشنفکر قلمرو عمومی به دنبال تقرب به حقیقت (صدق معرفت شناختی)، گسترش فضائل اخلاقی- خصوصاً صدق اخلاقی- و نقد رادیکال قدرت سیاسی و قدرت اقتصادی است. او علیه قدرت است و خواهان دموکراتیزه کردن نظام&zwnj;های دموکراتیک موجود و افزایش حقوق اقلیت&zwnj;هاست.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">یک شاهد خوب بر این مدعا، سیاست خارجی نادرست آمریکا نسبت به کشور کوبا- یعنی انزوای اقتصادی از طریق تحریم&zwnj;ها- است. با این که تغییر این سیاست ضروری است، اقلیت کوبایی- آمریکایی&zwnj;های ضد کاسترو از طریق سازماندهی فعال به هیچ وجه اجازه نمی&zwnj;دهند تا این سیاست تغییر کند. این اقلیت در دو ایالت فلوریدا و نیوجرسی زندگی می&zwnj;کنند و نقش انتخاباتی مهمی دارند. حقیقت چیست؟ آیا تحریم&zwnj;های بلند مدت کوبا به سود منافع ملی آمریکا، گذار کوبا به نظام دموکراتیک و ارزش&zwnj;های انسانی است؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">روشنفکران قلمرو عمومی چون چامکسی، رورتی و مک اینتایر و دیگران با چنین قدرتی مخالف&zwnj;اند و آن را نقد می&zwnj;کنند. روشنفکر یهودی آمریکایی- ریچارد فالک استاد سابق حقوق بین الملل دانشگاه پرینستون- به عنوان گزارش گر ویژه&zwnj;ی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد تأیید می&zwnj;کند که دولت اسرائیل در غزه مرتکب &quot;جنایت علیه بشریت&quot; و &quot;اقدامات جمعی بی رحمانه ی آلمان نازی&quot; شده است[۵]. اما گوش سیاستمداران آمریکا به حقایق برملا شده به وسیله&zwnj;ی فالک و گزارش گلدستون[۶] شنوا نیست. همه نشان داده و می&zwnj;دهند که حمایت یک جانبه ی دولت&zwnj;های آمریکا از دولت اسرائیل نه تنها با دموکراسی و حقوق بشر سازگار نیست و ضد حقیقت است، بلکه منافع ملی آمریکا را هم تأمین نمی&zwnj;کند. اما با سیطره&zwnj;ی لابی اسرائیل بر فعالین سیاسی حزبی و سازمانی چه می&zwnj;توان کرد؟</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">دست&zwnj;یابی به قدرت و تأمین &quot;منافع&quot; مهم&zwnj;ترین ارزش برای فعال سیاسی حزبی و سازمانی است. اما روشنفکر قلمرو عمومی به دنبال تقرب به حقیقت (صدق معرفت شناختی)، گسترش فضائل اخلاقی- خصوصاً صدق اخلاقی- و نقد رادیکال قدرت سیاسی و قدرت اقتصادی است. او علیه قدرت است و خواهان دموکراتیزه کردن نظام&zwnj;های دموکراتیک موجود و افزایش حقوق اقلیت&zwnj;هاست. رورتی می&zwnj;گفت: دموکراسی&zwnj;های موجود چون دموکراسی آمریکا، دموکراسی&zwnj;های حداقلی اند. این دموکراسی&zwnj;ها را باید از راه &quot;<b>برابری&zwnj;خواهی</b>&quot; و &quot;<b>مساوات&zwnj;طلبی</b>&quot; به سوی دموکراسی حداکثری سوق داد. برابری و تبعیض زدایی اساس دموکراسی حداکثری است. &quot;رشد و توسعه&zwnj;ی دموکراسی معادل رشد و توسعه&zwnj;ی برابری فرصت&zwnj;ها برای همه&zwnj;ی شهروندان است&quot;. حقوق همه&zwnj;ی اقلیت&zwnj;ها باید به رسمیت شناخته شود. به همین دلیل، رورتی می&zwnj;گوید: &quot;<b>در آمریکا دموکراسی هنوز تحقق پیدا نکرده است</b>&quot;. برای این که از یک سو:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;اغنیا هنوز برتری نامنصفانه یی نسبت به فقرا دارند، آن هم به اتکای تطمیع صاحب منصبان، تحت فشار قرار دادن مراجع قانون گذاری، اکراه در پرداخت مالیات&zwnj;های لازم برای هزینه کردن در راه ایجاد یک نظام رفاه اجتماعی مناسب، دسیسه چینی برای پایین نگه داشتن دست مزدها، و نظایر این&zwnj;ها&quot;،</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">و از سوی دیگر برای این که:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;با گروه&zwnj;های ستم دیده- برای مثال، اقلیت&zwnj;های نژادی و دینی، زنان، و همجنس خواهان- هنوز برخورد نامنصفانه یی می&zwnj;شود. . . دموکراسی تنها با بر طرف شدن این بی عدالتی&zwnj;ها تحقق خواهد یافت&quot;[۷].</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">چامسکی یک روشنفکر قلمرو عمومی ضد قدرت است. روشن است که او مدافع آزادی و دموکراسی و حقوق بشر است. اما سیاست خارجی آمریکا را معطوف به این ارزش&zwnj;ها نمی&zwnj;بیند. سیاست داخلی را هم از این منظر- خصوصاً از منظر حقیقت- بی رحمانه به نقد می&zwnj;کشد. او فلسفه&zwnj;ی سیاسی خود را &quot;آرمان گرایی دموکراتیک&quot; نامیده است. او حاشیه&zwnj;های قدرت سیاسی غیر پاسخگوی تحت کنترل شرکت&zwnj;ها که به وسیله و برای &quot;<b>اغنیای حاکم بر دنیا</b>&quot; ایجاد شده را نقد و رد می&zwnj;کند. سوسیالیسم اختیارگرایانه&zwnj;ی <span dir="LTR">(libertarian socialism)</span> او به دنبال انحلال اقتدار متمرکز، خواه از آن حکومت&zwnj;های قدرتمند و خواه از آن شرکت&zwnj;های قدرتمند، و واگذاری قدرت به افراد در باهماد یا باهمستان&zwnj;هاست.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">چامسکی سیاستمداران آمریکا (فعالین سیاسی حزبی و سازمانی) را تابع کمپانی&zwnj;های بزرگ می&zwnj;داند. اما مسأله&zwnj;ی او به عنوان روشنفکر قلمرو عمومی، مسأله&zwnj;ی برچیدن کلیه&zwnj;ی نظام&zwnj;های قدرت متمرکز (اعم از خصوصی و دولتی) و واگذاری کنترل مؤثر اکثر تصمیم گیری&zwnj;های سیاسی و اقتصادی به مردمی است که زندگی&zwnj;شان بیشترین تأثیر را از آن تصمیم گیری&zwnj;ها می&zwnj;پذیرد. چامسکی در سال ۱۹۶۶ در مقاله&zwnj;ی &quot;مسئولیت روشنفکران&quot; نوشت: &quot;<b>مسئولیت روشنفکران بیان حقیقت و افشای دروغ است</b>&quot;. اما به نظر او: &quot;گفتن حقیقت به هنری کیسینجر، یا مدیر عامل جنرال موتورز یا دیگر صاحبان قدرت در نهادهای سرکوبگر اتلاف وقت و بی معنی است- آن هم حقایقی که اکثراً خودشان از آن با خبرند&quot;. روشنفکر باید به عنوان کسی که &quot;دغدغه&zwnj;ی حقیقت&quot; و &quot;تأمین عدالت اجتماعی&quot; برای افراد ناتوان و ستمدیده را دارد، حرف بزند. روشنفکر حقیقت را درباره&zwnj;ی نظام قدرت بیان می&zwnj;کند.</div> <blockquote><div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">رورتی می&zwnj;گفت: دموکراسی&zwnj;های موجود چون دموکراسی آمریکا، دموکراسی&zwnj;های حداقلی اند. این دموکراسی&zwnj;ها را باید از راه &quot;برابری&zwnj;خواهی&quot; و &quot;مساوات&zwnj;طلبی&quot; به سوی دموکراسی حداکثری سوق داد. برابری و تبعیض زدایی اساس دموکراسی حداکثری است.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>در جوامع استبدادی</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به برخی از تمایزهای روشنفکر قلمرو عمومی از فعال سیاسی حزبی و سازمانی در جوامع دموکراتیک اشاره کردیم. اما وقتی نوبت به جوامع استبدادی با رژیم&zwnj;های خودکامه&zwnj;ی سرکوبگر چون ایران می&zwnj;رسد، این تمایز نقشی مهم&zwnj;تر بازی می&zwnj;کند. برای این که به دلایل عدیده، روشنفکر قلمرو عمومی در جوامع استبدادی، برخلاف جوامع دموکراتیک، نقشی کلیدی دارد و از طریق گفتار سازی&zwnj;های بدیل، &quot;<b>گفتمان مسلط</b>&quot; را می&zwnj;سازد. علی شریعتی در دهه&zwnj;ی چهل و پنجاه در ایران چنین نقشی داشت و به همین دلیل &quot;<b>معلم انقلاب</b>&quot; نام گرفت. در حوزه&zwnj;ی نواندیشی دینی، در دو دهه&zwnj;ی گذشته، روشنفکرانی چون عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان و محمد مجتهد شبستری چنین نقشی ایفا کرده&zwnj;اند. کار و بار این&zwnj;ها با کار و بار احزاب و سازمان&zwnj;های جبهه&zwnj;ی دوم خرداد یا اصلاح طلبان، تفاوت&zwnj;های بارز دارد. حسین بشیریه، سید جواد طباطبایی، خشایار دیهیمی، عزت الله فولادوند، داریوش آشوری و. . . نقش روشنفکر قلمرو عمومی را در ایران بازی کرده و می&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;<b>انتخابات آزاد</b>&quot; را در نظر بگیرید. از نظر اصلاح طلبان انتخابات آزاد چگونه انتخاباتی است؟ اگر احزاب و سازمان&zwnj;های اصلاح طلب را به انتخابات راه دهند، آنان انتخابات را آزاد قلمداد کرده و در آن شرکت خواهند کرد. اگر هم انتخابات را آزاد قلمداد نکنند، در آن صورت به هیچ وجه درباره&zwnj;ی &quot;ناآزاد بودن انتخابات&quot; سخن نخواهند گفت، چون نمی&zwnj;توان مردم را به شرکت در انتخابات غیر رقابتی و ناآزاد دعوت کرد. اما از نظر روشنفکر قلمرو عمومی، اگر غیر خودی&zwnj;ها (بهائیان، کمونیست، لیبرال&zwnj;های نامسلمان، فمینیست&zwnj;ها، و. . . ) حق کاندیداتوری نداشته باشند، حتی اگر همه&zwnj;ی اصلاح طلبان زندانی و احزابی چون مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی مجاز به شرکت در انتخابات باشند؛ همچنان انتخابات آزاد نخواهد بود. فعال سیاسی حزبی و سازمانی حقیقت انتخابات را در پای منافع گروهی ذبح می&zwnj;کند، اما مسأله&zwnj;ی روشنفکر قلمرو عمومی برگزاری انتخابات حقیقی (آزاد، رقابتی، عدالانه غیر متقلبانه، و از همه&zwnj;ی این&zwnj;ها مهم&zwnj;تر: موثر) است. انتخابات در ایران حتی اگر صد در صد آزاد برگزار شود و قوه&zwnj;ی مقننه و مجریه در اختیار مخالفان قرار گیرد، باز هم ناموثر است، چرا که قدرت اصلی در دست رهبری با &quot;ولایت مطلقه&zwnj;ی فقیه&quot; (اصل ۵۷ قانون اساسی) و نهادهای انتصابی تحت امر اوست. &quot;انتخابات آزاد&quot; مورد درخواست مخالفان در جنبش&zwnj;های دموکراسی خواهی، انتخاباتی است که در صورت پیروزی مخالفان، قدرت از زمامداران حاکم به مخالفان &quot;<b>انتقال</b>&quot; خواهد یافت. &quot;<b>انتقال قدرت</b>&quot; ملاک موثر بودن انتخابات است و این چیزی است که در انتخابات ایران- به شرط آزاد و غیر متقلبانه بودن- وجود ندارد. این فقط یک نمونه از تفاوت نگرش این دو سنخ به مسائل و مشکلات کشور است.</div> <blockquote><div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">وقتی نوبت به جوامع استبدادی با رژیم&zwnj;های خودکامه&zwnj;ی سرکوبگر چون ایران می&zwnj;رسد، تمایز میان روشنفکر قلمرو عمومی و فعال سیاسی حزبی و سازمانی&nbsp; نقشی مهم&zwnj;تر بازی می&zwnj;کند. برای این که به دلایل عدیده، روشنفکر قلمرو عمومی در جوامع استبدادی، برخلاف جوامع دموکراتیک، نقشی کلیدی دارد و از طریق گفتار سازی&zwnj;های بدیل، &quot;گفتمان مسلط&quot; را می&zwnj;سازد.</div> </blockquote> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به مثال دیگری توجه کنید. فعالان سیاسی حزبی و سازمانی به دنبال ائتلاف با سیاستمداری چون هاشمی رفسنجانی و حمایت او از خود هستند. به همین دلیل نه تنها از حقیقت هاشمی سخن نمی&zwnj;گویند، بلکه آن را پنهان داشته و چهره&zwnj;ای غیر واقعی از او به تصویر می&zwnj;کشند[۸]. هدف رسیدن به قدرت است، صدق معرفت شناختی و صدق اخلاقی اموری فرعی به شمار می&zwnj;روند. دروغ گویی و حقیقت ستیزی فاقد اهمیت است. مهم تشکیل ائتلاف برای رسیدن به قدرت است. &quot;خواست قدرت&quot; و &quot;علیه قدرت&quot; بودن یک شاخص مهم برای تمایز روشنفکر قلمرو عمومی از فعال سیاسی حزبی و سازمانی است[۹].</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با توجه به این مقدمات، باید درباره&zwnj;ی تفاوت&zwnj;های این دو سنخ- روشنفکر قلمرو عمومی و فعال سیاسی حزبی و سازمانی- بحث و گفت و گو کرد. آنچه گفته شد، مقدماتی برای گشودن باب گفت و گو در این زمینه بود.</div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>پانویس&zwnj;ها </b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۱- در دو مقاله&zwnj;ی &quot;<b>روشنفکران در برابر اصلاح طلبان</b>&quot; و &quot;<b>منافع و انگیزه شناسی سیاسی</b>&quot; به برخی از تفاوت&zwnj;های این دو گروه اشاره رفته است. رجوع شود به این مقالات در <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/07/110707_l13_iran_election.shtml"><span>بی بی سی</span></a> و <a href="http://www.roozonline.com/persian/opinion/opinion-article/archive/2011/july/13/article/-303c1d78c6.html">روز آنلاین</a>.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۲- شرح بیشتر قرداد&zwnj;های این شرکت و ۲۴ شرکت دیگر در <a href="http://www.businesspundit.com/the-25-most-vicious-iraq-war-profiteers/"><span>این لینک</span></a> قابل دسترسی است.</div> <div>&nbsp;</div> <div>3 - Solomon Hughes, War on Terror, Inc: Corporate Profiteering from the Politics of Fear (London: Verso, 2007).</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div>4- John J. Mearsheimer and Stephen M. Walt, The Israel Lobby and U. S. Foreign Policy (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2007).</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۵- رجوع شود به <a href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2008/12/081210_an_un_israel.shtml"><span>این لینک</span></a>.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۶- گزارش قاضی گلدستون محصول کار یک هیأت چهار نفره مرکب از کریستین چینکین، استاد حقوق بین الملل در دانشگاه اقتصاد و علوم سیاسی لندن، هینا جیلانی، وکیل دادگاه عالی پاکستان و نماینده ویژه&zwnj;ی سابق دبیر کل برای مدافعان حقوق بشر و سرهنگ بازنشسته دزموند تراورس، عضو هیئت مدیره موسسه تحقیقات بین المللی جنایی بود. گزارش گلدستون که اسرائیل را به جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت محکوم کرده بود، به تأیید شورای حقوق بشر سازمان ملل رسید. سپس مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه یی را در هفت بند به تصویب رسانید که ضمن تایید و تاکید بر گزارش نشست ویژه&zwnj;ی شورای حقوق بشر، مورخه ۱۵ اکتبر ۲۰۰۹ (۲۳ شهریور ۱۳۸۸) مقرر می&zwnj;داشت که گزارش هیات حقیقت یاب در خصوص وضع غزه و کرانه باختری به شورای امنیت فرستاده شود؛ دولت اسرائیل در ظرف سه ماه جنایات جنگی ارتکابی ارتش این کشور در غزه را بررسی و به دبیرکل سازمان ملل متحد گزارش دهد. دبیرکل حداکثر ظرف سه ماه گزارش خود را به شورای حقوق بشر تسلیم کند. دولت سوئیس امضاکنندگان معاهده آگوست ۱۹۴۹ را برای بررسی تخلفات اسرائیل از مفاد بند چهار این معاهده، در مورد حفاظت از افراد غیرنظامی در هنگام جنگ دعوت کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۷- ریچارد رورتی ، <b><i>پیشامد، بازی، و همبستگی</i></b> ، ترجمه&zwnj;ی پیام یزدانجو ، نشر مرکز، صص ۳۸۷- ۳۸۶.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۸- مقاله&zwnj;ی &quot;<b>مال بد بیخ ریش صاحبش</b>&quot; در این مورد است. رجوع شود به <a href="http://www.roozonline.com/persian/opinion/opinion-article/archive/2011/july/21/article/-4285bcafa7.html"><span>این لینک</span></a>.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">۹- حمید دباشی هم در کتاب زیر درباره&zwnj;ی این تمایز سخن گفته است:</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div>Hamid Dabashi, Brown Skin, White Masks (London: Pluto, 2010)</div> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/reflections/2011/07/29/5781#comments انديشه زمانه اکبر گنجی روشنفکر سیاست قدرت قلمرو عمومی Thu, 28 Jul 2011 22:32:38 +0000 nikfar 5781 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/content/%C2%AB%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%AD-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D9%85%C2%BB <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/content/%C2%AB%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%AD-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D9%85%C2%BB" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> گفت‌وگو ازبل لوپز از طرف روزنامه یونسکو کوریر با آنتونیو تابوکی </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> علی ادریسی </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="280" height="212" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/tabucchi01.jpg?1294924357" /> </div> </div> </div> <p>علی ادریسی ـ آثار آنتونیو تابوکی، نویسنده سرشانس ایتالیایی به زبان&zwnj;های انگلیسی، اسپانیایی، فرانسه، فارسی و... ترجمه شده&zwnj;اند. رمان&zwnj;های &laquo;شب هندی&raquo; به ترجمه&zwnj;ی سروش حبیبی و &laquo;تریستانو می&zwnj;میرد&raquo;، به ترجمه&zwnj;ی قلی خیاط، &laquo;سِستو&raquo; و &laquo;دیالوگ&zwnj;های ناتمام&raquo; به ترجمه فرامرز ویسی و چند کتاب دیگر از او به زبان فارسی منتشر شده است. در میان این آثار &laquo;پریرا گزارش می&zwnj;دهد&raquo; از مهم&zwnj;ترین و خوش اقبال&zwnj;ترین آثار تابوکی است. در این اثر پریرا یک روزنامه&zwnj;نگار سالخورده و بافرهنگ است که در یک روزنامه&zwnj;ی نه&zwnj;چندان مهم به&zwnj;عنوان ویراستار در زمان حکومت&zwnj;های فاشیستی در اروپا کار می&zwnj;کند. او که یک مرد آرمان&zwnj;باخته و ترس&zwnj;خورده است، به&zwnj;تدریج در طی داستان متحول می&zwnj;شود و شهامت خود را به&zwnj;دست می&zwnj;آورد. این اثر یکی از بهترین نمونه&zwnj;های رمان شخصیت و چکونگی تحول یک شخصیت در رمان است و از نظر انتخاب نظرگاه نیز دستاوردی در رمان&zwnj;نویسی جهان به&zwnj;شمار می&zwnj;آید. بخش نخست گفت&zwnj;وگوی ازبل لوپز از سوی روزنامه&zwnj;ی یونسکو کوریر با آنتونیو تابوکی درباره&zwnj;ی جهان داستان&zwnj;های این نویسنده&zwnj;ی انسان&zwnj;دوست را می&zwnj;خوانیم. بخش دوم این گفت&zwnj;وگو که درباره&zwnj;ی عقاید سیاسی و اجتماعی تابوکی&zwnj;ست، فردا در همین صفحات انتشار می&zwnj;یابد.</p> <!--break--><!--break--><p> <strong>چهره مرکزی مشهور&zwnj;ترین رمان شما، &laquo;پریرا گزارش می&zwnj;دهد&raquo; &zwnj; بیوه&zwnj;مردی سالخورده و تنهاست که مسئول صفحات فرهنگی روزنامه&zwnj;ی کاتولیک &laquo;لیسبوآ&raquo; است. چرا یک ضد قهرمان را به عنوان شخصیت اصلی رمان&zwnj;تان انتخاب کردید؟</strong></p> <p>من همیشه جذب شخصیت&zwnj;های رنج&zwnj;دیده و پر از تناقض شده&zwnj;ام؛ هرچه تردید آنها بیشتر باشد، بهتر است. آدم&zwnj;های شکاک، گاهی زندگی را بیش از دیگران ستمگرانه و کسالت&zwnj;بار می&zwnj;یابند؛ اما این آدم&zwnj;ها سرزنده&zwnj;تر&zwnj;ند؛ &laquo;ربات&raquo; نیستند. من بی&zwnj;خوابی را بر بی&zwnj;هوشی ترجیح می&zwnj;دهم. آدم&zwnj;هایی را انتخاب نمی&zwnj;کنم که کاملاً از زندگی خوشنود&zwnj;ند. در کتاب&zwnj;هایم، از قدرت قانونی پشتیبانی نمی&zwnj;کنم؛ من در کنار کسانی هستم که رنج کشیده&zwnj;اند. &laquo;میدان ایتالیا&raquo; که نخستین رمانم بود، تلاشی بود برای نوشتن تاریخی که مکتوب نشده است؛ منظورم تاریخی است که طرف بازنده می&zwnj;نویسد و در این رمان بازنده&zwnj;ها آنارشیست&zwnj;های توسکانی&zwnj;اند. کتاب&zwnj;هایم درباره&zwnj;ی بازنده&zwnj;ها هستند؛ درباره&zwnj;ی کسانی که راه&zwnj;شان را گم کرده و در جست&zwnj;وجو&zwnj;اند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>این آدم&zwnj;ها دنبال چه می&zwnj;گردند؟</strong></p> <p>این شخصیت&zwnj;ها در دیگران به دنبال خودشان می&zwnj;گردند؛ چرا که گمان می&zwnj;کنم این بهترین راه برای جست&zwnj;وجوی خویشتن است. شخصیت اصلی در &laquo;شب&zwnj;های هند&raquo;، درگیر چنین کنکاشی است؛ او ردپای دوستی را می&zwnj;گیرد که در هند ناپدید شده است. اسپینو، شخصیت رمان &laquo;لبه افق&raquo; نیز که در پی کشف هویت جسدی نا&zwnj;شناس است، این&zwnj;گونه است. نمی&zwnj;دانم که آیا این آدم&zwnj;ها می&zwnj;خواهند خود را بیابند یا نه؛ اما تا هنگامی که زنده&zwnj;اند؛ ناگزیر&zwnj;ند با انگاره&zwnj;ای که دیگران از آنها دارند، روبرو شوند. آنها مجبور&zwnj;ند به خودشان در آینه&zwnj; نگاه کنند؛ و اغلب موفق می&zwnj;شوند که نگاهی سرسری به خودشان بیندازند.</p> <p> <strong>پس از موفقیت &laquo;پریرا گزارش می&zwnj;دهد&raquo; در ایتالیا زمزمه&zwnj;هایی از تمایل شما به شرکت در انتخابات مجلس سنای ایتالیا شنیده می&zwnj;شد. آیا از اینکه آن فرصت را از دست دادید، پشیمان نیستید؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>نه. من از اینکه به زندگی انتخابی&zwnj;ام ادامه می&zwnj;دهم، خوشحالم. استاد دانشگاهم و کارم را دوست دارم. البته ادبیات زندگی من است؛ اما از دیدگاه هستی&zwnj;شناسانه، از دیدگاه وجودی، می&zwnj;خواهم آموزگار باشم. ادبیات برای من یک کار روزمره نیست؛ بلکه چیزی است که با امیال و رؤیا&zwnj;ها و تخیل درآمیخته است. من همچنین نمی&zwnj;خواهم مقام خودم را ارتقاء بدهم؛ نمی&zwnj;خواهم روی صفحه تلویزیون ظاهر شوم یا زیاد از حد قاطی محافل ادبی شوم. من با آرامش در خانه&zwnj;ام با خانواده و دوستانم زندگی می&zwnj;کنم. افزون بر این، سیاستمدارانی هستند که کارشان را بسیار بهتر از من انجام می&zwnj;دهند. گمان می&zwnj;کنم زیر نظر داشتن عالم سیاست، جالب&zwnj;تر است. کار من این است که نتایج امور سیاسی را ببینم؛ نه اینکه خودم سیاستمدار شوم.</p> <p><strong>رمان اخیر شما، &laquo;سرِ گم شده&zwnj;ی داماسنو مونتیه&zwnj;رو&raquo; (۱۹۹۷)، بر اساس داستان مردی شکل می&zwnj;گیرد که در یک پاسگاه پلیس گارد ملی جمهوری&zwnj;خواهان، در حومه لیسبون به قتل رسید و بدن بی&zwnj;سر او در پارکی پیدا شد. چرا از این رویداد واقعی در کارتان استفاده کردید؟</strong><br /> <img height="364" align="left" width="250" alt="" src="http://radiozamaneh2.vps.redbee.nl/sites/default/files/tabucchi02.jpg" /><br /> هنگامی که این جنایت هولناک اتفاق افتاد؛ &zwnj; من در پرتغال بودم. عمیقاً برآشفته شدم. هنگامی که جنایتی، طبیعت بشری را می&zwnj;آزارد؛ ما نیز آزرده می&zwnj;شویم. هم وحشت زده می&zwnj;شوید و هم احساس جرم می&zwnj;کنید. عواطف، حساسیت و تخیل من در مقام نویسنده از این رخداد برانگیخته شد. ببینید: من اینجا مدارکی دارم که بازرسان حقوق بشر شورایِ اروپا در استراسبورگ، درباره&zwnj;ی شرایط زندانی&zwnj;ها در کشورهای اروپایی تهیه کرده&zwnj;اند. آنها در مورد روابط میان پلیس و شهروندان در اداره&zwnj;ی پلیس یا بازداشتگاه&zwnj;هایی سخن می&zwnj;گویند که من یا شما اگر امروز در خیابان قانون&zwnj;شکنی کنیم، ما را به آنجا می&zwnj;برند.</p> <p><strong>آیا شما از این مدارک هنگام نوشتن رمان استفاده کردید؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>بله. می&zwnj;خواستم در مورد وضعیت پرتغال بیشتر بدانم که تا حدودی نگران&zwnj;کننده بود. با خواندن گزارش&zwnj;های دیگر به این نتیجه رسیدم که اوضاع تقریباً در تمامی کشورهای اروپایی، حتی در کشورهایی که دمکراتیک&zwnj;تر به نظر می&zwnj;آیند، بدین&zwnj;گونه است. اما دمکراسی یک نظام ایده&zwnj;آل نیست و باید بهتر شود؛ و این امر به مراقبت دائمی نیاز دارد. با خودم فکر کردم باید از این حادثه&zwnj;ی واقعی فرا&zwnj;تر بروم و در رمانی درباره&zwnj;ی آن صحبت کنم و رویکردی داستانی از این حادثه&zwnj;ی دهشتناک به دست دهم. در رمان، احساسات و خشمم، ابزارهای بیانی گسترده&zwnj;تری پیدا می&zwnj;کنند که نمادین&zwnj;تر هستند و در مورد بسیاری از کشورهای اروپایی صدق می&zwnj;کنند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>واکنش افکار عمومی در پرتغال به این کتاب چه بود؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>درخواست&zwnj;های زیادی برای مصاحبه دریافت نکردم. مردم به طور کلی از انتقاد به خودشان استقبال نمی&zwnj;کنند. به همین دلیل تعجب نمی&zwnj;کنم اگر نویسنده&zwnj;ای خارجی که به این رویداد از فاصله&zwnj;ای بسیار نزدیک نگاه کرده است به این دلیل مورد هجوم قرار گیرد. با این&zwnj;حال هنگامی که سرگروهبان خوزه دوس سانتوسِ قاتل به جرم&zwnj;اش اعتراف کرد و به ۱۷ سال زندان محکوم شد، مطبوعات پرتغال از من پرسیدند که چطور توانسته&zwnj;ام نتیجه دادرسی را در رمانم پیش&zwnj;بینی کنم؟ جوری این پرسش را طرح کردند که انگار من طالع&zwnj;بینم. در آن هنگام من در استانبول بودم و وقتی به هتلم برگشتم، دیدم که روزنامه&zwnj;ها چندین مجموعه پرسش برایم فکس کرده&zwnj;اند. اما گمان نمی&zwnj;کنم استعداد ویژه&zwnj;ای در پیش&zwnj;گویی داشته باشم؛ چون هنگامی که سه یا چهار عنصر در دست داشته باشید، برای رسیدن به نتایج مشخص، نیازی نیست که نابغه باشید. در کتابم با عنوان &laquo;التهاب معده&zwnj;ی افلاطون&raquo; گفته&zwnj;ام &laquo;تخییل و تخیل&raquo; گونه&zwnj;هایی از دانش شهودی&zwnj;اند که ربطی به منطق ویتگنشتاینی ندارند. اما شکلی از دانش&zwnj;اند که با شک و بدبینی آمیخته&zwnj;اند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>این کتاب به بحث و گفت&zwnj;و&zwnj;گوتان با نشانه&zwnj;شناس و نویسنده ایتالیایی، امبرتو اکو، دامن می&zwnj;زند. ریشه&zwnj;ی اختلاف شما با او چیست؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>از نگاه اکو، روشنفکر فردی است که به فرهنگ سروسامان می&zwnj;دهد؛ کسی که می&zwnj;تواند مجله یا موزه&zwnj;ای را اداره کند، یک مدیر در واقع. این به گمان من یک موقعیت مالیخولیایی برای روشنفکر است. من حق مخالفت&zwnj; گاه به&zwnj;گاه را برای خودم محفوظ می&zwnj;دانم. هنگامی که چیزی عجیب در جهان یا در خانه&zwnj;تان رخ می&zwnj;دهد، شما باید آن را بررسی کنید و ببینید که آیا می&zwnj;توان پرده از آن برداشت؛ برایش تدبیری اندیشید؛ درباره&zwnj;ی آن سخن گفت یا زنگ خطر را به صدا درآورد: مراقب باشید! این اتفاق دارد در خانه&zwnj;ام می&zwnj;افتد، در شهرم، در جهانم که&zwnj;&zwnj; همان خانه&zwnj;ی من است. از سوی دیگر، روشنفکر باید کاملاً ابله باشد اگر بگوید: چیزی وحشتناک دارد در خانه&zwnj;ام اتفاق می&zwnj;افتد، اما برایم اهمیت ندارد؛ چون که دارم کاتالوگ نمایشگاه نقاشی&zwnj; را که در موزه محله&zwnj;ام برگزار می&zwnj;شود، آماده می&zwnj;کنم.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>پس به نظر شما روشنفکر چه کار باید بکند؟</strong></p> <p>&nbsp;</p> <p>اگر کار سیاستمدار تسکین آلام مردم است و می&zwnj;خواهد نشان دهد که به خاطر حضور او همه چیز خوب پیش می&zwnj;رود، کار من برآشفتن مردم و کاشتن تخم تردید است. توانایی شک کردن برای افراد بشر بسیار حیاتی است. شما را به خدا! اگر هیچ شکی نداشته باشیم، کارمان تمام است! یک روشنفکر می&zwnj;خواهد شک کند؛ مثلاً در آموزه&zwnj;ی بنیادگرایانه&zwnj;ی مذهبی که به هیچ گونه تردیدی راه نمی&zwnj;دهد؛ در نظام سیاسی تحمیل شده&zwnj;ای که اجازه&zwnj;ی شک کردن به کسی نمی&zwnj;دهد؛ در نظام زیبا&zwnj;شناسانه&zwnj;ی کاملی که جایی برای تردید باقی نمی&zwnj;گذارد. تردید مثل لکه&zwnj;ای روی پیراهن است. من از پیراهن&zwnj;های لکه&zwnj;دار خوشم می&zwnj;آید؛ &zwnj; بنابراین هنگامی که پیراهنی بسیار تمیز و کاملاً سفید به من داده می&zwnj;شود، بلافاصله به شک می&zwnj;افتم. وظیفه&zwnj;ی روشنفکران و نویسندگان است که در کمال چیز&zwnj;ها شک کنند. مفهوم کمال، دکترین و دیکتاتور و ایده&zwnj;های تمامیت&zwnj;خواهانه تولید می&zwnj;کند.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>یا کاملا در این مورد یقین دارید؟</strong></p> <p>شک کردن در مورد برخی از ارزش&zwnj;های بنیادین ناممکن است. کسی با این ضرب&zwnj;المثل مخالف نیست که می&zwnj;گوید آنچه را که برای خود نمی&zwnj;پسندی، برای دیگران هم مپسند؛ این چیزی اساسی و بخشی از سرشت بشر است. من هیچ تردیدی هم درباره&zwnj;ی اعلامیه&zwnj;ی جهانی حقوق بشر ندارم. اگرچه شاید چند نکته دیگر هم لازم باشد که به فهرست اضافه شود، اما کوچک&zwnj;ترین تردیدی درباره حقوق بشر ندارم.</p> https://archive.radiozamaneh.com/content/%C2%AB%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%AD-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AF%D9%87%D9%85%C2%BB#comments آنتونیو تابوکی اومبرتو اکو رمان اروپایی روشنفکر فرهنگ, هنر و ادبيات Thu, 13 Jan 2011 10:15:06 +0000 Babak M 835 at https://archive.radiozamaneh.com