پناهجویان ایرانی

افسردگی و خودکشی در دوران پناهجویی

society — Fri, 07 Sep 2012 23:31:47 +0000

مرگ سمیر هاشمی، پناهجوی ایرانی در آلمان

مهناز شریف

مهناز شریف- شرایط دشوار زندگی در کمپ‌های پناهجویی امر شناخته‌شده‌ای است. سال‌ها است که شمار قابل ملاحظه‌ای از ایرانیان - که بیشتر آنان را جوانان زیر ۳۰ سال تشکیل می‌دهند- با امید ساختن زندگی بهتر، یا گریز از فشار‌های سیاسی-اجتماعی حاکم، تن به شرایط دشوار پناهندگی در کشورهای اروپایی می‌دهند.

اگر خوش‌شانس باشید و توانسته باشید با گذرنامه یا برگه‌های جعلی عبور، از ترکیه و یونان یا سایر کشورهایی که به اصطلاح "مسیر" نامیده می‌شوند خود را به اروپا برسانید، تازه باید برای شرایط دشوار زندگی در کمپ‌های پناهندگی خود را آماده کنید.

هرچند شرایط پناهجویی در همه‌ این کمپ‌ها و کشورها یکسان و مشابه نیست، اما بلاتکلیفی‌های طولانی، مشکلات ماه‌های نخستین مهاجرت، ندانستن زبان، دل‌نگرانی از اخراج و... بسیاری از پناهجویان را به ورطه‌ افسردگی، اضطراب یا حتی خودکشی می‌کشاند.

روز چهارم سپتامبر (چهاردهم شهریور) برخی از منابع خبری در آلمان که در زمینه‌ حقوق پناهندگان فعال هستند، خبر از مرگ مشکوک پناهجوی جوان ایرانی، سمیر هاشمی در یکی از کمپ‌های ایالت بادن‌ووتنبرگ در جنوب آلمان دادند.

ما وارد یک کشور اروپایی شده‌ایم و در اینجا اعلام پناهندگی کرده‌ایم. این کشور خودش مدعی ارزش‌های حقوق بشر است و زیر چندین سند و کنوانسیون حقوق بشری را نیز امضا کرده است. انتظار ما این است خودش به بخشی از حرف‌هایی که می‌زند عمل کند.

این نخستین مرتبه نیست که اخباری از این دست منتشر می‌شود. تنها ظرف همین سال‌های‌ اخیر که جامعه ایرانی، موج جدید مهاجرت را تجربه می‌کند چند مورد مشابه گزارش شده است.

در زمستان سال گذشته، محمد رهسپار، پناهجوی جوان ایرانی در ایالت بایرن در جنوب آلمان، خودش را در اتاقش حلق‌آویز کرد. فروردین‌ سال پیش از آن نیز (سال ۱۳۹۰) کامبیز روستایی، دیگر پناهجوی ایرانی که حکم اخراجش آمده بود و به طور غیر قانونی در هلند زندگی می‌کرد، در یکی از توریستی‌ترین مکان‌های آمستردام، در میدان "دام" خودش را به آتش کشید.

در پیوند با مرگ سمیر هاشمی و این رویداد تازه، با مرتضی اشترانی، یکی از دوستان وی که خود نیز پناهجو و ساکن همان کمپ است، گفت‌وگویی انجام داده‌ایم.

مرتضی اشترانی: سه‌شنبه صبح (چهارم سپتامبر) ایشان وقتی از خواب بلند می‌شود حالش به ظاهر خوب بوده است. به گفته‌ دوستانمان، با آنها صبحانه خورده بوده و بعد هم یک ساعت، یک ساعت و نیمی باهم رفته بودند بیرون. بعد از آن، به اتاقش رفته و دیگر بچه‌ها او را ندیده بودند تا حدود ظهر. ظهر که یکی از بچه‌ها به اتاق او می‌رود، می‌بیند که روی تختش دراز کشیده و از بینی و دهانش خون آمده و فوت شده است. دوستان به پلیس زنگ می‌زنند و پلیس هم وقتی می‌آید دیگر اجازه نمی‌دهد کسی وارد اتاق شود. حول و حوش ساعت، سه، سه و نیم هم، جنازه‌ ایشان که توی اتاق بوده را با آمبولانس می‌برند.

آیا مقامات پلیس علت مرگ او را مشخص کرده‌اند؟

خیر، در این زمینه فعلاً هیچ خبری منتشر نشده است. در بیانیه‌ای که پلیس منتشر کرد تنها آمده است که یک نفر در شهر "کرشهایم آندرتک" فوت شده است.

آیا اطلاع دارید که آقای هاشمی چند وقت بود که درخواست پناهندگی‌اش را به دولت آلمان ارائه کرده بود؟

ایشان ۹ بود که وارد خاک آلمان شده بودند و از همان ابتدا نیز درخواست گذاشته بودند. در ظرف این 9 ماه نیز هیچ تصمیمی روی پرونده‌شان گرفته نشده بود. ایشان حتی مصاحبه اولیه نیز نشده بودند.

آیا او در اعتراض به وضعیت بلاتکلیف خودش، اعتراضی هم کرده بود؟ آیا او در فعالیت‌های اعتراضی پناهجویان مشارکتی داشت؟

بله ایشان نامه‌نگاری زیادی کرده بودند. چندبار نامه داده بودند و از ارگان‌های مختلف و حتی مقام‌های کلیسا کمک خواسته بودند، اما به رغم همه این نامه‌نگاری‌ها، هیچ جوابی نگرفته بودند.

حتی ایشان دو مرتبه، به خاطر اینکه به خواسته‌هایشان توجه نشده بود، "خودزنی" کرده و در بیمارستان بستری شده بودند. پلیس هم از ماجرا مطلع بود. هر دوبار نیز پس از سه، چهار روز دوباره ایشان را به "هایم" ( کمپ‌های پناهجویی آلمان) برگرداندند و همان روال بلاتکلیفی سابق ادامه یافت.

در کمپی که شما زندگی می‌کنید، چند ایرانی دیگر حضور دارند؟ آیا در پیوند با وضعیت پناهجویی خودتان و این اتفاقی که تازه افتاده است، اعتراضی خواهید کرد؟

در کمپ ما ۱۶۰ پناهجو زندگی می‌کنند که ۳۰ نفر از آنان ایرانی هستند. در رابطه با حرکت‌های اعتراض نیز قرار است از هشتم همین ماه سپتامبر، یک حرکت سراسری در اعتراض به وضعیت پناهجویی در آلمان برگزار شود. اتفاقاً با صحبت‌هایی که با "سمیر" شده بود قرار بود ایشان نیز در این حرکت اعتراضی مشارکت کنند، اما در رابطه با خود این اتفاقی که در "هایم" ما افتاده، واقعیت امر این است که اکثر بچه‌ها فعلاً توی شوک هستند و تصمیم مشخصی ندارند.

آیا از میان گروه‌های حقوق بشری ایرانی و خارجی، یا مدافعان حقوق پناهندگان، گروه‌هایی هستند که به شما کمک کنند؟

بله، در گذشته نیز گروه‌هایی بوده‌اند که به ما کمک کرده‌اند. از طرف یکی از کلیساهای شهر، به بچه‌ها کمک‌هایی می‌شود. یک گروه حقوق بشر آلمانی و همینطور گروهی از مدافعان حقوق بشر در ایران که در آلمان فعال هستند نیز به ما کمک‌هایی می‌کنند.

ممکن است به طور خیلی کوتاه، به وضعیت روزمره‌ و معیشتی خودتان در کمپ اشاره کنید و از مهم‌ترین مشکلات خود بگویید؟

واقعیت این است که همه کمپ‌های پناهندگی در وضعیت مشابه‌ای قرار ندارند. به این معنا که هر هایمی، قانون خودش را دارد. در هر شهر یا هر ایالت، به فراخور قوانین ایالتی، وضعیت متفاوت است.

در هایمی که ما در آن داریم زندگی می‌کنیم، به لحاظ پرداخت‌های مالی، تا همین ماه پیش که پرداخت‌ها افزایش نیافته بود، ماهی ۴۰ یورو به ما پول می‌دادند و هفته‌ای ۳۱ یورو نیز "شاین" (کوپن خرید) برای خرید مواد غذایی- آن هم تنها از یک فروشگاه مشخص- به ما تعلق می‌گرفت.

به لحاظ روند یا وضعیت پرونده‌ها نیز واقعیت این است که از ۳۰ ایرانی که در کمپ ما هستند، هجده، نوزده نفر هنوز مصاحبه نخستین نیز نشده‌اند. همه این افراد نیز بالای هفت، هشت ماه است که تقاضای پناهندگی‌ داده‌اند.

ما وارد یک کشور اروپایی شده‌ایم و در اینجا اعلام پناهندگی کرده‌ایم. این کشور خودش مدعی ارزش‌های حقوق بشر است و زیر چندین سند و کنوانسیون حقوق بشری را نیز امضا کرده است. انتظار این است خودش به بخشی از حرف‌هایی که می‌زند عمل کند، اما واقعیت چیز دیگری است. در این وضعیتی که ما در آن به سر می‌بریم، "حقوق بشر" اجرا نمی‌شود.

سنگینی جنازه فرناز

Wed, 08 Aug 2012 17:09:37 +0000

امین بزرگیان

امین بزرگیان - فیروز. ب، مرد چهل و دوساله و پناهنده ایرانی، دهم مرداد، در شهر کایسری (قیصریه) ترکیه دختر ده ساله‌اش، فرناز را با ضربه چاقو به قتل رساند.

مادر خانواده، هیفا محمدعلی، به خبرنگار سایت روزآنلاین در شرح این اتفاق چنین گفته است: «ساعت۱۲ ظهر آمد خانه و یکباره گیر داد که چرا غذا را روی زمین گذاشته‌ای، چرا سفره باز نکرده‌ای... داد و بیداد می‌کرد که دیدم همسایه دم در آمده. رفتم ببینم چه می‌خواهد که شوهرم با چاقو دنبالم آمد. او فریاد می‌زد که هم بچه را می‌کشم هم تو را. فرار کردم و خودم را به پلیس رساندم و درخواست کمک کردم.»

در روایت این تراژدی نکاتی وجود دارد که برای نزدیک شدن به صحنه جنایت در سطرهای زیر به آن‌ها اشاره می‌شود:

-هیفا دلیل قتل دخترش را تعلل پلیس کایسری دانسته که سریع عکس‌العمل نشان نداده‌اند. او گفته است: «گفتم جان بچه‌ام در خطر است، اما توجهی نکردند. گفتند کسی که بخواهد بکشد نمی‌گوید. گفتم شوهرم مشکل روحی و روانی دارد، اما توجهی نکردند. مترجم پلیس می‌گفت: شما برای اینکه پرونده پناهجویی‌تان کامل شود و پناهندگی بگیرید بازی در می‌آورید و... از ساعت یک که آنجا بودم تا ساعت هفت مرا نگاهداشتند. وقتی هم حاضر شدند، وارد خانه ما بشوند دیگر دیر شده بود... پلیس ترکیه بچه‌ام را از من گرفت. آن‌ها اگر به حرف من گوش می‌کردند بچه من زنده می‌ماند. اگر‌‌ همان موقع وارد عمل می‌شدند بچه‌ام الان نمرده بود. مرا در آنجا نگهداشتند و بعد از التماس‌های من گفتند که رفتیم در زدیم کسی باز نکرد. گفتم من کلید دارم. خواهش می‌کنم دوباره بروید. با من برویم که رفتیم و وقتی رسیدیم دخترم بی‌جان بود.»

-فیروز و هیفا بهایی بوده‌اند و به سبب محدودیت‌های تازه تشدید شده حکومت ایران، به ترکیه پناهنده شده بودند. آن‌ها هنوز موفق به گرفتن پناهندگی نشده و در انتظار مصاحبه کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در ترکیه بودند. هیفا درباره وضعیت پناهندگی خود و همسر و کودکش گفته است: «از مهرماه آمدیم. پیشتر مصاحبه شده بودیم و دوماه و نیم دیگر وقت مصاحبه اصلی‌مان بود. این مدت نه اجازه کار کردن داشتیم نه وضعیت خوبی. بلاتکلیفی هم که آزاردهنده بود و همه این‌ها وضعیت روحی شوهرم را بد‌تر از قبل می‌کرد.»

-فیروز پس از قتل فرناز، با چاقو اقدام به خودکشی کرد و هنگامی که پلیس رسید، او قصد به دار آویختن خود را داشت.

-فیروز و هیفا پیشتر هم سابقه اختلاف‌های خانوادگی داشتند. او در این زمینه می‌گوید: «در ایران هم که نه قانون حمایتی وجود داشت و نه چیز دیگری. تازه اگر در ‌‌نهایت همسرم هم طلاقم می‌داد بچه را به او می‌دادند و من ناچار به خاطر حمایت از بچه‌ام با این مرد زندگی می‌کردم که آسیبی به او نرسد... من و همسرم از خیلی وقت پیش اختلاف داشتیم؛ در ایران هم اختلاف داشتیم و او همیشه تهدید می‌کرد که به دخترم آسیب می‌زند. من حتی تا پای طلاق هم رفتم اما طلاقم نمی‌داد هر کجا می‌رفتم سراغم می‌آمد و می‌گفت بچه را می‌کشم. من برای حمایت از دخترم ناچار شدم برگردم. دعوا و اذیت‌ها همینطور ادامه داشت.»

-هیفا خواسته است که جنازه دخترش را به او بدهند تا با آن به ایران بازگردد و یا به کشور امنی منتقل شود. او به هیچ عنوان حاضر نیست دخترش را در ترکیه به خاک بسپارد.

فیروز

لحظاتی پس از فاجعه، فیروز چنان از کرده خود پشیمان شد که تن نیمه جانش را در کنار جنازه دخترش پیدا کردند. او ساعتی پس از «خلق فاجعه»، با از میان برداشتن خود خواست نشان دهد که در خلق این فاجعه تنها نبوده است. عذاب وجدان به سرعت به سراغش آمد. آیا بقیه دست اندرکاران تراژدی هم دچار عذاب وجدان می‌شوند؟

فیروز یک دیگری سیاسی نبود. دیگری سیاسی، یک مجرم است. یعنی قانون بر او نام مجرم نهاده و درون محدوده‌های قانون تعریف می‌شود، اما فیروز حتی مجرم هم نیست. او مجرم سیاسی نیست که بخواهد تفسیری دیگر از قانون اساسی را پیش بکشد یا به نظام به سبب انحراف از قانون انتقاد بکند و به زندان برود. او اقلیت دینی هم نیست که بتواند مثل اهل سنت بگوید بر اساس آزادی‌های مذهبی مصرح در قانون، حق ماست که مسجدی در تهران داشته باشیم. او هیچ جایی در قانون ندارد پس در بدو امر حذف شده است.

فیروز یک «ابر- دیگری» بود. او در ایران به سبب اعتقادات مذهبی‌اش جایی در میان شهروندان نداشت. اینجا لازم نیست که از وضعیت بهایی‌ها دوباره گفته شود. فیروز یک دیگری سیاسی نبود. دیگری سیاسی، یک مجرم است. یعنی قانون بر او نام مجرم نهاده و درون محدوده‌های قانون تعریف می‌شود، اما فیروز حتی مجرم هم نیست. او مجرم سیاسی نیست که بخواهد تفسیری دیگر از قانون اساسی را پیش بکشد یا به نظام به سبب انحراف از قانون انتقاد بکند و به زندان برود. او اقلیت دینی هم نیست که بتواند مثل اهل سنت بگوید بر اساس آزادی‌های مذهبی مصرح در قانون، حق ماست که مسجدی در تهران داشته باشیم. او هیچ جایی در قانون ندارد پس در بدو امر حذف شده است. فرایندی تاریخی یا نزاع گفتمانی و سیاسی او را حذف نکرده، بلکه از اساس حذف شده بوده است. این نوع حذف‌شدگی را مثل بسیاری از فرایندهای سیاسی حذف، نمی‌توان در درون شکاف دولت – ملت توضیح داد. همدستی زیادی بین دولت و ملت بر سر این نوع دیگری‌ها وجود دارد.

قانون، فیروز را از محدوده‌های خودش کنار گذاشته و دولت او را از خانه‌اش بیرون کرده است. او بار و بندیل خود را جمع می‌کند و از سرزمینش که دیگر چیزی نیست جز محدوده‌های دولت - ملت به سمت جایی دیگر کوچ می‌کند. یادمان نرود که یک مسافر حداکثر باری که می‌تواند با خود بردارد سی کیلوست. سی کیلو از همه آنچه «وطن» نامش می‌دهیم. آیا دولت و قانون به سبب این کار عذاب وجدان می‌گیرند؟

فیروز به ترکیه پناه می‌برد. او همچون بسیاری از پناهندگان تحقیر شدن را در رفتار دولت و قانون جدید می‌بیند. شاید اینجاست که می‌فهمد که دولت و قانون همه جا با مکانیسم حذف و تقسیم نابرابر تنیده شده است. وضعیت سخت زندگی با حداقل امکانات در کمپ‌ها و اردوگاه‌های پناهندگی، دیگری بودن‌اش را مازاد می‌کند. این فرایند تا انتهای خود پیش می‌رود. او حتی برای خریدن یک نان ساده، باید در تمام مسیر خانه تا نانوایی، تمرین جمله‌ای را بکند که از کتاب‌های ابتدایی آموزش زبان یاد گرفته است. اینجاست که خانه زبان را هم از دست می‌دهد؛ یعنی آن حداقلی که در ایران داشت.

دولت جدید او را در اتاق‌هایی جاسازی می‌کند و پوشه‌ای به دست او می‌دهد و می‌گوید منتظر باش. او حالا برای همه - و حتی برای مردم کشور میزبان- یک مظنون جدید است. مظنون به فریب دولت برای گرفتن پناهندگی. بیراه نیست که رفتار پلیس و سیستم با او تحقیرآمیز است. او در مناسبات جدید یک دروغگوی بالقوه شده است که باید برای رهایی از این ظن، سال‌ها پشت صف انتظار بماند و مدام مصاحبه- بازجویی پس بدهد.

هیچ دولتی پس از همدستی‌اش در خلق یک تراژدی خود را حلقه آویز نمی‌کند. تراژدی فیروز نشان می‌دهد که قانون شکنی‌ها همبسته قوانین هستند. فیروز برای همیشه در درون این تراژدی می‌ماند و به آن وفادار است، اما دولت همچون «مده‌آ» پس از کشتن فرزندان با جادویی سحرانگیز، سوار بر ارابه‌ای که دو اژدهای بالدار آن را می‌کشند بر فراز آسمان‌ها پرواز می‌کند و می‌گریزد.

به غیر از این تنگنای واقعی، فیروز در ذهن خود نیز تجربه سهمگینی را از سر می‌گذراند. روزی که او تصمیم گرفت از خانه‌اش بیرون بیاید، در تخیل‌اش «رهایی» را تصویر کرد. گفت، برویم و‌‌ رها بشویم از این وضعیت. آمد و‌‌ رها نشد. امیدهای از دست رفته یا‌‌ همان جنازه‌های تخیل، بیش از هرچیز «میل» را نابود می‌کند. غریزه مرگ، درپس خاکسترهای اروس، هیبت ترسناک خود را بر ذهن و هستی فرد مسلط می‌کند. فیروز که درایران در درون زندگی، مدام مرگ را تجربه می‌کرد، در کایسری در درون مرگ می‌زیست.

پلیس دولت ترکیه - با قوانین بین‌المللی- او را به نمره‌ای در پرونده تبدیل کرد؛ و با حذف او که لازمه حیات دولت است، حتی تا ساعت‌ها باور نکرد که او شاید فرناز را بکشد. از اتاقش بیرون نیامد تا به او کمک کند که خنجر را فرو کند. آیا او به سبب این کار عذاب وجدان می‌گیرد؟

همدستان فیروز هیچگاه دچارعذاب وجدان نمی‌شوند. ساز وکار آن‌ها برخلاف فیروز، بیرون کشیدن خود از تمام این تراژدی‌هاست. آن‌ها تنها تصویر فیروز را در رسانه‌هایشان می‌گذارند و کارشناسانشان را دور آن می‌چینند. فیروز برای آن‌ها فرصتی است تا نشان دهند به بقیه که تا چه حد به قانون و پلیس و دولت نیاز مبرم دارند تا شر فیروز (جانی و مرتد)، گریبان‌شان را نگیرد. هیچ دولتی پس از همدستی‌اش در خلق یک تراژدی خود را حلقه آویز نمی‌کند. تراژدی فیروز نشان می‌دهد که قانون شکنی‌ها همبسته قوانین هستند. فیروز برای همیشه در درون این تراژدی می‌ماند و به آن وفادار است، اما دولت همچون «مده‌آ» پس از کشتن فرزندان با جادویی سحرانگیز، سوار بر ارابه‌ای که دو اژدهای بالدار آن را می‌کشند بر فراز آسمان‌ها پرواز می‌کند و می‌گریزد.

مکانیسم‌های حذف و ماهیت دولت چنان قدرتمند است که می‌تواند هر نوع ساز و کار «رستگاری» را در خود هضم کند. یکی از اصول محوری بهائیت - مجموعه اعتقاداتی که فیروز را به دیگری تبدیل کرد- وحدت انسان‌هاست. در بهائیت، همه انسان‌ها به عنوان تجلی خداوند، با یکدیگر در وحدت هستند. با اطاعت از خداوند و به رسمیت شناختن وی و خدمت به خلق خدا و عابدان درگاهش و همچنین تمرینات روحی می‌توان در دیدگاه بهائیت، روح را به خداوند نزدیک کرد. ابعاد مادی زمان و مکان تنها مولفه‌ای از عوالم بی‌حد و حصر خداوند محسوب می‌شوند و هدف اصلی آن است که از دنیای مادی ببرند و به خداوند نزدیک‌تر شوند. در این چهارچوب، جست‌وجوی حقیقت، محکومیت انواع تبعیض، تعادل و هماهنگی بین مذهب و علم، برابری مرد و زن، نیاز به یک دولت و قوانین جهانی (سازمان ملل) و مذهب به عنوان پناهگاه همه افراد و ملل را بهاء‌الله به عنوان اصول مهم آئین بهائی معرفی می‌کند.

فیروز یک بهایی است. او فرزندش را کشت و سال‌ها با همسرش بد‌ترین رفتار‌ها را داشت. گویا مذهبی که قرار بود پناهگاه او باشد، در درون مناسبات واقعی تنها بانی رنجش شد. اینجا مسئله این نیست که یک نظام رستگاری و معنوی را با یکی از معتقدانش داوری کنیم، مسئله این است که به هیچ نظام رستگاری در برابر واقعیت دولت مدرن (سیستم) نمی‌توان چندان امیدی بست حتی اگر دینی باشد که خود را با نظم مدرن هماهنگ می‌بیند. دیدیم که چگونه قوانین کمیساریای عالی پناهندگی سازمان ملل، فیروز را تحقیر کرد. او حتی نتوانست با خانواده خود وحدتی داشته باشد و در پرده آخر، حتی با خودش. فیروز نمونه‌ای است از فانتزی شدن رستگاری الهی. رستگاری واقعی در صف‌های ویزای جلوی سفارتخانه‌ها و جیره ماهیانه پناهندگی و ثبت نام خرید قباله اتومبیل و سالن‌های کنکور سراسری متجلی است. خدا بازی را به تمامی به دولت باخته است. بهاالله فکر می‌کرد که دینی می‌تواند بیاورد که با هماهنگی با جهان جدید، خدا را نجات دهد. اگر قرار باشد مسیح بازگردد، تنها با تنش در وضعیت موجود و نه هماهنگی با آن می‌توان به ایده نجات امید داشت.

هیفا

هیفا توانست از دست دولت در ایران فرار کند و به ترکیه بیاید، اما هیچگاه نتوانست از دست فیروز خود را خلاص کند. او تا ساعت‌های آخر علاوه بر تمامی سرکوب‌ها رنجی اضافه را بر دوش می‌کشید: خانواده. دامنه‌های قدرتمند سرکوب دولتی، فیروز را نیز حتی در خود ادغام و او را به کارگزار خویش تبدیل کرد. نکته اینجاست که هیفا در درون اردوگاه نیز کتک می‌خورد.

هیفا مادر فرناز می‌خواهد جنازه او را به جایی دیگر ببرد. می‌خواهد حداقل تن مرده فرزندش را از قوانین نابرابر نجات دهد. او دوگزینه را پیش رو گذاشته است: جایی که فرناز خردسالی‌اش را در آنجا سپری کرده یا جایی را که قرار بود آینده درخشانی در آنجا برای خود بسازد. پس تن بی‌جان فرناز دو دسته را به گونه‌ای همزمان نمایندگی می‌کند: آن‌ها که پس از سال‌ها دوری می‌خواهند به خانه برگردند و آنهایی که برای فردایی بهتر به فرار از خانه می‌اندیشند.

فیروز در درون مناسبات ماندگار فرهنگی، بار سنگین حذف‌هایش را بر بدن و زندگی هیفا حک می‌کرد. همچون سربازانی که دوره سخت آموزشی خود را با نوشتن یادگاری روی تنه درختان چنار پادگان‌ها ثبت می‌کنند. معمولاً در نظام سلسله مراتب شکنجه، زن‌ها آن پایین‌ترها‌یند.

موضوع اما تنها در این سطح نیست. یکی از مکانیزم‌های مرسوم برای زنان تحت شکنجه این است که در برابر سرکوب‌های خانگی، فرزندان را برای خود می‌کنند. در واقع مکانیسم دفاعی آن‌ها این است که شکاف‌های موجود در زندگی زناشویی را با فرزندشان پُر می‌کنند. این یارگیری تحت لوای «اسطوره مادر» فرزند را از نظر عاطفی هرچه بیشتر از پدرش جدا می‌سازد. در اینجا فرزند به تنها «وسیله» قدرت زن تبدیل می‌شود؛ و پدر، خود را شکست خورده می‌بیند. اتفاقی که در اینجا رخ می‌دهد چیزی نیست جز جدایی عاطفی کودک از پدر با وسیله شدن‌اش و یا به تعبیری حذف پدر از خانواده. در این وضعیت است که مدام فرزندان در خطر گروگانگیری پدر در نزاع‌های خانوادگی قرار می‌گیرند. تحقیقات اجتماعی نشان می‌دهد حجم بالایی از تن دادن زن‌ها به شرایط ناهنجار زندگی زناشویی به این سبب است که فرزندانشان به محض مطرح شدن خواست طلاق توسط آن‌ها در معرض گروگانگیری پدران‌شان قرار می‌گیرند: «اگر طلاق بگیریم بچه پیش من می‌ماند.» منطق گروگانگیری این است که فرد، چیزی را از دیگری در ازای مطالبه‌اش گروگان می‌گیرد. هیچگاه فردی چیزی از خود را گروگان نمی‌گیرد. کنش پدر در تهدید زن از طریق فرزندان نشان از شکافی عمیق بین کودک و پدر است؛ شکافی که زن در ایجاد آن نقش قابل توجهی داشته است.

این مکانیسم دفاعی زن، باعث تداوم سلسله مراتب حذف و سرکوب به کودک می‌شود. در اینجا باید کودک باری را بر دوش بکشد که هیچ نقشی در تولید آن نداشته است. گویی مادرش در ادامه منطق قبلی، بخشی از سرکوب‌ها را به او محول کرده است. به سبب کم بودن اطلاعات درباره این بخش از داستان فیروز و هیفا بدون اینکه بخواهیم از آن‌ها به عنوان مصداق این مسئله نام ببریم، نشانه‌هایی وجود دارد که به سبک کارآگاهان شاید بتوانیم به سرنخ‌ها نزدیک‌تر شویم. گروگانگیری فرناز توسط پدرش می‌تواند یکی از این سرنخ‌های تداوم سرکوب تا فرناز باشد. یادمان نرود که از دل تمام این دستگاه‌ها فرناز است که قربانی‌ترین بوده است. هیفا گفته است که فیروز مدام تهدید می‌کرده که او و فرناز را می‌کشد. سئوال اینجاست که چرا فرناز؟ در سرایت شکنجه به فرناز چه نیروهایی موثر بوده‌اند؟

فرناز

هیفا مادر فرناز می‌خواهد جنازه او را به جایی دیگر ببرد. می‌خواهد حداقل تن مرده فرزندش را از قوانین نابرابر نجات دهد. او دوگزینه را پیش رو گذاشته است: جایی که فرناز خردسالی‌اش را در آنجا سپری کرده یا جایی را که قرار بود آینده درخشانی در آنجا برای خود بسازد. پس تن بی‌جان فرناز دو دسته را به گونه‌ای همزمان نمایندگی می‌کند: آن‌ها که پس از سال‌ها دوری می‌خواهند به خانه برگردند و آنهایی که برای فردایی بهتر به فرار از خانه می‌اندیشند. این‌ها روی جنازه فرناز به هم رسیده‌اند.

در همین زمینه:

ما و مرگ آن دخترک ده‌ساله

خشم پدر و نرسیدن پلیس؛ مرگ دختر۱۰ ساله

پناهجویان ایرانی در حال ترک شهر وان

nikfar — Wed, 26 Oct 2011 11:28:13 +0000

فرشاد آریا

یکشنبه‏ گذشته زلزله‌ای به قدرت ۲ / ۷ ریشتر، زمین را زیر پای ساکنان استان مرزی وان به لرزه درآورد. این زلزله موجب فرو ریختن ده‌ها ساختمان شد و صد‌ها کشته و زخمی بر جای گذاشت.

با گذشت سه روز از وقوع این زلزله، همچنان بر شمار قربانیان افزوده می‌شود و هیچکس آمار دقیقی از شمار افرادی ندارد که زیر آوار مانده‌اند، اما به گفته‏ "آتالای"، معاون اول رئیس‌جمهور و سازمان‌دهنده کمک‌رسانی به مکان‏های آسیب دیده، تاکنون ۲۳۹ نفر کشته و بیش از هزار و ۳۰۰ نفر زخمی شده‌اند.

بسیاری از قربانیان این زلزله در روستاها و مناطق دوردست هستند؛ مناطقی که از دید رسانه‌ها خارج مانده‌اند، ارتباط تلفنی با آنان قطع شده است و نیروهای کمکی هنوز به آنجا نرسیده‌اند.

مؤسسسه زمین‌شناسی ترکیه پیش‏بینی می‌کند که شمار کشته‌شدگان بین ۵۰۰ تا هزار نفر خواهند بود و بیشتر کسانی خواهند بود که در مناطق دوردست زندگی می‌کنند. به‌ویژه که خانه‌ها و ساختمان‌ها در این مناطق گلی هستند و استحکام آجر و سنگ را ندارند.

ایرانیان پناهجو در شهر وان

زمین لرزه روز یکشنبه دراستان وان، درهمسایگی ایران، چنان شدتی داشت که لرزه‌های آن حتی در مناطق مرز‏ی ایران و ارمنستان نیز حس شد. پس‏لرزه‌های این زمین‌لرزه ساکنان منطقه را به‌شدت ترسانده است و همین عملیات نجات را نیز مشکل می‌سازد. شب گذشته، پس‌لرزه‌ای قوی‌تر منطقه را دوباره لرزاند.

هژیر شریفی، روزنامه‏نگار ایرانی ساکن شهر وان می‌گوید: "بدتر از همه آن است که مردم نمی‏توانند به خانه‏های‏شان بروند. چون به آن‏ها گفته شده که احتمال پس‏لرزه‏های شدید‏تری در چند ساعت آینده پیش‏بینی شده است. هوا بسیار سرد و مرطوب است و لباس‏ها و لحاف‏ها در بیرون خیس می‏شوند. در کل غذا و جایی نیست که مردم بتوانند از آن‏جا خرید کنند. در خانه‏ها هم نمی‏توانند پخت و پز کنند. مردم با نان خشک سر می‏کنند. امروز تمام نانوایی‏ها هم بسته بود و مردم برای تهیه مواد غذایی با مشکل مواجه هستند."

بهزاد بازرگانی، پناهنده سیاسی در وان نیز ادامه می‌دهد: "ما هم که ایرانی هستیم و چند خانواده هستیم باهم جمع شدیم. دیشب مجبور شدیم خانه بمانیم، ولی درها را باز گذاشتیم که بتوانیم در صورت وقوع زلزله با بچه‌ها سریع خانه‌ را ترک کنیم و به حیاط برویم. نوبتی هم بیدار ماندیم، کشیک دادیم تا بقیه را موقع زلزله آگاه کنیم."

مردم وان به کمک بیشتری نیاز دارند

به گفته وزیر کشور، فقط در شهر "ارچین" با ۷۵ هزار نفر جمعیت، بیش از ۸۰ ساختمان بلند فرو ریخته است. عده‌ای از قربانیان زلزله در این شهر، شب‌ها را در چادرهایی به‌سر می‌برند که در کمپ‏های کمک‏رسانی در استادیوم ورزشی برپا شده‌اند. تاکنون حدود ۱۱هزار پتو بین قربانیان تقسیم شده است، اما این از سختی شرایط کم نمی‌کند. یک آسیب‌دیده در کمپ به شبکه خبر تلویزیون هلند گفته است: "دیشب خیلی سرد بود. بدن‌مان از سرما بی‌حس شده بود. نمی‌دانیم باید چه کنیم."

بسیاری از قربانیان هنوز از هرگونه کمکی محرومند و شب‌ها را به سختی و بدون هیچ سرپناهی سر می‌کنند. گفتنی است به گفته شماری از ساکنان شهر وان، در این شهر طی روزهای گذشته هیچ نشانی از حضور نیروهای امدادگر نبوده است.

هژیر شریفی، در این زمینه به رادیو زمانه می‌گوید: "من شخصاً هیچ‏گونه پشتیبانی‌ای از هیچ‏گونه سازمانی ندیده‏ام. دو روز است که در خیابان، جلوی در خانه‏ام می‏خوابم و هیچ ... هیچ سازمانی نبوده که چادری به مردم بدهد و یک‏سری مواد خیلی اساسی مانند آب و لباس را در اختیار مردم بگذارد. مردم یا خانه‏های‏شان فروریخته است و یا از ترس ریزش‏های بعدی به خانه‏های‏شان نمی‏روند."

او بازهم تاکید می‌کند: "تا این دقیقه‏ای که من با شما صحبت می‏کنم، هیچ‏گونه کمک‏رسانی‏ای از طریق هیچ سازمان و گروه خاصی مشاهده نکرده‏ام."

روند کمک‌رسانی فعال است

بهزاد بازرگانی، پناهجوی سیاسی در وان اما دیدگاهی کاملاً متفاوت در این زمینه دارد. او در گفت‌وگو با همکارم پژمان اکبرزاده می‌گوید: "دولت خیلی سریع اقدام کرد. همان روز نخست وزیر وارد اینجا شد و وزرا هم آمدند و امکانات آوردند. شش، هفت هواپیما به اینجا اختصاص دادند و هلیکوپترها مرتب در حال پرواز هستند. از همان شب زلزله هواپیماها به‌طور مرتب هر یک‌ساعت در اینجا پرواز می‌کنند. من دیروز هواپیمای اکسترای آذربایجان را دیدم که آمده بود اینجا و اولین کشوری بود که هواپیماهایش اینجا نشستند و به مردم کمک رساندند. چندتا هواپیما هم خود دولت اختصاص داده‌اند برای اینجا. فکر می‌کنم شش هواپیما دولت ترکیه برای شهر وان اختصاص داده، برای کمک‌رسانی. برای آمبولانس و ترابری. تنها چیزی که می‌شود گفت شامل پناهنده‌ها شده و کمکی است که دولت کرده، این است که تلفن‌ها را صد دقیقه شارژ کرده‌اند برای همه به طور رایگان تا ما از این طریق بتوانیم با دوستان خود تماس بگیریم."

در ۲۴ ساعت گذشته، در بعضی از شبکه‌های فارسی‌زبان ویدئوهایی پخش شده از بعضی شبکه‌های تلویزیونی ترکیه که واکنش‌های خیلی زیادی را دربرداشته است. بعضی ازکاربرها معتقد بودند که بعضی مجریان تلویزیونی ترکیه واکنش خصومت‌آمیزی گرفته‌اند نسبت به آنچه در مناطق زلزله‌زده‌ی اتفاق افتاده است. شما چه بازتابی از این گزارش‌ها در شهر وان دیده‌اید؟

اولاً اقدام دولت واقعاً مثبت بود. خیلی سریع اقدام کردند. من نمی‌خواهم اینجا به آن صورت وارد بحث شوم، اما اگرچه مردم اینجا خودشان را قلباً جزو کشور ترکیه نمی‌دانند و من خودم شنیدم که حتی به پرچم ترکیه یا به جمهوری ترکیه باوری به آن صورت ندارند، اما دولت ترکیه خیلی اقدام مؤثری اینجا انجام داده و خیلی کمک فرستاده است. ولی از این بابت آن‌ها چنین حسی را نداشتند. حالا شاید مردم واکنش‌هایی نشان داده باشند، اما دولت کار خودش را کرده است. امیدوارم که این نگرش در شهرهای کردنشین در ترکیه تغییر کند.

حدود هزار پناهجوی ایرانی در شهر وان

شهر وان، با ۳۸۰هزار نفر جمعیت، در نزدیکی مرز ایران، یکی از مراکز مهم ترکیه برای نگهداری پناهندگان و پناهجویان محسوب می‌شود. پناهندگان و پناهجویان ایرانی و افغانی بیشترین شمار آین طیف را تشکیل می‌دهند. آمار دقیقی از شمار آنها موجود نیست، اما سازمان ملل در گزارشی از ۵۰۰ تا هزار پناهجوی ایرانی و حدود چهارهزار پناهجوی افغانی خبر داده است. این پناهندگان و پناهجویان مجاز به خروج از شهر وان نیستند، اما به گفته شماری از آنها، پلیس در موقعیت ویژه این روزها، استثنایی در این زمینه قائل شده است.

هژیر شریفی که خود یکی از این پناهجویان است می‌گوید: "پناهندگان ایرانی و افغانی و سایر کشورهای دیگر امروز متوجه شدند می‏توانند شهر وان را تا وقتی وضعیت عادی شود، ترک کنند. پلیس به پناهنده‏ها اعلام کرده است که به مدت ۱۰ روز می‏توانند از شهر بیرون بروند و بعد از ۱۰ روز باید به شهر وان برگردند. تنها امکانی که برای حل مشکل پناهندگان ایرانی، افغانی و سایر کشورها داده شده است، همین ترک ۱۰ روزه وان است."

بهزاد بازرگانی نیز می‌گوید: "برای خیلی‌ها اصلاً امکانش نیست که اینجا را ترک کنند. خب ما خانواده‌ درجه یک نداریم و دوستان‌مان هستند که منتظرند ما پیش آنها برویم. از طرفی برای ترک اینجا بلیت اتوبوس خیلی سخت پیدا می‌شود. پروازها هم پر است. دیشب مسئول بنیاد نوروز در آمریکا زنگ زدند و گفتند که نماینده‌شان را از استانبول دارند می‌فرستند اینجا و فردا می‌رسند اینجا و قرار است اتوبوس کرایه کنند برای پناهنده‌هایی که می‌خواهند وان را ترک کنند و برای‌شان می‌خواهند جایی را در نظر بگیرند؛ شهری دورتر از شهر وان تا این شرایط اضطراری در اینجا تمام شود و بعد دوباره به شهر وان برگردند."

پناهجویان ایرانی در سوئد و نروژ

behnam — Fri, 07 Oct 2011 16:37:17 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش - شماری از پناهجویان ایرانی در اعتراض به بلاتکیفی و عدم پاسخگویی اداره امور مهاجرت در کشورهای سوئد و نروژ، دست به اعتصاب و اعتراض زده‌اند. در میدان اصلی شهر استکهلم (Sergelstog) پایتخت سوئد، ۲۰ تن از پناهجویان ایرانی از روز ۲۰ سپتامبر با برپاکردن یک چادر به مدت یک هفته است که در اعتصاب غذا به سر می‌برند و یکی از آنان لب‌های خود را به نشانه اعتراض دوخته است.

ریبوار ابراهیم زادیان، سخنگوی پناهجویان ایرانی در سوئد به زمانه می‌گوید: "کشور سوئد قصد بازگرداندن این دسته از پناهجویان را دارد و بیشتر ما دارای سابقه سیاسی در احزاب کرد ایرانی هستیم."

ندا شهبازی، فعال حقوق بشر مقیم سوئد در توضیح علت بلاتکلیفی این دسته از پناهجویان به زمانه می‌گوید: "سوئدی‌ها بر این باورند وضعیت حقوق بشر در ایران به آن شکلی که پناهجویان تعریف می‌کنند، وخیم نیست و آنان می‌توانند به کشور خود بازگردند."

چادر محلی امن برای پناهجویان ایرانی!

بنا به گزارش فعالان حقوق بشردر ایران، سالانه شمار زیادی از شهروندان در کردستان به اتهام "همکاری با احزاب کرد مخالف جمهوری اسلامی" با احکام سنگین و بازداشت‌های طولانی مدت روبه‌رو می‌شوند. تعدادی از فعالان سیاسی نیز در همین رابطه به اعدام محکوم می‌شوند.

به گفته این دسته از پناهجویان، بیشتر آنان از فعالان سیاسی کردستان هستند و چندین سال در احزاب کرد فعالیت داشته‌‌اند و هم اکنون راه بازگشت به ایران را ندارند. هم‌چنین در میان آنان کسانی حضور دارند که پس از انتخابات بحث‌برانگیز ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ مجبور شده‌اند از ایران خارج شده‌اند.
آقای ابراهیم زادیان به زمانه می‌گوید، از ۲۰ سپتامبر، ۲۰ تن از پناهجویان در میدان Sergelstog استکهلم دست به اعتراض و اعتصاب زده‌اند.

اسامی برخی از آنان رسول شریفی، امید خضرپور، جعفر قادری، کریم الیاسی، مجید الیاسی، خالد امینی (سوران)، خبات هنرمند، ادریس رشیدی، محمدامین احمدیان و فریدون حسن آذرپور است. در بین این پناهجویان، فریدون حسن‌آذر‌پور به نشان اعتراض لب‌های خود را نیز دوخته است.

آن‌ سو‌تر در کشور همسایه، نروژ نیز تعدادی دیگر از پناهجویان ایرانی پس از یک ماه زندگی در چادر، مسیر ۶۲۰ کیلومتر را با پای پیاده از شهر اسلو به سمت شهر تروندهیم نروژ طی کرده‌اند. عرفان تاژ، پناهجوی کرد ایرانی به زمانه می‌گوید: "از روز دوم ماه جولای اعتراض‌های خود را شروع کرده‌ایم و من از آن زمان تا کنون در کیسه‌خواب می‌خوابم."

خانم شهبازی می‌گوید: "این افراد اکثرا فعالان سیاسی و شناخته شده کرد ایران هستند برخی‌ها بیش از هفت سال است در سوئد هستند و پرونده‌هایشان نیز بسته شده است، دیگر راهی جز این کار ندیده‌اند."پناهجویان می‌گویند، شماری زن و کودک نیز که از اعضای خانواده‌های پناهجویان هستند در محل اعتصاب با آنان حضور دارند.

خانم شهبازی با اشاره به این که در کشور سوئد به حقوق کودکان احترام فراوان گذاشته می‌شود، تاکید کرد: "ولی با یک کودک پناهنده مثل‌‌ دیگر پناهندگان رفتار می‌کنند. یعنی این کودک را هم همانند پدر و مادرش پناهنده می‌بینند؛ هرچند در این کشور متولد شده است."

پناهجویان نروژ

آن ‌طرف مرزهای سوئد در نروژ هم شمار دیگری از پناهجویان ایرانی دست به اعتراض زده‌اند. پناهجویان ایرانی در این کشور نیز در اعتراض به بلاتکلیفی خود در ابتدا یک ماه را در چادری در برابر کلیسایی در شهر اسلو به سر برده‌اند.

عرفان تاژ یکی از پناهجویان کرد ایران می‌گوید: "پلیس اسلو چادر ما را جمع کرد و اجازه نداد آنجا بمانیم. ما نیز همراه با شماری از پناهجویان دیگر کشور‌ها، ۶۲۰ کیلومتر را به طرف شهر تروندهیم طی کرده‌ایم."

آقای تاژ با اشاره به اینکه این پناهجویان هم‌اکنون نیز اعتراض‌های خود را به صورت تجمع و راهپیمایی در شهر تروندهیم ادامه می‌دهند، می‌افزاید: "از روز دوم جولای در یک کیسه خواب می‌خوابم." به گفته این پناهجوی ایرانی، برخی از مقامات شهر تروندهیم از لحاظ بهداشتی به آن‌ها کمک کرده‌اند اما واکنش خاصی از اداره امور مهاجرت ندیده‌اند.

عرفان تاژ به سه تن از پناهجویان اشاره می‌کند که پیشتر از سوی دولت نروژ به ایران بازگردانده شده‌اند و می‌گوید، تعدادی از آنان دو بار پاسخ منفی از اداره امور مهاجرت دریافت کرده‌اند و خطر بازگرداندن آنان نیز وجود دارد.

بازگرداندن اجباری

سازمان ملل متحد، چندی پیش اعلام کرد که پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران در خردادماه سال ۱۳۸۸، شمار پناهجویان ایرانی، رشدی قابل ملاحظه داشته است. به نظر می‌رسد همزمان با افزایش شمار متقاضیان پناهندگی از سوی ایرانیان، سخت‌گیری‌های بیشتری نیز در مورد قبولی آنان در کشورهای اروپایی اعمال شده است.

به گزارش زمانه، رحیم رستمی پناهجوی ایرانی، در تاریخ ۲۰بهمن ماه سال ۱۳۸۹در حالی‌که قصد بازکردن یک حساب بانکی را داشت، توسط پلیس امور مهاجرت نروژ دستگیر و روز بعد همراه دو پلیس نروژی به ایران بازگردانده شد. او پس از رسیدن به تهران و تحویل به پلیس فرودگاه، مورد بازجویی قرار گرفت و به زندان اوین منتقل شد.

ندا شهبازی می‌گوید: "اداره امور مهاجرت سوئد می‌گوید وضعیت حقوق بشر در ایران آن طور که شما تعریف می‌کنید وخیم نیست. ما تشخیص می‌دهیم که مشکلی ندارید و می‌توانید برگردید! به تازگی هم تهدید به بازگردادن پناهجویان می‌کنند، درحالیکه قبلاً این کار را نمی‌کردند و خودشان کسی را باز نمی‌گرداندند."

پیشتر محمود امیری‌مقدم، سخنگوی "سازمان حقوق بشر ایران" به زمانه گفته بود: "به تازگی یک خبرگزاری وابسته به یک ارگان امنیتی نوشته: با توجه به ماده۷ قانون مجازات اسلامی هر یک از اتباع ایرانی که در خارج از کشور مرتکب جرم شده و به ایران بازگردانده شوند مجازات خواهند شد، چنانچه این فرد از طریق کیس‌نویسی برای پناهندگی اقدام کرده باشد به اتهام تبلیغ علیه نظام تحت تعقیب کیفری قرار خواهد گرفت."

در همین زمینه:

پناهجوی کرد در زندان اوین

کسی به داد ما نمی‌رسد!

پناه‌جویان ایرانی؛ بزرگ‌ترین گروهی که با قایق به استرالیا می‌آیند

Tue, 04 Oct 2011 10:41:52 +0000

مقامات مهاجرت استراليا می‌گويند آمار پناه‌جويان ايرانی که به‌شکل غير قانونی با قايق به استراليا می‌آيند افزايش يافته است.

به گفته آنان پس از پناه‌جويان ايرانی، دومين گروه بزرگ پناه‌جويان غير قانونی را افغان‌ها تشکيل می‌دهد.

بر پايه اين آمارها تعداد پناه‌جويان ايرانی که توسط قايق به استراليا رسيده‌اند از ۱۹۷ تن در سال ۲۰۰۹ ميلادی به ۱۵۴۹ تن در سال ۲۰۱۰ افزايش يافته است.

گفته می‌شود در سال ۲۰۰۸ ميلادی ۱۰۰ درصد اين پناه‌جويان اقامت کشور استراليا را به‌دست آورده‌اند که در سال گذشته اين رقم به ۲۷ درصد کاهش يافته است.

بسياری از پناه‌جويان ايرانی که به استراليا رسيده‌اند از قشر متوسط جامعه ايرانی هستند که دارای تحصيلات عالی، مسيحی و يا معتقد به باورهای ديگر دينی و سياسی هستند که بسيار خوب انگليسی حرف می‌زنند.

در سال ۲۰۰۸ ميلادی ۱۰۰ درصد پناه‌جويان ايرانی اقامت کشور استراليا را به‌دست آورده‌اند که در سال گذشته اين رقم به ۲۷ درصد کاهش يافته است

به گفته مقامات وزارت مهاجرت استراليا پناه‌جويان ايرانی که درخواست‌های پناهندگی‌شان از سوی اين اداره رد می‌شود به خشونت دست‌ زده و مشکل‌ساز می‌شوند.

در اوايل سال جاری ميلادی هفت مرد پناه‌جو از ايران و عراق به اتهام آغاز آشوب در اردوگاه والی وود از سوی پليس اين کشور بازداشت شدند و گفته می‌شود تعدادی از پناه‌جويان ايرانی قصد ايجاد آشوب در اردوگاه جزيره کريسمس را داشتند.

در جريان آشوب در اردوگاه مهاجرت والی وود در ماه آوريل سال جاری هفت ساختمان آتش گرفتند و کاملأ تخريب شدند. همچنين در ماه ژوئيه سال جاری در اردوگاه جزيره کريسمس پليس به‌منظور فرونشاندن آشوب از گاز اشک‌آور و بعضی سلاح‌های ضد آشوب استفاده کرد.

دولت استراليا گفته است بسياری از پناه‌جويان ايرانی که پرونده‌های پناهندگی‌شان از سوی اداره مهاجرت اين کشور رد شده است در بازداشتگاه‌های استراليا به‌سر می‌برند.

وزارت مهاجرت استراليا گفته است اين پناه‌جويان تا زمانی که خود احساس نکنند در شرايط نامناسب و محدود و بدون آزادی به‌سرمی‌برند، مجبور به بازگشت به ايران نخواهند شد مگر آن‌که به‌صورت داوطلبانه بخواهند به ايران بازگردند.

تجربه‌های یک پناهجوی ایرانی در ترکیه

arezoo — Fri, 23 Sep 2011 13:21:48 +0000

pantea.bahrami@yahoo.com

پانته‌آ بهرامی

پانته‌آ بهرامی- بیش از چهارهزار پناهجوی ایرانی هم اکنون در ترکیه به سر می‌برند. آمار دقیقی از ایرانیانی که به صورت غیر قانونی و یا با پرونده بسته در این کشور زندگی می‌کنند وجود ندارد. سعید پورحیدر یکی از پناهجویانی است که هشت‌ماه است به ترکیه آمده و تقاضای پناهندگی اش در کمیساریای عالی سازمان ملل در آنکارا قبول شده است، اما تا زمانی که به کشور سوم فرستاده شود، باید در ترکیه بماند.

آقای پورحیدر، فارغ‌التحصیل رشته روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبایی است. او وبلاگ‌نویسی با دوازده سال سابقه کار روزنامه‌نگاری است و اکنون در شهر نیده ترکیه با همسر و دختر خردسالش زندگی می‌کند و در سایت‌های مختلف فارسی‌زبان قلم می‌زند.

تجربه زندان

سعید پورحیدر دوبار قبل از دهمین انتخابات ریاست جمهوری و دوبار پس از آن بازداشت شده است. او درباره این دستگیری‌ها می‌گوید: "زندان برای من دو تجربه متفاوت بود. یکی سلول انفرادی که تجربه متفاوتی را در بر داشت و دومی تجربه حضور در بند ۳۵۰ اوین یعنی بند عمومی که هرکدام شرایط و فضای خودشان را دارند و بیشتر سختی‌ها، عذاب‌ها و فشارها که به یک زندانی وارد می‌شود، در سلول انفرادی است. در زندان اوین دو بند انفرادی متعلق به وزارت اطلاعات وجود دارد، بند ۲۰۹ و ۲۴۰. بند ۲۴۰ بعد از حوادث انتخابات به وزارت اطلاعات واگذار شد. بند ۲ـ الف سپاه که به مراتب به نظر من بدتر از بند ۲۰۹ و ۲۴۰ است، تحت نظر سپاه عمل می‌کند. با توجه به تجربیات و خاطراتی که دوستان از بند ۲ـ الف تعریف می‌کردند، خیلی بدتر از بند ۲۰۹ و ۲۴۰ است که متعلق به وزارت اطلاعات است. چون بند ۲ـ الف اولاً زیر نظر سازمان زندانها نیست و هیچ نظارتی روی آن نمی‌شود. بازجویی‌هایی که در بند ۲ـ الف انجام می‌شود و مایلم به آن اشاره کنم، کاملاً متفاوت از شیوه‌های بازجویی وزارت اطلاعات است. تفاوت بازجوهای سپاه با بازجوهای وزارت اطلاعات چیست؟ بازجوی وزارت اطلاعات یک کارمند وزارت اطلاعات است که حقوق ماهیانه می‌گیرد برای یک کار مشخص. کار وی بازجویی است برای رسیدن به اعتراف به مطلب خاصی. در نتیجه او از شیوه‌های بازجویی استفاده می‌کند."

آقای پورحیدر با تاکید بر این که در بند ۲ـ الف سپاه، بازجوها مانند بازجوهای سایر قسمت‌های زندان نبودند توضیح می‌دهد: "آنجا هدف فقط اعتراف‌گیری نیست. بازجوهای سپاه البته با آن چیزهایی که ما درباره بازجوهای دهه شصت شنیده‌ایم خیلی فرق داشتند، ولی همچنان در بند ۲ـ الف سپاه یکسری بازجوهایی هستند که خطرناکند. اینها بازجویی را به عنوان یک ابزار مقدس می‌دانند، برای بردن صواب می‌دانند. این بازجوها برای‌شان مهم نیست که متهم صرفاً فقط اعتراف کند. آنان زندانی را شکنجه می‌کردند برای بردن صواب.

این شیوه در بندهای وابسته به وزارت اطلاعات، کمتر بود. این تفاوتی بود که بین بند ۲ـ الف سپاه و بند ۲۰۹ و ۲۴۰ بود. هیچ نظارتی هم روی بند ۲ـ الف سپاه انجام نمی‌شود و در کل وضعیت خیلی غیر استانداردی آنجا در سلول‌ها و بازجویی‌ها وجود دارد. آن‌ها را به مدت طولانی آنجا نگه می‌داشتند. شکنجه‌های خیلی غیر معمول روحی و روانی و جسمی را آنجا انجام می‌دادند. بازجویی‌های من در قبل و بعد از انتخابات خیلی متفاوت بود. قبل از انتخابات چون در شهرستان بودم، این بازجویی‌ها خیلی سبک‌تر بود. در حد پرسیدن چند سئوال یک یا دو سه جلسه بازجویی برگزار شد.

در تهران بعد از انتخابات اما با این نگاهی که به زندان داشتم فکر می‌کردم که در تهران هم بند ۲۰۹ و ۲۴۰ همینطور است که پیش از آن در شهرستان دیده بودم... اما بعد دیدم نه، اوضاع خیلی متفاوت است. خیلی فرق می‌کرد. یعنی یک تجربه جدیدی برایم بود. بازجویی‌های خیلی طولانی مدت داشتم. مثلاً اولین جلسه بازجویی‌ام یازده ساعت طول کشید و بازجویی‌ها اکثراً شبانه بودند. یعنی هنگامی که زندانی خسته است و موقع استراحت و خوابش است، او را برای بازجویی می‌بردند. این یک فشار عصبی به زندانی وارد می‌کرد. آن لحظه‌، زندانی خوابش می‌آمد و می‌خواست که زودتر جلسات بازجویی تمام شود و به سلولش برگردد. بازجو درست زمان خواب و استراحت او را به اتاق بازجویی می‌کشاند و به این ترتیب هدف همکاری با بازجو بود.

ازجمله شیوه‌های بازجویی که استفاده می‌کردند، شکنجه‌های روحی ـ روانی یا شکنجه‌های جسمی بود. من این تجربه‌ها را قبلاً نداشتم. درست است که برایم کمی سنگین بود، اما سعی‌ام براین بود که حداکثر مقاومت را داشته باشم که خوشبختانه بار اول بازداشتم ۳۱ روز بیشتر طول نکشید و هفت، هشت جلسه بازجویی بود و تا آنجایی که در توانم بود، توانستم مقاومت کنم.

دو ارگان موازی

در دهه شصت دادستانی و سپاه دو ارگان موازی بودند. اگر دادستانی بی‌محابا و حتی به‌طور اتفاقی دست به دستگیری فعالان سیاسی می‌زد، سپاه بسیار برنامه‌ریزی‌شده عمل می‌کرد. بسیاری از نیروهای سیاسی از چپ و مذهبی ماه‌ها در تور سپاه بودند و سپاه آن‌ها را تحت نظر داشت. بعد تور را جمع می‌کرد و بخشی از افراد تشکیلات را دستگیر می‌کرد.

سعید پورحیدر درباره فعالیت این ارگان‌ها پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۸۸ می‌گوید: "من در بند ۲ـ الف سپاه نبودم، اما دوستانی داشتم، چندتا هم اتاقی داشتم که در آنجا بودند و خیلی تجربیات بد و خاطرات وحشتناکی را از آنجا تعریف می‌کردند. هیچ حساب و کتابی نداشت. گاهی مرجع بازداشت کننده یک زندانی وزارت اطلاعات بود. گاهی نهادهای موازی امنیتی که در ایران وجود دارند و هرکدام برای خودشان کار می‌کنند و بخش اطلاعاتی خودشان را دارند. بسیج کار خودش را می‌کند، وزارت اطلاعات کار خودش را انجام می‌دهد، حفاظت اطلاعات قوه قضاییه نیز کار خودش را می‌کند.

این‌ها نهادهای موازی هستند و هیچ تصمیم خاصی وجود ندارد که تو را کجا ببرند. اگر مرجع بازداشت‌کننده، سپاه بود، فرد منتقل می‌شد به بند ۲ـ الف سپاه و اگر وزارت اطلاعات کسی را بازداشت میکرد، او را به بند ۲۰۹ یا بند ۲۴۰ می‌بردند.

حداقلش این است که بعد از انتخابات قوه قضاییه در عمل هیچ‌کاره بود و این وزارت اطلاعات و سپاه بودند که تصمیم می‌گرفتند چه کسی را بازداشت کنند، برای چه کسی، چه حکمی را در نظر بگیرند. در اصل قاضی‌ها مأمور ابلاغ حکم بازجوها بودند، اما آنان هیچ نقشی نداشتند. وقتی دادگاه‌های یک دقیقه‌ای برگزار می‌شود، مشخص است که از قبل همه‌چیز تعیین شده است که برای کدام زندانی چه حکمی را وزارت اطلاعات در نظر گرفته است. احکام از قبل مشخص بود.

موارد زیادی ما داشتیم که بازداشت انجام می‌شد، بدون این که از دادستانی حکمی باشد. وزارت اطلاعات خودش شخصاً اقدام می‌کرد یا ماموران سپاه خودشان رسماً اقدام به بازداشت می‌کردند، بدون این که اصلاً دادستانی در جریان باشد یا حکمی را صادر کرده باشد. من فکر می‌کنم که بعد از انتخابات در عمل قوه قضاییه هیچ نقشی نداشت و دادستانی هیچ نقشی را ایفا نمی‌کرد، اما در نهایت این دادستانی بود که باید پاسخگوی کارهای وزارت اطلاعات و سپاه می‌شد.

از نظر قانونی توضیحاتی قرار بود درباره زندانیان به تمامی رسانه‌ها، خبرنگاران و افکارعمومی در ایران داده شود. این جا این دادستان بود که می‌آمد و نقش خود را بازی می‌کرد."

سعید پورحیدر: من به فکر این بودم که چندسال دیگر وقتی تمام این اوراق قرار است گذاشته شود توی موزه، دخترم برنگردد به من بگوید: بابا بازجوی تو سواد نداشت، تو چرا جواب دادی بهش؟

دندان‌های شکسته در بازجویی

چند دندان سمت چپ بالای سعید پورحیدر در بازجویی‌های پس از انتخابات شکسته شده است: "این یادگار یکی از آن جلسات بازجویی پس از انتخابات ۸۸ بود. در جلسات بازجویی یکی از تفریحات زندانیان سیاسی سربه‌سر گذاشتن بازجوها بود. واقعاً بعضی از بازجوها از نظر سواد و دانش و شعور خیلی پایین بودند و این نوعی توهین محسوب می‌شد به بچه‌های زندانی سیاسی که چنین آدم بی‌سوادی بخواهد با اینها بحث کند. خیلی از دوستان اینها را دست می‌انداختند. آخر و عاقبت دست انداختن این بازجوها برای من هم در یکی از همین جلسات بازجویی، عصبانی شدن آنها و شکسته شدن دندان‌هایم بود.

داستانش از این قرار بود که بازجو آمد از من پرسید، در کدامیک از اغتشاش‌های تهران حضور داشتی؟ گفتم اگر منظورت از اغتشاشات، گردهمایی‌ها و تظاهرات است که در همه‌شان حضور داشتم. گفت پاشو، پس باید این را مکتوب کنیم و بنویسیم. برداشت برای من روی برگه بازجویی سئوالی را نوشت. او نوشت: در کدامیک از اختشاشات تهران حضور داشتی؟ اغتشاش را با خ نوشته بود که یک غلط املایی بود. من هم در جواب نوشتم: در هیچکدام. او ناگهان عصبانی شد و شروع کرد ناسزا و فحاشی کردن، که مگر ما مسخره تو هستیم. مگر تو همین الان نگفتی که در همه‌شان بودی، پس چرا اینجا نوشتی در هیچکدام؟ گفتم والا اگر منظورتان اغتشاش است، من در همه اغتشاش‌ها بودم، اما در هیچ اختشاشی حضور نداشتم. او عصبانی شد و شروع کرد فحاشی کردن و از پشت موهای من را گرفت و سرم را به دسته صندلی کوبید و چندبار هم به دیوار زد. این بازجوی بد من بود. این کسی بود که نقش پلیس بد را بازی می‌کرد. من در حالی که سه، چهارتا دندان در دهانم شکسته بود و از دهانم خون می‌آمد و درد خیلی شدیدی داشتم، همان‌جا در اتاق بازجویی مرا رها کرد تا یکساعت. بعد یک بازجو دیگر آمد که تا حدودی رفتارش انسانی‌تر نسبت به بازجو قبلی بود. به من گفت چه کار کردی با این همکارمان، خیلی عصبانی است. چه بهش گفتی؟ داستان را تعریف کردم. حالا داشتم به زور صحبت می‌کردم.

گفتم، والا داستان از این قرار است. ایشان به من می‌گوید در کدام اغتشاش بودی، بعد می‌نویسد اختشاش. گفت، خب حالا همکارمان خسته بود و یک چیزی را اشتباه نوشته، اشکالی نداره. گفتم، نه! درست است که اشکالی ندارد، ولی من بیشتر به فکر خودم بودم. گفت چرا به فکر خودت بودی؟ منظورت چیه؟ گفتم: من به فکر این بودم که چندسال دیگر وقتی تمام این اوراق قرار است گذاشته شود توی موزه، دخترم برنگردد به من بگوید: بابا بازجوی تو سواد نداشت، تو چرا جواب دادی بهش؟ گفت: مگر قرار است ما اینها را بگذاریم توی موزه؟ گفتم: نه شما قرار نیست بگذارید توی موزه. رژیم بعدی که سر کار بیاید، شما بالاخره چند سال دیگر می‌روید، مثل رژیم گذشته که شما اسناد آن دوران را گذاشتید، یک کسی هم می‌آید این اسناد شما را می‌گذارد. گفتم: من بیشتر توی آن فکر بودم. به فکر بیشتر خودم بودم که چه جوابی باید به دخترم بدهم.

وقتی این را گفتم، این بازجوی خوب هم خیلی عصبانی شد و گفت تو انگار آدم بشو نیستی. من بروم همان همکار قبلی‌مان را صدا بزنم بیاید. بعد مرا برگرداندند توی اتاق و فقط دوتا قرص مسکن به من برای این وضع دندانم دادند، تا سه‌روز. بعد از سه‌روز مرا بردند بهداری که به وضع دندانم رسیدگی کنند، که نکردند."

ترک ایران و پناهجویی در ترکیه

سعید پورحیدر از فعالان سیاسی پس از دریافت پنج سال حکم با قید وثیقه آزاد شد و در این فاصله خود را به ترکیه رساند. وی در این زمینه می‌گوید: "سال ۲۰۱۱ بعد از این که پنج سال حکم زندانم در دادگاه تجدید نظر استان تهران تأیید شد، به ناچار از کشور خارج شدم و خودم را به ترکیه رساندم، به دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان خودم را معرفی کردم. الان حدوداً هشت‌ماه است که در ترکیه هستم.

ترکیه مناسب‌ترین گزینه برای من بود و از آنجا که به صورت غیر قانونی از کشور خارج شدم. نزدیک‌ترین جا ترکیه بود. با چند نفر از دوستانم تحقیق اولیه کرده بودم که کجا خوب و بهتر هست. مثلاً گزینه‌هایی مثل عراق و ترکیه وجود داشت و یا این که مستقیم خودت را به آن کشور مقصد برسانی. خیلی‌ها این کار را می‌کنند و می‌روند مستقیماً به کشور مقصد. در این مدتی که اینجا بودم و با خیلی از دوستان صحبت کردم، با کسانی که به عراق رفته بودند یا افرادی که به‌طور مستقیم به کشور سومی رفتند صحبت کردم. تجربه این را می‌گوید که بهترین جا برای اقدام به پناهندگی، برای کسانی که ناچاراً از کشور خارج می‌شوند، همین ترکیه است.

اگر پناهجویی واقعاً جانش در خطر باشد و بتواند سازمان ملل را قانع کنند که اگر به ایران برگردند جان‌شان در خطر است و مسائلی برای‌شان اتفاق می‌افتد، در همین ترکیه کارشان به راحتی و سریع‌تر انجام می‌شود و می‌توانند به کشور سومی بروند. اما به‌هرحال زندگی پناهجویی مشکلات خاص خودش را دارد. به‌ویژه برای کسانی که با خانواده می‌آیند، بچه دارند. یا دختران مجرد. پسران مجرد هم سختی‌هایی دارند، اما مشکلات آنان کمتر از دختران مجرد و خانواده‌ها است. اینجا در ترکیه هیچ امکانات و خدماتی به پناهجوها تعلق نمی‌گیرد. از طرف سازمان ملل هیچ حمایتی نمی‌شود. در صورتی که به پناهجویانی که عرب هستند، کمک مالی هم می‌شود، اما عرب‌ها را هیچ‌وقت در شهری که ایرانی‌ها هستند نگه نمی‌دارند، چون به آنها کمک مالی می‌کنند.

به ایرانی‌ها نمی‌دانم به چه دلیل کمکی نمی‌شود که هیچ، پولی هم از آنها می‌گیرند به‌عنوان پول خاک که این هم باز یک چیز سلیقه‌ای است. یعنی بعضی شهرها می‌گیرند و بعضی شهرها نمی‌گیرند. مبلغی هم که می‌گیرند باز مبلغ واحد و مشخصی نیست. این پول خاک هم برای بعضی‌ها، مثلاً برای کسانی که دو، سه یا چهار سال اینجا مانده‌اند، اگر این پول خاک را ندهند، پلیس ترکیه اجازه خروج به آنها نمی‌دهد و مبلغش اگر جمع شود در مدت چندسال، برای بعضی‌ها واقعاً پرداخت‌اش مشکل است و با مشکل مواجه می‌شوند. چون باید هزینه‌های زندگی را اینجا خودشان تامین کنند. خانه بگیرند برای خودشان و هزینه‌های خورد و خوراک، اجاره خانه، پول آب، برق، گاز، تلفن، اینترنت و خیلی از مسائل ریز و درشت دیگر نیز هست که شرایط زندگی پناهندگی را تا حدودی سخت می‌کند."

تصاویر:

همه نقاشی‌ها اثر سودابه اردلان و "یادگار" تجربه شخصی این هنرمند از دوران زندانی‌شدنش به عنوان یک زندانی سیاسی است.

به زندگی در چادر پایان می‌دهیم

Babak M — Sun, 03 Jul 2011 15:32:09 +0000

محسن کاکارش

محسن کاکارش - «می‌خواهیم به آوارگی سی‌ساله و زندگی زیر چادرها خاتمه دهیم و از این بیابان پر از گرد و خاک و آفتاب سوزان نجات پیدا کنیم. خواستار شروع زندگی تازه‌ای هستیم که در آن کودکان بتوانند به مدرسه بروند.»

این سخنان خبات محمدی، جوان کرد ایرانی است که همرا با ۴۵۰ پناهجوی دیگر در مرزهای سوریه و عراق در اردوگاهی به نام الولید زندگی می‌کنند.

این اردوگاه که در نزدیکی شهر الرطبه در جنوب عراق واقع شده است و بیشتر ساکنان آن را عرب‌های اهواز، کردهای ایران و فلسطینی‌ها تشکیل می‌دهند.

کردها در این اردوگاه ۱۷۳ نفر، عرب‌های اهواز ۹۰ نفر و بقیه فلسطینی هستند.

این پناهجویان می‌گویند اخیراً به آنان گفته شده است که اردوگاه‌شان همزمان با اردوگاه اشرف سازمان مجاهدین خلق باید تعطیل شود.

خبات محمدی به زمانه گفت: «کردها از یکم ماه مه در مقابل دفتر شعبه‌ای از کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل دست به اعتصاب و تحصن روزانه در همان اردوگاه زده است و خواهان رفع بلاتکیلفی خود هستند.»

با هدف کسب اطلاعات پیرامون وضعیت این پناهجویان با دفتر کمیساریای پناهجویان سازمان ملل در عمان تماس می‌گیرم، ولی کسی حاضر به پاسخگویی در این زمینه نیست.

پناهجویان می‌گویند بخشی از کارهای اداری‌شان در آن دفتر انجام می‌گیرد که طی سال‌های اخیر به دلیل حملات القاعده از عراق به عمان منتقل شده است.

دکتر محمود عثمان یکی از اعضای مجلس عراق در گفت‌وگو با زمانه این احتمال را بعید نمی‌داند که جمهوری اسلامی در بسته شدن اردوگاه الولید نقش داشته باشد.

اسامه جمیل، عضو هیئت حقوق بشر مجلس عراق بر این باور است که مطرح کردن تعطیلی اردوگاه الولید همزمان با اردوگاه اشرف، بیشتر اظهار نظر سیاسی است و حکومت عراق حقوق انسانی این پناهجویان را رعایت می‌کند.

از سوی دیگر اخباری مبنی بر حمله نیروهای دولتی عراق به این اردوگاه منتشر شده است. با خبات محمدی در این زمینه گفت‌وگویی کرده‌ام که می‌خوانید.

شما از چه زمانی و به چه منظوری دست به اعتصاب و تحصن زده‌اید؟

خبات محمدی: می‌خواهم به این نکته اشاره کنم که یک روز قبل از این‌که به اردوگاه الولید منتقل شویم، یعنی چهارسال پیش، آن موقع که در میان مرزهای اردن و عراق بودیم، رئیس کل یو.ان در عراق آقای دانیل آندرس به پناهجویان قول داد که پس از انتقال‌شان به اردوگاه الولید طی چند مرحله مشکلات‌شان را حل خواهد کرد.

در پنجم اوت ۲۰۰۹ به اردوگاه الولید منتقل شدیم. در این اردوگاه قبلاً ۱۵۰۰ پناهجوی فلسطینی سکونت داشتند. پس از ما دسته‌ای دیگر از پناهجویان عرب‌های اهواز به آنجا منتقل شدند و جمعیت اردوگاه تقریباً به دوهزار نفر رسید. از تمام وعده‌هایی که به پناهجویان دادند، فقط این عملی شد که بار دیگر به اردوگاه سر زدند.

اکنون یک‌سال و نیم از این دیدار می‌گذرد، ولی تا به حال هیچ پاسخی به پناهجویان نداده‌اند. اخیراً هم قرار است اردوگاه الولید بسته شود، به همین خاطر از یکم ماه مه همه کردها در اردوگاه الولید دست به تحصن در برابر دفتر یو.ان زده‌اند. هدف از این تحصن و اعتصاب پایان دادن به سکوتی است که یو.ان در پیش گرفته است. می‌خواهیم به آوارگی سی‌ساله و زندگی زیر چادرها خاتمه دهیم و از این بیابان پر از گرد و خاک و آفتاب سوزان نجات پیدا کنیم. خواستار شروع زندگی تازه‌ای هستیم که در آن کودکان‌مان بتوانند به مدرسه بروند.

شما چگونه اطلاع پیدا کردید که اردوگاه الولید تعطیل خواهد شد؟

چندماه پیش از تحصن ما، آقای محمد خالد نماینده یو.ان در غرب عراق گفت که آنها از طریق نامه رسمی حکومت عراق مطلع شده‌اند که تا اواخر ماه ژوئن این اردوگاه بسته شود.

در چند روز اخیر اما حسن تمیمی مشاور حقوقی یو.ان به اردوگاه الولید سر زد و به‌طور رسمی اعلام کرد که سازمان‌شان به شیوه مکتوب از سوی وزارت کشور مطلع شده است که حکومت عراق قصد تعطیلی دو اردوگاه را در عراق دارد؛ یکی اردوگاه اشرف و دیگری اردوگاه الولید.

آقای تمیمی همچنین گفت، سازمان یو.ان از حکومت عراق خواسته است که فعلاً این اردوگاه تعطیل نشود و وقت بیشتری برای این کار در نظر گرفته شود. وی گفت تاکنون برای آنان مشخص نیست که مدت‌زمان تعیین شده را تمدید خواهند کرد یا کماکان بر تصمیم خود مبنی بر تعطیلی نهایی پافشاری می‌کنند. این موضوع باعث نگرانی ما شده و حسن تمیمی تاکید کرد که پناهجویان باید خود را برای همه احتمالات پیش رو آماده کنند.

شما از چه زمانی و به چه علتی از ایران خارج شدید؟

جنگ هشت‌ساله ایران و عراق و حمله جمهوری اسلامی به کردستان باعث آوارگی هزاران کرد ایرانی شد و بیشتر آنان به کردستان عراق پناه آوردند. پس از آن حکومت بعث به اجبار آنان را روانه اردوگاه التاش کرد که در شهر رمادی مرکز استان انبار واقع شده است.

این پناهجویان تا سقوط صدام حسین و حمله نیروهای آمریکا به عراق در این مکان سکونت داشتند و پس از آن چندین تن از آنان ترور شدند. بعضی از این افراد به‌طور آشکارا از سوی گروه‌های تندرو مانند القاعده، و تعداد دیگر به طور مخفیانه- که احتمالاً عوامل جمهوری اسلامی در آن دخیل بودند- ترور شدند.

به دنبال این واقعه تعدادی از آنان به مرزهای اردن و کردستان عراق روی آورند. ماهم به مرزهای اردن رفتیم و حکومت اردن به ما اجازه نداد به خاک آن کشور وارد شویم و تا سال ۲۰۰۹ در مرزهای عراق و اردن ماندیم. سپس از سوی وزارت کشور عراق به اردوگاه الولید منتقل شدیم.

اردوگاه الولید از چه امکانات رفاهی برخوردار است؟

اردوگاه الولید در بیابان و مردم آن هفت سال است زیر چادر زندگی می‌کنند. نزدیک‌ترین شهر به آن شهر الرطبه است که دو ساعت از الولید فاصله دارد اگر با ماشین مسیر را طی کنی.

کودکان در مرزهای اردن و سوریه سال‌های زیادی از تحصیل محروم بودند و مدرسه‌ای که در اردوگاه وجود دارد آنان را نمی‌پذیرد. در این مدرسه تحصیل به زبان عربی است و تعداد انگشت شماری از کودکان می‌توانند درس بخوانند. البته مدرسه هیچ مدرک رسمی هم به آنان نمی‌دهد. سن اکثر آنان بالا رفته و از تحصیل محروم هستند.

آیا حمله نیروهای دولتی عراق به اردوگاه شما صحت دارد؟

در روز ۲۵ مه دو زن کرد پناهجو دست به اعتصاب غذا زده بودند و روز ۲۰ ژوئن روز جهانی پناهجویان به نشان اعتراض به سکوت یو.ان و فشارهای حکومت عراق، در ورودی اردوگاه را بستیم و اجازه ندادیم خودرو کارمند یو.ان وارد اردوگاه شود.

خواستیم به آنان بگوئیم ۵۰ روز از اعتصاب و تحصن کردها در این بیابان می‌گذرد و هنوز جوابی نداده‌اید. پزشک اردوگاه گفته بود این دو زن نمی‌توانند به اعتصاب‌شان ادامه بدهد. نماینده یو.ان به جای حل مشکلات آنان، شماری از نیروهای پلیس عراق را با خود آورد و می‌خواست به اعتصاب این دو زن پایان دهد و پناهجویان از اعتصاب و تحصن روزانه خود دست بردارند. این دو زن را به اجبار با آمبولانس به شهر الرطبه منتقل کردند و به اعتصاب آنان پایان دادند. پس از آن افراد اردوگاه از سوی نیروهای دولتی مورد بی‌حرمتی و حمله واقع شدند.

چرا تاکنون به کشور سوم منتقل نشده‌اید؟

قبلا مسئولان سازمان یو.ان بهانه می‌آورد و می‌گفت اردوگاهی که شما در آن سکونت دارید اردوگاهی رسمی نیست و سازمان‌شان به این اردوگاه دسترسی ندارد. پس از انتقال‌مان به الولید می‌گویند ما چندین‌بار با کشورهای مختلف گفت‌وگو کردیم و از آنان خواسته‌ایم که پناهجویان کرد را بپذیرند. تاکنون دلیل مشخصی برای ماندن ما کردها در این اردوگاه‌ها وجود ندارد. خوشبختانه ۹۹ درصد از فلسطینی‌ها به آمریکا منتقل شده‌اند و تقریباً ۲۰۰ نفری از آنان باقی مانده است.

مجلس عراق و پناهجویان ایرانی

دکتر محمود عثمان عضو مجلس عراق در رابطه با پناهجوایان اردوگاه الولید به زمانه می‌گوید: «عراق برای این پناهجویان نمی‌تواند کاری انجام بدهد و اگر کاری هم صورت بگیرد از سوی سازمان ملل خواهد بود.»
این عضو مجلس عراق گفت: «با توجه به این‌که تعطیلی اردوگاه الولید همزمان با بسته شدن اردوگاه اشرف مجاهدین خلق مطرح شده است، احتمال دخالت جمهوری اسلامی در این مسئله بعید نیست.»
در پیوند با وضعیت این پناهجویان به سراغ هیئت حقوق بشر مجلس عراق می‌روم و با اسامه جمیل، عضو این هیئت گفت‌وگویی کوتاه کرده‌ام.

تعطیلی اردوگاه پناهجویان الولید چقدر صحت دارد؟ اگر این اردوگاه بسته شود، ساکنان آن چه سرنوشتی خواهند داشت؟

حکومت عراق هم اکنون در نظر دارد مشکلات همه شهروندان ایرانی و ترکیه‌ای ساکن عراق را حل کند. اگر اردوگاه الولید بسته شود حتماً در شرایطی انسانی خواهد بود و رضایت آنان جلب می‌شود. این طور نیست که به اجبار به کشورهای خودشان بازگردانده شوند و یا به‌طور غیر انسانی با آنان رفتار شود. زیرا نه مجلس عراق و نه دیگر نهادهای عراقی این مسئله را قبول می‌کنند. در نهایت یا به کشوری منتقل خواهند شد که خودشان می‌خواهند یا این‌که اگر بخواهند در عراق بمانند حکومت عراق در تصمیم خود تجدید نظر خواهد کرد و در عراق می‌مانند تا تحولاتی در کشورهای خودشان صورت بگیرد.

بسته شدن اردوگاه الولید تا چه اندازه‌ای به تعطیلی اردوگاه اشرف مربوط است؟

اینها بیشتر اظهار نظرات سیاسی هستند و تصمیمی قطعی در این زمینه گرفته نشده است. تعطیلی این اردوگاه‌ها کار آسانی نیست. حکومت عراق تا این حد تنگ نظر نیست. تاکید من بر بعد انسانی این مسئله است نه سیاسی. از لحاظ انسانی لازم است به شیوه‌ای با آنان برخورد شود که با اصول و مبانی حقوق بشر مغایرتی نداشته باشد.

به نظر شما تاکنون چرا این پناهجویان به کشور سوم منتقل نشده‌اند؟

این موضوع به خاطر اهمیتی که دارد، در مجلس عراق مورد بررسی قرار می‌گیرد. مجلس عراق هم حتماً بعد انسانی را در نظر خواهد گرفت و به زیان هیچ فردی تصمیمی اتخاذ نمی‌کند. به نظرم این اردوگاه‌ها بسته نخواهند شد. زیرا در این صورت فشارهای نهادهای بین‌المللی حقوق بشر و جامعه جهانی هم وجود دارد. باید راه حلی در پیش گرفت که رضایت افراد این اردوگاه‌ها جلب شود.

شما به عنوان هیئت حقوق بشر مجلس عراق از اعتصاب پناهجویان اطلاعی دارید؟

مردم عراق و حکومت این اردوگاه‌ها را به نوعی نادیده می‌گیرند. طبیعی است اگر همه مردمان عراق و یا محافل سیاسی از این موضوع مطلع نباشند.

مردم عراق می گویند اعضای سازمان مجاهدین خلق در سرکوب مردم کردستان و دیگر نقاط عراق در سال ۱۹۹۱ دست داشته‌اند. این موضوع باعث شده نگاهی منفی به موضوع مجاهدین خلق داشته باشند و رویدادهای مربوط به آنان را نادیده بگیرند.

دلایل و مدرک لازم وجود دارد که آنان در سرکوب تظاهرات سال ۱۹۹۱ کردستان نقش داشته‌اند و بسیار جای تاسف است.

به همین خاطر اگر بی‌توجهی به رویدادهای مربوط به آنان وجود دارد جوابی است به اعمال و رفتاری که در سال ۱۹۹۱ در قبال مردم عراق داشته‌اند.

ولی اردوگاه الولید در سرکوب مردم عراق دست نداشته است.

اردوگاه الولید با اردوگاه اشرف فرق دارد و به تازگی نامه آنان به دست من رسیده و به هیئت حقوق بشر مجلس فرستاده‌ام و در روزهای آینده مورد بررسی قرار می‌گیرد و ریاست مجلس با حکومت عراق این موضوع را در میان می‌گذارد تا راه حلی که به نفع آنان باشد، پیدا شود.

به نظر شما چه راه حلی می توان برای حل این مشکل پیش‌بینی کرد؟

یکی از راه‌ها این است که نماینده‌ای از طرف ما به اردوگاه الولید سر بزند و خواسته‌های‌شان را با وی مطرح کنند و مشخص شود که خواستار انتقال به کشور سوم هستند یا می خواهند در کردستان عراق بمانند.

ساکنان اردوگاه می‌گویند اخیراً از سوی نیروهای دولتی به آنان حمله شده است. شما از این رویداد چه اطلاعی دارید؟

من اطلاعی در این زمینه ندارم، ولی از خودشان شنیده‌ام. در جلسه هیئت حقوق بشر مجلس این موضوع را مطرح خواهیم کرد و افرادی که به آنان حمله کرده‌اند به مجلس فرا می‌خوانیم و باید توضیحات لازم را بدهند.