گزارش زندگی

آقاى م. اسیر، شاعر معتاد

hosseinn — Sun, 16 Sep 2012 23:37:19 +0000

گزارش زندگى ما– شماره ٨۶

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - آقاى م. اسیر، شاعر و معتاد بود. در هر دو کار مهارت فوق‌العاده‌اى داشت. او شعر نو مى‌گفت، اما چنان وزن و آهنگى به شعر مى‌داد که به سرعت معروف شد.

در جوار این حس شاعرى و شعرگویى وقت او صرف اعتیادات مختلف مى‌شد. در آغاز با تریاک شروع کرد و در آخر کار دچار هروئین شد. تریاک باعث شده بود که م. اسیر لاغر و سبزه‌گون به‌نظر برسد. البته طبیعتاً سبزه‌گون بود، اما تریاک این تیرگى را بیشتر کرد. بعد‌تر اما گویا تریاک ارضایش نمى‌کرد، پس به هروئین روى آورد.

آقای م. اسیر از دسته معتادان از خودراضى بود. من چند بار او را دیده بودم که در حالى که زبان در دهانش به‌درستى نمى‌چرخید و دچار لکنت بود، به صداى بلند مى‌گفت: بورژواهاى کثیف!

او از لفظ بورژوا به عنوان ناسزا استفاده مى‌کرد. البته م. اسیر کارگر نبود. نمى‌شد گفت در خانواده ثروتمندى به دنیا آمده، اما چنین به‌نظر مى‌رسید که از راه دور و بدون وابستگى رسمى در خدمت اندیشه‌هاى کمونیستى‌ست. امیدوارم کمونیست‌ها از این مسئله ناراحت نشوند. واقعیت این است که او عضو هیچ حزب کمونیستى نبود، اما داعیه چپ‌گرایى داشت و در مقطعى از طرف حزب زمین‌خورده‌اى حمایت مى‌شد. هرگز نفهمیدم خرج زندگى‌اش را از کجا تأمین مى‌کند، اما این واقعیتى بود که کار نمى‌کرد. پاتوق شبانه‌اش عرق‌فروشى‌ها و آبجو فروشى‌هاى شهر بود و بسیارى مواقع در بار هتل مرمر ظاهر مى‌شد. بار این هتل را مردى به نام «شاغلام» اداره مى‌کرد که در میان روشنفکران آن زمان علاقمندانى داشت.

شهرنوش پارسی‌پور: شاغلام عادت داشت در لیوانى آبجو بریزد و بعد سر انگشتش را‌ تر مى‌کرد و دور لیوان مى‌چرخاند و نواى دلپذیرى ایحاد مى‌کرد که عشاق آبجو را خوش مى‌آمد.

شاغلام عادت داشت در لیوانى آبجو بریزد و بعد سر انگشتش را‌ تر مى‌کرد و دور لیوان مى‌چرخاند و نواى دلپذیرى ایحاد مى‌کرد که عشاق آبجو را خوش مى‌آمد. تقریباً شبى نبود که م. اسیر آنجا نباشد و عاقبت به شعار معروفش: مرگ بر بورژوا! نرسد. این دیگر به صورت یک عادت درآمده بود.

م. اسیر متوجه شده بود که اگر تنها زندگى کند همیشه مجبور است لباس کثیف بپوشد و خارج از خانه خوراک بخورد و براى ارضاى خود به روسپى‌خانه تهران برود، پس در جریان یک میهمانى به زنى برخورد که عاشق شعر بود. م. اسیر موفق شد تأثیر مثبتى بر الهام بگذارد و اندکى بعد آن‌ها ازدواج کردند. الهام از خودش خانه داشت، پس شاعر ما خانه‌اى پیدا کرد و سرپناهى و همچنین کسى را پیدا کرد که لباس‌هایش را بشوید و برایش خوراک بپزد. او هم در ازاى این کار الهام را آرام آرام معتاد کرد.

پس از مدت کوتاهى همیشه مى‌شد این زوج را دید که هردو خمار و یا پاتیل روى مبل چرت مى‌زنند. الهام از ازدواج قبلى خود دو بچه داشت که در دست و پاى این زندگى نکبتى مى‌چرخیدند. عاقبت م. اسیر موفق شد در مؤسسه‌اى که براى کودکان کتاب تهیه مى‌کرد استخدام شود. اینکه او در آنجا چه مى‌کرد بر من روشن نیست. شاید کتاب‌هایى مى‌نوشت و یا کتاب‌هاى نوشته‌شده را ویرایش مى‌کرد. دشمنى او با بورژوازى باعث شده بود که همیشه چرب و کثیف باشد. ظاهراً نظافت جزو صفت‌هاى مزموم بورژوازى طبقه‌بندى شده بود.

م. اسیر دوستان زیادى داشت. بسیارى از آن‌ها معتاد بودند، برخى هم البته جزو افراد سالم طبقه‌بندى مى‌شدند که به شعر او علاقه داشتند. هنگامى که انقلاب اسلامى رخ داد دچار این تصور بودم که م. اسیر کارش را از دست خواهد داد، اما در کمال تعجب او در کار خود ابقاء شد. البته حالا که فکر مى‌کنم متوجه مى‌شوم که او با آخوند‌ها مخالفتى نداشت، بلکه دشمن بورژوازى بود. حقیقت اینکه با بورژوازى هم دشمنى نداشت، بلکه عادت کرده بود از واژه بورژوا براى دلبرى کردن استفاده بکند.

گرچه مذهبیون او را از کار بى‌کار نکردند، اما البته او موقعیت خود را به عنوان یک شاعر مطرح از دست داد. گاهى او را در خانه دوستان مشترک مى‌دیدم اما واقعیت این است که چندان از او خوشم نمى‌آمد.
حقیقتى را باید اعتراف کنم که در آغاز زندگى هنرى سر و کله بسیارى از افراد در زندگى من پیدا شد و پس از مدتى متوجه شدم تحمل بسیارى از آن‌ها را ندارم. م. اسیر یکى از آن‌ها بود. او از دسته معتادانى بود که سر پاى خود مى‌ایستند. یعنى حد اعتیاد را به آنجا نمى‌رسانند که از پا بیفتند. پس از انقلاب نیز گوشه‌گیر‌تر و آرام‌تر شده بود.

شخصى ماجرایى از او را تعریف مى‌کرد: دوست م. اسیر به زنى عاشق شده بود و نمى‌دانست چگونه عشق خود را به او نشان دهد. براى مدتى عادت کرده بود هر شب به در خانه این زن رفته و زنگ در خانه او را فشار بدهد و در برود. م. اسیر پاى ثابت این شوخى بى‌مزه بود و هر شب به اتفاق دوستش پشت در این خانه حاضر مى‌شد. زمان دیگرى دوست دیگرى با زنى رابطه برقرار کرده بود و به خانه او مى‌رفت. م. اسیر که براى ایجاد رابطه با الهام جایى نداشت برود اصرار و پافشارى عجیبى داشت که در خانه این زن خلوت کند. خلاصه م. اسیر همیسه آمادگى داشت از امکانات دوستانش بهره‌بردارى کند.
شبى شاعره معروفى در خانه دوستى میهمان بود. م. اسیر نیز دعوت شده بود. اصرار عجیبى داشت نشان بدهد دوست نزدیک شاعره است. مرتب دور و بر او مى‌پلکید و گه‌گاه با گفتن مرگ بر بورژوازى دلبرى مى‌کرد. عاقبت شاعره را به رقص دعوت کرد. زن جوان به‌سادگى این دعوت را پذیرفت. اما م. اسیر باید نشان مى‌داد که رابطه‌اش با شاعره از نوع ویژه‌اى‌ست. در هنگام رقصیدن با دست خود دامن شاعره را گرفت و بالا کشید. بدن شاعره بیرون افتاد. او که عصبى شده بود مى‌کوشید از آغوش م. اسیر بیرون بیاید. عاقبت فریاد زد: مرا ول کن! بعد دچار یک حمله عصبى شد و به شدت به گریه افتاد. شاعره دچار این توهم بود که مردم برایش حرف درمی‌آورند و اشتباه هم نمى‌کرد. م. اسیر شاید ناخودآگاه کوشیده بود این مسئله را به رخ دیگران بکشد.

عاقبت پس از سال‌ها زندگى مشترک، الهام دچار سرطان سینه شد و پس از یکى دو سال دست و پنجه نرم کردن با بیمارى از دنیا رفت. م. اسیر دوباره تنها شده بود. این‌بار در‌‌ همان خانه همسرش مى‌پلکید. حالا سر و کله انواع جدیدى از مواد مخدر نیز در خانه او پیدا شده بود. عاقبت روزى جسدش را در خانه پیدا کردند. یکى از پسران الهام جسد او را پیدا کرده بود. در معاینه پزشک قانونى روشن شده بود که او دچار افراط در مصرف مواد شده بوده. م. اسیر بى‌سر و صدا مرد. سال‌ها بود که دیگر کسى او را نمى‌شناخت. کتابى چاپ نکرده بود و در محفلى ظاهر نشده بود. عادت ناسزاگویى به بورژوازى هم پس از انقلاب از سرش افتاده بود. البته مى‌شد گفت که او از نصرت رحمانى سالم‌تر زندگى مى‌کرد. رحمانى یکسره خود را به اعتیادش فروخته بود، اما م. اسیر یاد گرفته بود که مواد را با دقت بیشترى مصرف کند. باید گفت که او انسان خوشبختى بود. هنوز چند دوست برایش باقى مانده بود که جسدش را به گورستان ببرند. اما تلاش دوستان در همین حد متوقف شد، مجلس ترحیمى برایش برپا نکردند و روزنامه‌ها نیز مرگ او را تقریباً به سکوت برگزار کردند. حتى در خارج از کشور نیز سر و صدایى به پا نشد.
باید باور کرد که مرگ او به مرگ بسیارى از شاعران ایران شباهت داشت. مرگ در سکوت و بدون تشریفات. اما باید اذعان کرد که بعضى از اشعار او بسیار زیبا بود و به احتمال قوى در حافظه عشاق شعر نو باقى خواهد ماند.

در همین زمینه:

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

سهیلا، کودک عشق

hosseinn — Mon, 10 Sep 2012 09:29:41 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٨۵

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - سهیلا را در آمریکا ملاقات کردم. دخترى ساده و بسیار ساده‌پوش. شلوار و پیراهنى به تن داشت و اگر از پشت سر او را نگاه مى‌کردید به‌نظر مى‌آمد به پسرى نگاه مى‌کنید. یک‌بار در جریان گفت‌و‌گو‌ها از او پرسیدم آیا یک همجنس‌گراست؟ به شدت پاسخ منفى داد.

سهیلا این‌طور لباس مى‌پوشد تا حتى‌الامکان خود را از خطر مزاحمت‌هاى خیابانى دور نگه دارد. سهیلا زندگى بسیار فقیرانه‌اى دارد، مى‌توان گفت که او عملاً کسى‌ست که در کنار خیابان زندگى مى‌کند. البته جایى براى خوابیدن دارد، اما از راه روزنامه‌فروشى امرار معاش مى‌کند. او کارش را در ساعت هفت صبح آغاز مى‌کند و در مکان‌هایى مى‌ایستد که مردم زیادى از آنجا عبور مى‌کنند. سهیلا از دانشگاه تهران لیسانس دارد و علاوه بر آن دو جلد کتاب نوشته است، اما در جریان مهاجرت و بى‌پولى‌هاى ناشى از آن عاقبت به روزنامه‌فروشى تن داده است. پدر و مادر او هردو بسیار ثروتمند هستند؛ آنقدر ثروتمند که اگر چرخ زمانه به‌درستى چرخیده بود سهیلا هرگز نیازى به کار کردن نداشت. او در حالى‌که چشمانش را به من دوخته است مى‌گوید: من فرزند عشق هستم.

درست است. او فرزند عشق است. حادثه در یکى از شهرهاى بزرگ ایران رخ داده است. خانه دو خانواده ثروتمند در کنار یکدیگر قرار دارد. مادر سهیلا دلبسته پدر او شده که در همسایگى‌اش زندگى مى‌کند. ارتباط عاشقانه پسر و دختر آغاز مى‌شود و در ادامه راه دختر از پسر بار برمى‌دارد. اما مرد جوان تحمل بچه ناخواسته را ندارد. در تمام طول ماه‌هاى نخست باردارى تلاش دختر براى آنکه به عقد پسر درآید بى‌نتیجه باقى مى‌ماند. پس دختر بى‌آنکه بگذارد کسى از وجود بچه در شکم او مطلع شود به فرانسه و سپس به انگلستان مى‌رود. بچه را در انگلستان به دنیا مى‌آورد و در‌‌ همان‌جا براى او شناسنامه مى‌گیرد. اما مجبور است به ایران بازگردد. بچه را برمى‌دارد و به ایران باز مى‌گردد و پیش از آنکه به خانه برود او را به پرورشگاهى مى‌سپارد. مسئله حالت پیچیده‌اى به خود گرفته. مرد عاقبت به ازدواج ناخواسته رضایت مى‌دهد و پدر و مادر سهیلا با یکدیگر ازدواج مى‌کنند. بچه را از پرورشگاه مى‌آورند. اما عمر این رابطه بسیار کوتاه است. پدر سهیلا با زن دیگرى ارتباط برقرار کرده است، مادر سهیلا که طاقتش تمام شده است با حالتى عصبى و دل‌رنجیده خانه شوهر را ترک مى‌کند. پدر با‌‌ همان زن ازدواج مى‌کند و سهیلاى سه چهار ساله به معنى واقعى کلمه در خانه پدر مى‌پلکد. شش ساله است که نخستین فرزند پدر و زن پدرش به دنیا مى‌آید. نه پدر تحمل او را دارد و نه مادر. سهیلا را به یک پانسیون خارجى که در شهر فعال است مى‌سپارند. سهیلا مى‌گوید مرا به پانسیون بردند و هنگامى که رفتند حتى با من خداحافظى نکردند.

سهیلاى رنجیده‌خاطر و تنها که هرگز محبت پدر و مادر را به خود ندیده مدت کوتاهى معتاد مى‌شود.

سهیلا ۱۰ سال در پانسیون مى‌ماند. در این فاصله مادر سهیلا نیز شوهر مى‌کند و صاحب بچه‌هایى مى‌شود. افراد کمى در پانسیون به دیدار سهیلا مى‌روند. عموى او یکى از این افراد است. هیچکس جز خواهران راهبه که پانسیون را اداره مى‌کنند نگران سهیلا نیست. عاقبت شانزده ساله است که پدر تصمیم مى‌گیرد او را به خانه برگرداند، اما کاش این‌کار را نمى‌کرد، چون تمام وقت خود را صرف عیب‌جویى و ایراد گرفتن از سهیلا مى‌کند. حتى هنگامى که سهیلا در کنکور دانشگاه با معدل بسیار عالى قبول مى‌شود، باز همچنان از او ایراد مى‌گیرد. او در زمان حیاتش تمام ثروت خود را میان زن و فرزندانى که از او دارد تقسیم مى‌کند و هیچ حقى براى سهیلا قائل نیست.

سهیلاى رنجیده‌خاطر و تنها که هرگز محبت پدر و مادر را به خود ندیده مدت کوتاهى معتاد مى‌شود. این مسئله پدر را از او بیشتر دور مى‌کند. سهیلا دانشگاه را که تمام مى‌کند، دست به کارهاى مختلفى مى‌زند و‌‌ همان‌طور که نوشتم مدتى با غول اعتیاد دست و پنجه نرم مى‌کند. اما از آنجایى که جنم شریفى دارد موفق مى‌شود از این میدان بلاخیز بیرون بیاید.

نخستین کتاب او رساله دانشگاهى‌اش است. کتاب جالبى‌ست در زمینه مسائلى که در آینده در ایران بسیار اهمیت پیدا خواهد کرد. از آنجایى که به فردوسى علاقه ویژه‌اى دارد کتاب دیگرى در این زمینه مى‌نویسد. اما حالا نه دیگر امکان ادامه تحصیل دارد و نه قادر است در ایران زندگى کند. از طریقى شنیده است که مادرش او را در انگلستان به‌دنیا آورده. به‌زحمت با مادر تماس مى‌گیرد. این تماس براى مادر که درباره او با شوهر جدیدش حرف نزده بسیار سخت است. زن از این وحشت دارد که وجود سهیلا زندگى خانوادگى جدید او را از هم بپاشد. اما سهیلا روشن مى‌کند که تنها یک خواسته دارد و آن هم این است که مادرش اسناد مربوط به تولد او را در اختیارش بگذارد. مادر فداکار عاقبت رضایت مى‌دهد این‌کار را بکند. سهیلا با این اسناد به سفارت انگلستان در تهران مى‌رود و موفق مى‌شود تابعیت انگلستان را به‌دست آورد. پس پاسپورت انگلیسى مى‌گیرد. اما هدف نهایى او آمریکاست. او مى خواهد تا جایى که مى‌تواند از ایران دور شود. البته او ایران را دوست دارد. دلیلش هم همین عشقى‌ست که به فردوسى دارد. در عین حال رساله پایان تحصیلى او نیز در ارتباط گسترده‌اى با علائق او نسبت به ایران قرار دارد، اما دوران تلخ زندگى در پانسیون و بعد‌ها خانه پدر که پر از تحقیر و اذیت و آزار بوده است او را از نظر ذهنى از ایران دور کرده است. پس سهیلا به آمریکا مى‌رود، اما البته اجازه کار ندارد. نه پدر و نه مادر هیچ‌کدام هرگز پولى در اختیار او نمى‌گذارند. پس سهیلا شروع به فروختن روزنامه‌هاى افراد بى‌خانمان مى‌کند. او زمان درازى‌ست که به این کار اشتتغال دارد. اطلاعات او در زمینه کامپیو‌تر بسیار گسترده است. اگر اجازه اقامت آمریکا را داشت مى‌توانست کارهاى بسیار خوبى به انجام برساند، اما بدون اجازه کار این مسئله امکان‌ناپذیر است.

اخیراً به دلیل بى‌پولى شدید با مادرش که در ناحیه‌اى از آمریکا زندگى مى‌کند تماس گرفت. مادر از تماس او بسیار خشمگین شد و به‌صراحت گفت که نمى‌خواهد ارتباطش با شوهرش شکراب شود. سهیلا با متانت و خجالت‌زده براى مادر بازگو کرد که از نظر مالى در شرایط بسیار بدى به‌سر مى‌برد. مادر مهربان به او توصیه کرد که براى به‌دست آوردن آرامش به خانقاه برود. سپس نشانى او را گرفت و عاقبت پس از مدت‌ها تأخیر مبلغ ۵۰۰ دلار برایش ارسال کرد. حالا ماه‌ها از آن زمان مى‌گذرد و مادر دیگر به او تلفن نکرده و رسماً اعلام کرده است که سهیلا حق ندارد به او تلفن کند.

شاید قدیمى‌ها حق داشتند که مى‌گفتند ازدواج حتماً باید با تشریفات رسمى انجام شود. ظاهراً بخشى از مردم براى آنکه در زندگی احساس مسئولیت کنند باید رسماً متعهد باشند. زندگى سهیلا میان یک پدر بى‌عاطفه و یک مادر بى‌فکر و مسئولیت سوخته است، اما با شناختى که از او دارم مطمئن هستم که عاقبت گلیم خود را از آب بیرون خواهد کشید و قایق خود را در این دریاى توفانى به ساحل امنى خواهد رساند. دلیل این امر این است که سهیلا در قلب و روح خود انسان بسیار شریفى‌ست. او با صبورى و بدون احساس گله و شکایت وضعیتش را پذیرا شده است. حالا اگر من بگویم که خانواده پدرى و مادرى او چه کسانى هستند شما بسیار متعجب خواهید شد. هردو خانواده چنان معروف هستند که همه مردم ایران آن‌ها را مى‌شناسند. اما دریغ از کوچک‌ترین احساس مسئولیتى که لازمه حضور انسانى‌ست. نمى‌دانم چرا احساسى به من مى‌گوید که سهیلا عاقبت کارى خواهد کرد کارستان و روى پاهایش خواهد ایستاد بى‌آنکه دیگر نگاهى به پشت سرش بکند.

در همین زمینه:

مجموعه "با خانم نویسنده" در رادیو زمانه

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

بتول و سینماى پورنوى رایگان در خانه

hosseinn — Mon, 03 Sep 2012 06:33:45 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٨۴

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - این خانم دکتر روان‌شناس که با مددکاران اجتماعى همکارى تنگاتنگى دارد سینه‌اش مملو از داستان‌هایى‌ست که زنان یا مردان براى او بازگو کرده‌اند. ماجراى بتول یکى از ساده‌ترین این ماجراهاست.

بتول در چند جلسه مشاوره خانوادگى شرکت کرده بود. او یک زن جوان خوش بر و رو و بسیار خندان بود. منتها در آخرین بارى که به محل مشاوره آمده بود حال خوشى نداشت. به‌زودى معلوم شد که باردار است، و به‌‌ همان زودى معلوم شد که بچه به شوهرش تعلق ندارد.

شوهر بتول یک لحاف‌دوز حرفه‌اى‌ست؛ یک کارگر و یک انسان بسیار شریف. بتول او را دوست دارد. باور دارد که او ساده و بى‌تزویر است. شاید همین صفت‌هاى لحاف‌دوز ماست که باعث شده بتول اغلب به او خیانت کند.

شوهر صبح مى‌رود و شب به خانه باز مى‌گردد. با رفتن او بتول هم چادر به‌سر مى‌کشد و راهى خیابان مى‌شود. از آنجایى که چادر پوشش خوبى‌ست بتول نیز براى اهل محل شناخته نیست، چون شکار‌هایش را در خیابان‌هاى دیگرى مى‌جوید. نمى شود گفت که او روسپى‌ست، بیشتر به زن‌هاى تک‌پران مى‌ماند.

در مقطعى که باردار شده است با سه مرد رابطه داشته، بنابراین نمى‌داند بچه مال کیست. اما یک نکته برایش مسلم است که شوهرش نمى‌تواند پدر بچه باشد. بتول باور کرده که مرد عقیم است و نمى‌تواند صاحب بچه شود.

خانم دکتر مى‌گفت مورد بتول برایش بسیار جالب بوده. دلیل این امر علاقه شدید بتول به شوهرش است. او شوهرش را دوست دارد و مرد از نظر جنسى هیچ کم و کسرى ندارد، اما بتول دائم به او خیانت مى‌کند. این نکته باعث شد تا دکتر با بتول گپ مفصلى بزند. این مربوط به زمان باردارى اوست. او در پاسخ اینکه چرا این کار‌ها را مى‌کند، ماجراى زندگى‌اش را براى دکتر واگو مى‌کند:

بتول فرزند یک خانواده بسیار پرجمعیت است. او هشت خواهر و برادر دارد و بنا به گفته خودش مرحله نطفه بستن تمام بچه‌هایى را که از او کوچک‌تر هستند به چشم خود دیده است. او و خواهر و برادر‌ها و پدر و مادرش، همه در یک اتاق زندگى مى‌کردند و بتول از زمانى که خودش را شناخته، از سنین دو تا سه‌سالگى همیشه شاهد عشقبازى پدر و مادر خود بوده است. اما خود او از سن هشت‌سالگى مورد سوءاستفاده جنسى برادر دوازده - سیزده ساله‌اش قرار گرفته. آن پسر هم همانند خواهرش همیشه شاهد هم‌آغوشى پدر و مادر بوده است. آن‌ها با اطلاعات گسترده‌اى که از مسائل جنسى داشته‌اند از راز پرده بکارت نیز با اطلاع بودند. در نتیجه برادر همیشه به‌گونه‌اى به خواهر نزدیک مى شده که او پرده بکارتش را از دست ندهد. چنین است که بتول در شانزده‌سالگى به عقد شوهر لحاف‌دوزش درآمده.

بتول بسیار زیباست. چهره‌اى حاجى‌پسند دارد. صورت گرد و لب‌هاى قلوه‌اى و چشمان سیاه درخشان. شوهرش او را بسیار دوست دارد. این مرد حسود نیست و هیچ نوع شکى به زنش ندارد.

شهرنوش پارسی‌پور - به‌راستى چند درصد روسپیان موجوداتى همانند بتول هستند؟

بتول و شوهرش در طبقه بالاى خانه مادرشوهر زندگى مى کنند. مادرشوهر هم موجودى شبیه پسرش است. کارى به کار بتول ندارد. اینک که بتول حامله شده حالش خوش نیست. نمى‌داند با بچه چه باید بکند. در یک حالت اندوه شدید براى خانم دکتر تعریف کرده است که بى‌اختیار به سوى مردان دیگر کشیده مى‌شود. یکى از مردان به نام رضا به او علاقه شدیدى پیدا کرده. رضا مى‌داند که بتول شوهر دارد، اما باز همیشه به دنبال اوست. حتى حاضر شده پدر بچه او باشد. اما بتول سعى دارد از شر بچه راحت بشود. پس بار بعدى که به دیدار خانم دکتر مى‌آید دیگر باردار نیست. او موفق شده است بچه‌اش را سقط کند. اما همین مسئله بر نشاط و شادى طبیعى‌اش سایه انداخته. ظاهراً داشتن روابط نامشروع به‌سادگى ممکن نیست. علاوه بر آنکه بتول نمى‌داند با شوهرش چه باید بکند.

بار دیگرى که به مددکارى اجتماعى مى آید بسیار نگران است. مادرشوهرش او را با رضا در خیابان دیده است و در خانه دعواى مفصلى به‌راه انداخته است. تهدید کرده تا همه چیز را به شوهرش خواهد گفت. بتول مى‌ترسد. پس از سقط جنین از همه چیز مى‌ترسد و به‌راستى لبخند همیشگى از روى لب‌هایش پریده است. به دکتر اعتراف کرده که پس از سقط جنین ناگهان متوجه شده که بچه‌اش را دوست می‌داشته.

مورد بتول از موارد نادر اجتماعى نیست. در خانواده‌هاى فقیر اغلب پیش مى‌آید که بچه‌ها شاهد عشقبازى پدر و مادر مى‌شوند. کودک از دوسالگی داراى احساس جنسى‌ست و نمى‌توان به او ایراد گرفت که چرا [از چهار – پنج‌سالگی] مى‌کوشد خودارضایى کند و یا با بچه‌هاى دیگر به اصطلاح «دکتربازى» کند. مشکل اما این است که این نوع بچه‌ها اغلب فدایى ارتباطات جنسى مى‌شوند. تمامى امور دیگر زندگى تحت‌الشعاع سکس قرار مى‌گیرد، همانند مورد بتول که کوچک‌ترین کششى نسبت به درس خواندن نداشته و همیشه به اصطلاح سر و گوشش مى‌جنبیده.

در مورد او عاقبت کار به جایى مى‌رسد که شوهرش از ارتباط او با مردان دیگر باخبر مى‌شود. مرد که بسیار نجیب و سربه‌راه است واکنش تندى ندارد، اما به هرحال رابطه آن‌ها از حالت عادى خارج مى‌شود. حالا بتول نمى‌داند چه باید بکند. براى خودش مسلم است که اگر طلاق بگیرد به فحشا کشانده خواهد شد. البته رضا آماده است تا با او ازدواج کند، اما زهرا این را مى‌داند که اگر با رضا ازدواج کند نیز باز با مردان دیگر ارتباط برقرار خواهد کرد. او باید هر شب و هر روز ارتباط جسمانى داشته باشد تا احساس رضایت کند. اینکه او این چیز‌ها را مى‌داند نکته مثبتى‌ست، اما اینکه نمى‌تواند خود را عوض کند مشکل‌زا شده است.

خانم دکتر مى‌گفت که بار‌ها با بتول حرف زده است. حتى یک بار شوهر بتول به دیدار او آمده و خانم دکتر کوشیده تا به طور سربسته مشکل بتول را براى او تشریح کند. شاید بتوان گفت یکى از دلایل فحشاء همین مسئله باشد: کودکانى که خیلى زود چشم و گوششان باز مى‌شود خود به خود به خوراکى براى فحشاء تبدیل مى‌شوند. اگر با روسپیان به دقت گفت‌وگو شود و زندگى آنان روشن شود بخش قابل ملاحظه‌اى از آن‌ها زندگى همانند بتول داشته‌اند.

به‌راستى چطور مى شود به بتول کمک و یارى رساند. او به طور جدى مى‌کوشد از فحشاء برکنار بماند، به همین جهت با مددکاران اجتماعى در تماس است، اما کمک رساندن به او به کار مشکلى تبدیل شده.

راستى پیشنهاد شما چیست؟ با بچه‌هایى که ناخواسته شاهد عشقبازى دیگران مى‌شوند چه باید کرد؟ چه نوع کمکى مى‌تواند ذهن آن‌ها را از آنچه دیده‌اند پاک کند؛ یا چگونه مى توان به آن‌ها تفهیم کرد که این یک رابطه عادى‌ست و باید با آن مدارا کرد؟

همه ما کم و بیش خاطراتى مشابه بتول داریم، اما در مورد بتول تکرار مداوم عشقبازى پدر و مادر مسئله‌ساز شده است. آیا بتول جنم ویژه‌اى دارد که نمى‌تواند خود را جمع و جور کند؟ و یا هرکس دیگرى که به جاى او بود به همین گرفتارى دچار مى‌شد؟ به‌راستى چند درصد روسپیان موجوداتى همانند بتول هستند؟ حتى در میان خانواده‌هایى که پدر و مادر بسیار محتاط بوده و نمى‌گذراند که بچه‌ها از روابط آن‌ها مطلع شوند نیز باز بچه‌ها در فرصت‌هایى شاهد چیزهایى مى‌شوند که نمی‌بایست آن‌ها را بدانند.

بتول نیازمند کمک است. او مرتب به مددکاران اجتماعى مراجعه مى‌کند. او به شوهرش علاقمند است و دلش نمى‌خواهد او را بیازارد. به‌راستى چگونه مى‌توان به او کمک کرد؟

در همین زمینه:

مجموعه "با خانم نویسنده" در رادیو زمانه

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

جمهورى اسلامى و کشش به همجنس‌‌بازی

Mon, 27 Aug 2012 19:25:26 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٨٣

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - در گزارش‌ها مى‌آید که طرح جداسازى دانشگاه‌هاى ایران به‌شدت در دست اقدام است. ظاهراً بناست که دیگر زنان و مردان در دانشگاه در کنار یکدیگر درس نخوانند. ظاهراً در بعضى از رشته‌هاى فنى و مهندسى دختران از مجموعه حذف شده‌اند و در بعضى از رشته‌ها مردان نمى‌توانند شرکت کنند. پس به‌زودى دانشگاه هاى ایران تفکیک جنسیتى خواهند شد.

اکنون این پرسش پیش مى‌آید که چه کسانى این به اصطلاح عملیات‌ را انجام مى‌دهند. من البته فکر مى‌کنم که این نه کار همجنس‌گرایان، بلکه نتیجه عمل همجنس‌بازان است. سیستم سنتى جامعه ایران متکى بر جداسازى دو جنس است. بر طبق این سیستم زنان صرفاً و صرفاً به درد کلفتى در خانه و باردارى مى‌خورند. بقیه امور البته در دست مردان است، و از جمله این امور باید از مسائل جنسى نام برد.

رقم کثیرى از اشعار عاشقانه پارسى اشعارى‌ست که مردى براى مردى سروده است. این فقط شاعران نبوده‌اند که براى همجنس‌شان شعر سروده‌اند، بلکه جامعه در کلیت خود تابعى از این معنا بوده است. مردان هرگاه نیاز جسمانى داشته‌اند با یکدیگر روابطى برقرار کرده‌اند. این به این معنى نیست که همجنس‌گرایان ایرانى چنین خواسته‌اند، بلکه سیستم، پسران را به‌زور وادار به عمل جنسى مى‌کند. این بدبختى از مدرسه‌هاى حوزه‌هاى علمیه آغاز مى‌شود. پسربچه‌گان باهوش و فقیر در سرتاسر کشور براى آموزش دیدن در این مدارس جمع‌آورى مى‌شوند. آنان ضمن تحصیل در زمینه مذهب، به‌عنوان ابزار جنسى هم در خدمت آخوند‌ها قرار مى‌گیرند.

عین همین وضعیت در تمامى زمینه‌ها در ایران برقرار بوده است. صاحبان اصناف و حرف و کسبه پسربچه‌ها را به عنوان کارآموز به خدمت مى‌گرفتند. سوءاستفاده جنسى از این پسر‌ها یک روش بسیار رایج و دائمى بوده است.

شهرنوش پارسی‌پور: دسته حرامزاده‌ترى که آخوند‌ها باشند ظاهراً ریش و سبیل خود را به طرف پائین شانه مى‌کردند، اما در مدارس حوزه‌هاى علمیه بیشترین سوءاستفاده جنسى را از پسران به عمل مى‌آوردند.

در آئین مهر که آئینى یکسره مردانه است، یکى از مقامات هفتگانه «عروس» یا «نامزد» نام دارد. معنى این اصطلاح به‌خوبى روشن است. کاملاً روشن است که دسته‌اى از مردان و پسران درون این سیستم از نظر جنسى مورد بهره‌بردارى رسمى قرار مى‌گرفتند. این سیستم چنان جا افتاده است که هنگامى که رضا‌شاه به زنان امکان داد که در مدارس درس بخوانند و بى‌حجاب باشند آخوند‌ها دیوانه شدند، چون انجام این‌کار تمام این نظم سنتى را به هم مى‌ریخت. بر طبق این نظم وظایف جنسى زن بر عهده مردان و یا دقیق‌تر بگوئیم پسربچه‌هایى قرار مى‌گرفته که در گرمابه و گلستان به دنبال این حضرات بودند. زنان فقط به درد یک کار مى‌خوردند و آن تولید مثل بوده است که انجام آن از دست پسربچه‌ها برنمى‌آید. پس زنان هرچه بى‌سواد‌تر و عقب‌مانده‌تر باشند بیشتر به درد سیستم اسلامى ایران مى‌خورند. هدف همیشه این بوده تا زنان را از هر نوع بارقه شعور دور نگه دارند و بدین ترتیب فرصتى فراهم مى‌شود که مردان و پسران با یکدیگر زندگى کنند و ارتباط برقرار کنند.

کار در عصر قاجار به‌قدرى افتضاح بوده که زنان پشت لب خود را با مداد سیاه مى‌کردند تا پسرانه به‌نظر برسند. عکس‌هاى زیادى از مردان این دوران وجود دارد که سبیل‌هاى خود را به طرف بالا تاب داده‌اند. اینان مردانى هستند که یکسره پسرباز هستند. در برخى دیگر از عکس‌ها یک طرف سبیل مردان به طرف بالا تاب داده شده و طرف دیگر پائین است. این دسته، هم به پسر و هم به زن گرایش دارند. دسته حرامزاده‌ترى که آخوند‌ها باشند ظاهراً ریش و سبیل خود را به طرف پائین شانه مى‌کردند، اما در مدارس حوزه‌هاى علمیه بیشترین سوءاستفاده جنسى را از پسران به عمل مى‌آوردند.

اینک در این عصر و زمان زنان آزاد به میدان آمده‌اند و وارد میدان کار و تحصیل شده‌اند. سیستم باستانى مرد با مرد احساس نگرانى و عدم امنیت مى‌کند. این سیستم در تمامى اجزایش داراى قانونمندى‌ست. این آقاى سیاستمدار و یا این آقاى آخوند با شمارى پسر ارتباط دارد. او این پسر‌ها را همانند کبوتر خانگى تربیت مى‌کند و این پسر‌ها به ابزارهاى کار در خدمت او در سیستم اجتماعى تبدیل مى‌شوند. چنین است که دار و دسته‌هاى این سیاستمدار و آن آخوند شکل مى‌گیرند. این زنان ریش‌دار پشت سر مرادشان مى‌دوند و از او حمایت مى‌کنند و در ازاى انجام این‌کار به صدارت و وزارت مى‌رسند یا نماینده مجلس مى‌شوند.

به طورى که مى‌بینید اگر زنان که خارج از این سیستم هستند داخل این سیستم بشوند کار‌ها به هم مى‌ریزند. زن سخنگو و صاحب نیروى کار آموزش‌دیده آخوند و سیاستمدار «امردباز» را کلافه مى‌کند. پس بهترین روش این است که زن را حذف کنند، منتها در این مقطع از زمان حذف زنان امکان ندارد، چون آن‌ها در دسته‌هاى میلیونى به خیابان ریختند و دنبال آقایشان خمینى فریاد سر دادند. بعد ناگهان جهت عوض کردند و جذب گروه‌هاى مختلف سیاسى شدند، و سپس با تمام قوا وارد میدان کار شدند. پس حذف آن‌ها میسر نیست، اما خنثى کردنشان امکان‌پذیر است. باید به آن‌ها تلقین کرد که ابزار جنسى معینى هستند و فقط به درد مادر شدن مى‌خورند. باید به آن‌ها تلقین کرد که سردمزاجى فضیلتى براى یک زن است و باید به آن‌ها تلقین کرد که ایجاد هر نوع ارتباط با مردان بد است. در عین حال دور نگه داشتن زنان و مردان در سن ازدواج نیز کار سودمندى براى جمهورى اسلامى‌ست، چرا که بهترین روش به‌دست آوردن برده از میان مردان این است که آن‌ها را از حوزه نفوذ زنانه دور نگه دارند. اگر دختر و پسر یا زن و مردى به طور طبیعى در دانشگاه با هم آشنا گشته و قصد ازدواج کنند از سیستم آخوندى خارج مى‌شوند و استقلال پیدا مى‌کنند. باید همه کار‌ها را طورى ترتیب داد که به هر طرف مى‌چرخى آخوند را ببینى.

اخیراً شنیده‌ام که مردم در محضر‌ها ازدواج مى‌کنند چون از دعوت آخوند‌ها به مجلس عقد خود احتراز دارند. آن‌ها معمولاً زن یا مرد خوش‌نامى را براى عقد کردن فرزندانشان دعوت مى‌کنند، اما البته مجبورند براى انجام تشریفات رسمى عقد به محضر بروند. حالا با این سیستم جداسازى زن و مرد در دانشگاه آخوند امیدوار است یک گام به این رؤیا که در تمامى زمینه‌ها او رابط زن و مرد باشد نزدیک شود.

من به پدران و مادران ایرانى جداً توصیه مى‌کنم مراقب فرزندانشان در مدارس باشند. در زمان شاه آموزگاران سال‌هاى نخست ابتدایى پسر‌ها، خانم‌ها بودند و بچه‌ها آن‌ها را دوست مى‌داشتند. حالا گویا در سیستم آخوندى مردان پسرباز را به عنوان معلم بچه‌هاى کوچک تعیین کرده‌اند، قطعاً به این دلیل که پسران را امرد کنند و در آینده نزدیک از آن‌ها بردگان جنسى بسازند که در هر زمینه مورد استفاده آن‌ها قرار گیرند. جداسازى سیستم دانشگاهى و تفکیک دو جنس گام کثیف‌ترى برداشتن در جهت این هدف است. رؤیاى در دست داشتن افسار انسان‌هاى اخته به آرزوى ذهنى آخوند‌ها تبدیل شده است.

یکى از مردان جمهورى اسلامى را به خاطر مى‌آورم که زمانى هم‌کلاس من بود. او در طى یک سخنرانى دائم تذکر مى‌داد که در سیستم اسلامى ارتباط میان دو مرد مجاز است. البته منظورش از دو مرد رابطه دو همجنس‌گرا نبود، بلکه همین چیزى را که من نوشتم تبلیغ مى‌کرد. یعنى بچه‌بازى. این پدر و مادر‌ها هستند که مى‌توانند داغ این نوع روابط را به دل آخوند‌ها بگذارند. به پسرانتان بیاموزید که اگر معلم‌ها و آخوندهاى مدارسشان قصد سوءاستفاده از آن‌ها را دارند فوراً شما را در جریان بگذارند. این سیستم کثیف ارتباطى چند هزار ساله باید به پایان برسد، و این سیستم به پایان نمى‌رسد مگر اینکه زنان وارد میدان کار در تمامى زمینه‌ها بشوند و کنار مردانشان قرار بگیرند.

در همین زمینه:

مجموعه "با خانم نویسنده" در رادیو زمانه

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

ترانه و مشکلات دوران کودکى

Sun, 19 Aug 2012 22:13:20 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٨٢

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - ترانه یک زن موفق در اجتماع است. او به‌عنوان یک روزنامه‌نگار از شهرت و موفقیت خوبى برخوردار است. اما البته همیشه چنین نبوده است. ترانه سال‌ها از نوعى حالت فلجى ذهنى رنج مى‌برد.

دلیل این مسئله کابوس‌هاى بدى بود که ترانه دچارشان مى‌شد. در این کابوس‌ها اغلب خود را مقابل درى مى‌دید که مطمئن بود باید آن را باز کند. ترانه هر بار که در را باز مى‌کرد در برابر تاریکى قرار مى‌گرفت. تاریکى جلو مى‌آمد و ترانه را در خود مى‌پوشانید. ترانه خیس عرق و وحشت‌زده از خواب برمى‌خاست و براى مدتى قادر به حرکت نبود. بخشى از زندگى ترانه صرف مبارزه با این کابوس‌ها شده بود. او که از نوع انسان‌هاى کوشاست مى‌کوشید خود را از شر این کابوس‌ها نجات دهد. در راستاى همین تلاش و کوشش بود که عاقبت به نزد روانکاو رفت.

نخستین دیدار‌ها با روانکاو چندان موفقیت‌آمیز نبود، اما کم‌کم دریچه امیدى پیدا شد. خواب‌هاى ترانه حالت نوینى پیدا کرد. در خواب‌هاى جدیدش خود را کودکى مى‌دید که در برابر در بسته‌اى ایستاده است و مى‌کوشد آن را باز کند. البته همچنان پشت در بسته با تاریکى برخورد مى‌کرد، اما این‌بار ترس و وحشت کمترى گریبانش را مى‌گرفت. روانکاو به این نتیجه رسیده بود که در کودکى او حادثه یا حوادثى رخ داده که باعث این کابوس‌هاى تلخ مى‌شود.

در گفت‌وگو با روانکاو بود که ترانه ماجراهایى را به‌خاطر آورد. چهره زنى در خاطراتش پیدا شده بود که شباهت زیادى به پرستار دوران کودکى‌اش داشت. ترانه متوجه بود که از این زن بسیار وحشت دارد. بعد ناگهان به یاد آورد که چه بر سر او رفته است. در گفت‌وگو با مادرش به این نتیجه رسید که این زن در حد فاصل دو سالگى تا پنج سالگى‌اش، پرستارش بوده است.

ترانه اکنون زن را به خاطر مى‌آورد. مستخدم خانه را هم به یاد مى‌آورد که بار‌ها این زن را در برابر او بوسیده بود. این حادثه همیشه در آشپزخانه رخ مى‌داد، بعد زن پرستار ترانه را بغل مى‌کرد و به پستوى پشت آشپزخانه مى‌برد که راهى به پاشیر داشت و در آنجا سکویى بود که پرستار ترانه را در آنجا مى‌نشاند و بعد در پستو را مى‌بست. ترانه در تاریکى محض قرار مى‌گرفت و علت آنکه هیچگاه گریه نمى‌کرد تهدید زن پرستار بود که هر بار به او مى‌گفت: «اگر گریه کنى مادر حوضى را خبر مى‌کنم که بیاید ترا بخورد.»

ترانه ساکت و وحشت‌زده در پستوى تاریک مى‌نشست و به صداهاى بیرون گوش مى‌داد. صداى نفس نفس زن و گاهى کلمات گنگى که بعد‌ها ترانه متوجه شد صداى آن زن و یا مستخدم بوده است به گوشش مى‌رسید. ترس ترانه اما به اینجا خاتمه پیدا نمى‌کرد. مستخدم باز به ترانه هشدار مى‌داد که اگر با پدر و مادرش در این‌باره حرف بزند‌‌ همان مادر حوضى کذایى را سراغ همه خواهد فرستاد. پس ترانه ساکت ماند و این سکوت همیشگى شد.

اما ترانه از تاریکى به شدت وحشت داشت. کمتر شبى را به خاطر مى‌آورد که با ترس دست و پنجه نرم نکرده باشد. البته ترانه دختر یکى یک دانه خانواده بود و به شدت مورد علاقه و محبوب پدرش بود. همیشه بهترین اسباب‌بازى‌هاى بچگانه را در اختیار داشت و بهترین لباس‌ها را مى‌پوشید. بعد‌ها که به مدرسه رفت به یکى از بهترین شاگردان تبدیل شد. اما همیشه ترسو بود و از کابوس‌هاى گهگاهى رنج مى‌برد. آیا مى‌شود گفت همین خاطرات دوران کودکى بود که او را به سوى نخستین ازدواجش سوق داد؟

شهرنوش پارسی‌پور: همه ما از دوران کودکى خود رازهایى در ذهن داریم که از آن‌ها حرفى نمى‌زنیم. چه بسا که منشاء گرفتارى‌هاى ما همین رازهاى دوران کودکى باشد؛ رازهایى که روح ما را مى‌خورند و روان‌پریشمان مى‌کنند.

ترانه با مردى ازدواج کرد که ظاهرى بسیار قوى داشت. مردى بود که مى‌شد به او تکیه کرد. اما دخترش که به‌دنیا آمد گرفتارى شروع شد. مرد هر شب دیر آمد و به‌زودى روشن شد با زنان دیگر ارتباط برقرار کرده است. علاوه بر آنکه به قمار هم آلوده بود.

ترانه در بحث با مادر و پدرش همیشه مورد سرزنش آن‌ها قرار مى‌گرفت. گفت‌وگو از این بود که چرا بدون فکر و بدون مطالعه با نخستین خواستگارش ازدواج کرده است. این ازدواج پس از سه سال به جدایى انجامید، اما ترانه بی‌درنگ با مرد دوم ازدواج کرد. شوهر دوم نیز الکلى بود، علاوه بر آنکه اهل کار نیز نبود. نوعى داماد سر خانه بود و گرفتارى‌هاى زیادى براى او درست کرد. این ازدواج نیز پس از مدتى به جدایى منجر شد.

بعد‌ها در گفت‌وگو با روانکاو به این مسئله پرداخته شد که چرا ترانه بدون فکر و تأمل دو بار ازدواج کرده است. هنگامى که منشاء کابوس‌هاى ترانه روشن شد براى روانکاو این پرسش مطرح شد که آیا از ترس نیست که ترانه خود را به آغوش مردانى پرتاب مى‌کند که حامل گرفتارى هاى زیادى هستند؟
شاید از ترس تاریکى خواب‌هایش دچار این توهم بود که باید به طور حتم شوهرى داشته باشد. چون واقعیت این است که پس از چندین جلسه روان درمانى و کشف علت وحشت مدام ترانه، او موفق شد بر ترس خود از تاریکى غلبه کند.

امروز ترانه تنها زندگى مى‌کند، در حالى که از دو ازدواج ناموفقش دو بچه دارد. او با دقت و وسواس بچه‌هایش را بزرگ مى‌کند. هرگز آن‌ها را تنها نمى‌گذارد. اما بى‌آنکه دست خودش باشد دوباره در جست‌وجوى شوهر سوم است.

ترانه به آغوشى نیاز دارد که خود را در آن پنهان کند، و البته پیدا کردن چنین آغوشى پس از دو بار ازدواج کار بسیار سختى‌ست.

جالب‌ترین مسئله این است که او هنوز نیز درباره شکنجه دوران کودکى‌اش با مادر و پدر خود حرفى نزده است. مى گوید نمى‌خواهد آن‌ها را اذیت بکند. به‌خاطر آورده است که چگونه در آن فضاى تاریک و ترسناک در خودش جمع مى‌شده و اغلب چشم‌هایش را مى‌بسته تا تاریکى را نبیند. این به‌راستى مهم است که کودکان دچار تجربه‌هایى مى‌شوند که پدر و مادر‌ها اغلب از آن‌ها چیزى نمى‌دانند. پرستار ترانه با‌‌ همان مستخدم خانه ازدواج کرده بود و دوران شکنجه ترانه به پایان رسیده بود. اخیراً ترانه به‌‌ همان خانه دوران کودکى رفت تا از پستوى ترسناک آن دیدار کند. آن‌ها این خانه را فروخته بودند و ترانه پس از گفت‌وگو با روانکاو به آن خانه رفته بود و از صاحبان جدید آن درخواست کرده بود تا به او اجازه دهند آن مکان را ببیند. آن‌ها با محبت این خواهش را پذیرفته بودند. ترانه وارد آشپزخانه شده بود. مى‌گفت پس از این همه سال باز با نزدیک شدن به پستو قلبش به شدت تپیده بود، اما موفق شده بود از پستو بازدید کند. پستو همچنان تاریک بود، اما ترانه با شهامت تا انتهاى پاشیر پائین رفته بود و مدتى آنجا ایستاده بود. اینک متوجه مى‌شد که راز ازدواج‌هاى شتاب‌زاده‌اش همین پاشیر لعنتى‌ست. احساس وحشت از تاریکى و جست‌وجوى یک آغوش گرم و پناه‌بخش موجب این ازدواج‌هاى پر دردسر شده بود.

جالب است که خود ترانه ‌گاه مجبور شده بچه‌هایش را تنها بگذارد. او البته پس از مرگ پدرش با مادرش زندگى مى‌کند و دو زن مراقب بچه‌ها هستند. اما همیشه ترانه این را مى‌گوید که بچه‌ها رازهاى بى‌شمارى در ذهن خود دارند که از آن‌ها گفت‌وگویى به میان نمى‌آورند. بر این پندارم که همه ما از دوران کودکى خود رازهایى در ذهن داریم که از آن‌ها حرفى نمى‌زنیم. چه بسا که منشاء گرفتارى‌هاى ما همین رازهاى دوران کودکى باشد؛ رازهایى که روح ما را مى‌خورند و روان‌پریشمان مى‌کنند.

در همین زمینه:

برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه

برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه
وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور

مهناز و خاله روسپى‌اش

Sun, 12 Aug 2012 22:25:39 +0000

گزارش زندگى ما - شماره ٨١

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - مهناز را در زندان شناختم. او به عنوان طرفدار یکى از گروه هاى سیاسى دستگیر شده بود. دختر محجوبى بود و از آن دسته از زندانى‌ها که چندان به چشم نمى‌آمد. اغلب تنها براى خودش راه مى‌رفت و از جمع کناره مى‌گرفت.

زمانى رسید که من و یک زندانى دیگر تصمیم گرفتیم مثنوى معنوى بخوانیم. دو روزى از آغاز این حرکت نگذشته بود که مهناز به ما نزدیک شد و خواهش کرد همراه ما کتاب بخواند. این امکان‌پذیر بود، چون تا جمع سه نفره براى کتاب‌خوانى اجازه صادر شده بود. زندانى دیگر که با من کتاب مى‌خواند، دچار ناراحتى عصبى بود و به همین خاطر قرص‌هاى روان‌گردان مصرف مى‌کرد. پس اغلب هنگامى که کتاب مى‌خواندیم، او در حالت چرت زدن بود. در نتیجه من و مهناز به عنوان کتاب‌خوان‌هاى اصلى کار را دنبال مى‌کردیم، و پس از مدت کوتاهى زندانى بیمار عذر خواست و ما را تنها گذاشت.

کار کتاب‌خوانى من و مهناز با موفقیت پیش مى‌رفت و من کم کم از مهناز شناخت به‌دست مى‌آوردم. متوجه مى‌شدم که انسان بسیار محجوب و تنهایى‌ست. همیشه به من مى‌گفت «شما» و هرگز حاضر نشد از خطاب «تو» استفاده کند. به هر حال هنگام خواندن بود که گاهى ما درد دل هم مى‌کردیم، و مهناز زندگى خودش را براى من واگو کرد.

او در یک خانواده کارگر به دنیا آمده بود. پدرش کارگر کارخانه سیگارپیچى بود و مادرش در خانه‌هاى مردم کار مى‌کرد. مهناز اما مجبور بود اغلب به دستور خاله‌اش با او همراه شود. زمان درازى طول کشیده بود تا بفهمد خاله مشغول انجام چه کارى‌ست. زن جوان یک روسپى بود و مهناز را به عنوان پوشش به همراه خود به این طرف و آن طرف مى‌برد. بسیارى مواقع او را به سینما مى‌برد، چون با انتخاب مشترى پیش مى‌آمد که به سینما بروند. آن‌ها در سینما در مقدمات ارتباط خود گیر مى‌کردند. مهناز مى‌گفت که روى صندلى سینما دچار حالت بدى مى‌شده. او متوجه بوده که میان خاله و مرد همراهش ماجراهایى رخ مى‌دهد.

اما بد‌تر از آن زمان‌هایى بوده که به اتفاق خاله و مرد همراهش به خانه‌اى وارد مى‌شدند. خاله او را روى صندلى یا زمین مى‌نشانده و به همراه مرد به اتاق دیگرى مى‌رفته. بچه تنها اغلب از سر و صداى خاله و مرد همراهش متوجه مسائلى مى‌شده است. مهناز مى‌گفت که پوشش خاله‌اش بوده تا مورد توجه پلیس و مأموران دیگر قرار نگیرد. مهناز خجول و ساکت بود و در این عذابى که خاله براى او مقدر کرده بود، خجول‌تر و ساکت‌تر شده بود.

شهرنوش پارسی‌پور: باید این فکر را که روسپى صرفاً یک قربانى‌ست از ذهن بیرون کرد. باید باور کرد که روسپى یک واقعیت عینى جامعه است. مسئله را باید بدون تعصب مورد بررسى قرار داد و به راه حلى رسید.

مهناز تا برسد به سن ده‌سالگى مرتب همراه خاله بوده. او عاقبت روزى از رفتن با او امتناع مى‌کند و به درس و مشقش مى‌چسبد. مهناز چهارده ساله بوده که انقلاب رخ مى‌دهد. خاله براى زمان کوتاهى بى‌بند و بار‌تر هم مى‌شود. اما مهناز از طریق دوستان دبیرستانى جذب گروه سیاسى خود مى‌شود. او که تشنه انجام کارى بوده با علاقمندى در تظاهرات شرکت مى‌کند. روزنامه‌هاى گروهش را مى‌فروشد و عاقبت در سال سرنوشت‌ساز ١٣۶٠ دستگیر مى‌شود. اینک در زندان به مرور زندگى‌اش مى‌پردازد.

ماجراهاى خاله همانند بارى روى دوش او قرار داشت. مهناز احساس مى‌کرد به دلیل اعمال خاله روح و روانش آلوده شده است. او در آخرین بارى که به همراه خاله رفته بود مورد توجه مرد همراه خاله قرار گرفته بود و مرد کوشیده بود بدن او را لمس کند. مهناز با تمام قوا فریاد کشیده بود و مرد وحشت‌زده فاصله گرفته بود. اینک مهناز در به یاد آوردن این ماجرا و ماجراهاى دیگر خاله رنج مى‌برد. احساس کثیفى و تباهى مى‌کرد و از خاله‌اش نفرت داشت. ما بار‌ها در این زمینه با یکدیگر حرف مى‌زدیم. کوشش من این بود که به او نشان بدهم خاله‌اش نیز یک قربانى بوده است. زنى جوان که امکان ازدواج ندارد و فقیر نیز هست و به پول نیازمند است. اما مهناز نظر دیگرى داشت. به نظر او برخى از زنان ذاتاً روسپى بودند. به نظر او خاله‌اش جزو این دسته زنان بود.

او اینک در زندان فرصتى به‌دست آورده بود تا درباره این مسائل بیندیشد. چرا خاله‌اش دائم لباس نو مى‌خرید؟ مگر نمى شد با یک دست لباس زندگى کرد؟ چرا خاله فکر مى‌کرد باید در رستوران خوراک بخورد؟ چرا تجملات را دوست داشت، و اساساً این پرسش براى او مطرح مى‌شد که چرا خاله دائم به مردى نیاز داشت تا به او نزدیک شود؟

این‌ها پرسش هاى مهمى هستند. مى‌دانیم که فحشا یکى از قدیمى‌ترین مشاغل دنیاست. در زمان‌هاى دوردست روسپیان در نظامات مادرتبار از اهمیت برخوردار بودند و براى زندگى حقوقى برابر با بقیه مردم داشتند. شاید این مربوط مى‌شد به زمانى که مردم بیابان‌نشین دسته دسته به روستاها و شهر‌ها حمله مى‌کردند، و روسپیان واسطه‌اى بودند تادختران جوان غیر روسپى سالم و دست‌نخورده بمانند. شاید در عین حال بتوان باور داشت که گروهی از زنان تمایل جنسى قوى‌ترى دارند که باعث انحراف جنسى آن‌ها مى‌شود. شمارى بر این عقیده هستند که مشکلات اقتصادى باعث به‌وجود آمدن روسپى مى‌شود. برخى نیز بر این باورند که مورد تجاوز قرار گرفتن در کودکى عامل روسپى‌گرى‌ست، اما مطالعات دقیق‌تر نشان مى‌دهد که احساس لذت‌جویى نیز یکى از دلایل اصلى کشانده شدن عده‌اى از زنان به سوى فحشاست.

شاید بتوان باور کرد که روسپى نوعى زن است که نمى تواند به یک شوهر قناعت کند، چنان‌که در میان مردان نیز شمارى چندهمسرى هستند. چندهمسرى براى مردان حداقل در جامعه ایران و جوامع مسلمان مشروع شناخته شده، اما قانون در برابر مسئله زنان داراى چند همسر ساکت است. شاید روسپیان آن گروه از زنان باشند که تمایلى به ازدواج سنتى ندارند و نمى‌توانند پایبند یک مرد معین بشوند.

مهناز باور داشت که خاله‌اش به طور فطرى روسپى بوده است. او در عین حال باور داشت که خودش از نوع دخترانى‌ست که از این‌کار نفرت دارند. مهناز هرگز نکوشیده بود دوست پسرى بیابد. چنان خود را وقف اهداف سازمان سیاسى‌اش کرده بود که دیگر هیچ فرصتى براى کار دیگرى باقى نمانده بود. علاوه بر آنکه خاطره خاله و ماجرا‌هایش چنان بر او فشار مى‌آورد که به محور اصلى ذهن او تبدیل شده بود. او نمى‌توانست خاله‌اش را ببخشد و من مى‌کوشیدم در او این حس را بیدار کنم که انسان موظف است در جریان زندگى اغلب از سطح بالاترى به مسائل نگاه کند. خاله چه روسپى فطرى و یا قربانى، محصول نظام اجتماعى بود.

به‌راستى باور کرده‌ام که در تمامى جامعه‌ها روسپى‌گرى اگر تشویق نشود، اما تحمل مى‌شود. همیشه مردانى هستند که تنها سفر مى‌کنند و به شهر‌ها وارد مى‌شوند. جامعه بر اساس مکانیسم پیچیده‌اى عده‌اى از زنان و دختران را به فحشا مى‌کشاند تا این افراد تنها مزاحم آرامش و آسایش مردم نشوند. در همین جمهورى اسلامى که ظاهراً فحشا ممنوع است، اما نظام صیغه تشویق مى‌شود که در شرایطى بسیار نزدیک به نظام روسپى‌گرى‌ست.

شنیده‌ام در همین جمهورى اسلامى خانه‌هایى وجود دارد که زنان صیغه را در آنجا اسکان داده‌اند و خود مقامات دست در کار ایحاد این نظم بوده‌اند. شاید بهتر باشد که اکنون به‌طور جدى درباره مسئله روسپى‌گرى در ایران مطالعه کنیم. البته کتاب‌هایى نوشته شده است که کتاب خانم ستاره فرمانفرمائیان در این زمینه از اهمیت برخوردار است. باید این فکر را که روسپى صرفاً یک قربانى‌ست از ذهن بیرون کرد. باید باور کرد که روسپى یک واقعیت عینى جامعه است. مسئله را باید بدون تعصب مورد بررسى قرار داد و به راه حلى رسید.

در همین زمینه:

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

مهستى، تجاوز دایى

Mon, 30 Jul 2012 06:57:47 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧٩

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - مهستى را نخستین بار در لوس آنجلس دیدم. گفته بودند که به آئین بودا بسیار علاقه دارد. او هفته‌اى چندین بار در کلاس‌هاى یوگا حاضر مى‌شد و با دقت و کوشش فوق‌العاده‌اى یوگا مى‌کرد. علاوه بر آن کوشش داشت سانسکریت بخواند، چون علاقه او به آئین بودا کم‌کم او را متوجه آئین‌هاى دیگر هندى نیز کرده بود، و لازمه دانستن این آئین‌ها دانستن زبان سانسکریت است.

در آن زمانى که او را دیدم از طریق یک خودآموز سانسکریت مى‌آموخت. چندین سال بعد در شمال کالیفرنیا دوباره او را دیدم. این‌بار به طور رسمى مشغول آموختن این زبان بود. مهستى تنها زندگى مى‌کرد و به دلیل علاقه به هند حداقل هر چند سال یک‌بار به این کشور سفر مى‌کرد. بى توجهى او به مردان و عدم علاقه او به داشتن بچه از نکاتى بود که روزى باعث بحث و گفت‌وگوى مفصلى میان ما شد.

او براى من تعریف کرد که بر طبق آنچه که در آئین بودا آموزش مى‌دهند براى دور شدن از رنج باید بر امیال خود غلبه کرد، و رفتار جنسى یکى از جنبه‌هایى‌ست که انسان را به زندگى مادى متصل نگه مى‌دارد. او حتى با تشکیل خانواده نیز مخالف بود. اندکى بعد بود که متوجه شدم ریاضت‌هاى سختى نیز مى‌کشد. او اغلب روزه مى‌گرفت. گیاهخوار بود و لباس‌هاى ساده‌اى مى پوشید. زمانى به من کتابى داد به نام: « The Courage to Heal» که مى‌توانیم آن را به «شهامت شفا یافتن» ترجمه کنیم.

خواندن این کتاب دریچه‌هاى زیادى را به روى من باز کرد. کتاب درباره اذیت و آزار جنسى کودکان است و نشان مى‌دهد که از هر سه دختر یکى و از هر هفت پسر یکى در کودکى مورد لمس جنسى پدر یا پدربزرگ قرار مى‌گیرند. این بسیار وحشتناک بود و همین باعث شد تا من و مهستى وارد بحث درازدامنی در این‌باره بشویم.

خود من در دوران کودکى دچار گرفتارى‌هاى جنسى شده بودم، البته نه خوشبختانه به وسیله پدرم که مرد بسیار شریفى بود. اما مهستى نیز اعتراف کرد که در کودکى بار‌ها مورد تجاوز دایى‌اش قرار گرفته. او پنج ساله بوده که دایى براى نخستین بار به او نزدیک مى‌شود. آن‌ها در آن موقع در تهران زندگى مى‌کردند. دایى او دانشجوى دانشگاه بوده. به دلیل آنکه در خانه آن‌ها زندگى مى‌کرده، و از آنجایى که پدر و مادر مهستى هردو کار مى‌کرده‌اند، اغلب فرصت آن را داشته که با او خلوت کند.

دایى رفتار تند و خشنى نداشته. مرد شوخى بوده و نوازش‌هاى جنسى‌اش را با دادن هدایاى کوچک و بزرگ به بچه توأم مى‌کرده. در عین حال به او تفهیم کرده بوده که این نوع رابطه بسیار طبیعى و معقول است، منتها نباید درباره آن با کسى حرف زد. مهستى تا برسد به سن ده‌سالگى به اندازه یک زن شوهردار از مسائل جنسى اطلاع داشته است.

مهستی با دقت و کوشش فوق‌العاده‌اى یوگا مى‌کرد.

در ده‌سالگى اوست که مهستى ناگهان متوجه مى‌شود بلاى بزرگى به سرش آمده است. در این سال است که دایى براى همیشه به آمریکا مهاجرت مى‌کند. مهستى مى‌ماند و خاطره یک رابطه درازمدت با او. او به عنوان یک بچه در مدرسه همیشه ساکت بوده است. دایى با دقت به او آموخته بوده که هرگز و هرگز نباید در این‌باره با کسى حرف بزند. چنین به‌نظر مى‌رسد که مهستى ذاتاً دختر ساکتى بوده، بنابر این هرگز کسى متوجه نمى‌شود چه بر سر او رفته است.

او مى‌گفت مشکل‌ترین بخش این خاطرات این بوده که در تمام آن سال‌ها فکر مى‌کرده که این رابطه درستى‌ست. کم‌کم بحث و گفت‌وگو با بچه‌هاى دیگر او را متوجه مى‌کند که زندگى او نه «طبیعى»، بلکه کاملاً غیر طبیعى بوده است. اما همچنان سکوت خود را حفظ مى‌کند. اکنون دوستان او در سنین نوجوانى از بکارت حرف مى‌زده‌اند، پدیده‌اى که مهستى فاقد آن بوده. کم کم دوستان مهستى یک به یک ازدواج مى‌کنند، اما او هرگز به خودش اجازه نمى‌دهد که به خواستگارى بله بگوید.

مهستى مى‌گفت براى سال‌ها نسبت به دایى‌اش حالت یک همسر را داشته. حتى پس از رفتن دایى، او در ذهن خود همواره این شوهر پنهانى را حس مى‌کرده است. اکنون در سن نوزده‌سالگى مهستى مانده است و خاطرات یک رابطه نامشروع با مردى که هرگز نمى‌توانسته شوهر او باشد. از سوى دیگر به دلیل تجربیات جنسى اغلب دچار این احساس بوده که به یک مرد نیاز دارد. این حالت در او بسیار پیش از وقت بیدار شده بوده. اما در اینجا نیز او به خودش اجازه ایجاد هیچ نوع رابطه‌اى را نمى‌داده. همیشه دچار حالت پنهان‌کارى بوده و اندک اندک به این عادت مى‌کند که با خودش خلوت کند.

احساس دیگرى که او را عذاب مى‌داده نفرت شدید از دایى بوده است. تا هنگامى که دایى در ایران بوده مهستى از او نفرت نداشته، اما همراه با بزرگ شدن و تنها ماندن، این نفرت نیز روان او را زیر سیطره خود گرفته بوده.

بعد‌ها دایى با همسر آمریکایى‌اش به تهران باز مى‌گردد. اکنون دیگر به او توجهى نداشته و حتى به روى خود نمى‌آورده که کودکى و جوانى او را نابود کرده است. مهستى بار‌ها تا مرز خودکشى پیش مى‌رود. مشکل او این بوده که نسبت به محیط اطرافش بسیار احساس بیگانگى مى‌کرده. رازهاى دوران دایى همانند کوهى روى دوش او سنگینى مى‌کرده. مهستى دائماً رنج مى‌برده.

توصیه آموزگار خوبى که بچه‌ها را به درس خواندن تشویق کرده بوده باعث مى‌شود که او حتى در بد‌ترین حالات زندگى درس بخواند و براى ادامه تحصیل به آمریکا برود.

او در بیست‌سالگى از کشور خارج مى‌شود. یک چمدان به همراه دارد و یک جلد کتاب درباره بودا. نظام تربیتى اسلامى این فرصت را که برود راهبه شود از او گرفته بوده است. او بار‌ها وسوسه مى‌شود که مسیحى شده و راهبه شود، تنها با این رؤیا که در مقابل یک پدر روحانى درباره گرفتارى‌هاى جنسى دوران کودکى‌اش اعتراف کند. اما در‌‌ همان ایام به طور اتفاقى درباره آزار جنسى کودکان از طریق پدرهاى روحانى مطلبى مى‌خواند و همین باعث مى‌شود که با تمام قوا از مسیحیت فاصله بگیرد.

با رشد زبان انگلیسى راهى کتاب‌فروشى‌ها مى‌شود و چون کتابى که درباره بودا خوانده است بر او تأثیر زیادى داشته، کتاب‌هاى زیادى در این مورد مى‌خرد و مى‌خواند. راه هند را پیدا مى‌کند و در آنجا متوجه مى‌شود که آئین بودا نفوذ چندانى در هند ندارد، اما البته متون بودایى به زبان سانسکریت نوشته شده‌اند. پس مرتب کتاب مى‌خواند و به‌طور پراکنده سانسکریت مى‌آموزد.

مهستى مى‌گفت هنوز هم جرئت نکرده است درباره مشکلش با یک شخصیت روحانى حرف بزند، اما خودش کم کم مى‌آموزد تا با دختران و زنانى که خاطرات ناراحت‌کننده جنسى از دوران کودکىشان دارند طرح دوستى بریزد. کم‌کم به طور غیر رسمى یک آموزشگاه روانى درست مى‌کند. یعنى هفته اى دو بار با انسان‌هایی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند، جلسه برگزار مى‌کند.

آداب این انجمن همه ابتکارى‌ست و از هیچ سمت و سوى علمى جهت نمى‌گیرد. وقت افراد صرف آموختن آئین بودا مى‌شود. و هدف آن‌ها دور شدن از رنج مدام است. مهستى مى کوشد به نیروانا برسد. او باور دارد که زندگى‌اش سوخته است. بچه‌ها را دوست مى‌دارد، اما هرگز جرئت نکرده است بچه‌اى به دنیا بیاورد. به نظر او همه بچه‌ها در معرض اذیت و آزار جنسى هستند و او حاضر نیست با به دنیا آوردن بچه‌اى او را در سراشیب گرفتارى بیندازد.

مهستى در ایجاد کلاس هاى آموزشى‌اش موفقیت چندانى ندارد، علتش شاید این باشد که همه را به دور شدن از لذت‌هاى جسمانى تشویق مى‌کند. مى توان باور داشت که او موجود بسیار تنهایى‌ست.

در همین زمینه:

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

عیسى و دخترش عصمت

Mon, 23 Jul 2012 07:35:10 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧٨

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور –در برنامه هفته پیش گفتم که عیسى مرد خودساخته‌اى بود. او که محصول یک عشق پنهان بود در کودکى به روستائیان سپرده شد و در ده پرورش یافت. بعد‌ها موفق شد کارخانه‌هاى متعددى بسازد، سپس سرمایه خود را متوجه کشت صنعتى کرد و تمامى کارخانه‌هاى خود را فروخت تا درآمد آن‌ها را صرف توسعه کشاورزى بکند. اما تلاش او مصادف شد با اصلاحات ارضى و عیسى به خاک سیاه نشست.

پیش از آن در هنگامى که مرد ثروتمندى بود خانه کاخ‌مانندى ساخت. در همسایگى او مردى نانوا زندگى مى‌کرد که هرچه عیسى پافشارى کرد تا خانه‌اش را بفروشد تا او بتواند آن را به خانه‌اش اضافه کند، مقاومت کرد و نفروخت. عیسى که از دست مرد بسیار خشمگین بود، اما خانه‌اش را طورى ساخت تا پنجره‌هاى خانه مرد نانوا کور شود و دیگر آفتابگیر نباشد.

یک روز سر سفره ناهار گفته بود دیدید چطورى آفتابش را گرفتم. اینک اما از حقایق تلخ زندگى اینکه عیساى مقروض که زندگى‌اش به باد رفته بود از دست طلبکار‌ها به فرانسه گریخت و مقیم پاریس شد. بر اساس گفته دخترش او در فرانسه هرگز موفق نشد در خانه‌اى زندگى کند که آفتابى باشد. خانه‌هاى او همیشه در جهت شمال قرار داشت.

البته عیسى مرد شرورى نبود، بدجنس هم نبود، اما یک کار بد کرد و پاسخش را اندکى بعد دریافت کرد. عصمت، دخترش که با پسر عمویش ازدواج کرده بود در دومین بارى که باردار شد یک پسر عقب‌مانده به دنیا آورد. شاخه کوچکى از این خانواده عقب‌مانده بودند که پسرک به آن‌ها رفت. اندکى پس از به دنیا آمدن این پسر بود که عیسى با بدبیارى روبرو شد. اینک خانواده‌اى که در ناز و نعمت زندگى مى‌کردند، دچار عسرت و تنگدستى شدند. عصمت که همیشه تجسم زن خوب و آرمانى بود، این‌بار نیز به قالب مادر دلسوزى درآمد که از بچه عقب‌مانده خود نگه‌دارى مى کند. واقعیت آن است که درجه عقب‌ماندگى پسرک از عمه‌اش شدید‌تر بود. عمه حرف مى‌زد و مى‌توانست کارهاى کوچکى را به انجام برساند، اما کوشان، پسر عصمت قادر به حرف زدن نبود. در آغاز تولد او خانواده از راز عقب‌ماندگى‌اش بى‌اطلاع بود. اما با گذشت زمان روشن شد که پسرک طبیعى نیست. او به جاى آنکه همانند بچه‌ها سینه‌خیز یا روى چهار دست و پا حرکت کند، روى زمین مى‌غلتید. با تأخیر زیاد راه افتاد و هرگز زبان باز نکرد. عصمت که زن مثبت و فعالى بود به فکر درمان پسر افتاد. او را با خود به سفرهاى متعددى به اروپا برد و کوشید راه حلى بیابد. کار حتى به جایى رسید که به این فکر کرد که آیا مى‌شود مغز بچه را با مغز یک موجود فعال عوض کند. او سالیان سال امید خود را از دست نداد. به شدت در تربیت بچه خود کوشا بود. هرگز هیچ‌کس ندید که روى لباس بچه لک یا کثافتى باشد. هرگز صورت یا دستش کثیف نبود و کم کم موفق شد به او آداب خوردن را بیاموزد. این تنها کارى بود که بچه مى‌توانست انجام بدهد. در باقى اوقات رادیویى به‌دست داشت و با دقت به آن گوش مى‌داد. رادیو در حقیقت پناهگاه بچه عقب‌مانده بود و هرگاه رادیو را از او مى‌گرفتند، حالت پریشان‌احوال‌ترى پیدا مى‌کرد.

همیشه فکر مى‌کند اگر بمیرد چه بر سر این پسر خواهد آمد.

در این ایام با سقوط مالى عیسى، خانواده در جاده سراشیب افتاد. اینک تمام امید عصمت به کار شوهرش بود. با شروع انقلاب اسلامى اوضاع بسیار بد‌تر از بد شد. عیسى با این امید که شاید املاکش را پس بگیرد به ایران آمد. تلاش مختصرى کرده بود تا حداقل بخشى از زمین‌هایش را پس بگیرد که روزى حادثه در خانه آن‌ها را زد. سه مرد به در خانه عیسى آمده بودند تا او را ببینند. این سه مرد لباس روستایى به تن داشتند. عیسى به این تصور که پیامى از روستا براى او آورده‌اند به مقابل در رفت. سه مرد بى‌سر و صدا به جان او افتادند و تا مى‌خورد کتکش زدند. اینان کسانى بودند که زمین‌هاى او را مصادره کرده بودند و خبر داشتند که دارد اقداماتى برای پس گرفتن زمین‌هایش مى‌کند. در این جریان عیسى به زحمت جان سالم به‌در برد و خونین و مالین روى زمین افتاد. هفته بعد به پاریس پرواز کرد و در‌‌ همان شهر بود که زندگى‌اش به پایان رسید.

اینک عصمت به عنوان فرزند بزرگ خانواده به محور اصلى تبدیل شد. او که به دلیل وجود فرزند عقب‌مانده‌اش امکان بیرون رفتن از خانه را نداشت، اغلب میهمانى برپا مى‌کرد و خویشان و دوستان را دعوت مى‌گرفت. این تنها تفریح این زن بود که بسیار هم برایش گران تمام مى‌شد و زحمت زیادى داشت. اما از این‌کار لذت مى برد. اما با آغاز انقلاب اسلامى این تفریح نیز به پایان رسید. شوهر عصمت کار خود را از دست داد و خانواده به‌راستى به خاک سیاه نشست. شوهر در طى سال‌ها و به پشتوانه کارى که داشت از مردم پول قرض مى‌گرفت و به آن‌ها سود مى‌داد. اینک اما دیگر نه تنها امکان قرض گرفتن وجود نداشت، بلکه باید قرض‌هاى پیشین نیز پرداخت مى‌شد. چنین بود که خانه قدیمى و زیباى آن‌ها به فروش رفت و تمام پول آن صرف پرداخت قرض‌ها شد. عصمت به‌راستى با سیلى صورت خود را سرخ نگه مى‌داشت. گاهى دریچه امیدى باز مى‌شد و بی‌درنگ بسته مى‌شد.

هنگامى که پدر عصمت در فرانسه از دنیا رفت دنیاى عصمت نیز در هم فروریخت. مرگ پدر مغاکى بود که با هیچ چیز نمى‌شد آن را پر کرد. این مرگ نشانه پایان یک عصر براى خانواده او بود. عصمت ناگهان به فکر افتاد که بکوشد اموال غیر منقول خانواده در آذربایجان را پس بگیرد. او به همراه پسرش از اداره‌اى به اداره‌اى مى‌رفت و مى‌کوشید ثابت کند که پدرش این زمین‌ها را خریده بوده و روى آن‌ها کشت صنعتى انجام داده است. جالب است که در این رفت و آمد‌ها پسر عقب‌مانده‌اش به یکى از اهرم‌هاى موفقیت او تبدیل شده بود. البته عصمت مجبور بود پسر را به همراه ببرد چون کسى براى نگه‌دارى از او وجود نداشت. اما در عمل مردم از دیدن زنى که مردى عقب‌مانده را دنبال خود مى‌کشد، دچار احساس احترام زیادى مى‌شدند. تلاش‌هاى عصمت عاقبت به ثمر رسید. دولت اجازه تصرف این زمین‌ها را به خانواده داد، اما حالا مشکل این بود که چه کسى برود و این زمین‌ها را دوباره تصرف کند. یک عیساى نوین و با انرژى لازم بود که دست به چنین کارى بزند. این داستان کم و بیش شبیه داستان زندگى مالک اصلى شهر سانفرانسیسکوست که پس از کشف طلا در منطقه کالیفرنیا مورد هجوم مردم قرار گرفت و املاک او تصرف شد. این مرد سال‌ها و سال‌ها در اداره‌هاى مختلفى که در همین شهر سانفرانسیسکو ساخته شده بود دوید تا عاقبت پس از سال‌ها موفق شد حکم تخلیه شهر را بگیرد. اکنون اما او به نیرویى نیاز داشت که این جمعیت را از شهر بیرون کند. مالک سانفرانسیسکو ظاهراً روى‌‌ همان پله‌هاى کاخ دادگسترى سانفرانسیسکو از دنیا رفت.

عصمت البته هشیار‌تر از این مرد بود. او بسیار عاقلانه درک کرد که امکان تصرف دوباره این زمین‌ها وجود ندارد. اما هنوز هم در میان سخنانش این نکته امیدوارکننده به چشم مى‌خورد که ما بالاخره زمین‌هاى خود را پس خواهیم گرفت. در حقیقت شباهتى میان عصمت و پدرش عیسى وجود دارد. هر دوى آن‌ها داراى اراده آهنین بودند. یکى در عالم مردانه موفق شده بود از پائین‌ترین جا به بالا‌ترین جا برسد و دیگرى با پاى‌زنى و مداومت و کار شبانه‌روزى یک نقطه اتکا براى تمام خانواده به‌وجود آورد. هرگز هم دیده نشد که از بخت بد خود بنالد. پسر عقب‌مانده او اینک مرد مسنى‌ست که مادر با نگرانى او را نگاه مى‌کند. همیشه فکر مى‌کند اگر بمیرد چه بر سر این پسر خواهد آمد.

شهرنوش‌پارسی‌پور در زمانه:

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

عصمت و عقب‌ماندگى

Sun, 15 Jul 2012 23:30:12 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧٧

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - پدر عصمت مرتجع نبود، اما براى خودش عقایدى داشت. مثلاً به نظر او شش کلاس سواد براى دختر کافى بود. استدلال مى‌کرد که مگر بنا نیست او بتواند بخواند و بنویسد؟ خوب شش کلاس کافى‌ست. خود من فقط چهار کلاس سواد دارم و این همه هم موفق هستم.

البته راست مى‌گفت. او با سواد اندکى کارش را آغاز کرده بود؛ از کوره‌هاى آجرپزى. اوستاى کار شده بود و بعد چند کوره خریده بود. ابتکار کوچکى او را ثروتمند کرد. روزى از ملاتى که به داخل کوره ریخته شد چند دانه آجر رنگ به رنگ به‌دست آمد که بسیار زیبا بودند. او این‌کار را ادامه داد و به‌زودى آجرهاى رنگ به رنگ او به مصالح اصلى بناى خانه‌هاى تهران تبدیل شد.

پدر عصمت همیشه پیش خودش فکر مى کرد یک پا حرامزاده است. در حقیقت او محصول یک عشق ممنوع بود. حاکم شهر کوچکى در خراسان غربى به زن جوان بیوه‌اى دل بسته بود. اما بیوه پسر بسیار بدخلقى داشت که در سن هیجده‌سالگى همانند قمر وزیر از مادرش مراقبت مى‌کرد. بیوه که پسرش را در چهارده‌سالگى به‌دنیا آورده بود، حالا در سن سى و دوسالگى در اوج طراوت و زیبایى بود. حاکم موفق شده بود بیوه را تصاحب کند. او را صیغه کرده بود و این رابطه زمان کوتاهى به درازا کشیده بود. محصول این رابطه عیسى، پدر عصمت بود. نام عیسى را خود حاکم بر پسر نهاده بود، چون زمانى با میسیونرهاى مذهبى مسیحى مراوده کرده بود و تا حدى دل در گرو عقاید آن‌ها داشت. به مادر عیسى گفته بود اگر بچه پسر شد نامش را عیسى بگذارد. اما مادر عیسى که موفق شده بود ۹ ماه باردارى‌اش را از چشم پسر پنهان کند، موفق شده بود عیسى را از‌‌ همان بدو تولد به یک خانواده روستایى در کوهپایه‌هاى قزوین بسپرد. او که در اصل تهرانى بود و در جریان یک سفر خانوادگى دل به حاکم باخته بود، براى مدتى رابطه‌اش را با او حفظ کرد و بعد دیگر چشمان تیزبین پسر با دقت بیشترى متوجه مادر شد.

کمى عجیب به‌نظر مى‌رسد که زنى بتواند ۹ ماه باردارى‌اش را از چشم پسرش پنهان کند. اما اگر پسر اهل زندگى در حرم نباشد و در عین حال آنقدر بدخلق باشد که همه مستخدمان از ترس جرأت نکنند با او حرف بزنند، این‌کار امکان‌پذیر است.

این مرد عاقبت نیز جانش را بر سر بدخُلقى‌اش گذاشت. زمانى، در سنین میان‌سالى دچار بیمارى قند شد. پزشک دستور داد که از ادرار او آزمایش به عمل بیاید. آقاى بدخلق ادرارش را در شیشه کرد و به‌دست مستخدم داد تا به آزمایشگاه ببرد. مستخدم در راه شیشه را شکست، و هرچه فکر کرد دید جرأت نمى‌کند حقیقت را به آقا بگوید. پس خودش در شیشه‌اى ادرار کرد و آن را به آزمایشگاه سپرد. جواب آزمایش فوق‌العاده بود. آقا در ‌‌نهایت سلامت قرار داشت. زمان قدیم بود و مثل حالا نبود که هر روز آزمایش کنند. آقا پس آنقدر با چاى قند خورد تا عاقبت جانش را از دست داد. اما فعلاً با این صحنه فاصله زیادى داریم.

عیسى دور از پدر و مادر، و در آغوش زنى روستایى بزرگ شد.

عیسى دور از پدر و مادر و در آغوش زنى روستایى بزرگ شد. بعد‌ها همین خانواده روستایى را به عنوان خانواده خود مى‌شناخت. او در سن هشت‌سالگى شاهد صحنه دردناک عجیبى شد. بچه‌اى در روستا به‌دنیا آمده بود که در هنگام دندان در آوردنش مردم متوجه شدند که نخست دندان فک بالا رشد کرده. بر طبق قاعده به طور معمول دندان پائین نخست نیش مى‌زند. اهل ده مشورت کردند و به این نتیجه رسیدند که این‌کار خدا نیست و کار شیطان است. پس بچه بیچاره را‌‌ همان‌طور زنده در چادر شبى پیچیدند و از بالاى بلندى به پائین پرتاب کردند. البته بچه مُرد و ده از شر دخالت شیطان رهایى یافت. روشن است که عیساى بچه‌سال از این صحنه درس عبرت گرفت. او در عین حال تفاوت اساسى با بچه هاى ده داشت. مادر خوانده‌اش به او گفته بود که فرزند یک حاکم و یک زن شهرنشین است. از سوى دیگر نمایندگانى مرتب از شهر به روستا مى‌رفتند و به عیسى سر مى‌زدند و به خانواده روستایى او پول مى‌دادند. چنین شد که عیسی در چهارده‌سالگى‌ کفش و کلاه کرد و راهى شهر شد. او از وجود برادر بدخلقش اطلاع داشت و مى‌دانست که مادرش در عاقبت کار به همسرى حاکم در آمده و براى مدت کوتاهى با او زندگى کرده و برادر از این جریان مطلع بوده است. پس عیسى به شهر که رسید پرسان پرسان سراغ دفتر روزنامه برادرش را گرفت. برادر بدخلق عیسى روزنامه‌اى چاپ مى‌کرد و آدم مشهورى بود. عیساى نوجوان خود را به او معرفى کرد و آنقدر مهارت به خرج داد که برادر بر خلاف عادت، او را با خوش‌رویى پذیرفت.

موقعیت عیسى یک‌شبه تغییر کرد. اکنون او شهرنشین و در رابطه با خانواده محترمى بود، اما از آنجایى که در ده در کار گل آجر خام درست مى‌کرد، اینک در شهر نیز به این کار روى آورد. عیسى ابتکارات دیگرى نیز کرد و به نخستین کسى تبدیل شد که ماشین‌هاى ویژه شیرینى‌پزى را وارد کشور کرد. او موفق شد یکى از بزرگ‌ترین خانه‌هاى تهران را بسازد، همچنین با یک خانواده بسیار قدیمى وصلت کرد و فرزندانش یکى پس از دیگرى به دنیا آمدند. عصمت نخستین فرزند بود. دخترى بسیار زیبا. اینک عیسى با خانواده پدرى‌اش نیز مراوده داشت و برادر‌زاده‌اش را بسیار دوست مى داشت. پس هنگامى که دختر به دنیا آمد ناف او را براى برادرزاده‌اش برید. سال‌ها پس از به دنیا آمدن عصمت روشن شد که عمه عصمت دچار عقب‌ماندگى ذهنى‌ست. بر طبق روال زندگى قدیم دختر را به شوهر داده بودند تا بلکه عقب‌ماندگى‌اش جبران شود، اما نتیجه این ازدواج غلط، به دنیا آمدن سه عقب‌مانده دیگر بود. بچه چهارم این زن عقب‌مانده دختر هشیارى بود که بعد‌ها تمام تلاش خود را متوجه نگهدارى از عقب‌ماندگان کرد و هرگز ازدواج نکرد.

البته این حوادث آرام و به کندى رخ مى‌داد. عصمت را در سن پانزده‌سالگى به عقد پسرعمویش درآوردند. عصمت پسرعمو را دوست داشت و از کودکى عادت کرده بود خود را همسر او بداند. او که بر طبق فلسفه پدر فقط تا کلاس ششم درس خوانده بود، در عین حال یکى از شیک‌پوش‌ترین دختران شهر بود، چون عیسى باور داشت که زنان باید بتوانند در جامعه و در محافل زنان بدرخشند و به این ترتیب موقعیت خود را تثبیت کنند. او دختران بعدى‌اش را پس از پایان کلاس ششم ابتدائى به سوئیس فرستاد تا زبان فرانسه و آداب معاشرت اروپایى را در حد معقول بیاموزند و بتوانند شوهران پولدارى نصیب خود کنند.

عیسى اما اشتباه عجیبى مرتکب شد. او که در روستا بزرگ شده بود و با زندگى روستایى اخت بود چندین ده را در آذربایجان خرید و تصمیم گرفت روستاهاى صنعتى درست کند. او در جریان این تغییر عظیم در زندگى یک به یک کارخانه‌هایش را فروخت و درآمد حاصله را در روستا‌ها ریخت. دریاچه‌اى مصنوعى درست کرد و تخم ماهى قزل‌آلا را پرورش داد. روستا‌ها را مکانیزه کرد و تمام توان زندگى شهرى خود را صرف روستا کرد. اما در همین زمان ناگهان از طرف شاه انقلاب سفید اعلام شد و زمین‌هاى روستایى اربابان میان روستائیان تقسیم شد. عیسى یک‌شبه به خاک سیاه نشست. او نه تنها کارخانه‌هاى خود را فروخته و خرج روستا کرده بود، بلکه مقدار زیادى قرض بالا آورده بود. بدین ترتیب او که به عنوان یک میلیونر بار‌ها مصاحبه کرده بود و به جوان‌ها راه‌هاى موفقیت را نشان مى‌داد، به مرد زمین‌خورده‌اى تبدیل شد که طلب‌کاران دربه‌در دنبال او بودند.

او زمانى در هنگام ساختن خانه خود کوشیده بود خانه نانوائى را که در همسایگى‌اش بود بخرد و در خانه‌اش بیندازد. نانوا با تمام قوا از فروختن خانه‌اش امتناع کرده بود...
شرح این ماجرا در برنامه بعدی مى‌آید.

شهرنوش‌پارسی‌پور در زمانه:

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

امیر و ناهنجارى روانى

Sun, 08 Jul 2012 21:24:00 +0000

گزارش زندگى ما، شماره ٧۶

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - امیر کودکى سختى داشت. پدرش مردى بود بسیار بدخلق و آن چنان بدخلق بود که عاقبت همسرش از او طلاق گرفت. این حادثه در سال ١٣٢١ بسیار عجیب بود. در فاصله ۹ سال زناشویى سه پسر و یک دختر به دنیا آمده بودند، با این حال زن دیگر نتوانسته بود مرد بد خلق را تحمل کند و خودش را نجات داده بود.

پدر اجازه نداده بود که زن، بچه‌ها را ببرد و مشکل مرد این بود که دیوانه‌وار زنش را دوست مى‌داشت. او با تکیه بر ترفندهایى مى‌کوشید زن را به سوى خود بازگرداند. یکى از کارهاى او این بود که پسرش، امیر را وادار مى‌کرد تا براى مادرش نامه‌هاى سرزنش‌آمیزى بنویسد. از آنجایى که پسر هشت ساله قادر نبود نامه به معنى واقعى کلمه بنویسد، پدر نامه‌ها را به پسر دیکته مى‌کرد.

امیر مى‌گفت پدر او را مى‌نشانده و نامه خود را به او دیکته مى‌کرده. روشن است که نامه نثر بسیار سنگین و غیر کودکانه‌اى پیدا مى کرده. سپس نامه را به‌دست امیر مى‌داده و او را تا سر کوچه همسر سابقش همراهى مى‌کرده. امیر مجبور بوده برود در بزند و نامه‌اش را به مادر بدهد. اما مادر مصمم بوده که هرگز به سوى این مرد بدخلق بازگشت نکند.

اما شاید نوشتن همین نامه‌هاى سنگین و بزرگ‌سالانه بود که امیر را عاشق مطالعه در باب فلسفه کرد. او دچار کشف چگونگى و چرایى هستى شد، و در مسیر مطالعات بسیار جدى‌اش به اگزیستانسیالیست‌ها رسید. کم‌کم کتابخانه بسیار بزرگى فراهم آورد. او کتاب‌هایش را مى‌خواند و کتاب‌ها جنبه دکور نداشتند.

پدرش او را وادار کرد تا در‌‌ همان اداره‌اى که کار مى کرد کارى براى خودش دست و پا کند، و چون امیر درس مى‌خواند و به دانشگاه رفت رشد قابل تأملى کرد. حالا بسیار تنها بود. پدر را در دل تحقیر مى‌کرد و چون تحمل او را نداشت خانه‌اى براى خودش اجاره کرد.

لادن ناگهان در پیشانى امیر طرح یک جغد را دید. شاید این نور اتاق بود که از زاویه‌اى روى پیشانى امیر افتاده بود که این جغد را نشان مى‌داد.

امیر زندگى‌اش را بدون مادر گذرانده بود. پدرش معاشرت با مادر را به‌کلى ممنوع کرده بوده و بچه‌ها در جوار پدر زندگى مى‌کردند. بعد هم مرد با زن فقیرى ازدواج کرده بود تا در جریان پیدا کردن سه بچه دیگر از بچه‌هایش سرپرستى کند. امیر همانند شاه اُدیپ از پدرش متنفر بود، و به‌‌ همان ترتیب به مادرش علاقه ویژه‌اى داشت. از آنجایى که مادر محور اصلى ذهنش بود ازدواج بى‌معنایى کرد. او با زنى ازدواج کرد که هیچ علاقه‌اى به او نداشت. زن، یکى از همکاران او بود. امیر فقط ازدواج کرده بود تا ازدواج کند، و آن‌ها صاحب پسرى شدند. اما در جریان یک ملاقات با خویشاوند دورى، امیر ناگهان عاشق یک دختر جوان به نام لادن شد که به مادرش شبیه بود. لادن کتابخوان بود و امیر که به ادبیات اگزیستانسیالیست‌ها علاقه داشت و سیمون دو بوار را مى شناخت، ناگهان دچار این احساس شد که از دختر یک سیمون دو بوار بسازد. بدین ترتیب عشقى غیر عادى شعله کشید. او لادن را به دلایل زیادى از خود مى ترساند. نشریات زیادى را براى دختر آبونه شده بود و مرتب براى او کتاب مى فرستاد. لادن اما از اینکه او ازدواج کرده بود دچار ترس بود. از نوع دخترهایى نبود که زندگى مردم را به هم مى‌ریزند. امیر به او گفته بود از لحظه‌اى که او را دیده است مصمم است تا زنش را طلاق بدهد. حالا چه دختر با او ازدواج کند و چه نکند. دختر جوان بسیار وحشت‌زده بود. یک بار در نشستى موفق شده بود زن و پسر امیر را ببیند. در زن هیچ ایرادى پیدا نکرده بود. متوجه نمى‌شد که چرا مرد باید همسرش را طلاق بدهد.

امیر اما بدبینى و شک را از پدرش به ارث برده بود. هنگامى که لادن به او گفت هیجده سال و پنج ماه دارد امیر گفت دروغ مى‌گویى. وقتى لادن گفت یک سال در درس عقب افتاده و حالا در کلاس پنجم دبیرستان درس مى‌خواند گفت دروغ مى‌گویى. هنگامى که لادن به او گفت چون همسر دارد نمى تواند با او ازدواج کند گفت دروغ مى‌گویى، حتماً مردى در زندگى‌ات پیدا شده. و چون دچار این توهم بود که مردى در زندگى دختر پیدا شده با زن دیگرى دوست شد تا نشان بدهد بسیار قادر است و هر کارى دلش بخواهد مى‌تواند انجام بدهد. اما در‌‌ همان حال دائم به دنبال دختر بود. به او گفته بود که او را همانند سیمون دو بوار دوست مى دارد، و البته در ذهنش خود را با ژان پل سار‌تر، شریک زندگى سیمون دو بوار مقایسه مى‌کرد. این عشق عجیب را مى‌توان به یک رابطه کاملاً ایرانى تشبیه کرد که گرده‌اى فرانسوى بر آن پاشیده باشند.

به لادن گفت که مى‌داند امیر به‌راستى او را دوست دارد. پس از او درخواست کرد تا برود و به امیر بگوید به دلیل عشقى که به او، به لادن داشته، همسرش را ترک نکند.

در این میانه زن امیر که بسیار از دست او رنج مى‌برد طلاق گرفت، اما امیر بچه را به او نداد، و عجیب اینکه خود او از دورى مادر بسیار رنج برده بود، اما بچه را از مادر جدا کرد. شاید بتوان گفت که امیر از نوعى بیمارى خفیف روحى رنج مى‌برد. دوست جدید امیر تصمیم جدى گرفته بود که به همسرى امیر درآید. او به خوبى اطلاع داشت که امیر عاشق لادن است، اما دچار این توهم بود که اگر با امیر ازدواج کند مرد به مرور این عشق را فراموش خواهد کرد. البته متوجه نبود که لادن در ذهن امیر جانشین مادرش شده. او متوجه نبود که رابطه عشق و نفرت امیر با لادن در تمامى دوران کودکى امیر ریشه دارد. دوست تازه امیر، لادن را در یک میهمانى دیده بود و متوجه شده بود او دختر بسیار ساده‌اى ست. مثلاً همین که لادن امیر را با این زن دیده بود به این نتیجه رسیده بود که باید خود را کنار بکشد تا سد راه زندگى این مرد و زن نشود. این در حالى بود که امیر فقط مى‌خواست ثابت کند اگر بخواهد و اراده کند مى‌تواند دوست جدیدى بگیرد. لادن که کم‌کم متوجه عدم تعادل روحى امیر شده بود اصرارى در حفظ او نداشت. او که در شهرستان زندگى مى‌کرد دائم در کنار امیر نبود و واقعیت آنکه هیچ‌گاه عاشق امیر نبود. این عشق یک طرفه رشد کرده بود و مسیر پر پیچ و خمى را طى کرده بود. لادن که به تازگى در اداره‌اى استخدام شده بود با یکى از کارمندان دوست شد و این دوستى کم کم جنبه جدى پیدا کرد و آن‌ها تصمیم به ازدواج گرفتند. هنگامى که خبر به امیر رسید، براى اینکه به لادن ثابت کند برایش اهمیتى ندارد با‌‌ همان دوست جدیدش ازدواج کرد تا دوباره دچار شر یک زندگى بدون عشق بشود. اینک اما راه جدیدى براى مهار کردن خود پیدا کرده بود: الکل. او هر شب و بى‌دریغ مشروب الکلى مى‌خورد. ذهنش به طور دائم در جست‌وجوى راهى بود تا خود را از شر این ازدواج جدید برهاند. او در حقیقت بیشتر از هر چیز نیاز داشت مدتى با مادرش زندگى کند، اما بدبختانه دیگر دیر شده بود.

روزى همسر تازه امیر به دیدار لادن رفت و درخواست عجیبى کرد. روشن شد که مدتى‌ست امیر با زن جدیدى آشنا شده و ممکن است او را هم طلاق بدهد. به لادن گفت که مى‌داند امیر به‌راستى او را دوست دارد. پس از او درخواست کرد تا برود و به امیر بگوید به دلیل عشقى که به او، به لادن داشته، همسرش را ترک نکند. لادن البته به دیدار امیر نرفت چون این‌کار را بیهوده مى‌دانست. اما سال‌ها بعد که امیر این زن را هم طلاق داده بود لادن را در برابر سینمایى ملاقات کرد. لادن هم از شوهرش جدا شده بود. امیر براى او گفت که پدرش در سن هفتاد سالگى خودکشى کرده است. خودکشى پدر در امیر تحول درونى عمیقى را باعث شده بود. اما حالا باور داشت که از ناراحتى عصبى رنج مى‌برد. مدتى بود که داشت قرص هاى روان‌گردان مصرف مى کرد. لادن و امیر روبروى هم در اتاق امیر نشسته بودند و لادن ناگهان در پیشانى امیر طرح یک جغد را دید. شاید این نور اتاق بود که از زاویه‌اى روى پیشانى امیر افتاده بود که این جغد را نشان مى‌داد. لادن ناگهان متوجه شد که امیر بیمار است، که از‌‌ همان آغاز بیمار بوده است. اینک در این لحظه هیچ چیز به عنوان مانع میان این زن و مرد وجود نداشت که مانع ازدواج و دوستى آن‌ها بشود، اما دیگر هیچ کدام تمایلى به این نزدیکى نداشتند. هنگامى که لادن از امیر خداحافظى کرد تا به خانه‌اش برود باور نمى‌کرد که دو ماه بعد خبر مرگ او را خواهد شنید. امیر نیز همانند پدرش خودکشى کرده بود، یعنى بنا بر گفته کسانى که به او نزدیک بودند مقدار زیادى قرص را با وودکا خورده بود. شاید نه به قصد خودکشى، اما به هرحال مرگ را به‌سوى خود طلبیده بود.

در همین زمینه:

نمایش تازه بیضائی با شرکت محسن نامجو

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

بیست و سومین کنفرانس بنیاد پژوهش هاى زنان ایران

Mon, 25 Jun 2012 06:58:25 +0000

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - بیست و سومین کنفرانس بین‌المللى بنیاد پژوهش‌هاى زنان ایران زیر عنوان «گفتمان دو نسل»، در شهر بوستون و در تاریخ ١٨ تا ٢٠ خرداد ١٣٩١ (١۵ تا ١٧ جون ٢٠١٢) برگزار شد.

کنفرانس همانند همیشه از تحرک و پویایى ویژه‌اى برخوردار بود. گلناز امین، بنیانگزار کنفرانس که ۲۳ سال است بى‌وقفه تلاش و کوشش مى‌کند امسال نیز با حضور خود نشان مى‌داد که این راه را تا به آخر ادامه خواهد داد. کنفرانس مکانى‌ست که همیشه مى‌توان دوستان بسیار قدیمى را دوباره پیدا کرد. دیدن چهره ویدا حاجبى که از پاریس آمده است انسان را به هیجان مى‌آورد. منیره برادران از آلمان آمده و دوستان دیگر هر کدام از گوشه‌اى از دنیا راهى کنفرانس شده‌اند. من از کالیفرنیا رفته بودم.

کنفرانس در بامداد ١٨ خرداد با خوش‌آمدگویى کمیته محلى آغاز شد. پرستو فروهر به عنوان نخستین اجراکننده برنامه در پشت تریبون قرار گرفت و کتاب تازه خود را که درباره خانواده‌اش نوشته است معرفى کرد. پرستو فروهر محصول درد و رنج است. پدر و مادر نازنین او به دست اوباش جمهورى اسلامى تکه تکه شدند. پرستو هر ساله و همیشه خاطره آن‌ها را گرامى مى‌دارد. او بخشى از کتابش را خواند که بسیار مورد توجه قرار گرفت.

سپس جودیث رجیستر، بانوى جوان سیاه‌پوست در سخنرانى با عنوان « مى‌خواهید میراثتان چه باشد» شرح دقیقى از شرایط کشورهاى عقب نگه داشته‌شده در دنیا، به ویژه آفریقا به‌دست داد. این سخنرانى با علاقه شدید حاضران مواجه شد و مردم با طرح پرسش‌هاى متعدد به این سخنرانى رنگ و جلاى نوینى دادند. پس از معرفى هنرمندان جایزه حامد شهیدیان در زمینه پژوهش‌هاى فمینیسم انتقادى به مارى آستبى و ثریا فلاح اعطا شد. ساعت دو بعد از ظهر اختصاص داشت به معرفى زن برگزیده سال. امسال فرزانه میلانى، استاد برجسته دانشگاه ویرجینیا براى این مهم انتخاب شده بود که به‌وسیله دخترش، فرناز میلانى گزونى معرفى شد.

بعد فیلم «ماه، خورشید، گل، بازى» را دیدیم که وقف معرفى حسین منصورى، پسرخوانده فروغ فرخزاد شده بود. کنسرت شادى ابراهیمى به همراهى حامد طبخى را پى گرفتیم و سپس نمایشى از نیلوفر بیضایى به نام «رو‌به‌رو در آستانه فصلى سرد» با هنرمندى بهرخ بابائى، نیلوفر بیژن‌زاده و یگانه طاهرى به اجرا گذاشته شد که مورد توجه قرار گرفت. این نمایشنامه وقف معرفى قرة‌العین و فروغ فرخزاد شده بود.

در روز شنبه ١٩ خرداد گلناز امین همانند سنت هرساله پیام بنیاد را قرائت کرد. سپس نوبت سخنرانى من بود که در زمینه حجاب در پنج هزار سال گذشته در ایران سخنرانى داشتم و کوشیدم با طرح اسطوره گیلگمش که حامل نخستین زن باحجاب تاریخ است جغرافیاى منطقه را تحلیل کنم. سپس نوبت به فرنگیس حبیبى رسید که تحول شخصیت‌هاى زن در داستان‌هاى نویسندگان زن در نیم قرن اخیر را به نحوى گسترده مورد تحلیل قرار داد. دومینیک پرویز بروکشا با معرفى کتاب خود درباره فروغ فرخزاد به بررسى زندگى فروغ پرداخت. بسیار جالب است که افراد بدون قرار قبلى اغلب از فروغ و کار او گفتار در میان آوردند.

میزگرد با گردانندگى رویا برومند و شرکت منیره برادران، شورا مکارمى وکلر باهرى به مسئله زندان و اعدام‌ها پرداخت. این پانل تکان‌دهنده همه را به گریه انداخت. بحث به اینجا کشانده شد که افراد زیادى صرفاً به دلیل همین پانل از همکارى با بنیاد پژوهش‌ها عذر خواسته بودند. بهانه‌شان این بوده که به ایران مى‌روند و خوبیت ندارد که چهره بنمایند. پانل اما بسیار موفق بود. ادبیات زندان امروز یکى از شاخه‌هاى اساسى –حداقل- ادبیات ایرانیان مهاجر را تثشکیل مى‌دهد. بسیار روشن است که این ظلم هرگز فراموش نخواهد شد. این برنامه منقلب‌کننده در ادامه راه به کنسرت خواننده بسیار خوب سپیده رئیس سادات و با هنرنمایى نغمه فرهمند، نوازنده سازهاى کوبه‌اى منتهى شد.

روز یکشنبه برنامه بنیاد با سخنرانى نورا بیانى آغاز شد. او در «سرخ‌ها و سبز‌ها»، روایتى از پیوند‌ها و گسست‌ها فضاى انقلابى چندین دهه از تاریخ ایران را مورد بررسى قرار داد. منیره کاظمى در «تفاوت نسل‌ها و روند تغییر در جنبش زنان» مسئله گفتمان دو نسل را از زاویه دیگرى بررسى کرد. سوسن تهماسبى در «شکاف‌هاى نسلى و جغرافیایى، چالش هاى پیش‌روى جنبش زنان ایران» از دریچه دیگرى به تحلیل جنبش زنان ایران پرداخت. سپس نوبت به گلاله شرفکندى رسید که بر مسئله زنان کرد تمرکز داشت. در «از زن کرد پیشمرگ تا زن کرد فعال مدنى» او نشان داد که فکر مى‌کند کردان یک ملت هستند. او عضو حزب دموکرات کردستان است. بعد فریبا پارسا در «دموکراسى و زنان» با علاقمندى اعلام کرد اگر کار در تمامى جهات به دست زن‌ها بیفتد دنیا بى‌مشکل خواهد شد. این سخنرانى بسیار تخیلى ارزیابى شد.

دختران جوان همکار بنیاد نمایش کوتاه و زیبایى را عرضه کردند. در آخر کار میز ارزیابى کنفرانس کار خود را آغاز کرد. باید گفت که این دوره از کنفرانس بنیاد پژوهش‌هاى زنان ایران با موفقیت و بدون برخورد شدید برگزار شد. مکان کنفرانس در ساختمان تازه‌ساز دانشگاه‌ «ام. آى. تى» برگزار شد. این ساختمان از معمارى بسیار قابل تأملى برخوردار است. مردم مرتب از این ساختمان عکس مى‌گرفتند، اما «‌ام آى تى» مقررات سختى را بر بنیاد اعمال کرده بود. به همین جهت امکان تهیه خوراک براى شرکت‌کنندگان به صفر رسیده بود.

طراح پوستر امسال بنیاد صفورا رافعى‌زاده، استاد دانشگاه بود. این پوستر یکى از زیبا‌ترین پوسترهاى بنیاد در طى این ۲۳ سال بود. تابلوهاى نقاشى محدودى عرضه شده بود. کارهاى خوب افسانه خلیل و شهره از نمونه کارهاى عرضه شده بود.

بنیاد پژوهش‌هاى زنان ایران در طى ۲۳ سال کار نشان داده است که «پاى‌زنى» [در مقابل پایمردی] و پشتکار نخستین عوامل تداوم یک کار هستند. نیروى کار گلناز امین به‌راستى در خور تحسین است. او بى‌وقفه و با مداومت و پشتکار امر رهبرى این بنیاد را بر عهده دارد. بسیارى از مردان و زنان فعال در رشته‌هاى مختلف کار در این بنیاد سخنرانى‌هاى خود را عرضه داشته‌اند. کارنامه بنیاد از این نظرگاه بسیار غنى‌ست. کنفرانس هر سال در یکى از نقاط اروپا یا امریکا برگزار مى‌شود.

امسال مکان کنفرانس بوستون در ایالت ماساچوست آمریکا بود. سال آینده این کنفرانس در شهر «بن» واقع در آلمان برگزار خواهد شد.

موضوع اصلى بحث‌هاى امسال «گفتمان دو نسل» بود و شرکت‌کنندگان در کنفرانس کوشیده بودند بر این معنا تمرکز کنند. برخى از دوستان پاى ثابت کنفرانس هستند. یکى از قدیمى‌ترین شرکت‌کنندگان حمید نوذرى مقیم آلمان است. او تقریباً در تمامى کنفرانس‌هاى بنیاد شرکت داشته است. من خود در سومین سال کنفرانس بنیاد که در لوس‌آنجلس برگزار مى‌شد از ایران به آمریکا آمدم. من مستقیم از زندان به کنفرانس آمده بودم و این مقدمه‌اى شد براى آنکه سال بعد به آمریکا بازگردم و براى همیشه مقیم این کشور بشوم. از آن پس افتخار دوستى گلناز امین را داشته‌ام و همیشه و هر سال این گلناز امین است که تولد مرا تبریک مى‌گوید. هیچکس باور نمى‌کند این زن فروتن و خستگى‌ناپذیر بتواند کارى به این سنگینى را با روى باز و گشاده‌رویى برگزار کند.

به شما توصیه مى‌کنم که سال آینده در این کنفرانس شرکت کنید. بدون شک پشیمان نخواهید شد. در طى سه روز شاهد شمار زیادی سخنرانى‌هاى قابل تأمل خواهید بود. در عین حال اگر قصد ایراد سخنرانى دارید با بنیاد پژوهش‌هاى زنان ایران تماس بگیرید. آن‌ها با روى باز از شما استقبال مى‌کنند.
امسال در عین حال حضور لایقه دوراندیش، گوینده با سابقه تلویزیون قدیمى ایران در این کنفرانس چشم را نوازش مى‌داد. دیدار با جانت بائور، رئیس مطالعات زنان در دانشگاه ترینیتى نیز از رویدادهاى با ارزش این کنفرانس بود. همچنین دیدن چهره فاطمه حقیقت‌جو که با حفظ حجاب در این نشست‌ها شرکت مى‌کرد از خاطرات ماندنى این کنفرانس است.

در همین زمینه:

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

ویدئو: مادران خاوران در تارنمای بنیاد پژوهش‌هاى زنان ایران

اکرم، سردرد و فراموشى

Mon, 18 Jun 2012 07:19:10 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧۵

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - دکتر اکرم م. زمانى افتخار دوستى‌اش را به من داد که ۱۹سال داشتم. او هشت سالى از من بزرگ‌تر بود. دلیل آشنایى ما خاله‌ام بود که به عنوان کارمند او در اداره‌اى در یکى از وزارتخانه‌ها کار مى‌کرد.

نامه‌اى براى خاله نوشته بودم که نثر خوبى داشت و از نکات ظریفى با او گفت‌وگو کرده بودم. او نامه را به دکتر اکرم نشان داده بود و او تمایل پیدا کرده بود مرا ببیند. چنین شد که هنگامى که از شهرستان به تهران آمدم به دیدار خاله به اداره او رفتم و با اکرم آشنا شدم. زنى را دیدم که چشم‌هاى بسیار شفاف و زیبایى داشت. بسیار پرحرف بود و اغلب هنگام حرف زدن مى‌خندید. آن روز به اتفاق او در وزارتخانه ناهار خوردم و بنا شد عصر روز بعد او را در کافه «تهران پالاس» ببینم. ساعت پنج در «تهران پالاس» بودم و اکرم هم بی‌درنگ پس از من به کافه رسید. البته تهران در آن موقع بیشتر از دو میلیون جمعیت داشت، اما شمار کافه‌هایى که زن‌ها بتوانند به تنهایى در آن‌ها رفت و آمد کنند بسیار کم بود. کافه «تهران پالاس» به مجموعه هتلى به همین نام اختصاص داشت.

نشستیم کنار هم و قهوه‌اى سفارش دادیم. بحث ادبى جالبى درگرفت و من متوجه شدم که اکرم به ادبیات علاقه ویژه‌اى دارد. او دکتراى خود را در رشته اقتصاد گرفته بود و در این دانش رشد قابل ملاحظه‌اى کرده بود، اما به ادبیات نیز علاقه داشت و با بسیارى از نویسندگان و شاعران دوران آشنا بود. بعد‌ها در خانه او افراد زیادى را دیدم که در آن موقع از شهرت زیادى برخوردار بودند. اما در آن شب آشنایى پس از قهوه و هنگامى که بحث کرک انداخت به این فکر افتادیم که اندکى وودکا بخوریم. لابد در آن عصر و زمان براى اثبات اینکه هنرمند هستى این‌کار لازم بود. ما البته وودکاى چندانى نخوردیم، در عوض تا دلتان بخواهد بحث کردیم. اکرم برایم تعریف کرد که در دوران دانشگاه فعال سیاسى بوده است. امروز که فکر مى کنم به نظرم مى رسد که مى‌شد او را در میان سوسیال‌دموکرات‌ها طبقه‌بندى کرد. البته فعالیت سیاسى او به جایى نرسیده بود، از نوعى هم نبود که به فعالیت زیرزمینى روى بیاورد. پس از استخدام در وزارتخانه به سرعت رشد کرده بود و اکنون مدیر کل یکى از واحدهاى وزارتخانه بود.

ساعت از هشت شب گذشته بود که کافه را ترک کردیم و گفت‌وگوکنان در خیابان راه افتادیم. حادثه‌اى باعث وقفه در این راه‌پیمایى روشنفکرانه شد. ناگهان پوست چند هندوانه در مقابل ما به زمین خورد. روشن شد که میوه‌فروشى آن سوى خیابان، با این تصور که ما زنان روسپى هستیم پوست‌هاى هندوانه را به سوى ما پرتاب مى‌کرد، و البته ناسزا هم مى گفت. متوجه شدیم که راه رفتن زنان تنها در خیابان، حتى اگر بحث روشنفکرانه‌اى داشته باشند کار درستى نیست. یک تاکسى رسید و اکرم سوار آن شد و رفت. اما من شروع به دویدن کردم و زمان درازى دویدم تا به تاکسى بعدى برسم.

او بخشی از گذشته‌اش را به دست فراموشی سپرده بود

اکرم شوهر داشت و یک پسر کوچک. بسیار مى‌کوشید که در آن واحد همسر و مادر و رئیس خوبى باشد. اما مشکل ویژه‌اى داشت که روزى به طور اتفاقى کشف کردم. او از سردردهاى بدى رنج مى‌برد. سردرد هنگامى که عارض او مى‌شد او را به کلى فلج مى‌کرد. اکرم به پزشکان زیادى مراجعه کرده بود تا بلکه راه حلى براى این بیمارى پیدا کند که بى‌نتیجه مانده بود. عاقبت پزشکى به او توصیه کرده بود به یک دکتر روانکاو مراجعه کند. از نظر این دکتر شاید سردرد اکرم منشاء روانى داشت. درست در همین ایام بود که شبى ما به اتفاق هم و شوهر و چند دوست دیگر براى خوردن شام به بیرون رفتیم و در ادامه راه تصمیم گرفتیم به شمال برویم. شبانه راه افتادیم و سحرگاه در چالوس بودیم. صبحانه‌اى بسیار شمالى را در کافه‌اى خوردیم که ناگهان سردرد اکرم به او حمله‌ور شد. از چشم‌هاىش آب به فراوانى مى‌ریخت و کسى که نمى‌دانست ممکن بود دچار این توهم بشود که او دارد گریه مى‌کند.

چندى بعد اعتراف کرد که دکتر روانکاو با او بحث‌هاى زیادى داشته و اکرم در جریان این بحث‌ها متوجه حقیقت عجیبى شده بود. او در بازگشت به گذشته و بررسى دوران کودکى متوجه شده بود که ابداً چیزى از خاطرات نه‌سالگى تا دوازده‌سالگى‌اش را به یاد نمى‌آورد. او حتى نمى‌دانست در این ایام به کدامین مدرسه مى‌رفته و یا در کدامین نقطه شهر زندگى مى‌کرده. او به کلى این دوران را از خاطر برده بود. اما با به یاد آوردن اینکه این دوران را در یاد ندارد، سردردش بسیار تخفیف پیدا کرده بود. حالا تمام هم و غم او این بود که این دوران را به خاطر بیاورد.

آیا اما او موفق شد این دوران را به یاد بیاورد؟ من در این زمینه به‌کلى بى‌اطلاعم. نخست به این دلیل که هنگامى که ازدواج کردم وقفه‌اى در آشنایى ما افتاد. براى مدت‌ها او را ندیدم و بعد هم به فرانسه رفتم. هنگامى که پس از انقلاب به ایران بازگشتم روزى اکرم را در خیابان دیدم. از من دعوت کرد به خانه او بروم. در آنجا متوجه شدم که از شوهرش طلاق گرفته. کارش را هم در وزارتخانه از دست داده و اینک در خانه کوچکى که از ارث پدرى خریده زندگى مى‌کند. آن شب هم نشد که درباره مسئله سردرد و فراموشى خاطرات با هم گفت‌وگو کنیم، اما من در او تحولى مى‌دیدم و متوجه بودم که دیگر همانند سابق شاد و پر از هیجان نیست. البته حوادث زیادى رخ داده بود. مثلاً از دست دادن کار و یا جدایى از همسر، اما مسئله تغییر روحى او گسترده‌تر از این مسائل بود. به من گفت خیال دارد به فرانسه برود و مقیم آنجا بشود.

با زندان رفتن من فاصله ما بیشتر شد و پس از بیرون آمدن از زندان از دوست مشترکى شنیدم که او به فرانسه رفته است. من نیز آغاز به نوشتن کردم و باز درگیر مشکلات با جمهورى اسلامى شدم، و عاقبت پس از دو بار دیگر به زندان رفتن از کشور خارج شدم. در آمریکا بود که دوباره درباره اکرم شنیدم. مى‌گفتند که او به سرطان چشم مبتلا شده و یکى از چشم‌هایش را از حدقه در آورده‌اند تا جلوى رشد بیمارى را بگیرند. این تنها مورد سرطان چشمى‌ست که در زندگى به آن برخورده‌ام. بسیار متأسف شدم که در گرفتارى دوست نمى‌توانم یاور او باشم. اندکى بعد نیز خبر درگذشت او را شنیدم. و هنوز پس از سال‌ها که از این جریان مى‌گذرد از این فکر بیرون نیامده‌ام که دلیل سردردهاى اکرم چه بوده است. اینکه او بخشى از گذشته‌اش را به‌کلى فراموش کرده بود به صورت سؤالى در ذهن من باقى مانده است. چه حادثه‌اى در زندگى او رخ داده بود که حافظه او براى نجات از شر آن تمامى دوران سه ساله زندگى او را به فرایادش پرتاب کرده بود؟ چنین به نظر مى رسد که بدن ما براى محافظت از ما به نوعى مکانیسم دفاعى مجهز است. اگر حوادثى که براى ما رخ مى‌دهند بسیار دردناک و یا ترسناک باشند حافظه آن‌ها را پس مى‌زند.

هنگامى که من از زندان بیرون آمدم شب و روز به زندان فکر مى‌کردم و لحظه‌اى از شر زندان خلاصى نداشتم. بعد کتاب خاطرات زندان را نوشتم و عجیب اینکه پس از چاپ این کتاب، خاطرات مربوط به زندان در ذهن من بی‌درنگ عقب نشست. در عین حال متوجه شده‌ام که هنگامى که شخصى را دوست نمى‌دارم و یا موجود آزار دهنده‌اى‌ست، خاطرات مربوط به او را به سرعت به دست فراموشى مى‌سپرم. چنین است که نام هیچ‌یک از بازجو‌هایم را به خاطر نمى‌آورم. اما البته این نوع بى‌خاطرگى با آنچه که براى اکرم رخ داده بود بسیار تفاوت دارد. اکرم به کلى یک دوران از عمرش را به دست فراموشى سپرده بود، تا آن حد که حتى نمى‌دانست به کدامین مدارس مى‌رفته است. وضعیت او مرا به یاد فیلم سه چهره ایو مى‌اندازد. در اینجا نیز قهرمان فیلم بخشى از گذشته‌اش را به دست فراموشى سپرده بود و این باعث شکل‌گیرى سه شخصیت در او شده بود. بحث در این‌باره را در آینده ادامه خواهم داد.

در همین زمینه:

::برنامه رادیویی «با خانم نویسنده» در کتاب زمانه::

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

آرکانزاى زیبا

Mon, 04 Jun 2012 03:33:53 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧٣

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - ماه‌ها پیش پادما ویسواناتان، نویسنده و استاد دانشگاه آرکانزا از من دعوت به عمل آورد تا در ١٩ ماه آوریل جهت داستان‌خوانى و سخنرانى به آراکانزا بروم. این دعوت مرا هیجان‌زده کرد.

یاد فیلم جادوگر شهر زمرد افتادم که در کودکى با بازى هنرمندانه جودى گارلاند دیده بودم. به این فکر بودم که به منطقه زیست کسانى مى‌روم که این کتاب زیبا را نوشته‌اند. البته جوئل گوردون، استاد همکار پادما برایم توضیح داد که آن فیلم زیبا نه در آرکانزا، بلکه در کانزاس اتفاق مى‌افتد. اما به هرحال فضاى زیباى آراکنزا یادآور فضاى این فیلم براى من است.

منطقه بسیار آمریکایى‌ست و شمار مهاجران جدید در آن کم است. منطقه در عین حال بسیار آرام و همچنین از نظر اقتصادى قابل تحمل است. مى‌توان یک آپارتمان دو‌خوابه را به ۵٠٠ دلار اجاره کرد. همین آپارتمان در کالیفرنیاى شمالى حداقل ١٢٠٠ دلار است. اتاق من در هتل قدیمى شهر که متعلق به دانشگاه است بسیار وسیع است. یک میز هشت نفره در این اتاق قرار دارد. در عوض میز کار پیش‌بینى نشده است و من در این لحظه دارم به‌سختى مى‌نویسم، چون کامپیو‌تر روى صندلى قرار دارد. اگر تلویزیون را حذف کنیم مى‌توانیم به آغاز سده بیست میلادى بازگشت کنیم.

کاوه بصیرى در فرودگاه به استقبال من آمد. او استاد ادبیات دانشگاه است و با جدیت ادبیات پارسى را به دانشجویان معرفى مى‌کند. مى‌گفت کتاب‌هاى سیمین دانشور، صادق چوبک، محمود دولت‌آبادى، رضا براهنى، منیرو روانى‌پور، شهریار مندنى‌پور، شهرنوش پارسى‌پور و چندین نفر دیگر را تدریس کرده است. در هر نیم‌سال کتاب‌ها را عوض مى‌کند. انسان پرتحرک و پویایى‌ست.

در همین هواپیماى کوچک دو موتوره که از دالاس تکزاس ما را به فایت ویل آورد با راندا جرار آشنا شدم. او یک نویسنده مصرى-فلسطینى‌ست که در دانشگاه فرزنو تدریس مى‌کند. در آینده در باره کتاب او براى شما گفت خواهم داشت. زنى‌ست جوان و پرانرژى و همانند همه فلسطینى‌ها بسیار پرتحرک. در هتل روشن شد که فردا باید اتاقش را عوض کند. گفت اشکالى ندارد، من به آوارگى عادت دارم.
پادما براى ما نوشته بود که در روز ٢٠ آوریل از موزه پل‌هاى کریستال، که ویژه هنر امریکایى‌ست دیدار خواهیم کرد. و به‌راستى این دیدار به یکى از در یادماندنى‌ترین خاطرات زندگى من تبدیل شد.

شهرنوش پارسی‌پور

این موزه به سفارش آلیس والتون، دختر بنیانگذار فروشگاه‌هاى زنجیره‌اى والمارت ساخته شده است. کاوه براى من تعریف کرد که مقر اصلى این فروشگاه‌ها در همین آرکانزا قرار دارد. فروشگاه در سال ١٩۶٢ بنیان گذاشته شده و اینک در ١۵ کشور جهان و سرتاسر ایالات متحده فروشگاه دارد. شمار کارکنان این فروشگاه ۲۱ هزار نفر است. به این ترتیب به بزرگ‌ترین مؤسسه غیر دولتى جهان تبدیل شده است. آلیس والتون، دختر بنیانگذار این فروشگاه این موزه را به اهالى شهرش هدیه کرده است. معمار موزه موشه سفدى در اسرائیل به دنیا آمده و ظاهراً ساختمان‌هاى بسیار زیبایى در سراسر جهان ساخته است. ساختمان این موزه اما یکى از زیبا‌ترین‌ها در نوع خودش در روى زمین است. ساختمان در روى آب بنا شده، البته این آب‌ها گویا به طور کامل طبیعى نیستند و از چشمه‌هاى مصنوعى تشکیل شده‌اند. چندین کوشک بزرگ رو در روى هم نهاده شده‌اند. از شیشه به سخاوتمندى در ترکیب ساختمان استفاده شده است، و در نتیجه موزه خود به موزه‌اى در دل طبیعت تبدیل شده است. دیدار از این موزه که پر است از تابلوهاى بسیار زیباى هنر آمریکا در سده‌هاى مختلف انسان را به شعف مى‌آورد. به راستى دلم سوخت چرا میلیاردر نیستم تا بتوانم یک فضاى هنرى در خرمشهر بسازم و به شهر دوران نوجوانى‌ام خدمتى بکنم.

در هنگام ناهار سینان آنتون، نویسنده مسیحى عراقى و جوئل گوردون استاد رشته ادبیات عرب به ما پیوستند. سینان از نیویورک آمده بود. مرد شوخى‌ست و مدت‌ها در عراق زندانى بوده. درباره کتاب او هم در آینده برایتان خواهم نوشت. همه به اتفاق از موزه بازدید کردیم. براى همه بدون استثناء این پرسش پیش آمده بود که مگر این همه زیبایى در یک جا ممکن است.

ساعت هفت شب نوبت داستان‌خوانى راندا جرار بود. او از روى کتابش به نام A Map of Home قطعه‌اى را خواند که بسیار مورد توجه قرار گرفت. بعد دو داستان کوتاه خواند که هردو بسیار جالب بودند. تا جایى که متوجه شدم روحیه آمریکائى بیشتر از روحیه عربى و فلسطینى بر داستان‌هاى او غلبه دارد. البته این طبیعى‌ست، چون او در آمریکا به دنیا آمده و در همین جا درس خوانده است، اما البته حس فلسطین نیز با اوست.

موزه پل‌هاى کریستال، ویژه هنر امریکایى‌

برنامه که تمام شد در تالار انتظار با باقلواى عربى و قهوه مورد پذیرایى قرار گرفتیم. اینک نوبت آشنایى با یک جوان ترک بود که به ایران علاقه ویژه‌اى داشت. همچنین ملاقات با یک استاد سورى که به شدت نگران کشورش بود، و آشنایى با یک دختر جوان لبنانى که به ادبیات ایران علاقه شدیدى داشت، و محجبه‌اى از اردن که اعتماد به نفس فوق‌العاده اى داشت، از رویدادهاى دیگر آن شب است. به علاوه حضور استادان لبنانى و عرب و دانشجویانى که عربى مى‌خوانند به این شب جلوه‌اى خاورمیانه‌اى بخشیده بود.

بحث اغلب این بود که چرا ما مردم خاورمیانه چیز زیادى درباره یکدیگر نمى‌دانیم. این واقعیتى‌ست. آنقدر که ما درباره کشورهاى دوردست مى‌دانیم درباره خودمان هیچ چیز نمى‌دانیم. قابل ذکر است که بخش قابل ملاحظه‌اى از مخارج این برنامه را ملک فهد و بنیاد او پرداخته بود.

ده و نیم بامداد در تالار کتابخانه شهر یک جلسه پاسخ و پرسش براى هر سه نویسنده تدارک دیده شده بود. بیشترین پرسش‌ها در این باب جریان داشت که در غربت و دور از وطن چگونه مى‌نویسیم. پاسخ سه نویسنده بسیار به هم شبیه بود: دنیا خانه من است و در خانه از هر زاویه مى‌توان دید و نوشت. باید باور کرد که اهالى آراکانزا با علاقه مسائل را دنبال مى‌کنند. جمعیت قابل ملاحظه‌اى در این جلسه حضور داشت.

ساعت سه و نیم بعد ازظهر سینان آنتون در کتاب‌فروشى شهر داستان خواند. کتاب او به نام I'jaam شرح احوال یک زندانى در اواخر دوران صدام حسین است. در آینده برنامه‌اى درباره او خواهیم داشت. او در عین حال نخستین نویسنده عراقى‌ست که من یک کتاب کامل از او خواندم. شاید دیگر زمانى باشد که باید با ادبیات نوین عراق آشنایى پیدا کرد.

ساعت هفت شب نوبت داستان‌خوانى من بود. دو داستان کوتاه از دوران قدیم خواندم و بخشى از کتاب زنان بدون مردان را. حقیقتى‌ست که دو نویسنده فلسطینى و عراقى همسن پسر من هستند. خوشحالم که گرچه پیر شدم اما هنوز این توان در من هست که در کنار جوانان کتاب بخوانم. از ایران به طور مرتب اىمیل‌هایى به دستم مى‌رسد از شب‌هاى داستان‌خوانى. چنین به نظر مى‌رسد که هم‌وطنان مقیم کشور با جدیت کار داستان‌نویسى و داستان‌خوانى را دنبال مى‌کنند. امید آنکه بتوان روزى نویسندگان دیگر کشور‌ها را به ایران دعوت کرد. در عین حال آشنایى با ادیبات منطقه خاورمیانه را باید یک وظیفه حقیقى تلقى کرد. باید کوشید از طریق ادبیات دوستى ملت‌هاى همسایه را عمیق‌تر کرد.

شمسى، دختر بابا

Mon, 28 May 2012 08:01:58 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧٢

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - شمسى در شکم مادرش بود که زن و شوهر از یکدیگر جدا شدند. داستان به این صورت اتفاق افتاد که پدر شمسى که ۲۳ سال از مادر شمسى بزرگ‌تر بود با زن جدیدى ازدواج کرد که ۴۰ سال با او اختلاف سن داشت. پس مادر شمسى ۱۷ سال از هوویش مسن‌تر بود.

زن که پنج بچه براى شوهرش زائیده بود نمى‌توانست این توهین را بربتابد. پس پایش را در یک کفش کرد که طلاق بگیرد. پدر شمسى دوست نداشت مادر پنج بچه‌اش را طلاق بدهد. اما زن آنقدر خشمگین بود که مرد از او مى ترسید. در بحثی که میان زن و شوهر بر سر طلاق نگرفتن درگرفت، مادر شمسى کمربند شوهرش را به دست گرفت و هفت - هشت ضربه به سر و کله مرد کوبید. این البته یک ماجراى قدیمى‌ست، اما امروز نیز از این داستان‌ها زیاد اتفاق مى‌افتد.

مسئله اما این بود که خانواده مادر شمسى نیز مایل به طلاق دخترشان نبودند. پدر شمسى مرد ثروتمندى بود و خانواده مادر شمسى از مال دنیا بى‌بهره بودند. اما این حرف‌ها براى زن قابل تحمل نبود. او به هیچ وجه نمى‌توانست وجود هوو را تحمل کند. در حقیقت بسیار به او برخورده بود، و کار به‌ جایى رسیده بود که اگر پدر شمسى زن جدید را هم طلاق مى‌داد باز هم مادر شمسى طلاق مى‌گرفت؛ و گرفت.

بعد اما مرد که پنج بچه‌اش داشتند سرگردان مى‌شدند دست به دامن خانواده زنش شد تا دوباره به مادر شمسى رجوع کند. این دائى شمسى بود که یک میهمانى مفصل به‌راه انداخت و زن و شوهر را دعوت کرد. این مادر شمسى بود که آخر شب مجبور شد پدر شمسى را در اتاق‌خواب خانه برادرش تحمل کند چون شرم داشت که در برابر برادرش داد و فریاد راه بیندازد. اما در بامداد این ازدواج مجدد او به صداى بلند فریاد زد که طلاق مى‌خواهد. پدر شمسى دیگر خشمگین شد، اما خشم خود را فروخورد و در حضور همه اعضاى خانواده شمسى گفت: باشد، من او را طلاق مى‌دهم، اما دیشب یک بچه در شکم او کاشتم. یک دختر. از حالا مى گویم که نام او شمس‌الزمان است. همین‌طور هم شد و ۹ ماه بعد شمس‌الزمان به‌دنیا آمد، و از‌‌ همان آغاز کار شمسى خوانده شد.

شمسى پدرش را کم مى‌دید، اما هر بار که او را مى‌دید خاطره خوشى از مرد در دلش نقش مى‌بست. پدر هر بار هدیه‌اى به او مى‌داد. علاوه بر آن از ازدواج آخرینش دو بچه، پسر و دختر به دنیا آمده بودند که عشق شمسى بودند. با برادرش همسن بود و هرگاه به خانه پدر مى‌رفت، دو بچه سر و صداى زیادى به راه مى‌انداختند. در یک عکس خانوادگى پدر شمسى را مى‌بینیم که در وسط نشسته. دختر بزرگش که از دو ازدواج ماقبل مادر شمسى پاى به دنیا گذاشته و از مادر شمسى یک سال بزرگ‌تر است طرف راست پدر نشسته. خواهر تنى شمسى که ۱۶ سال دارد در طرف چپ نشسته. دو تا از بچه‌ها پشت این جمعیت ایستاده‌اند و بقیه کوچک‌تر‌ها جلوى پاى آن‌ها نشسته‌اند. شمسى روى زمین، جلوى پاى پدرش نشسته است. دختربچه پدر را بسیار دوست مى‌دارد، اما از دست مادر عصبى و خشکه‌اخلاقش به عذاب است. او در مجموع خانواده پدرى را که از ثروتمندان شهر هستند بیشتر از خانواده مادرى دوست دارد. خانواده مادرى اهل نماز و روزه هستند. خانواده پدرى قمارباز و اهل تفریح و سرگرمى. شمسى بار‌ها پشت دست خویشان پدرى که پوکر و رامى بازى مى‌کنند نشسته و این بازى‌ها را یاد گرفته است. اغلب پیش آمده که در انتهاى میهمانى‌هاى مفصل خانواده پدرى در آغوش پدر به خواب رفته است.

شمسی عاشق شده بود...

شمسى هشت ساله بود که پدرش از دنیا رفت. داغ این مرگ هرگز تا آخر عمرش التیام نیافت. حضور این مرد با ریش و موى سپید نقطه عطف زندگى شمسى بود، و هنگامى که به همسرى شوهر جوانش درآمد نتوانست او را دوست بدارد. مرد بسیار جوان بود براى او. شمسى خودش هم نمى‌دانست چه مى‌خواهد. شوهرش جوان و قوى و البته کم‌درآمد بود. آغاز زندگى‌اش بود و روشن بود که پا به سن بگذارد مرد ثروتمندى خواهد بود. اما او قادر نبود شمسى را شاد کند. با این‌حال ناگهان روزى جهان قوس و قزحى شد. جلال الهى از سفر اروپا به ایران بازگشت. او یکى از دوستان جوان پدر شمسى بود، و حالا ۴۸ سال از سنش گذشته بود. زمیندار بود و باغ‌هاى چاى او در گیلان مکان تفریح تمام دوستان و خویشاوندان بود.

اولین بار شمسی این مرد را جلو خانه پدری‌اش دید. رفته بود برادر و خواهرش را ببیند، که جلال الهى را دید. مرد داشت از اتوموبیل بیوک خود خارج مى‌شد. چهره زیبا و با وقارش در نور بامدادى مى‌درخشید. مو‌هایش خاکسترى بود و سبیلى درویش‌وار داشت. قلب شمسى لرزید. در مرد ناگهان چیزى را مى‌دید که یک عمر در جست‌وجوى آن بود. مرد آقا و متین بود و با دیدن شمسى لبخند زد.‌‌ همان لبخند بود که دل شمسى را براى همیشه برد. رابطه آنان در‌‌ همان نگاه نخست آغاز شد.

سالیان دراز شمسى در میان دو مرد زندگى کرد. هرگز تصمیم به طلاق نگرفت، اما هرگز نتواست شوهرش را به اندازه جلال الهى دوست بدارد. یکى از لذت‌هاى او بافتن ژاکت براى او بود. ژاکت‌ها را در غیاب شوهرش مى‌بافت. حداقل سالى دو ژاکت به مرد هدیه مى‌داد. اشتباه محض است اگر تصور شود شمسى براى مال دنیا مرد را دوست داشت. او تقریباً هرگز هیچ هدیه‌اى از جلال الهى قبول نکرد. در مقابل پافشارى جلال الهى براى ازدواج همیشه مى‌گفت نمى‌تواند بچه‌هایش را تنها بگذارد.

مسئله جالب و قابل تأمل در این رابطه وابستگى جنسى شمسى به شوهرش بود. جلال الهى در ارتباط جنسى مرد ضعیفى بود، اما این براى شمسى اهمیتى نداشت. اینکه مرد همسرى داشت برایش بى‌اهمیت بود. نکته مهم اما این بود که جلال الهى پدر شمسى را به‌خوبى مى‌شناخت و نقل‌هاى زیادى از او مى‌دانست.

در یک نیمه‌شب تابستانى شمسى از خواب پرید. رؤیایى درباره پدرش دیده بود. در خواب شمسى از کوهى بالا مى‌رفت. پدرش پیشاپیش او حرکت مى‌کرد، اما گاهى در این رؤیا پدر به چهره جلال الهى در مى‌آمد. کوهستان شیب‌هاى تندى داشت و شمسى به نفس نفس افتاده بود. بعد شیب آنقدر تند شد که به دیوارى مى‌مانست. زیر پاى شمسى خالى بود و هر لحظه ممکن بود در دره بیفتد. به گریه افتاده بود که پدرش ناگهان دست او را گرفت و او را به نقطه امن‌ترى هدایت کرد. شمسى سرش را بلند کرد تا از پدر تشکر کند. اما ناگهان دید رو در رو با خداوندگار مرگ ایستاده. او صورتى اسکلت‌گونه داشت و دو چشم سیاه ذغالى‌رنگ در ته حدقه چشم‌هایش مى‌درخشید. هنگامى که شمسى از خواب بیدار شد غرق عرق بود. قدرت تکان خوردن نداشت. صداى تنفس آرام شوهرش به او اطمینان داد که در همین دنیاست. روزهاى متوالى به این فکر کرد که چرا این خواب را دیده است. چرا پدر و جلال الهى جا‌به‌جا مى‌شدند.

یک هفته‌اى پس از این رؤیا سر قرار همیشگى با جلال الهى رفت. مثل همیشه آن‌ها به هم عشق ورزیدند، اما شمسى به خانه که بازگشت احساس کرد بدنش کثیف است. باید حتماً خود را مى‌شست. اسباب حمامش را بست و راهى گرمابه شد؛ و این آخرین بارى بود که جلال الهى را دید. شمسى ناگهان ساکت شد. دوستانش متحیر بودند که چرا او دیگر از عشق حرف نمى‌زند. شمسى چنان از خاطره جلال الهى فاصله گرفت که همه آرام آرام فهمیدند که دیگر نباید درباره مرد با او حرف بزنند. و عاقبت یک روز در برابر پافشارى پوران، دوستش که مى‌خواست بداند چه اتفاقى افتاده گفت: باور کن هیچى. فقط تا همین اواخر من دختر بابام بودم. حالا یک دفعه متوجه شدم که خودم مادر هستم.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::

مهرداد، پسرک مهرطلب

Mon, 21 May 2012 06:12:05 +0000

گزارش زندگى ما- شماره ٧١

شهرنوش پارسی‌پور

شهرنوش پارسی‌پور - مهرداد در شکم مادرش مهرک نام داشت و بنا بود دختر به دنیا بیاید. مادر تمام سیسمونى بچه را صورتى درست کرده بود. او دائم مى‌گفت مهرک من که بیاید دنیا خوش‌رنگ مى‌شود.اما از قضاى روزگار مهرک پسر از کار در آمد. یک پسرک چهار کیلویى و بسیار زیبا.

مادر چند لحظه‌اى غصه خورد اما بی‌درنگ متوجه شد که بچه خوبى گیرش آمده. پس مهرداد در لحاف صورتى‌رنگ بزرگ شد و همیشه شنید که بنا بوده دختر باشد. او اما یک پسر حقیقى بود، گرچه که در بچگى بسیار زیاد گریه مى‌کرد.

هنگامى که خشمگین مى‌شد در حالى‌که اشک مى‌ریخت فریاد مى‌زد: مادر بمیره! بابا بمیره! خواهر بمیره! صنوبر بمیره! خانم مامانى بمیره! برادر بمیره! بعد ساکت مى‌شد و‌‌ همانطور که چشم‌هایش را مى‌مالید به فکر فرومى‌رفت. به راستى حیف بود که مادر بمیرد. پس آهسته مى‌گفت: مادر نمیره! البته پدر هم حیف بود که بمیرد. پس مى‌گفت: بابا نمیره! البته خواهر هم حیف بود که بمیرد. پس مى‌گفت: خواهر نمیره. بعد مى‌دید صنوبر، پرستارش را هم دوست دارد. مى‌گفت: صنوبر نمیره! البته مادربزرگش را هم دوست داشت. بنابراین خانم مامانى نمیره! و بالاخره برادر نمیره!

مهرداد از ماه مى‌ترسید، به ویژه در شب‌هاى بدر به‌شدت از ماه وحشت مى‌کرد. در دوران بزرگسالى در شب‌هاى مهتابى براى آنکه بتواند بخوابد تمام پرده‌ها را مى‌کشید و اتاق را به‌کلى تاریک مى‌کرد. هنگامى که بچه بود اما اطرافیان از درجه وحشت او از ماه خبر نداشتند. بچه فقط با دست ماه را نشان مى‌داد و سر و صدا مى‌کرد.

مهرداد اما عشقش را به مادر و صنوبر به یکسان عرضه مى کرد. مادر را آن قدر دوست داشت که اغلب او را بو مى‌کشید، و زمانى که زبان باز کرده بود پس از بو کشیدن همانند گربه خرناس مى‌کشید و مى‌گفت: چه بوى خوبى. مادر نیز او را غرق در بوسه مى‌کرد. عشق به صنوبر اما به شکل دیگرى ابراز مى‌شد. همیشه هنگامى که مى‌خواست بخوابد در آغوش صنوبر فرو مى‌رفت. مهرداد به همین شکل بزرگ شد.

هنگامى که ۱۷ سال داشت براى نخستین بار عاشق شد. این عشق به نحو غریبى ظاهر شد. او روزى در کابین تلفن عمومى شماره تلفنى را روى دیوار دید که نام شخصى به نام پروین در کنار آن نوشته شده بود. مهرداد به رفیقش گفت: من با این پروین ازدواج مى‌کنم. در آن موقع به علتى با مادرش قهر کرده بود و خشمگین بود. پس گوشى تلفن را برداشت و شماره پروین را گرفت.

صداى نازک زنى از آن سو به گوش خورد که الو، بله؟ مهرداد پرسید: شما پروین هستى؟ زن گفت: بله من پروین هستم. مهرداد گفت: حاضرى با من عروسى کنى؟ پروین لحظه‌اى ساکت ماند و بعد گفت: جدى مى‌گى؟ مهرداد گفت: هیچوقت به اندازه حالا جدى نبودم.

این مقدمه آشنایى با پروین بود که زنى بود به اصطلاج تک‌پران و شاید خودش شماره‌اش را در کابین تلفن نوشته بود. مهرداد به سراغ پروین رفت، و پروین نخستین زن زندگى مهرداد بود. هنگامى که آن‌ها براى نخستین بار با یکدیگر رابطه برقرار کردند پروین پرسید: جدى حاضرى مرا بگیرى؟ مهرداد گفت: البته. آنگاه پروین موى دماغ مادر مهرداد شد. خودش را همسر مهرداد مى‌دانست و گرفتارى غریبى آغاز شد.

پروین هر روز هردودکشان به در خانه مى‌آمد و مهرداد را طلب مى‌کرد. مادر او را به داخل راه نمى‌داد و همین زن را عصبى مى‌کرد. کم کم مسئله پروین به "سندروم پروین" تبدیل شد. روشن نبود چرا مهرداد این همه به قول خودش وفادار است. او کشف کرده بود که پروین یک پا روسپى‌ست، اما همچنان فکر مى‌کرد باید با او ازدواج کند. عاقبت تنها به یک دلیل از این ازدواج منصرف شد و آن هنگامى بود که کشف کرد پروین از نظر روانى در تعادل خوبى قرار ندارد. پروین کمى بعد در بیمارستان بسترى شد و زیر الکتروشوک مغزی قرار گرفت.

اما به هرحال مهرداد در سن نوزده‌سالگى ازدواج کرد. این‌بار با دختر همسایه دوست شد. اندکى بعد با او ازدواج کرد. تا چهار سال بعد متوجه شود که او دوستش ندارد و به دیگرى دل بسته است. پس مهرداد پا پیش گذاشت و درخواست طلاق داد، و هنوز سند طلاق امضاء نشده با یک خانم منشى اداره گمرکات ازدواج کرد که در یک پارتى دوستانه به او برخورده بود و کوچک‌ترین شناختى از او نداشت. در فاصله این دو ازدواج پنج شرکت را باز و بسته کرد. او جز اینکه مدیر باشد کار دیگرى نمى‌توانست بکند. در نتیجه مرتب شرکت‌هاى کوچکى به‌راه مى‌انداخت. گاهى بنا بود این شرکت‌ها در کار حمل و نقل باشند، گاهى به فکر ساختن خانه مى‌افتاد و زمانى متوجه سینما مى‌شد. گرچه هیچ تحصیلات فنى نداشت، اما شرکت‌هایش را به خوبى اداره مى‌کرد.

زن دوم که زن قابلى بود موفق شد با کمک مهرداد یک شرکت صادرات و واردات را به‌راه بیندازد. آن‌ها تصمیم گرفتند اجناس ایرانى را به دوبى و کویت و هندوستان صادر کنند و در عوض وارداتى از این کشور‌ها داشته باشند. نبوغ زن و میل مدیریت مهرداد دست به دست هم داد و کار آن‌ها سکه شد. درست در اوج این موفقیت‌ها بود که مهرداد براى نخستین‌بار در زندگى‌اش عاشق شد. واقعیتى‌ست که زن‌هایى که تا این لحظه در زندگى او بودند به این علت بودند که مهرداد بدون زن نمى‌توانست زندگی کند. او بى مهابا و بدون فکر به سوى زنى مى‌رفت و اندکى بعد گرفتار مى‌شد. اما زن سوم که فتنه نام داشت در مقام یک عشق واقعى وارد زندگى مهرداد شد.

شبى مهرداد در حالى که مشروب فراوانى خورده بود به سراغ زن دوم رفت و وضعیت روحى خود را براى او شرح داد. زن دچار حالتى نزدیک به جنون شد. شرکت آن‌ها تازه به موفقیت رسیده بود و حرکت مهرداد به نظر غیر عادى مى‌آمد. زن به سراغ مادر مهرداد رفت و درد دل کرد. مادر که مهرداد را بسیار دوست مى‌داشت جز آنکه تأسف بخورد کارى نمى‌توانست بکند. گذشته از آن دو روز قبل از آن مهرداد به سراغ مادرش رفته بود و درباره عشق جدیدش با مادر حرف زده بود. او چنان عاشق شده بود که مادر را نیز تحت تأثیر قرار داد.

زن مهرداد که شکوفه نام داشت و از حالت مادر درک مى‌کرد که هیچگاه طرف او را نخواهد گرفت پریشان‌احوال از خانه بیرون مى‌رفت که صنوبر جلوى او را گرفت. صنوبر گفت که مهرداد مردى‌ست همیشه عاشق، و شکوفه اگر عاقل باشد مى‌تواند مدتى رفتار عجیب او را تحمل کند. مرد بالاخره به‌سوى او باز خواهد گشت. اما شکوفه زنى نبود که تحمل کند. طلاق آن‌ها شش ماه به درازا کشید و شکوفه، شاید براى انتقام‌جویى با دوست نزدیک مهرداد ازدواج کرد. مهرداد نیز با فتنه خانه‌اى گرفت و باز شرکتى تأسیس کرد، اما فتنه کوچک‌ترین ذوقى در انجام این نوع کار‌ها نداشت. در نتیجه وضع مالى آن‌ها به شکل اسفناکى درآمد.

البته فقر کشنده عشق است، و لابد حدس مى زنید زنى که به مرد زن‌دار دل مى‌بندد شریک خوبى براى زندگى نیست. این ازدواج پنج سال ادامه پیدا کرد. در طول این پنج سال زوج دائماً در قرعه‌کشى گرین‌کارت شرکت کردند تا بلکه در آمریکا بخت و اقبالشان را آزمایش کنند. کار به جایى رسید که مهرداد دیگر نمى‌توانست شرکتى تأسیس کند. جیبش به کلى خالى بود. گاهى وسوسه مى‌شد به نزد شکوفه برود و از او بخواهد تا اجازه دهد در شرکتش کار کند. اما کار به درازا نکشید. یک شب که زود‌تر از معمول به خانه آمد از اتاق خواب سر و صدایى شنید. فتنه تنها نبود و صدا‌ها مشکوک‌تر از آن بود که مهرداد در را باز کند. آن قدر فتنه را دوست داشت که نمى‌توانست او را با مرد دیگرى در رختخواب ببیند. مضطرب به آشپزخانه رفت و ناگهان چشمش به ماه افتاد که از پنجره پیدا بود. کوششى براى کشیدن پرده نکرد، چون دچار حالت تهوع بود. حالت تهوع ادامه پیدا کرد و مهرداد سرش را روى میز گذاشت و دیگر از جا بلند نشد.

بنا به تشخیص پزشک مرگ به دلیل سکته قلبى به سراغ او آمده بود. مردى که از ماه مى‌ترسید بسیار زود‌تر از وقت و در سن چهل و سه سالگى از دنیا رفت.

در همین زمینه:

::برنامه‌های رادیویی شهرنوش پارسی‌پور در رادیو زمانه::
::وب‌سایت شهرنوش پارسی‌پور::