https://archive.radiozamaneh.com/taxonomy/term/3755/all fa https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2012/07/30/17686 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2012/07/30/17686" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> روجا فضائلی، مریم حسین‌خواه </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="250" height="160" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/muslimwomensrights.jpg?1344097977" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL"> <div dir="RTL">روجا فضائلی، مریم حسین&zwnj;خواه - فمینیسم اسلامی و میزان اهمیت آن ازجمله موضوعات بحث&zwnj;برانگیز در جنبش زنان ایران است که نظرات متفاوتی پیرامون آن وجود دارد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> </div> <div> <div dir="RTL">&nbsp;ناهید توسلی، متولد ۱۳۲۴ در مقطع دکترا در رشته &quot;فرهنگ و زبان&zwnj;های باستانی&quot; فارغ&lrm;التحصیل شده و از سال ۱۳۷۹ صاحب&zwnj;امتیازی و مدیرمسئولی نشریه &quot;نافه&quot; را برعهده دارد. وی در حوزه زنان نیز به بررسی مسائل اسطوره&zwnj;ای و تاریخی و نیز بررسی و بازخوانی هرمنوتیک متون مقدس پرداخته و علاوه بر آن در گروه مادران صلح فعالیت می&zwnj;کند و یکی از حامیان اولیه کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین است.</div> </div> <!--break--><!--break--><div> <div dir="RTL">ناهید توسلی عقیده دارد که در گونه&zwnj;ای خوانش از دین، دیه&zwnj; و ارث زنان، نصف دیه و ارث مردان است، زنان حق طلاق ندارند و باید در زندگی با شوهرانشان پذیرای حضور سه زن دیگر و حتی بیشتر در سر سفره&zwnj;شان باشند، اما این تفسیر و تاویل مردانه متن قرآن است در خوانش و تفسیر و تاویل آن هیچ زنی، هنوز حرفی نزده و نظری ارائه نکرده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">این گفت&zwnj;وگو یکی از سلسله گفت&zwnj;وگو&zwnj;&zwnj;هایی است که با شماری از فعالان حقوق زنان و صاحبنظران این حوزه درباره &quot;فمینیسم و اسلام&quot; انجام شده است.</div> </div> <div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>شما مقالات و تحقیقات متعددی درباره رابطه با فمینیسم و اسلام دارید. با توجه به اینکه رشته تحصیلی و کار شما به صورت تخصصی در حوزه ادبیات است،</b><b>چطور شد به این موضوع علاقهمند شدید؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>ناهید توسلی</b> - از زمانی که خودم را بهعنوان &quot;زن&quot;، یعنی موجودی که متفاوت از مرد در جامعه شناخته و پذیرفته می&zwnj;شود شناختم و به همین دلیل نتوانستم به بسیاری از خواسته&zwnj;هایم دست پیدا کنم و بسیاری از حقوق انسانی برابر خود با مردان را در این رابطه از دست دادم، دغدغه چرایی آن، ذهن من را به خود مشغول کرد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img hspace="10" width="200" vspace="10" height="218" border="10" align="right" src="http://radiozamaneh2.vps.redbee.nl/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/nahid_tavassoli_for_maryam.jpg" alt="" /></div> <div dir="RTL">آیا دینی که آیات امور مربوط به زنان و خانواده&zwnj;اش تنها از سوی مردان تفسیر و تاویل بشود می&zwnj;تواند به همه مشکلات و مسائل زنان و نیز خانواده که زن رکن اصلی و نیمی از آن محسوب می&zwnj;شود، پاسخ بدهد؟&nbsp;&nbsp;</div> </blockquote> <div dir="RTL">البته تحصیل در هفده سالگی در آمریکا، جایی که به ظاهر حقوق مدنی زن و مرد برابر تعریف می&zwnj;شد، این دغدغه را بیشتر در من برانگیخت که اینهمه تبعیض در جامعه ما برای چیست؟ گرچه، هنوز هم به برخی از آن شکل حقوق برابر و آزادی، که بیشتر &quot;ولنگاری&quot;اش میپندارم، به دلیل &quot;اُبژگی&quot; زن، که چه در غرب و چه در شرق وجود دارد، باور ندارم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">از آنجا که در روند تحقیق و بررسی تجربی و میدانی - و نه هنوز تئوریک تا آن زمان - ریشه بخش عظیمی از قوانین نابرابر و ناعادلانه انسانی میان زن و مرد در کشورم را قوانینی برگرفته از فقه شیعی یافتم که داعیه تفسیر و تاویل کتاب آسمانی مسلمانان، قرآن و همچنین سنت را داشت، و از آنجا که به دین موروثی&zwnj;ام پایبند و وفادار بودم، انگیزه تحقیق و بررسی &quot;زن و حقوق انسانی&quot;&zwnj;اش در اساطیر و متون دینی در من قوت گرفت و بیشترین کوششم را روی این پروژه فعال کردم.</div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b>پیوستن شما به جنبش زنان هم در همین مسیر بود؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بله، در روند نوشتن مقالهها، مصاحبه&zwnj;ها و سخنرانی&zwnj;هایم، با دیگر فعالان زن در حوزه&zwnj;های مسائل زنان آشنا شدم. از آنجا که نگاه عدالتگرایانه (موحدانه) و نیز تکثرگرایانه&zwnj; به انسان، جهان و مسائل اجتماعی دارم در کنشگری در حوزه حقوق عادلانه و برابریخواهانه انسانی زنان، با همه گروه&zwnj;های زنان در تعامل هستم. البته کار من بیشتر در حوزه زنان مسلمان ایران، بازخوانی متن کتاب مقدس اسلام، قرآن و نیز یاری گرفتن از کتاب&zwnj;های مقدس دیگر ادیان توحیدی سامی- آریایی و بررسی تطبیقی آن&zwnj;ها با اساطیر باستان متمرکز است و بر این باورم که نمی&zwnj;توان نسبت به باور&zwnj;ها، سنت&zwnj;ها، آئینها، مراسم و نیز تابوهای موجود فرهنگ سنتی یک جامعه که در طول هزاره&zwnj;ها شکل گرفته و درونی آنان شده است، بی&zwnj;تفاوت بود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b><b>با این توضیحات آیا خودتان را به صورت مشخص فمینیست تعریف می&zwnj;کنید؟ </b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">بله، اما، با تعریفی که خودم از فمینیسم می&zwnj;فهمم؛ یعنی کنشگری تئوریک و پراگماتیستی زنان و مردانی که با توجه به شراط جامعهشان، نسبت به حقوق ناعادلانه و نابرابر زنان &zwnj;همان جامعه اعتراض دارند و برای از میان بردن دوگانهپنداری&zwnj;های حقوق انسانی دو جنس کوشش می&zwnj;کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">با این تعریف من خودم را یک فمینیست ایرانی مسلمان می&zwnj;دانم که با باور به وجود اعتقادات، سنت&zwnj;ها، تابو&zwnj;ها و شرایط فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، دینی، سنتی جامعه&zwnj;مان و تابوی&zwnj;های موجود در آن، به نظرم می&zwnj;رسد که باید حقوق حقه عادلانه و برابر انسانی زنان ایرانی مسلمان را در زیرمجموعه همه این ویژگی&zwnj;ها که تنها به ما، بهعنوان ایرانی و با اکثریت مسلمان تعلق دارد، به دست بیاوریم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>درباره اصطلاح &quot;فمینیسم اسلامی&quot; که در چند سال اخیر در ایران مطرح شده چه نظری دارید و فکر می&zwnj;کنید این اصطلاح تا چه اندازه در جامعه ایران کارکرد دارد و به چه معنایی به کار می&zwnj;رود؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در ایران &quot;فمینیسم&quot; - بهطور جدی و پراگماتیستی - جز برای گروه به نسبت کوچکی که جزو روشنفکران، نخبگان و تحصیلکردگان هستند، در میان دیگر اقشار جامعه به ویژه زنان و مردان &quot;غیر کلان شهرنشین&quot;، نه درک می&zwnj;شود و نه جایی در فرهنگ امروز ایران دارد؛ چه بسا نسبت به آن جهت&zwnj;گیری منفی هم بشود. این مقوله از نظر علما، فقها و روحانیون هم از ریشه و اساس غربی و غیر اسلامی است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"> <blockquote> <div dir="RTL">&quot;فمینیسم اسلامی&quot;، از آنجا که مبتنی بر خوانش روزآمد متن قرآن و نیز سنت&zwnj;ها و روایات شیعی است، می تواند برای جامعه ایران بسیار کارآمد و مفید باشد، به شرط آن خوانش زنانه متن نیز در کنار خوانش مردانه آن دیده شود</div> </blockquote> </div> <div dir="RTL">بنابراین تفسیر و تاویل قرآن و حدیث و کاربرد اجتهاد پویا در رابطه با احقاق حقوق برابر و عادلانه زنان که بهزعم من در زیرمجموعه &quot;فمینیسم اسلامی&quot; میتواند تعریف شود، نه تنها از سوی همه زنان و مردان مسلمان نواندیش، فقها، عالمان دینی، روحانیون و نیز مسئولان هنوز پذیرفته نشده است، بلکه به شدت مطرود و غربی تلقی می&zwnj;شود. چرا که وقتی خود فمینیسم، جایی در محاسبات حقوقی-اجتماعی نداشته باشد دیگر نباید دنبال اسلامی و یا غیراسلامی&zwnj;اش باشیم. در میان مسئولان زن سنتی جامعه نیز، وضع به همین منوال است. زیرا بخش اعظمی از این زنان از نظر فکری بازتولیدکننده اندیشه&zwnj; و گفتمان مردانه هستند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">شاید اینها در ذهن شما و نیز در ذهن خواننده به گونه&zwnj;ای متناقض بیاید، اما، اتفاقاً این&zwnj;&zwnj; همان وضعیتی است که جامعه زنان ما در رابطه با احقاق حقوق عادلانه و برابر انسانی&zwnj;شان با آن روبه&zwnj;رو هستند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در دینی که پیامبرش می&zwnj;گوید من از دنیای شما سه چیز را بیشتر دوست می&zwnj;دارم: نماز را، زن را و عطر را، میبینیم در گونه&zwnj;ای خوانش از کتاب دینی، همین پیامبر که برای برقراری عدالت میان انسان&zwnj;ها &ndash; که شمول آن، زن و مرد، تواماً هست - واز سوی خدا آمده و به زعم من دینی &quot;گرم و زن/ مادر محورانه&quot; است، زنان، دیه&zwnj;شان و ارثشان نصف دیه و ارث مردان است، حق طلاق ندارند و باید در زندگی با شوهرانشان پذیرای حضور سه زن دیگر در سر سفره&zwnj;شان باشند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر صیغه یا متعه را هم در نظر بگیریم علاوه بر تحمل سه زن مشروع و موجه دیگر، به ظاهر حضورهر تعداد زن به عنوان متعه یا صیغه را نیز اگر میل شوهر اجازه دهد باید پذیرا باشند. چنین خوانشی، از متن دینی که توحید وعدالت از ارکان و اصول اولیه آن است، با همین اصول اولیه آن در تضاد است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">آن پارادوکسی که از آن سخن می&zwnj;گویم، &quot;جان&quot; و &quot;روح&quot; عادلانه متن همین کتاب دینی است که تنها با تفسیر و تاویل مردمحورانه و مرداندیش شناسانده شده و در خوانش و تفسیر و تاویل آن هیچ زنی، هنوز حرفی نزده و نظری ارائه نکرده است. اگر هم چندتایی - مانند امینه ودوود، فاطمه مرنیسی و... - اقدام به چنین خوانشی کرده&zwnj;اند، از سوی علما و فقها نه به بازی گرفته شده&zwnj;اند و نه وقعی به آن نهاده شده است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">آیا دینی که آیات امور مربوط به زنان و خانواده&zwnj;اش تنها از سوی مردان تفسیر و تاویل بشود می&zwnj;تواند به همه مشکلات و مسائل زنان و نیز خانواده که زن رکن اصلی و نیمی از آن محسوب می&zwnj;شود، پاسخ بدهد؟ باید پرسید چرا در دینی که مخاطبانش توده مردم و تاکیدش برمرد و زن، یکسان است که بی شک نشان از برابر و عادلانه انگاشتن حقوق انسانی هر دو جنس در آن دیده میشود، در طول تاریخ، تنها مردان اقدام به تفسیر و تاویل متن آن دین و به طور مشخص قرآن میکنند؟ از آن مهمتر و عجیبتر اینکه حتی در مورد مسائلی که یا به هردوجنس و یا تنها به جنس زن مربوط میشود، بازهم نه تنها با خوانش مردانه آن دین روبه&zwnj;رو هستیم، که حتی باید ملزم به پذیرش آن نیز باشیم.[1]</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>راه حلی هم برای این پارادوکس سراغ دارید؟ </b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">اگر واقعگرایانه به مسائل و مشکلات زنان مسلمان در ایران نگاه کنیم بی&zwnj;شک گزینه&zwnj;ای جز بازخوانی روزآمد آیات &quot;درزمانی&quot; <span dir="LTR">(Diachronic)</span><b>،</b> بهویژه در سطح زنان طبقه متوسط غیرکلانشهری نداریم. این روش مسلماً اثرگذار&zwnj;تر خواهد بود. زیرا به دلیل باورعمیق دینی، سنتی، قومی و بومی بخش بزرگ و کلانی از جامعه ایران (و البته با گفتمانی در چارچوب همین فرهنگ و ادبیات)، برای ورود به حوزه آگاهی&zwnj;رسانی و تفهیم حقوق حقه انسانی آنان، گزینهای جز بهرهگیری از همین زبان و گفتمان و روزآمدکردن&zwnj;&zwnj; آن نداریم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">&quot;فمینیسم اسلامی&quot;، از آنجا که - به زعم من - مبتنی بر خوانش روزآمد متن قرآن و نیز سنت&zwnj;ها و روایات شیعی است، می تواند برای جامعه ایران بسیار کارآمد و مفید باشد، به شرط آن خوانش زنانه متن نیز در کنار خوانش مردانه آن دیده شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">به عبارتی دیگر اساساً خوانش و تفسیر و تاویل متن کتاب هر دینی باید خوانشی با &quot;خرد و دانش و تجربه دوجنس&quot; باشد. آنچه از &quot;فمینیسم اسلامی&quot;، به طورعام مفهوم می&zwnj;شود،&zwnj;&zwnj; همان بازخوانی روزآمد آیات و روایاتی است که میتواند پاسخگوی زنان جوامع مسلمان باشد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>فمینیست&zwnj;های اسلامی برای تغییر قوانین نابرابر در دیگر کشورهای اسلامی، روی تفسیر قرآن و حدیث و کاربرد اجتهاد پویا تاکید دارند و در بسیاری از موارد خود زنان این تفسیر را بر عهده می&zwnj;گیرند. آیا در ایران هم، چنین روندی وجود دارد؟ اگر نه، فمینیست&zwnj;های اسلامی از چه روش&zwnj;هایی استفاده می&zwnj;کنند؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">تفسیر و تاویل قرآن و حدیث و کاربرد اجتهاد پویا در رابطه با احقاق حقوق برابر و عادلانه زنان، نه تنها از سوی زنان مسلمان نواندیش، بلکه حتی از سوی مردان فقیه و عالم و روحانیون نیز هنوز صورت عملی به خود نگرفته است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">زنان فرهیخته و آگاه و دانشمند در حوزه دین و اسلام میبایست بهطور بسیار جدی و مسئولانه نسبت به خوانش زن/ مادرانه خود از قرآن و به ویژه آیات مربوط به حقوق زنان - که باتوجه به فضای تاریخی/ جغرافیایی زمان وحی به پیامبر، بسیار بسیار مترقی هم بوده است - اقدام کنند. زیرا جامعهای که بافت اجتماعی&zwnj;اش متاثر از آموزههای قرآن است و این سدههاست که درونیشان شده، میبایست با ورود به خوانش روزآمد همین متن، مشکلات خود را حل کند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <blockquote><div dir="RTL"><img hspace="10" width="200" vspace="10" height="164" border="10" align="right" src="http://radiozamaneh2.vps.redbee.nl/sites/default/files/%25b%25f/userfiles/%25u/feminism.jpg" alt="" /></div> <div dir="RTL">امینه ودوود، فاطمه مرنیسی و دیگرانی تفسیر و تاویل خود راگفته&zwnj; و در کتاب&zwnj;&zwnj;های&zwnj;شان نوشتهاند، اما می&zwnj;دانیم که نه تنها این تفاسیر از سوی عالمان و فقیهان ایرانی و شیعه تائید نشده بلکه با بسیاری از آنها نیز چه از سوی علما و فقهای اهل تسنن و چه اهل تشیع برخورد شده است</div> </blockquote> <div dir="RTL">با توجه به اینکه تقریبا - اگر نگویم همه - اما اکثر قریب به اتفاق فمینیستهای اسلامی در جهان سنی&zwnj;مذهب هستند، بنابراین برای چنین تفسیر و تاویل&zwnj;هایی دست&zwnj;شان باز&zwnj;تر از دست زنان مسلمان شیعی است. گرچه برخی از آنان تفسیرهای خود از قرآن، احادیث و روایات را گفته و نوشته&zwnj;اند، اما در شیعه، با توجه به وجود روایت&zwnj;های بسیار، امکان تفسیر و تاویل، مشکل&zwnj;تر بهنظر می&zwnj;رسد.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در این مورد خانم امینه ودوود، خانم فاطمه مرنیسی و دیگرانی تفسیر و تاویل خود را گفته&zwnj; و در کتاب&zwnj;&zwnj;های&zwnj;شان نوشتهاند، اما می&zwnj;دانیم که نه تنها این تفاسیر از سوی عالمان و فقیهان ایرانی و شیعه تائید نشده بلکه با بسیاری از آنها نیز چه از سوی علما و فقهای اهل تسنن و چه اهل تشیع برخورد شده است. این&zwnj;&zwnj; همان کمبودی است که من، نه تنها در مورد امور مربوط به زنان، بلکه در مورد امور مربوط به دیگر مسائل مربوط به انسان&zwnj;ها نیز می&zwnj;بینم.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">از آنجا که در ایران، فمینیسم اسلامی، به مفهوم علمی و عملی آن نداریم، بنابراین از روشی در این مورد نیز نمی&zwnj;توان صحبت کرد. خیلی راحت و بی&zwnj;رودربایستی باید بگویم که متاسفانه از سوی فعالان جنبش زنان، حتی طیف&zwnj;های نواندیش دینی و یا مذهبیِ سنتی بهطور جدی نسبت به بازخوانی و تفسیر و تاویل روزآمد قرآن و احادیث و روایات دینی اقدامی جدی صورت نگرفته است. بههرحال، اگر زنانی به نام مسلمان یا مسلمان نواندیش بخواهند از مقوله دین (اسلام) وارد کنشگری در حوزه زنان بشوند بی&zwnj;شک باید با قرائت و تفسیر و تاویل روزآمد آیات قرآن اقدام به این عمل کنند.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>حال که بازخوانی دین از منظر زنان در ایران انجام نمی&zwnj;شود، فعالان حوزه زنان و بهویژه فعالان اسلامگرا تا چه حد </b><b>برای پیشبرد اهداف&zwnj;شان و تحقق برابری به سراغ دین اعم از قرآن، حدیث و فتوای مراجع تقلید می&zwnj;روند؟ و آیا این روش تاکنون در بین فعالان جنبش زنان ایران کاربرد داشته است؟</b></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">ببینید، گرچه از سوی برخی کنشگران حوزه زنان مراجعاتی به علما و فقهای دین و مطرح کردن مواردی با آنان صورت گرفته اما به نظر می&zwnj;رسد دغدغه انجام چنین امری، آنهم بهطور جدی در آنان وجود نداشته است. زیرا این کنشگران در برهه&zwnj;هایی که نیازی برای مراجعه به علما بوده از نقطهنظر آنان بهره&zwnj;مند شده&zwnj;اند، اما اینکه برای پیشبرد اهداف&zwnj;شان و تحقق برابری، ورود به حوزه بازخوانی متون دینی و روزآمد کردن آن را در دستور کار خود قرار داده باشند، متاسفانه تاکنون هیچ مورد جدی&zwnj;ای دیده نشده است. از اینرو، در مورد موفق یا ناموفق بودن آن نیز نظری نمی&zwnj;توان ارائه کرد. ناگفته نماند که اینهم یکی از کمبودهایی است که بهنظر من باید حتماً در دستور کار کنشگران زن گنجانده شود.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL">در مورد فتاوای دینی نیز وضع به همین منوال است. در مواردی دیده شده که گروهی از فعالان جنبش زنان به علما و فقها رجوع کرده و مشکلات خود را در رابطه با مسائل زنان در دین با آنان در میان گذاشته&zwnj;اند، اما اگر فتوایی هم در موردی صادر شده باشد به دلیل عدم پیگیری و طرح آن برای تصویب در مجلس و تثبیت و انجام آن به عنوان &zwnj;بندی از قانون، اقدامی صورت نگرفته است. بنابراین در عمل امکان اعمال آن نیز وجود نداشته است.</div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b>پانویس:</b></div> <div dir="RTL">[1] برای اطلاع بیشتر میتوانید به مقاله &nbsp;بخش <a href="https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150260930157356">اول</a> و<a href="https://www.facebook.com/note.php?note_id=10150260933327356"> دوم</a> &quot;فمینیسم اسلامی&quot; در فیس بوک مدرسه فمینیستی مراجعه کنید.</div> </div> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2012/07/30/17686#comments روجا فضائلی زنان زنان فمنیسم اسلامی مریم حسین‌خواه ناهید توسلی Mon, 30 Jul 2012 08:35:18 +0000 Maryam 17686 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/09/11/6868 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/09/11/6868" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> مازیار مهدوی‌فر </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="250" height="159" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/islamic_feminism_magnet-p1474385360552317963s01_400.jpg?1316365841" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL" style="text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:<br /> embed"><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">مازیار مهدوی</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">&zwnj;</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">فر- نگاهی به تاریخچه فمینیسم اسلامی در دنیا نشان می&zwnj;دهد که این جریان فکری از سال&zwnj;های آغازین دهه </span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">۹۰</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">و عمدتا</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">ً</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; "> از سوی دانشگاهی</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">&zwnj;ها</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">&nbsp;و محقق</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">&zwnj;های</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; "> غربی مطرح شد و</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">پس از آن بود که نمودهای مختلفی از آن در آثار نویسندگان زن مسلمان ارائه شد</span><span style="line-height: 115%; color: rgb(63, 63, 63); background-image: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial; background-color: white; ">.</span></div> <p>&nbsp;</p> <!--break--><!--break--><div dir="RTL"><span>بسیاری، آغاز&nbsp;طرح این نظریه در ایران را </span><span>در پیوند </span><span>با آغاز به کار مجله </span><span>&laquo;</span><span>زنان</span><span>&raquo;</span><span>به مدیر مسنولی شهلا شرکت می&zwnj;دانند</span><span>؛</span><span>مجله&zwnj;ای که نخستین شماره آن در سال </span><span>۱۳۷۰</span><span>به چاپ رسید و </span><span>خانم شرکت </span><span>در سرمقاله آن، کلید حل مشکلات زنان را در چهار مقوله </span><span>&laquo;</span><span>دین</span><span>&raquo;</span><span>، </span><span>&laquo;</span><span>فرهنگ</span><span>&raquo;</span><span>، </span><span>&laquo;</span><span>قانون</span><span>&raquo;</span><span>و </span><span>&laquo;</span><span>آموزش</span><span>&raquo;</span><span>عنوان کرده بود</span><span>.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>جدا از تفاوت&zwnj;های فکری فعالان جنبش فمینیسم اسلامی در نقاط مختلف دنیا، همگی آنان تلاش می&zwnj;کنند با استناد به آیه&zwnj;هایی از قرآن که در آن زن و مرد برابر شناخته شده&zwnj;اند، راهی برای&nbsp;برابری حقوق زن و مرد &nbsp;در جامعه اسلامی باز</span><span>کنند. &nbsp;</span><span>فمینیست&zwnj;های اسلامی</span><span>اعتقاد دارند در اصالت دین اسلام که در آیه&zwnj;های قرآن متبلور است، زن و مرد از یک سرشت آفریده شده&zwnj;اند و با یکدیگر برابرند</span><span>،</span><span>اما در گذر زمان و پس از ایجاد مقوله فقه که تفسیر آیات و احادیث است، تفکرات مردسالارانه&zwnj;ای بر تفسیر قرآن و در نتیجه تدوین قوانین حاصل از آن مسلط شده که سبب تدوین قوانین مردسالار در جوامع مسلمان امروزی شده است</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>فمینیسم&nbsp;</span><span>اسلامی </span><span>مروج این اعتقاد است</span><span>که </span><span>آن</span><span>&zwnj;</span><span>چه غیر قابل تغییر است،&zwnj;&zwnj; همان آیات قرآن است. در حالی که فقه و اجتهاد، قابل تفسیر و تغییرند. به همین دلیل، فعالان این جنبش تلاش می&zwnj;کنند آیات مختلف قرآن </span><span>را </span><span>که در آن به برابری حقوق زن و مرد اشاره شده و یا به گونه&zwnj;ای، رویکردی مثبت نسبت به زن و حقوق</span><span> او</span><span>دارند، استخراج &nbsp;کنند</span><span>&nbsp;و آن&zwnj;ها را در مقابل قوانین ضد زن قرار دهند</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span> </span></div> <div dir="RTL"><b><span>قرآن و برابری زن و مرد</span></b></div> <p><span><span>اگر بخواهیم چند شاخصه اصلی برای فمینیسم اسلامی در نظر بگیریم می&zwnj;توان به شاخصه&zwnj;های زیر اشاره کرد</span><span>:</span></span></p> <div dir="RTL"><span><span>الف- تاکید بر برابری حقوق زن و مرد بر اساس آیات قرآن</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>ب- تاکید بر استفاده از اجتهاد مدرن به جای اجتهاد سنتی</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>ج- توجه به نقش زن در خانواده </span><span>(</span><span>اعتقاد به برابری نقش زن و مرد در ساختار خانواده، لزوم مشارکت مرد در امور مربوط به خانواده و نفی مدیریت یا ریاست مرد بر خانواده</span><span>)</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>د- تاکید فراوان بر تفاوت شریعت (به معنای قوانین تغییرناپذیر الهی که در قرآن آمده) و فقه (به معنای قوانینی که در </span><span>گ</span><span>ذار زمان و با بررسی شریعت و تحلیل شرایط زمانه توسط فقه به دست آمده و قابل تغییر است.)</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>در نقد تفکر فمینیست&zwnj;های اسلامی در ایران و برای بررسی میزان توانایی آن&zwnj;ها در ایجاد تغییرات در قوانین مردسالارانه، باید چند موضوع را در نظر بگیریم</span><span>:</span><span>اول این</span><span>&zwnj;</span><span>که آیا تفکر آن&zwnj;ها بر پایه استناد به قرآن برای نیل به برابری حقوق زن و مرد در همه ابعاد حقوق زنان قابل ارجاع است؟ آیا با استناد به آیه&zwnj;های مختلف قرآن می&zwnj;توان زنان را به تمام حقوق&zwnj;شان رساند؟ از دیدگاه نگارنده پاسخ، منفی است. درست است که در بعضی از آیات قرآن از تساوی حقوق زن و مرد صحبت شده، اما آیات دیگری در همین کتاب وجود دارد که اگر قرار باشد مبنای تفسیر و قانونگذاری قرار گیرد، هیچگونه پیشرفتی در راه تساوی حقوق زن و مرد حاصل نخواهد شد</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>به عنوان مثال قوانین موجود در مورد موضوع ارث و عدم </span><span>تقسیم آن به&zwnj;طور م</span><span>ساوی </span><span>بین</span><span>فرزندان </span><span>پسر و دختر و یا مجاز دانستن چندهمسری، قوانینی است که بر اساس نص صریح آیات قرآنی وضع شده است</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span> </span></div> <div dir="RTL"><b><span>فمینیسم و رنگ و بوی محلی</span></b></div> <p><span><span>بسیاری بر این باورند که جنبش&zwnj;های فمینیستی در هر کشوری در صورتی می&zwnj;توانند موفق باشند که رنگ و بوی جامعه خود را داشته باشند. </span><span>بنابراین </span><span>نکته دوم </span><span>بر پایه این فرض </span><span>به شرایط </span><span>امروز </span><span>جامعه ایران برمی&zwnj;گردد. بر این اساس در یک جامعه اسلامی که دیدگاه&zwnj;های دینی در تمامی لایه&zwnj;های فکری و در تمامی طبقات اجتماعی، در میان مرد و زن وجود دارد، یک جنبش فمینیستی در صورتی می&zwnj;تواند موفق شود که از ابزار دین استفاده کند</span><span>،</span><span>خواه به عنوان یک اعتقاد یا &nbsp;به عنوان یک تاکتیک. </span></span></p> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>به باور این گروه تنها در صورتی می&zwnj;توان با مردان قانونگذار و تعیین&zwnj;کننده و یا اندک زنان تاثیرگذار در روند&zwnj;های تصمیم&zwnj;گیری، پای میز مذاکره نشست که به زبان خودشان مسلح بود. این گروه اعتقاد دارند وقتی در مورد برابری حقوق زن و مرد سخن می&zwnj;گوییم، در حالی که آیات قرآن را به عنوان شاهد بیان می&zwnj;کنیم، امکان برقراری ارتباط</span><span>ی</span><span>بیشتر</span><span> و</span><span>در همه ابعاد </span><span>با مسئولان </span><span>خواهیم داشت</span><span>،</span><span>چه در مورد قانونگذار و قانون&zwnj;ساز و چه در مورد مردم عادی</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>از </span><span>سوی</span><span>دیگر</span><span>،</span><span> طرفداران فمینیسم اسلامی معتقدند بسیاری از قوانین بر اساس تفسیر غلط و مردسالارانه وضع شده </span><span>است </span><span>و در صورتی که با نگاهی از نوعی دیگر مبتنی بر تساوی حقوق زن و مرد و با اجتهاد مدرن وضع شوند به نفع زنان تغییر خواهند کرد، بدون آن</span><span>&zwnj;</span><span>که منافاتی با قرآن داشته باشند. س</span><span>ئ</span><span>وال </span><span>اما </span><span>اینجاست که آیا سردمداران و قانونگذاران جمهوری اسلامی اساسا</span><span>ً</span><span>حاضر به شنیدن حرف&zwnj;های همین گروه از زنان یا پذیرش آرا</span><span>ی</span><span>مجتهدان نوگرای خارج از حکومت مانند آیت&zwnj;الله صانعی و مجتهد شبستری هستند؟ نگاهی دوباره به اسامی و عملکرد فقهای شورای نگهبان و ر</span><span>ئ</span><span>یس قوه قضاییه و سوابق فکری و عقیدتی آنان طی سال&zwnj;های گذشته نشان می&zwnj;دهد که پاسخ این س</span><span>ئ</span><span>وال هم منفی است</span><span>.</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span dir="LTR">&nbsp;</span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>اگر بخواهیم میزان نقش، توانایی و قدرت تاثیر&zwnj;گذاری فمینیست&zwnj;های اسلامی در تفسیر و تغییر قوانین ضد زن </span><span>در </span><span>ایران را در یک جمع&zwnj;بندی و نتیجه&zwnj;گیری کلی بررسی کنیم، ابتدا بای</span><span>د</span><span>گزینه&zwnj;های مختلفی را برای نظام مستقر حکومت در ایران تعیین کنیم. سپس در مورد هرکدام از این شرایط ممکن، جایگاه و نقش &nbsp;فمینیست&zwnj;های اسلامی را بررسی کنیم</span><span>:</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><span> </span></div> <div dir="RTL"><b><span>الف- حکومت فعلی بدون تغییر</span></b></div> <p><span><span>در شرایط </span><span>موجود ایران، فمینیست&zwnj;های اسلامی در </span><span>عمل امکانی برای اعمال دیدگاه&zwnj;های خود نخواه</span><span>ن</span><span>د داشت. چون حکومت، تفسیر قرآن توسط مجتهدان نوگرا را نمی&zwnj;پذیرد و از این بابت این افراد مزیت چندانی برای مذاکره نسبت به فمینیست&zwnj;های دیگر نخواهند داشت. این مس</span><span>ئ</span><span>له اما نفی&zwnj;کننده تاثیر آن</span><span>&zwnj;</span><span>ها بر دیگر لایه&zwnj;های جامعه مدنی نیست و طرفداران این نظریه &nbsp;حتی می</span><span>&zwnj;</span><span>توانند روی فعالان اصول</span><span>&zwnj;</span><span>گرایی که در زمینه زنان حساس هستند تاثیر بگذارند و در نتیجه آن افراد که قدرت تاثیر&zwnj;گذاری بیشتری &nbsp;در حاکمیت فعلی دارند برای اقناع قانونگ</span><span>ذ</span><span>اران تلاش کنند.</span></span></p> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><span> </span></div> <div dir="RTL"><b><span>ب- تغییرات جزئی</span></b><b><span>&nbsp;در حکومت فعلی</span></b></div> <p><span><span>شاید بیشترین کاربرد جنبش فمینیست&zwnj;های اسلامی </span><span>در شرایطی باشد که </span><span>تغییرات جز</span><span>ئ</span><span>ی در حکومت فعلی</span><span> رخ بدهد.</span><span>مانند تغییراتی که در زمان ریاست جمهوری خاتمی رخ داد</span><span>.</span><span>در این شرایط،</span><span> فمینیست&zwnj;های اسلامی،</span><span>امکان چانه&zwnj;زنی و مذاکره با بخشی از نظام حاکم را خواهند داشت و این مزیتی است که شاید فمینیست&zwnj;های دیگر از آن بی&zwnj;بهره باشند. اگرچه در آن شرایط هم موفقیت&zwnj;های این جنبش تنها در محدوده&zwnj;ای کوچک قابل دستیابی خواهد بود</span><span dir="LTR">.</span></span></p> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><span> </span></div> <div dir="RTL"><b><span>ج- تغییر حکومت فعلی به یک نظام سکولار</span></b></div> <p><span><span>در </span><span>صورت تغییر حکومت اسلامی به یک نظام سکولار و دموکراتیک</span><span>، قانون اساسی و سایر قوانین کشور بر اساس دستاورد&zwnj;های حقوق بشری دنیای آزاد تدوین خواهد شد</span><span>.</span><span>در </span><span>چنان شرایطی</span><span>، حقوق زنان به صورت تمام و کمال در نظر گرفته </span><span>خواهد شد و</span><span>نیازی به حضور فمینیست&zwnj;های اسلامی برای احقاق حقوق زنان در وضع قوانین جاری کشور نخواهد </span><span>بود.</span></span></p> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <p><span><span>اگرچه در هر شرایطی &nbsp;طرفداران این دیدگاه می&zwnj;توانند یک نقش ویژه و اساسی را در کنار سایر گروه&zwnj;های &nbsp;فمینیستی بازی کن</span><span>ن</span><span>د و آن تلاش برای آگاه&zwnj;سازی زنان به خصوص در قشر&zwnj;های پایین اجتماع، نسبت به برابری حقوق</span><span>&zwnj;</span><span>شان با مرد&zwnj;ها و تلاش برای دستیابی به این حقوق است</span><span>. </span><span>در تبیین نقش جنبش فمینیست&zwnj;های اسلامی در ایران نظر مهرانگیز کار راهگشاست</span><span>،</span><span>آنجا که می&zwnj;گوید: &laquo;تفسیر قوانین دینی با مرکزیت زنان و یا &nbsp;دیدگاه اصلاح&zwnj;طلبانه، نباید جایگزینی برای مطالبات سکولار و دموکراتیک به شمار آید. بلکه باید به عنوان بخشی از تغییرات کلی جامعه به شمار آید.&raquo;</span>&nbsp;</span></p> <p>&nbsp;</p> <p>در همین زمینه:</p> <p><a href="http://radiozamaneh.com/society/women/2011/07/01/4995">بحث ایدئولوژیک در حوزه زنان، روش ما نیست&nbsp;</a></p> <p><a href="http://radiozamaneh.com/society/women/2011/07/04/5177">فمنیسم اسلامی در ایران واقعیت خارجی ندارد</a>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/09/11/6868#comments جنبش زنان زنان زنان فمنیسم فمنیسم اسلامی مازیار مهدوی‌فر Sun, 11 Sep 2011 16:45:24 +0000 Maryam 6868 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/07/04/5177 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/07/04/5177" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> گفت‌وگو با محبوبه عباسقلی‌زاده: </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> روجا فضائلی، مریم حسین‌خواه </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="250" height="204" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/133854_472595048291_540838291_5800354_968735_o.jpg?1309971991" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL" style="text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:<br /> embed"><em><span style="font-size:10.0pt;line-height:115%;Tahoma&quot;,&quot;sans-serif&quot;;">روجا فضائلی، مریم حسین&zwnj;خواه: فمنیسم اسلامی و میزان اهمیت آن در جنبش زنان ایران از جمله موضوعات بحث&zwnj;برانگیز در جنبش زنان ایران است که نظرات متفاوتی پیرامون آن وجود دارد. محبوبه عباسقلی&zwnj;زاده، فعال حقوق زنان که از نخستین سال&zwnj;های پس از انقلاب در رابطه با مسائل زنان در ایران فعال بوده و تجربه همکاری با گروه&zwnj;های مختلف مذهبی و سکولار را در زمینه زنان دارد، در <a href="http://radiozamaneh.com/society/women/2011/07/01/4995">بخش اول گفت&zwnj;وگو</a> با رادیو زمانه در رابطه با آغاز حساسیت&zwnj;های جنسیتی در بین زنان مذهبی در سال&zwnj;های نخست پس از انقلاب سخن گفت، او در بخش پایانی این مصاحبه نظرات خود درباره فمنیسم اسلامی و مسلمان را بیان می&zwnj;کند و به کاربرد عملی این مفاهیم در جنبش زنان ایران می&zwnj;پردازد. &nbsp;این گفت&zwnj;وگو&nbsp;یکی از سلسله مصاحبه&zwnj;&zwnj;هایی است که با شماری از فعالان حقوق زنان و صاحبنظران این حوزه در رابطه با &laquo;فمنیسم اسلامی&raquo; انجام شده است.</span></em></div> <div dir="RTL" style="text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:<br /> embed"><b><br type="_moz" /><br /> </b></div> <!--break--><!--break--><div dir="RTL"><b><span>مباحث مربوط به &laquo;مسلم فمنیست&raquo; از چه زمانی مطرح شد؟</span></b></div> <div dir="RTL"><strong><span>محبوبه عباسقلی&zwnj;زاده-</span></strong><span> &laquo;فمنیست اسلامی&raquo; از نظر من یعنی کسی که در چارچوب اسلام و قران در مورد تکلیفش پرسش می&zwnj;کند. اما &laquo;فمنیست مسلمان&raquo; کسی است که بحث فرهنگ و زمینه&zwnj;های اجتماعی و واقعیت&zwnj;های اجتماعی را هم وارد این ماجرا می&zwnj;کند و درباره &laquo;حق زنانه&raquo; هم پرسش دارد و فقط به دنبال &laquo;تکلیفش&raquo; نیست.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>چیزی که من در برخی مذهبی&zwnj;&zwnj;های طرفدار آیت&zwnj;الله مطهری که در تعریف فمنیست اسلامی جا می&zwnj;گرفتند، دیده&zwnj;ام این است که از منظر تکلیف وارد می&zwnj;شوند و توجیه می&zwnj;کنند که &laquo;حق نداشتن زنان&raquo; نابرابری نیست اصلا و به خاطر تفاوت&zwnj;ها است.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>&laquo;فمنیسم مسلمان&raquo; دوره گذار از چارچوب ایدئولوژیک به یک جور پراگماتیسم اسلامی است که شما این را در کنفرانس جهانی زنان پکن، در سال ۱۹۹۵ می&zwnj;بینید. در واقع نکته&zwnj;ای که کنفرانس پکن برای ما داشت، شکستن چارچوب&zwnj;های ایدئولوژیک بود.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>فمنیسم مسلمان یعنی گفتار فمنیستی که با وجود اینکه در چارچوب قرآنی حرکت می&zwnj;کند ولی حرکتش از مسائل شرعی به مسائلی مثل توسعه و آموزش زنان معطوف می&zwnj;شود، می&zwnj;خواهد بین مسائل توسعه&zwnj;ای و مسائل اسلامی آشتی برقرار کند. در مسلم فمینسم بحث مشارکت اجتماعی عمده می&zwnj;شود و نگاه به واقعیت اجتماعی است.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>البته این جدا کردن فمنیسم اسلامی و مسلمان هم طبقه&zwnj;بندی است که من بر اساس تجربه شخصی خودم می&zwnj;کنم و به نظرم تفاوت اصلی&zwnj; این دو مفهوم در تکلیف&zwnj;گرایی دینی و حق&zwnj;گرایی دینی است. اولی نگاهش به فرمان خداست و دومی به نقشی که انسان در جهان هستی دارد، نگاه می&zwnj;کند. فمنیسم مسلمان واقعیت اجتماعی را در چارچوب معرفت دینی در نظر دارد و تا حدود زیادی درگیر پراگماتیسمی است که در فضای سیاسی حاکم آن دوره به وجود آمد. در رابطه با خودم هم باید بگویم که من در اواخر دوره ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی خودم را در چارچوب تعریفی که از فمنیست مسلمان می&zwnj;کنم، قرار می&zwnj;دهم. &nbsp;</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b><span>در شرایط فعلی بر اساس چه تقسیم بندی&nbsp;و شاخص&zwnj;هایی می توان درباره فمنیست&zwnj;های مسلمان و فمنیست&zwnj;های اسلامی&nbsp;صحبت کرد؟ آیا مثلا می&zwnj;توانیم بگوییم که فعالان زن اصلاح&zwnj;طلب بیشتر در گروه فمنیست&zwnj;های مسلمان جای می&zwnj;گیرند و زنانی همچون مریم بهروزی در گروه&zwnj;های اصول&zwnj;گرا به تعریف فمنیست اسلامی نزدیکتر هستند؟</span></b></div> <div dir="RTL"><span>طبقه&zwnj;بندی زنان اسلام&zwnj;گرا بر اساس احزاب و گرایش&zwnj;های سیاسی غلط است. باید یکسری شاخص پیدا کنیم و ببنیم گروه&zwnj;های مختلف در مورد این شاخص&zwnj;ها چه نظری دارند. مثلا یکی از این شاخص&zwnj;ها حجاب است. اگر زن مسلمانی می&zwnj;گوید من حجاب دارم ولی دیگران می&zwnj;توانند حجاب نپوشند، او فمنیست مسلمان است. اما فردی که می&zwnj;گوید من حجاب دارم، حجاب حکم خدا است و برایش فلسفه می&zwnj;بافد که چرا خودش و دیگران برای حجاب تکلیف دارند و همه را هم مکلف به رعایت آن می&zwnj;داند، او فمنیست اسلامی است. </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>هر چند دیدگاه&zwnj;های نواندیشان دینی با کسانی که روی مکاتب مختلف اسلامی کار می&zwnj;کند متفاوت است. مثلا زنانی مثل فاطمه رجبی یا&nbsp;فاطمه طبیب&zwnj;زاده، از زنان اصول&zwnj;گرا گفتاری که به لحاظ مذهبی دنبال می&zwnj;کنند به دنبال&zwnj;&zwnj; همان مکتب تفسیری است که ظاهر آیات را ملاک قرار می&zwnj;دهد ولی افرادی مانند منیره گرجی باطن آیه را ملاک قرار می&zwnj;دهند. فرق این&zwnj;ها بر اساس مکاتب مطالعاتی&zwnj; و چارچوب&zwnj;های تئوریک آن&zwnj;ها باید معلوم شود.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>شاخص&zwnj;ها و معیار&zwnj;ها خیلی مهم است، مثلا در مورد طلاق و قوانین خانواده همه کسانی که روی مسائل زنان کار می&zwnj;کنند، تقریبا موافق تغییر هستند و در مواردی مانند سنگسار هم با وجود اینکه موافق اصل مجازات هستند، ولی سنگسار را یک مجازات خشن می&zwnj;دانند. مثلا حتی مریم بهروزی، نمی&zwnj;گوید سنگسار خوب است و زن حق طلاق ندارد ولی تفسیرش با&nbsp;فمنیست&zwnj;های سکولار و حتی فمنیست&zwnj;های مسلمان فرق دارد. در حال حاضر ما به عنوان فمینیست&zwnj;های سکولار دموکرات با فعالان زن اسلام&zwnj;گرا&zwnj; درمورد قوانین تبعیض&zwnj;آمیز مشکل عملی نداریم و مطالبات حداقلی ما با مطالبات حداکثری اصلاح&zwnj;طلبان در یک سطح است. اختلاف اصلی ما در پاردایم خداوند&zwnj;سالاری و انسان&zwnj;سالاری&nbsp;است.&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>مباحث&nbsp;مهم مورد اختلاف فمنیست&zwnj;های مذهبی و سکولار در ایران الحاق به کنوانسیون رفع هر گونه تبعیض جنسیتی، تغییر قانون اساسی، پوشش زنان، آزادی جنسی و به رسمیت شناختن گرایش&zwnj;های جنسی است.&nbsp;در این موارد فمنیست&zwnj;های اسلامی و مسلمان - با وجود اختلاف نظرهایی که میان خودشان وجود دارد- مرزبندی مشخص با فمنیست&zwnj;های سکولار دارند و مثلا اگر مریم وسمقی به عنوان نماینده مسلم فمنیست&zwnj;ها و مریم بهروزی&nbsp;به عنوان نماینده فمنیست&zwnj;های اسلامی قاضی باشند، مریم وسمقی&nbsp;مجازات کمتری برای رابطه جنسی خارج از ازدواج&nbsp;تعیین می&zwnj;کند، اما گمان نمی&zwnj;گنم اصل مجازات برای این نوع رابطه را لغو کند یا مثلا زهرا رهنورد هم دیدید که در مورد حجاب می&zwnj;گفت به یکسری مجازات&zwnj;های تنبیهی نه چندان شدید اعتقاد دارد.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>ما یک مذاکراتی هم با گروه&zwnj;ها و افراد اصلاح طلب که&nbsp;در زمره روشنفکران دینی&zwnj;اند، داشتیم این&zwnj;ها بحث&zwnj;شان این بود که&nbsp;مثلا سنگسار اولویت ما نیست و بیشترین مقاومت را ما از طرف این&zwnj;ها دیدیم. ولی همین&zwnj;ها با طلاق و دیه و این&zwnj;ها را راحت&zwnj;تر برخورد می&zwnj;کردند. می&zwnj;گفتند سنگسار موضوع استراتژیکی نیست که بخواهیم روی آن نیرو بگذاریم. ولی ما فکر می&zwnj;کنیم که موضوع استراتژیک است و از این طریق می&zwnj;شد &nbsp;بحث حق زنان بر بدن خود و تنانگی را به صورت جدی&zwnj;تر وارد حوزه زنان بکنیم.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b><span>چه چیزی باعث شده که فعالان زنان اصول&zwnj;گرا و مذهبی هم با تغییر قوانینی مثل حق طلاق و حضانت و دیه و ... موافق باشند؟با توجه به اینکه تا همین چند سال پیش هم کوچک&zwnj;ترین تغییرات در قوانین زنان با مقاومت&zwnj; همین افراد مواجه بود،این تغییر از کجا نشات گرفته است؟</span></b></div> <div dir="RTL"><span>این تغییری که ایجاد شده این نیست که فقط فمنیست&zwnj;های اسلامی&nbsp;و مسلمان تغییر کردند. واقعییت این است که گروه&zwnj;های زنان چارچوب&zwnj;هایش را کنار گذاشتند و شروع به همکاری با همدیگر کردند، گردش اطلاعات و اینترنت هم به دیدن واقعیت&zwnj;های اجتماعی کمک کرد. اینکه نواندیشان دینی به مسائل زنان توجه کردند هم بخاطر فشار زنان مسلمان نبود، اتفاقا کمپین&zwnj;های زنان که اغلب از سوی فمنیست&zwnj;های سکولار تشکیل شده بود خیلی به سراغ این&zwnj;ها رفتند و ایجاد سوال کردند و آن&zwnj;ها هم مجبور شدند که دنبال پاسخ بگردند. </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>یک نکته مهم دیگر در این ماجرا که به تغییرات ایجاد شده در گفتار نواندیشان دینی برمی&zwnj;گردد، نیز این است که در ایران همه گفتار&zwnj;های فمنیسم اسلامی از نواندیشی دینی که توسط مردان ایجاد شده و ادامه داده شده، آمده است. مثلا در مورد برابری حقوقی زن و مرد، تا عبدالکریم سروش و&nbsp;محسن کدیور و آیت&zwnj;الله صانعی حرف نزدند؛ فمنیست&zwnj;های مسلمان هم چیزی نگفتند و اینطور نبود که مسلم فمنیست&zwnj;ها بروند دنبال نواندیشان دینی. </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>انتقادی که به فمنیست&zwnj;های مسلمان (مثل اصلاح طلب&zwnj;ها) وجود دارد این است که &nbsp;آنها دانش تئوریک در زمینه علوم اسلامی ندارند ولی بعضی از اسلامی&zwnj;ها مثل مریم بهروزی حداقل به حوزه علمیه رفته&zwnj;اند. فعالان زنی که مسلمان&zwnj;اند و دانش تئوریک در این حوزه ندارند، هیچ وقت خودشان گفتار و تئوری تولید نکرده&zwnj;اند و شرایط &nbsp;از این جهت در ایران مثل بقیه کشورهای اسلامی نبوده است. از همین رو من پدیده فمنیسم اسلامی و مسلمان را &nbsp;در ایران به آن معنایی که در مصر و مراکش و حتی امریکا، تولید گفتار کرد، نمی&zwnj;توانم به رسمیت بشناسم.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b><span>اما زنانی که به اصطلاح به آنها فمنیست اسلامی گفته می&zwnj;شود، اغلب اصول&zwnj;گرایانی هستند که&nbsp;تحت تاثیر نواندیشی دینی قرار ندارند و واقعیت اجتماعی هم به اندازه فمنیست&zwnj;های مسلمان بر آنها تاثیر ندارد، تغییرات ایجاد شده در آنها را چطور تحلیل می&zwnj;کنید؟</span></b></div> <div dir="RTL"><span>بحث واقعیت&zwnj;های اجتماعی و گردش اطلاعات روی این&zwnj;ها هم تاثیر داشته و مسئله مهم در این مورد خاص ارتباط آن&zwnj;ها با قدرت سیاسی هم هست. البته در زنان مسلمان و اصلاح&zwnj;طلبی که به حکومت نزدیکترند هم گفتارهای حکومتی&nbsp;قوی&zwnj;تر است. مثلا زنانی که به احمدی&zwnj;نژاد نزدیکترند نگاه&zwnj;شان به مسائل زنان منجمد و بنیادگرایانه&zwnj;تر است اما تیپ&zwnj;های مثل مریم بهروزی و شهلا حبیبی که یک جریان سیاسی دیگری مثل لاریجانی را دنبال می&zwnj;کنند و نزدیک به طیف محافظه&zwnj;کار سنتی هستند، نسبت به یکسری پدیده&zwnj;ها پراگماتیستم&zwnj;تر عمل می&zwnj;کنند و مصلحت&zwnj;گرا&zwnj;تر هستند. مثلا اگر مصلحت این باشد که جامعه تعدد زوجات را نمی&zwnj;خواهد این&zwnj;ها با تعدد مخالفت می&zwnj;کنند و استدلال&zwnj;شان هم این است که جامعه این را نمی&zwnj;خواهد و قبول نمی&zwnj;کند. </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b><span>با این تعاریف، شما فکر می&zwnj;کنید که در جامعه ایران فمنیسم سکولار بیشتر جواب می&zwnj;دهد یا فمنیسم مسلمان؟</span></b></div> <div dir="RTL"><span>این بحث&zwnj;ها و این فاصله&zwnj;ها غالبا در بین فعالان جنبش زنان در ایران واقعیت خارجی ندارد، مثلا افرادی که عقیده دارند مذهب باید کاملا از حکومت کنار بکشد، خودشان را &laquo;برابری&zwnj;خواه&raquo; معرفی می&zwnj;کنند و</span><span> زنان اصلاح&zwnj;طلب هم هیچ وقت خودشان را &laquo;فمنیست مسلمان یا اسلامی&raquo; نام&zwnj;گذاری نکرده&zwnj;اند.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>موضعی که از یک دهه پیش به این طرف در جنبش زنان تقویت شده بحث مطالبه&zwnj;محوری است. یعنی فعالان زن مجرد از اینکه چه تفکر و عقیده ای دارند کنار هم جمع می&zwnj;شوند تا برای یک هدف مشترک مبارزه و اعتراض کنند و چندان هم خودشان را درگیر اینکه تو اسلامی هستی یا سکولار نمی کنند. این تعریف&zwnj;ها وقتی مطرح می&zwnj;شود که ما وارد حوزه تئوری می&zwnj;شویم و همانطور که گفتم این تئوری&zwnj;سازی&zwnj;ها و طبقه&zwnj;بندی&zwnj;ها توسط دانشگاهی&zwnj;ها و آن هم عمدتا در خارج از ایران مطرح شد. من هم اگر با این زبان حرف می&zwnj;زنم برای این است که تلاش می&zwnj;کنم یک طوری این تفاوت و تاثیرش را در حوزه عمل تعریف کنم. </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>تا کنون که این تفاوت&zwnj;ها عملا تاثیری در احقاق حقوق زنان در ایران نداشته، اما اگر فردا روزی جنبش دمکراتیک موفق شد به نطرم این تفاوت&zwnj;ها خیلی پررنگ خواهد شد، چون پای مطالبات حداکثری مثلا در مورد آزادی گرایشات جنسی که شکاف اساسی بین سکولارها و اسلام&zwnj;گراها است به میان خواهد آمد. شخص خود من اما اگر بنا باشد جواب صریحی به این پرسش بدهم می توانم بگویم که در حد مطالبات حداقلی خیلی فرقی نمی&zwnj;کند که در جامعه ایران با&nbsp;زبان سکولار جلو بروی یا اسلامی چون به هرحال در جامعه ایرانی هر کدام از این بخش&zwnj;ها مخاطب خودش را دارد. اما در سطح مطالبات حداکثری مثل آزادی گرایش جنسی یا &nbsp;مطالبات میانی مثل آزادی پوشش خوب معلوم است که&nbsp;زبان سکولار موفق&zwnj;تر است. با این همه به نظر من شگردی که زنان فعال در استراتژی مطالبه&zwnj;محوری داشته&zwnj;اند، تاکید بر واقعیت&zwnj;های اجتماعی و پارادایم شیفتی بود که از این&zwnj; طریق اتفاق افتاد. یعنی در واقع زنان سکولار بدون حرف زدن از ایدوئولوژی عملا جامعه را عرفی کردند.</span></div> <div dir="RTL"><b>&nbsp;</b></div> <div dir="RTL"><b><span>اگر بخواهیم به بحث ابزارهای کار برگردیم ماجرا چطور است؟ آیا استفاده ازابزارهای اسلامی مثل فتواهای مراجع تقلید&nbsp;بیشتر به جنبش زنان کمک می&zwnj;کند یا&nbsp;استدلال کردن بر مبنای&nbsp;مسائل&nbsp;عرفی و حقوق بشری؟</span></b></div> <div dir="RTL"><span>همانطوری که گفتم، به نظر من واقعیت&zwnj;های اجتماعی بیشترین جواب را می&zwnj;دهد و داده است. استراژی که الان&nbsp;کار می&zwnj;کند، واقعیت اجتماعی است و حتی کشورهایی که می&zwnj;خواهند با توجه به زمینه ایران کار کنند نقطه تمرکز خود را بر واقعیت&zwnj;های اجتماعی قرار می&zwnj;دهند.</span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><b><span>مقاومت قشرهای سنتی و مذهبی مردم با واقعیت&zwnj;های اجتماعی به خاطر مخالفت با اسلام را چطور می&zwnj;بینید؟ هستند افرادی که با استدلال&zwnj;هایی مبنی بر واقعیت اجتماعی در برابر لزوم تغییر در وضعیت زنان نرم می&zwnj;شوند، اما تغییر را قبول نمی&zwnj;کنند و استدلال&zwnj;شان این است که اسلام این تغییرات را نمی&zwnj;پذیرد.</span></b></div> <div dir="RTL"><span>جنبش زنان باید با گروه&zwnj;های مختلف، زبان&zwnj;های مختلفی داشته باشد و البته چند صدایی هم باید وجود داشته باشد. مثلا بحثی که بعضی داشته&zwnj;اند این است که چون اسلام در حکومت و جامعه قوی است باید با این زبان وارد شویم. این زبان زنان اصلاح&zwnj;طلب درون حاکمیت هست. ولی اگر از بیرون نگاه کنیم می&zwnj;شود گفت که ما&nbsp;می&zwnj;توانیم زبان&zwnj;های مختلفی برای پیش&zwnj;برد اهداف&zwnj;مان داشته باشیم و به نظر من بخش سکولار جنبش زنان نباید بخاطر چنین ملاحظاتی بلندگو را دو دستی به دست اصلاح&zwnj;طلب&zwnj;ها و مسلمانان بدهد.مثلا در بحث سنگسار، ما به عنوان فمنیست&zwnj;های سکولار، تا جایی که می&zwnj;شد بر پایه واقعیت&zwnj;های اجتماعی حرکت می&zwnj;کردیم تا منابع مذهبی و مثلا نرفتیم به طرف به این بحث که قران یا علما چه می&zwnj;گویند. </span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span>من به عنوان یک سکولار، بحث ایدئولوژیک را در این حوزه قائل نیستم و بنای ما این نبود که وارد بحث&zwnj;های مذهبی شویم.&nbsp;بلکه سعی کردیم از طریق برخی دیالوگ&zwnj;ها با جامعه مدنی اسلام&zwnj;گرا متشکل از روشنفکران و نواندیشان دینی، یک جریان زنده&zwnj;ای را در این حوزه بوجود بیاوریم و تابوهایی را که نگاهش به بحث&zwnj;های ساختاری است مثل پوشش و بحث بدن را مطرح کنیم. چون جامعه مدنی اسلام&zwnj;گرا می&zwnj;تواند یک قدرت آلترناتیو در برابر حکومت مرکزی باشد. از طرف دیگر روشنفکران و نواندیشان دینی به هر حال در فضای جامعه مدنی تاثیر دارند و می&zwnj;توانند شرایطی را که در قوانین اسلامی وجود دارد، نقد کنند. چون وقتی یک سکولار حرف می&zwnj;زند، به هر حال از قبل یک سکولار است و کاری به مذهب ندارد که بخواهد قوانین تبعیض&zwnj;آمیز را&nbsp;از این منظر نقد بکند و به طوری کلی می&zwnj;گوید که همه این قوانین تبعیض&zwnj;آمیز است و باید تغییر کند و بحثش&zwnj;&zwnj; همان جا تمام می&zwnj;شود مگر اینکه برود روی&zwnj;&zwnj; همان واقعیت&zwnj;های اجتماعی&nbsp;مانور بدهد که ما هم تا کنون از این روش استفاده کرده&zwnj;ایم. </span></div> <p>&nbsp;&nbsp;</p> <p><a href="http://radiozamaneh.com/society/women/2011/07/01/4995">بخش اول گفت&zwnj;وگو با محبوبه عباسقلی&zwnj;زاده</a></p> <p>&nbsp;</p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/07/04/5177#comments جنبش زنان روجا فضائلی زنان زنان فمنیست فمنیسم فمنیسم اسلامی محبوبه عباسقلی‌زاده مریم حسین‌خواه مسلم فمنیسم Mon, 04 Jul 2011 09:11:27 +0000 Maryam 5177 at https://archive.radiozamaneh.com https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/07/01/4995 <div class="fb-social-like-widget"><fb:like href="https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/07/01/4995" send="false" layout="box_count" show_faces="false" width="500" action="like" font="arial" colorscheme="light"></fb:like></div><div class="field field-type-text field-field-sartitr"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> گفت‌وگو با محبوبه عباسقلی‌زاده: </div> </div> </div> <div class="field field-type-text field-field-nevisandeh"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> روجا فضائلی، مریم حسین‌خواه </div> </div> </div> <div class="field field-type-filefield field-field-maghaleh-image"> <div class="field-items"> <div class="field-item odd"> <img class="imagefield imagefield-field_maghaleh_image" width="250" height="175" alt="" src="https://archive.radiozamaneh.com/sites/default/files/n540838291_1634534_6981273.jpg?1309962201" /> </div> </div> </div> <div dir="RTL" style="text-align:right;direction:rtl;unicode-bidi:<br /> embed"><em><span style="line-height: 115%; ">روجا فضائلی، مریم حسین&zwnj;خواه: فمینیسم اسلامی و میزان اهمیت آن در جنبش زنان ایران از جمله موضوعات بحث&zwnj;برانگیز در جنبش زنان ایران است که نظرات متفاوتی پیرامون آن وجود دارد.</span></em><em><span style="font-size: small; "> </span></em><em><span style="line-height: 115%; ">محبوبه عباسقلی&zwnj;زاده، فعال حقوق زنان که از نخستین سال&zwnj;های پس از انقلاب در پیوند با مسائل زنان در ایران فعال بوده است و تجربه همکاری با گروه&zwnj;های مختلف مذهبی و سکولار را در این زمینه دارد، در گفت&zwnj;وگو با رادیو زمانه، چگونگی کاربرد و ورود این مفهوم به جنبش زنان ایران را بررسی کرده است.</span></em><span style="font-size: small; "> </span><em><span style="line-height: 115%; ">از دیدگاه وی تقسیم&zwnj;بندی&zwnj;هایی همچون فمینیسم اسلامی و سکولار در&nbsp;داخل ایران مصداق واقعی ندارند و بیشتر مفاهیمی آکادمیک هستند که از سوی محققان خارج از ایران به کار می&zwnj;روند.</span></em><span style="font-size: small; "> </span><em><span style="line-height: 115%; ">این گفت&zwnj;وگو&nbsp;یکی از سلسله گفت&zwnj;وگو&zwnj;&zwnj;هایی است که با شماری از فعالان حقوق زنان و صاحبنظران این حوزه درباره &laquo;فمینیسم اسلامی&raquo; انجام شده است.</span></em></div> <p><span style="font-size: small; "> </span></p> <div dir="RTL" style="text-align:justify;direction:rtl;unicode-bidi:<br /> embed">&nbsp;</div> <!--break--><!--break--><p><em><span> </span></em></p> <p><b><span>چند سال پیش در گفت&zwnj;وگویی خودتان را فمینیست مسلمان نامیدید و الان خودتان را فمینیست سکولار معرفی می&zwnj;کنید. به عنوان کسی با پیشینه مذهبی، می&zwnj;توانید درباره روند تغییر خودتان از یک زن فعال سیاسی اسلامی تا یک فمینیست سکولار برای ما صحبت کنید؟</span></b></p> <p><span><b><span>محبوبه عباسقلی&zwnj;زاده</span></b><i><span>:</span></i><span> اصولاً این تعریف فمینیست اسلامی، مسلمان یا سکولار، از نوع تعریف&zwnj;های مجازی هستند. الان وقتی به خودم و پروسه&zwnj;ای که</span><span>از سرگذرانده&zwnj;ام، نگاه می&zwnj;کنم می&zwnj;توانم بگویم این&zwnj;ها بیشتر یک مفاهیم آکادمیک برای توصیف تغییری است که زنان مذهبی و حتی غیر مذهبی در فرآیند این دو دهه اخیر داشتند. وگرنه داخل ایران این&zwnj;طور نیست که کسی بگوید اینجایی که من ایستاده&zwnj;ام فمینیست اسلامی&zwnj;ام و آن یکی روی پیشانی&zwnj;اش نوشته شده باشد فمینیست سکولار. چندسال پیش هم که من درباره این تقسیم&zwnj;بندی&zwnj;ها صحبت می&zwnj;کردم و خودم را مثلا فمینیست مسلمان می&zwnj;نامیدم، تحت تاثیر این بود که وقتی به عملکرد خودم نگاه می&zwnj;کردم و مقاله&zwnj;های آکادمیک را می&zwnj;خواندم، می&zwnj;دیدم این عمل من در قالب این تعریف&zwnj;ها نشان&zwnj;دهنده یک فمینیست اسلامی یا سکولار یا مسلمان است. </span></span></p> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>این تعاریف هر قدر که جلو برود با توجه به داستان جنبش سبز می&zwnj;تواند ما را در آینده دچار مشکل کند و برای همین، من الان خیلی موافق استفاده از این تقسیم&zwnj;بندی&zwnj;ها نیستم، ولی اگر بخواهیم با همین تعاریف جلو برویم، باید بگویم در زمان انقلاب جوانانی مثل من بودند که از خانواده&zwnj;های مذهبی و سنتی آمده بودند و در عین حال موافق شاه نبودند و کارهایی را که شاه می&zwnj;کرد یا سیستم&zwnj;هایی را که آن زمان &laquo;زن&zwnj;های عروسک فرنگی&raquo; را گسترش می&zwnj;داد، قبول نداشتند و چندان هم با فضاهای جنبش چپ آشنا نبودند. </span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>در این شرایط در آستانه انقلاب من نوجوان بودم و افرادی مثل من جایی برای خودمان پیدا نمی&zwnj;کردیم. من مجبور بودم جلوی پدرم روسری سر کنم و آن طرف&zwnj;تر روسری را بردارم و به خیابان بروم. یک&zwnj;سری از دوستان من از خانواده&zwnj;های کارمند و ارتشی بودند و مذهبی نبودند. دوستان چپ هم داشتم و مدت کوتاهی جذب گروه&zwnj;های چپ شدم، ولی دوام نداشت. مجموعه این فضا&zwnj;ها یک بی&zwnj;هویتی را در جوانانی مثل من درست کرده بود. البته خاستگاه من و ما ما با کسانی مثل فخرالسادات محتشمی&zwnj;پور و فائزه هاشمی فرق دارد. آن&zwnj;ها هویت&zwnj;یابی&zwnj;شان با انقلاب نبوده و در فضاهای سیاسی مانند موتلفه و جامعه روحانیت رشد کرده بودند و مثلاً در مصاحبه&zwnj;ای که زمانی با فائزه هاشمی داشتم، این سئوال&zwnj;های من درباره هویت و اسلام&zwnj;گرایی برایش عجیب بود، چون تکلیف او با مذهب و حجاب از اول روشن بوده است. </span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><span><span>برای من و خیلی</span><span>&zwnj;</span><span>های از جوان&zwnj;هایی که دنبال یک هویت جایگزین بودند، اسلام انقلابی با کتاب&zwnj;های دکتر شریعتی گره خورده بود. همان موقع بود که من روسری و مانتو را به عنوان نشانه&zwnj;ای از هویت انقلابی پذیرفتم و توجهی به هویت مذهبی آن نداشتم. در واقع حجاب برای ما یک لباس هویتی بود تا اعتقادی. </span><span>یعنی با انتخاب حجاب حس می&zwnj;کردی جزئی از یک کل شده&zwnj;ای و عضوی از یک جامعه ایدئولوژیک هستی که برای همه پدیده&zwnj;ها جواب مناسبی دارد&nbsp;و دیگر آن سرگشتگی&zwnj;های سابق را نداری. احساس می&zwnj;کردی که مانند پدر و مادر سنتی&zwnj;ات نیستی و در عین حال جور دیگری به دنیا نگاه می&zwnj;کنی و این نوع نگاه با دیگرانی که تو را &laquo;امل و عقب&zwnj;افتاده&raquo; می&zwnj;دیدند متفاوت است. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>آن زمان خانواده&zwnj;هایی مثل خانواده من اجازه نمی&zwnj;دادند ما به فضاهایی که برای همه بود، مثل اردوگاه مختلط رامسر یا بعضی فضاهای عمومی شهر برویم. در این شرایط&nbsp;وقتی بحث حجاب شد، نه من و نه هیچکدام از کسانی که مثل من بودند نپرسیدند چرا روسری سر کردیم. روسری یک یونیفرم بود و ماه&zwnj;های آخر پیش از انقلاب، ما حتی برای این&zwnj;که شبیه بزرگ&zwnj;ترها بشویم چادر کیفی مشکی کش&zwnj;دار هم سرمان می&zwnj;کردیم. </span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><b><span>از چه زمانی با نگاه حساس به مسائل جنسیتی به حجاب و موقعیت زنان در ایران نگاه کردید؟</span></b></div> <p><span><span>به تدریج بعد از پنج سال از گذشت انقلاب، من و زنان دیگری که مثل من بودند حس کردیم رفتار جامعه با ما تغییر کرده است. مثلاً جداسازی شد. اول انقلاب جلسه&zwnj;ها مختلط بود ولی بعد جدا شد. زن&zwnj;ها می&zwnj;رفتند در یک اتاق به بچه&zwnj;های&zwnj;شان شیر می&zwnj;دادند و درد دل می&zwnj;کردند. مرد&zwnj;ها &nbsp;هم می&zwnj;رفتند اتاق دیگر و جلسه داشتند. یا مثلاً برای مرد&zwnj;ها از پشت در چایی می&zwnj;بردیم که کسی ما را نبیند. روسری و چادر را باید جلو می&zwnj;آوردیم تا چشمان&zwnj;مان دیده نشوند. چون شوهرمان آرایش چشم دوست داشت ولی فقط برای خودش و نباید کسی آرایش ما را می&zwnj;دید. </span></span></p> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>ما اول انقلاب رفتار مساوی داشتیم. کسی به دیگری دستور نمی&zwnj;داد که غذا درست کن. زن و شوهر رفتار برابر داشتند، اما از یکی، دوسال بعد همه&zwnj;چیز عوض شد و &laquo;حضرت زهرایی&raquo; که سال&zwnj;های اول این&zwnj;طور تعریف می&zwnj;شد که &laquo;برای فدک مبارزه کرده بود&raquo;، در رسانه&zwnj;های رسمی تبدیل به زنی شد که خوب شوهرداری و بچه&zwnj;داری می&zwnj;کرد و حتی الگوی زهرا هم عوض شد. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>نتیجه تغییر فضای انقلابی و تبدیل &laquo;زن مسلمان انقلابی&raquo; به &laquo;زن حزب&zwnj;اللهی&raquo; این بود که ما به عنوان &laquo;یک زن&raquo;،&nbsp;کاملاً به حاشیه رانده شدیم و در مشارکت سیاسی هم فقط وقتی بحث &laquo;زنان&raquo; بود سراغ ما می&zwnj;آمدند. یعنی وقتی آقای بهشتی رفت سراغ منیره گرجی و مریم بهروزی برای این نبود که در مجلس خبرگان در مورد مسائل کلی نظام نظر دهند، بلکه برای این بود که در مورد مسائل خاص زنان توضیح و نظر دهند. چون این موضوع اصلاً مسئله مردان نبود.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>این جداسازی را، ما که </span><span>در فضای اسلامی</span><span>-</span><span> انقلابی </span><span>بودیم کاملاً احساس می&zwnj;کردیم و از آن طرف تجربه انقلاب را داشتیم و این&zwnj;که چطور زن و مرد می&zwnj;توانند شانه به شانه هم کار کنند. آن موقع الگوی ما، الگوی چریک مسلمان و روابط برابر بود و روابط جنسیتی مورد نظرمان بر اساس روابط جنسیتی بود که در گروه&zwnj;های چریکی سازمان&zwnj;های سیاسی- انقلابی بود. البته آن&zwnj;هم خیلی ایده&zwnj;آل نبود، اما این&zwnj;طور هم نبود که بگویند اسلحه نبند و آشپزی کن و شب جمعه وظیفه&zwnj;ات این است که با شوهرت بخوابی. اصلاً یک مشکل من با شوهرم این بود که می&zwnj;گفت شب&zwnj;ها باید کنار من بخوابی و این وظیفه تو است و اگر رعایت نکنی فرشته&zwnj;ها تو را لعنت می&zwnj;کنند و من شب&zwnj;ها می&zwnj;خواستم وقتی بچه&zwnj;ام خواب است کار کنم.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>ویژگی نسل ما این نبود که خود را فرع بر مردان فرض کند. آدم&zwnj;هایی مثل من باعث شدند این فرضیه درست شود که قوانین در بدنه اسلام&zwnj;گرای جامعه و این سیستمی که الان وجود دارد و اسمش جمهوری اسلامی است، واقعاً اسلامی نیست، بلکه حرف آخوندهای مرد و به نفع مردان است. &nbsp;</span></span></div> <div dir="RTL"><span><b>&nbsp;</b></span></div> <div dir="RTL"><b><span>واکنش زنانی مثل شما که در آن زمان به مسائل زنان و وضعیت آن&zwnj;ها حساس شده بودند، به تغییراتی که در متن جامعه و قدانین روی می&zwnj;داد چگونه بود؟</span></b></div> <p><span><span>آن زمان یک جریان&zwnj;هایی بودند که از داخل بدنه اسلام&zwnj;گرای نظام شروع به نقد کردند و این فضا داخل ما هم بود. شما این گفتمان نقد قدرت را در سخنرانی&zwnj;های آن زمان منیره گرجی&nbsp;هم می&zwnj;بینید. در واقع این پرسش&zwnj;ها برای ما ایجاد شده بود تا سال &nbsp;۱۹۸۵ و شرکت در کنفرانس نایروبی که نقطه عطفی برای پیدایش فمینیسم اسلامی در ایران بود.</span></span></p> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>تا قبل از آن محافل زنان اسلام&zwnj;گرا اینطور بود که می&zwnj;نشستند قرآن و نهج&zwnj;البلاغه می&zwnj;خواندند. ما جلسه&zwnj;های کوچک پنج، شش نفری داشتیم و درباره نگاهی که به زن در متون اسلامی است، بحث می&zwnj;کردیم که مثلا آیا زنان واقعاً ناقص&zwnj;العقل هستند؟ هرجا می&zwnj;رفتیم می&zwnj;گفتند زن ناقص&zwnj;العقل است و حضرت علی این را گفته است. این مسئله مهمی برای ما بود که حضرت علی که دوستش داریم چرا این را می&zwnj;گوید و اصلاً این را می&zwnj;گوید یا نه؟ </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>برای همین پرسش ما دوره انقلاب این بود: &laquo;من چه کسی هستم؟&raquo; یعنی نوعی هویت&zwnj;یابی بود اما پرسشی که بعد هنگام بازنگری متون اسلامی پیش آمد این بود: &laquo;تکلیف شرعی چیست؟&raquo; یعنی وقتی شوهرم می&zwnj;گفت تو باید پیش من بخوابی که فرشته&zwnj;ها لعنتت نکنند یا ما را از جلسه&zwnj;های خودشان بیرون می&zwnj;کردند و در واقع جداسازی ایجاد کرده بودند و اجازه نداشتیم برویم فلان&zwnj;جا، حس تحقیر شدن داشتم و&nbsp;نمی&zwnj;توانستم باور کنم که واقعیت دین این باشد.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>بسیاری از ما&zwnj; اوایل انقلاب خیلی ساده می&zwnj;پوشیدیم. آن موقع رسم شده بود که همه انقلابی&zwnj;ها از چپ و مذهبی به لباس&zwnj;های بدون هویت جنسی مثل بلوز و شلوارهای گشاد به رنگ خاکی و کفش&zwnj;های ورزشی روی بیاورند. فقط از فرم روسری می&zwnj;شد فهمید چه کسی جزو کدام گروه است، اما از دو، سه سال بعد، این بحث&zwnj;ها شروع شد که کفش اسپرتت را در بیاور و پاشنه بلند بپوش و ثواب دارد که برای شوهرت آرایش کنی. </span></span></div> <div dir="RTL"><span><span>رفتار لعبت&zwnj;وار داشت جای سادگی را می&zwnj;گرفت و مرد&zwnj;ها بر اساس تعالیم&zwnj;&zwnj; همان روحانیت افراطی که قدرت را درست گرفته بود، شروع به ترویج این نگاه کردند. یک&zwnj;دفعه ما دیدیم جواهر و کفش پاشنه بلند و زن صیغه&zwnj;ای وسط آمده بود و ما باید کاری کنیم که مرد از ما کام بگیرد و مثلاً &laquo;سکس خوب&raquo; را آموزش ببینیم و اصلاً موضوع به ضرر ما عوض شد. من این مسائل را بد نمی&zwnj;دانم، اما این&zwnj;که تو این&zwnj;ها را انجام بدهی فقط برای این&zwnj;که یک نفر دیگر لذت ببرد برای ما وحشتناک بود و ما را &nbsp;در یک دنیای دوگانه قرار می&zwnj;داد.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>ما به&zwnj;عنوان زنان مذهبی، در آن زمان دو دنیا داشتیم. یک &laquo;دنیای فردی&raquo; که با خدای خودت و با متون مذهبی بودی و آزاد بودی و تا آن طرف کائنات می&zwnj;شد پرواز کنی؛ و یک &laquo;دنیای خانوادگی&raquo; که در آن همانند دنیای اجتماعی، همه چیز برای مرد بود. تو باید خودت را حذف می&zwnj;کردی و مرد باید جلو می&zwnj;بود. یعنی همه&zwnj;چیز در اختیار مردان بود و تو برای بیرون رفتن هم باید اجازه می&zwnj;گرفتی. در حالی که در روزهای اول قرار بود همه&zwnj;چیز برابر باشد و اصلاً این ماجرا&zwnj;ها نبود.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>آن موقع بود که پرسش اصلی ما شروع شد. در واقع، پرسش ما این بود که &laquo;تکلیف ما چیست؟&raquo; مثلاً من می&zwnj;خواستم به شوهرم ثابت کنم که بر اساس تحریرالوسیله آیت&zwnj;الله خمینی زن می&zwnj;تواند بدون اجازه شوهرش بیرون برود و کار کند و او می&zwnj;خواست تلاش کند براساس&zwnj;&zwnj; همان تحریرالوسیله اثبات کند که اینطور نیست. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>در&zwnj;&zwnj; همان سال&zwnj;ها ما یک حلقه از زنان جوان درست کردیم و به آن&zwnj;ها که بچه&zwnj;های سیاسی بودند عربی و علوم اسلامی یاد می&zwnj;دادیم. آن موقع بود که پرسش ما &nbsp;درباره &laquo;تکلیف ما چیست؟&raquo; شروع شد. ما می&zwnj;خواستیم خدا را بپرستیم و هرچه خدا می&zwnj;گفت قبول بود، اما می&zwnj;خواستیم بدانیم خدا در این زمینه&zwnj;ها چه می&zwnj;گوید. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><b><span>آیا وقایع بین&zwnj;المللی و ارتباط با زنان کشورهای دیگر هم در ایجاد تغییر در نگرش شما نقش داشت، یا تمام ماجرا به وقایع داخلی و تغییر نقش زن و مرد در میان جمع&zwnj;های فعالان سیاسی- اجتماعی آن زمان برمی&zwnj;گشت؟</span></b></div> <p>&nbsp;<span><span>سال ۱۹۸۵ وقتی یک سری از فعالان زن به عنوان هیئت رسمی حکومت به واسطه محمد خاتمی، وزیر ارشاد آن دوران؛ به </span><span>سومین کنفرانس جهانى زن در</span><span> کنیا رفتند، با پدیده سازمان&zwnj;های غیر دولتی و ضعف بچه مسلمان&zwnj;ها در برابر گروه&zwnj;های مخالف&zwnj;شان در جامعه جهانی مواجه شدند. این&zwnj; زنان به عنوان نمایندگان دولت و به ریاست منیره گرجی رفته بودند و اعظم طالقانی تنها &nbsp;فرد ایرانی بود که از طرف سازمان&zwnj;های غیر دولتی در این نشست حضور داشت. پرسش اصلی آن&zwnj;ها بعد از نشست این بود که چرا زنان مسلمان چیزی برای دفاع در برابر گروه&zwnj;های منتقد ندارند. </span></span></p> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>پس از &nbsp;برگشت آن&zwnj;ها، یک گروه مطالعات زنان راه افتاد که منیره گرجی نقش محوری در آن داشت. این هسته بعد چندپاره شد و گروه&zwnj;های مختلفی از همان هسته اولیه درست شد. این گروه یکی از مهم&zwnj;ترین گروه&zwnj;هایی بود که شروع به بازنگری و مرور مجدد قرآن از نگاه زنان مسلمان و جست&zwnj;وجو برای دو پرسش اصلی کرد که برای افرادی مثل من در آن زمان مطرح بود. این دو پرسش این بودند که &laquo;چه چیزی درست و غلط است؟&raquo; و این&zwnj;که &laquo;بالاخره خدا چه گفته است؟&raquo;</span></span></div> <div dir="RTL">&nbsp;</div> <div dir="RTL"><span><span>یک عده دیگر هم می&zwnj;خواستند درباره حقانیت قرآن و اسلام در زمینه زنان جوابی برای جامعه جهانی پیدا کنند، اما این بچه&zwnj;های مسلمانی که ما بودیم هیچکدام از نظر علمی و به صورت کلاسیک متون دینی را نخوانده بودیم و حوزه علمیه نرفته بودیم. </span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>در ایران نگاه به فمینیست&zwnj;های اسلامی، بدون توجه به تاریخ، اشتباه است. زنانی که در چهارچوب شریعت به بازنگری قرآن پرداختند نگاه&zwnj;شان برخاسته از اسلام&zwnj;گرایی سیاسی بود و نگاه مردانه داخل اسلام&zwnj;گرایی سیاسی را نقد می&zwnj;کردند، اما از چهارچوب اسلام&zwnj;گرایی سیاسی بیرون نمی&zwnj;رفت.</span></span></div> <div dir="RTL"><span>&nbsp;</span></div> <div dir="RTL"><span><span>آن موقعی که ما دنبال این بودیم که تکلیف&zwnj;مان چیست؟ این پرسش در چهارچوب شریعت بود و &nbsp;واقعا در پی دانستن تکلیف بود و اگر مثلاً خمینی می&zwnj;گفت ۱۰ تا بچه درست کنید دربست قبول می&zwnj;کردیم اما اگر شوهرمان می&zwnj;گفت باید ۱۰ تا بچه داشتی باشی، می&zwnj;گفتیم باید برویم در قرآن و مذهب تحقیق کنیم. ولی اگر مطمئن بودیم که این مسئله تکلیف&zwnj;مان است انجام می&zwnj;دادیم.</span></span></div> <p>&nbsp;</p> <p><strong>ادامه دارد...</strong></p> https://archive.radiozamaneh.com/society/women/2011/07/01/4995#comments جنبش زنان روجا فضائلی زنان زنان فمنیست فمنیسم فمنیسم اسلامی محبوبه عباسقلی‌زاده مریم حسین‌خواه مسلم فمنیسم Fri, 01 Jul 2011 17:47:16 +0000 Maryam 4995 at https://archive.radiozamaneh.com