جنگ داخلی

بشار اسد، همچنان رهبر ارکستر جنگ می‌ماند

politics — Tue, 08 Jan 2013 13:45:46 +0000

فرهاد سلمانیان

فرهاد سلمانیان - بشار اسد در سخنرانی خود در سالن اُپرای دمشق بدون توجه به خواست اکثریت مخالفان برای واگذاری قدرت و برگزاری همه‌پرسی برای پایان دادن به جنگ داخلی، صحبت از «طرح صلح» پنج ماده‌ای کرد و وعده‌ اصلاحات سیاسی و قانون اساسی جدید را داد.

گرچه رئیس جمهوری سوریه در نخستین سخنرانی مستقیم طی هفت ماه گذشته، در جمع مقام‌های دولتی و تشکل‌های طرفدار خود گفت که شهروندان از ناآرامی‌های دو سال گذشته آسیب دیده‌اند، اما بار دیگر طیف‌های گوناگون مخالفان را در عبارت‌هایی مانند «عروسک خیمه‌شب‌ بازی غرب»، «تروریست‌های القاعده» و «قاتلان و مجرمان» خلاصه کرد.

در پیوند با گفته‌های بشار اسد در باره‌ تروریسم، روزنامه‌ آمریکایی «نیویورک تایمز» نیز در آذرماه گزارش داد که گروه اسلامی تندرویی مانند «جبهه‌‌‌ النصره»، ‌وابسته به شاخه‌ عراقی شبکه‌ «القاعده» به جمع مخالفان مسلح سوری راه یافته و اقدام‌هایی را علیه نیروهای دولتی شکل داده، اما چنین گروه‌های معدودی همان کسانی نیستند که با سرکوب تظاهرات مسالمت‌آمیز خود توسط رژیم اسد، رفته‌رفته اسلحه به دست گرفتند.

تندروها، پاسخ ناخواسته به خشونت حکومتی

حتی نفوذ تندروهای اسلامی در میان مخالفان مسلح نتیجه‌ عملکرد بشار اسد است، چون او می‌توانست با سپردن سرنوشت مخالفت‌ها به صندوق رأی و برگزاری همه‌پرسی، از گسترش اقدام‌های مسلحانه و فعالیت بیشتر گروه‌های افراطی جلوگیری کند. بشار اسد در سخنرانی‌ روز یکشنبه ۶ ژانویه خود، از چین و روسیه و ایران به دلیل جانبداری از دولتش در جنگ داخلی قدردانی کرد و به کشورهای غربی و عربی حامی مخالفان گفت که آن‌ها تنها مراکز قدرت در رفع بحران سوریه نیستند.

البته او با طرح پیشنهاد «گفت‌وگوی ملی» بار دیگر نشان داد فقط می‌خواهد اوضاع را کم‌ خطرتر از آن‌چه هست، نشان بدهد. به نظر می‌رسد زمان برای ایده‌هایی از این دست گذشته باشد، چون زیان‌های جانی، مالی و فرار نزدیک ۵۰۰ هزار پناهجو به کشورهای همسایه و آوارگی هزاران نفر طی درگیری‌های ۲۲ ماه گذشته زمینه‌ سازش میان دولت سوریه و مخالفان را از بین برده است. گذشته از این نمی‌توان در جایگاه رئیس دولت، هم مخالفان را «تروریست» خواند و هم با آن‌ها به صلح رسید.

اسد با طرح پیشنهاد «گفت‌وگوی ملی» بار دیگر نشان داد فقط می‌خواهد اوضاع را کم‌ خطرتر از آن‌چه هست، نشان بدهد. به نظر می‌رسد زمان برای ایده‌هایی از این دست گذشته باشد، چون زیان‌های جانی، مالی و فرار نزدیک ۵۰۰ هزار پناهجو به کشورهای همسایه و آوارگی هزاران نفر طی درگیری‌های ۲۲ ماه گذشته زمینه‌ سازش میان دولت سوریه و مخالفان را از بین برده است. گذشته از این نمی‌توان در جایگاه رئیس دولت، هم مخالفان را «تروریست» خواند و هم با آن‌ها به صلح رسید.

سخنرانی رئیس جمهوری سوریه در پی افزایش تبادل آتش نیروهای ارتش و مخالفان مسلح در حومه‌ دمشق برگزار شد که وقوع آن بازتاب ادامه‌ فشار نظامی مخالفان بر پایتخت است.

جغرافیای کشمکش‌ها و ویرانی سوریه

هفته‌ گذشته نبرد مخالفان حکومت و نیروهای دولتی سوریه از جمله بر سر فرودگاه نظامی و استراتژیک «تفتناز» در ادلب ادامه داشت. این درگیری‌ها در ادلب، استان شمالی هم‌مرز با ترکیه، بر سر یکی از پایگاه‌های نیروهای دولتی بود که پروازهای جنگی برای بمباران مواضع مخالفان از آن صورت می‌گیرد. در استان‌های حلب در شمال، رقه در شمال شرق، دیرالزور در شرق، درعا در جنوب، حمص در غرب و حماه در مرکز سوریه نیز درگیری‌هایی وجود داشته است.

در هفته‌های گذشته تبادل آتش میان مخالفان بشار اسد و نیروهای ارتش با کشته‌ها و زخمی‌های بسیار همراه بود. آسیب به زیرساخت‌ها در جریان جنگ‌های شهری، انفجار مکان‌هایی مانند پمپ بنزین‌، ساختمان‌های عمده‌ دولتی و آسیب به خطوط آب و برق و گاز موضوع‌هایی هستند که موضوع بازسازی سوریه پس از درگیری‌ها و سوال تأمین‌کنندگان مالی آن را جدی‌تر می‌کنند.

شمار کشته‌های جنگ داخلی در حالی به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده که اخیرا ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد که احتمالاً هر دو طرف درگیر مرتکب «جنایت‌های جنگی» شده‌اند.

نزدیکی ناتو به سوریه

هم‌زمان با ادامه‌ درگیری‌ها استقرار سامانه‌های ضدموشکی «پاتریوت» از سوی سازمان «پیمان آتلانتیک شمالی»، در ترکیه با هدف «مقابله با تهدیدهای احتمالی ناشی از جنگ داخلی سوریه» برای آنکارا آغاز شده است. استقرار تجهیزات شش سامانه‌ای که آمریکا، آلمان و هلند هر یک دو مجموعه از آن را برای استقرار در سه استان ترکیه تأمین می‌کنند، از جمله در پایگاه هوایی اینجرلیک در جنوب آن کشور آغاز شده است. این حرکت همچنین سناریوی جنگ لیبی و نزدیک شدن ناتو به کشور محل درگیری‌ را تداعی می‌کند.

آسیب به زیرساخت‌ها در جریان جنگ‌های شهری، انفجار مکان‌هایی مانند پمپ بنزین‌، ساختمان‌های عمده‌ دولتی و آسیب به خطوط آب و برق و گاز موضوع‌هایی هستند که موضوع بازسازی سوریه پس از درگیری‌ها و سوال تأمین‌کنندگان مالی آن را جدی‌تر می‌کنند. شمار کشته‌های جنگ داخلی در حالی به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده که اخیراً‌ ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل اشاره کرد که احتمالاً هر دو طرف درگیر مرتکب «جنایت‌های جنگی» شده‌اند.

اقدام ناتو برای انتقال سامانه‌‌های دفاع موشکی به ترکیه، گذشته از اهداف استراتژیک در منطقه، پیامی مستقیم به حکومت سوریه است که شلیک به مناطق غیرنظامی خارج از مرزهای آن کشور قابل قبول نیست. با آغاز استقرار این سامانه‌ها لحن مقام‌های ترک نسبت به سوریه تغییر کرد. رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، در آستانه‌ انتقال سامانه‌های ضدموشکی پاتریوت اعلام کرد که کشورش خواهان صلح در منطقه است اما برای جنگ در برابر سوریه در صورت تعرض به مناطق مرزی جنوبی‌اش آمادگی دارد.

واکنش‌ها به سخنرانی اسد

پس از سخنرانی اخیر بشار اسد مقام‌های ترک بار دیگر خواهان کناره‌گیری او شدند. ولید بونی، سخنگوی «شورای ملی سوریه»، دربرگیرنده‌ گروه‌های اصلی مخالف دولت آن کشور، در واکنش به این سخنرانی به خبرگزاری «رویترز» گفت که بیش از ۶۰ هزار سوری کشته نشده‌اند تا اسد همچنان در قدرت باقی بماند. به نوشته‌ همین خبرگزاری، مخالفان اسد نطق رئیس جمهوری را اعلان جنگی دیگر برای خود ارزیابی کرده‌اند.

ویلیام هیگ، وزیر امور خارجه‌ بریتانیا نیز در واکنش به سخنان رئیس جمهوری سوریه، او را «دورو» و وعده‌هایش را «توخالی» خواند. از طرف دیگر مسئولان سیاست خارجی در آمریکا، آلمان و اتحادیه اروپا نیز در گفت‌وگوهای رسانه‌ای خواهان کناره‌گیری اسد شدند. از طرفی بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد هم گفته است بشار اسد طرحی واقعی برای پایان دادن به رنج مردم کشورش ندارد.

موفقیت‌های پراکنده‌ مخالفان در درگیری‌های شمال سوریه و افزایش فشار بر نیروهای نظامی پایتخت، گمانه‌زنی‌ها را در باره پایان دوران اسد در سال جاری میلادی بیشتر کرده‌اند. بعضی از مبارزان سوری به خبرگزاری‌ها گفته‌اند حتی می‌توانند بدون کمک‌های نظامی کشورهای خارجی به حکومت فعلی پایان بدهند. این روند با پشتوانه‌ی به رسمیت شناخته شدن مخالفان سوری از سوی کشورهای غربی به عنوان نماینده‌ «مردم سوریه» همراه شده است.

با ادامه‌ی جنگ داخلی، ریزش نیرو نزد نظامیان بلندپایه‌‌ ارتش بشار اسد نیز بیشتر شده است. اغلب آن‌ها به ترکیه و بعضی نیز به اردن گریخته‌اند. به نوشته‌ی خبرگزاری «آلمان» تعداد ژنرال‌های جدا شده از ارتش سوریه که در ترکیه حضور دارند، به دست‌کم ۵۰ نفر رسیده است. این تعداد بدون شمارش نظامیان رده‌های دیگری است که به آن کشور گریخته‌اند.

ایستگاه بعدی تغییر کجاست؟

از علت‌های حمایت سران جمهوری اسلامی از حکومت سوریه ترس از سرایت مخالفت با حکومت به ایران و مقابله‌ آشکار با نظام سیاسی مانند تونس، مصر، لیبی، یمن و بحرین است. گذشته از این، همان‌طور که احمد خاتمی، روحانی محافظه‌کار در سخنرانی روز سه‌شنبه ۱۲ دی (۱ ژانویه) گفته؛ سوریه تنها متحد ایران در منطقه در برابر اسرائیل است.

جنگ داخلی سوریه بار دیگر ناتوانی جمهوری اسلامی در آینده‌نگری و اولویت‌یابی سیاست خارجی را نیز به نمایش گذاشت. بحران سوریه ایران را به سوی استراتژی «با اسد تا سقوط» سوق داده، در حالی که تهران می‌توانست با کمک به کناره‌گیری اسد یا خروج او از سوریه روند انتقال قدرت را کم‌هزینه‌تر کند. تضاد اولویت‌های استراتژیک کشورهای غربی و عربی خاورمیانه با روسیه، چین و ایران در موضوع سوریه از جمله علت‌های بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان خشونت‌ها بوده است.

اما نه خاطره‌ حمایت حافظ اسد، رئیس جمهوری سابق سوریه از جمهوری اسلامی در جنگ هشت‌ساله در برابر عراق و نه احساسات‌زدگی ناشی از همبستگی بشار اسد در دیپلماسی تقابل جمهوری اسلامی با اسرائیل می‌تواند توجیه‌گر تنش استراتژیک ایران با کشورهای غربی و عربی بر سر سوریه باشد.

پیامدهای این جانبداری اشتباه در کنار کشورهایی مانند روسیه و ستایش وزارت خارجه‌ ایران از سخنرانی روز یکشنبه‌ رئیس دولت سوریه، در صورت سرنگونی بشار اسد و روی کار آمدن مخالفان او نمایان‌تر خواهند شد. حکومت سوریه در روند فرسایش قدرت قرار گرفته و موضوع مطرح اکنون برنامه‌ریزی برای وضعیت پس از آن است.

جمهوری اسلامی و راهبرد همراهی تا سقوط

جنگ داخلی سوریه بار دیگر ناتوانی جمهوری اسلامی در آینده‌نگری و اولویت‌یابی سیاست خارجی را نیز به نمایش گذاشت. بحران سوریه ایران را به سوی استراتژی «با اسد تا سقوط» سوق داده، در حالی که تهران می‌توانست با کمک به کناره‌گیری اسد یا خروج او از سوریه روند انتقال قدرت را کم‌هزینه‌تر کند.

تضاد اولویت‌های استراتژیک کشورهای غربی و عربی خاورمیانه با روسیه، چین و ایران در موضوع سوریه از جمله علت‌های بی‌نتیجه ماندن تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان خشونت‌ها بوده است.

با وجود این، به نوشته‌ خبرگزاری «رویترز» اخضر ابراهیمی، فرستاده‌‌ ویژه‌ اتحادیه‌ی عرب و سازمان ملل متحد برای رفع بحران سوریه، همچنان برای یافتن راه حلی دیپلماتیک برای توقف درگیری‌ها رایزنی با آمریکا و روسیه را با هدف نزدیک‌کردن موضع آن‌ها برای دستیابی طرح صلحی ادامه داده است. گذشته از دیدار با بشار اسد، او طرف‌های درگیر در سوریه را به تشکیل دولتی موقت با حضور همه‌ی نیروهای سیاسی فراخوانده است. پیشنهادی که مخالفان دولت آن را رد کرده‌اند. از طرف دیگر طبق اعلام مسعود خان، رئیس دوره‌ای شورای امنیت سازمان ملل، وضعیت سوریه همچنان یکی از اولویت‌های آن شورا باقی می‌ماند.

در صورت ادامه‌ انعطاف‌ناپذیری در برابر خواسته‌های مخالفان باید پرسید که آیا رئیس جمهوری سوریه می‌تواند مانند علی‌عبدالله صالح، رئیس جمهوری سرنگون‌شده‌ یمن، زنده از کشور خارج شود یا به سرنوشت معمر قذافی، رهبر مقتول لیبی دچار و به دست مخالفانش می‌افتد. البته بشار اسد دو ماه قبل در مصاحبه‌ای تلویزیونی با شبکه‌‌ روسی «راشا تودی» رفتن به تبعید یا خارج شدن از کشور را رد کرد.

راه حل سوریه: تشکیل شبکه‌‌‌هایی از مقاومت مردمی گرد یک منشور دموکراتیک

politics — Sat, 29 Sep 2012 21:07:44 +0000

گفت‌وگو با ژیلبر اَشکار (Gilbert Achcar)

برگردان:

نعیمه دوستدار

نعیمه دوستدار − ژیلبر اَشکار، سیاست‌شناس و جامعه‌شناس لبنانی−فرانسوی، در لبنان بزرگ شده و اینک در دانشکده "مطالعات مشرق‌زمین و آفریقا" (لندن) علوم سیاسی درس می‌دهد. "مسئله بربریت"، "قدرت خطرناک: سیاست خارجی خاورمیانه و آمریکا" و "هولوکاست و اعراب: روایاتی از جنگ اعراب و اسرائیل" از آثار اوست. کتاب بعدی او، "تحلیل تحولات اعراب"، در بهار ۲۰۱۳ منتشر خواهد شد.

این گفت‌وگو نخست به زبان انگلیسی توسط عودی الزوبی برای روزنامه "القدس العربیه" انجام شده و در ۲۵ اوت ۲۰۱۲ انتشار یافته است. همچنین، این متن به زبان فرانسه و در سایت Inprecor نیز منتشر شده است.

● گفت‌وگو با ژیلبر اَشکار

برخی فعالان چپ‌گرا نگران اسلامی شدن انقلاب سوریه هستند که آنها را به مخالفت یا عدم حمایت از آن واداشته است. به عنوان مارکسیست نظر شما در این باره چیست؟

طبیعی است آنهایی که معتقد به دموکراسی هستند – و دموکراسی باید قاعدتا سکولار باشد − از آمدن نیروهای بنیادگرایی مذهبی نگران باشند که منابع قانون‌گذاری خود را به جای اراده ملت از متون مقدس می‌گیرند. ما همه نگرانیم که خیزش عربی که خیلی به آن امید داشتیم، به یک پشیماین بزرگ تبدیل شود. یک سابقه تاریخی هم در این زمینه وجود دارد. انقلاب ایران که در آغاز یک انقلاب دموکراتیک بود، بعد تبدیل به یک دولت بنیادگرا شد. این ترس برای هرکسی که به دموکراسی اعتقاد دارد طبیعی است.

ژیلبر اَشکار:
«تفاوت برزگی بین قدرت گرفتن خمینی در ایران و انقلابیون عرب وجود دارد. خمینی، رهبر انقلاب ایران بود. او واقعا یک رهبر بود اما این موضوع در مورد جنبش‌های عربی اسلامی صدق نمی‌کند. اکنون رهبران دینی عامل انقلاب‌های عربی نیستند. آنها خود به مردم پیوسته‌اند. همچنین، در مجموع در تونس و مصر، به قدرت رسیدن آنها با ایجاد یک روحیه تند انتقادی در میان مردم به ویژه در میان جوانان همزمان شده است. علاوه بر این، ما نمی‌گوییم که انقلاب به پایان رسیده است. روند این انقلاب که می‌تواند سال‌های زیادی ادامه داشته باشد.»

باید به این موضوع اضافه کنم که در بهترین حالت نیروهای مذهبی در سرزمین‌های عرب قدرت را به دست می‌گیرند. نیروهای چپ و ملی‌گرا بسیار ضعیف هستند یا در حال ضعیف شدن‌اند. به رغم همه اینها، باید گفت من همچنان امیدوارم. در واقع، تفاوت برزگی بین قدرت گرفتن خمینی در ایران و انقلابیون عرب وجود دارد. خمینی، رهبر انقلاب ایران بود. او واقعا یک رهبر بود اما این موضوع در مورد جنبش‌های عربی اسلامی صدق نمی‌کند. اکنون رهبران دینی عامل انقلاب‌های عربی نیستند. آنها خود به مردم پیوسته‌اند. همچنین، در مجموع در تونس و مصر، به قدرت رسیدن آنها با ایجاد یک روحیه تند انتقادی در میان مردم به ویژه در میان جوانان همزمان شده است.

علاوه بر این، ما نمی‌گوییم که انقلاب به پایان رسیده است. روند این انقلاب که می‌تواند سال‌های زیادی ادامه داشته باشد، با تناقضات اقتصادی -اجتماعی همراه شده که موانع اصلی توسعه هستند. این موانع به ذات و طبیعت نظام سیاسی- اجتماعی مرتبط‌اند، نه فقط به فشاری که در سطح اجتماع دیده می‌شود و همه آن را محکوم می‌کنند. در واقع، جنبش‌های اسلامی برنامه مشخصی برای این وضعیت ندارند و از موافقت آنها با دستورالعمل‌های نئولیبرال‌هایی که در قدرت هستند یا از قدرت ساقط شده‌اند، می‌توان این موضوع را دریافت. به همین دلیل است که این روند تا زمان پیدا شدن راه حلی برای این تناقضات ادامه خواهد داشت.

آیا می‌توان انقلاب سوریه را انقلابی طبقاتی دانست؟

اگر در تحلیل انقلاب سوریه این خیزش به عنوان یک نبرد طبقاتی صرف، مثلا میان کارگران و بورژواها در نظر گرفته شود، پاسخ من منفی است. نبرد در سوریه، نیر علیه استبداد موروثی است: خیزشی از سوی کارگران، دهقانان، خرده‌بورژوها و حتی برخی از بورژواها شروع شده است. انقلاب سوریه در مرحله کنونی چیزی فراتر از یک انقلاب دموکراتیک است؛ یک انقلاب که از یک سری تناقضات اجتماعی اقتصادی که پیش‌تر به آن اشاره کردم، شکل گرفته است. حل و فصل امور در بلند مدت تنها با از بین رفتن ساختار طبقاتی فعلی ممکن خواهد بود و با اجرای سیاست‌های توسعه‌ای انعطاف‌پذیر و متمرکز توسط دولت. البته در یک چارچوب دموکراتیک، نه به شکل استبدادی، نظیر دهه ۷۰ میلادی.

در نهایت، زمانی که مردم از استبداد خلاص شوند، اختلاف طبقاتی در روند انقلاب به شکل اجتناب‌ناپذیری ظاهر خواهد شد. اما اکنون مردم در هر سطحی، تنها می‌خواهند از استبداد رها شوند. هرکسی که خود را چپ‌گرا بداند، می‌تواند خود را در مبارزه علیه استبداد همراه مردم سوریه بداند.

شما از همان مراحل اولیه، درگیری نظامی اجتناب‌ناپذیری را در روند انقلاب پیش‌بینی کردید. چرا؟

به مصر و تونس نگاه کنید. در آنجا انقلاب‌های صلح‌آمیز به ثمر رسیدند. خواست انقلابی در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۱ در مصر به عنوان نقطه اوج اعتصاب کارگران به همراه معترضان سیاسی با شعار: "بس است! " آغاز شد و با حضور قوی و مستمر خیابانی مردم، توسط مخالفان مذهبی مدیریت شد. تظاهرات ۲۵ ژانویه باروت اعتراضات قبلی را شعله‌ور کرد. در مقابل در سوریه، سرکوب شدید، دلیل اصلی تاخیر گسترش جنبش در شهرهای مهم کشور بود که باعث شد اعتراض و اعتصاب در این شهرها وجود نداشته باشد؛ درست خلاف مصر و تونس. تاخیر در گسترش انقلاب در سوریه به این معنی نیست که این شهرها -آن طور که ادعا می‌شود- به رژیم وفادارند. تاخیر شهرهای دمشق و حلب در پیوستن به انقلاب، به دلیل پایگاه اجتماعی رژیم نیست، بلکه دلیل اصلی آن استقرار گسترده نیروهای سرکوبگر و نبود زمینه‌های قبلی اعتراض است.

«خواست یک جنبش کاملا صلح‌آمیز به بهانه حفاظت در برابر فرقه‌گرایی، آنگونه که برخی چپ‌گراها این روش را در پیش گرفته‌اند، باعث مذاکره با رژیم خواهد شد و مشخص است که این خواسته به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید. نیروهای چپ باید با برخورد جدی‌تری نسبت به زمان آغاز جنبش داشته باشند. آنها باید خواهان سرنگونی رژیم باشند، نه گفت‌وگویی بیهوده با رژیم و با همه احترامی که برای چپ‌گرایان سوریه قائلم، بر این باورم که این خواست‌ها بیهوده‌اند و هیچ فایده‌ای نخواهند داشت.»

من به سوال شما در مورد درگیرهای مسلحانه بر می‌گردم. من طرفدار درگیری‌های نظامی نیستم. ترجیح می‌دهم انقلاب صلح‌آمیز به وقوع بپیوندد. خشونت نظامی باعث تحریب‌های گسترده و باعث انحطاط روند اعتراض‌ها می‌شود و دموکراسی نوظهور را تهدید می‌کند، زیرا سازمان‌های نظامی کمتر دموکراتیک‌اند.

همان‌طور که خودتان تاکید کردید و من هم تایید می‌کنم، درگیری‌های نظامی در انقلاب سوریه اجتناب‌ناپذیر است. در آغاز شکل‌گیری گروه‌های ارتش آزاد سوریه، اعضای شورای ملی سوریه، خواهان دخالت نظامی خارجی شدند که در نظر آنها باعث کنترل درگیری‌های نظامی می‌شود. این در خواست خطرناک است و من با آن مخالفم. دیگران به خصوص اعضای کمیته همکاری‌های ملی خواهان این هستند که جنبش خود را به اقدامات صلح‌آمیز محدود کند و اقدامات مسلحانه را محکوم می‌کنند.

از نظرمن، این دو وضعیت بر تصمیم‌های استراتژیک اثر می‌گذارند و رژیم سوریه از اساس متفاوت با تونس و مصر است. در سوریه، مانند لیبی یک پیوند اساسی بین نهادهای نظامی و حاکمان وجود دارد، در حالی که در مصر و تونس، مبارک و بن علی از نهادهای نظامی ریشه می‌گرفتند، نه اینکه خودشان خالق یک حکومت نظامی باشند. بازسازی کشور به خصوص نیروی نظامی آن توسط قذافی و حافظ اسد، سرنگونی صلح‌آمیز حکومت‌ آنها را کاملا غیرممکن کرد.

مشخص است که حافط اسد ارتش سوریه را بر اساس پایگاه‌های فرقه‌ای بازسازی کرد. شایان ذکر است که ما اصلا یک جامعه مذهبی خاص (علویون) را محکوم نمی‌کنیم، ما فرقه‌گرایی را تقبیح می‌کنیم. این موضوع به معنای جایگزینی یک فرقه به عنوان یک فرقه دیگر نیست. بلکه باید حکومتی بدون فرقه‌گرایی مذهبی ایجاد شود.

در کشورهایی مانند لیبی و سوریه، کسی نمی‌تواند استبداد نهادهای نظامی را نادیده بگیرد. سرنگونی صلح‌آمیز حکومت در کشورهایی مانند این کشورها غیرممکن است. انقلاب‌ها، مانند مبارزات آزادی‌خواهانه ملی نمی‌توانند همیشه به صورت صلح‌آمیز به آزادی منجر شوند. استراتژی‌ها بر اساس خواست‌ها شکل نمی‌گیرد بر اساس طبیعت آن حکومت اتفاق می‌افتد. به همین دلیل است که من از آغاز گفت و گو می‌گویم سرنگونی رژیم سوریه فقط با نیروی نظامی ممکن خواهد بود.

درخواست دخالت نیروهای خارجی یک اشتباه فاحش است ومن خطرات این دخالت نظامی را در نشستی در استکهلم درباره اعتراضات در سوریه مطرح کرده ام و این مقاله در روزنامه الاخبار بیروت نیز منتشر شده است. در واقع، برخی از این خطرات باعث شده دولت‌های غربی از اساس دخالت نظامی را نپذیرند و رهبران غربی، معتقدند امروز نگرانی‌های زیادی به دلیل گسترش القاعده در سوریه وجود دارد. آنها خیلی نگرانند و اگر دخالت مستقیم داشته باشند، نه به خاطر مردم سوریه که تنها به دلیل ترس‌شان از القاعده و گروه‌های مشابه است. در لیبی هم ترس مشابهی از وضعیت وجود داشت و تلاش برای کنترل روند تغییر، باعث دخالت نظامی آنها شد، اما تلاش‌های آنها بی‌ثمر ماند.

توهم درگیری، هم در مورد سوریه وجود دارد که توسط آمریکا تبلیغ می‌شود و آن را راه‌حل یمنی‌ می‌نامند و اوباما از آن حمایت می‌کند. این نظریه بر مبنای پافشاری بر توافق با حامی اصلی اسد یعنی روسیه است. به این ترتیب، همان‌طور که سعودی‌ها در کنار علی عبدلله صالح قرار می‌گیرند، او هم در کنار سوریه قرار می‌گیرد. این یک توهم صرف است. همان‌طور که اذعان کرده‌ام، دولت مرکزی از اساس به خانواده حاکم در سوریه مرتبط است و ساختار فرقه‌ای دارد. غیرقابل تصور است که آنها بدون جنگ از قدرت دست بکشند. کنار رفتن اسد را از قدرت، دقیقا به همان شکل خواهد بود که علی عبدالله صالح از قدرت کنار رفت.

این سه تصور ناشی از نقایص استراتژیک و ناشی از تفاوت میان سوریه از یک سو و مصر، تونس و حتی یمن از سوی دیگر هستند. به دلیل این کاستی‌ها، مخالفان سوری در به دست گرفتن ابتکار عمل در سازماندهی نظامی شکست خوردند. در پایان، دموکراسی در سوریه تنها با از میان رفتن رژیم محقق خواهد شد؛ با از بین بردن نیروهای مسلح و بازسازی آنها به شکلی که دیگر نه فرقه‌ای باشند نه استبدادی.

برخی فکر می‌کنند که درگیری‌های نظامی منجر به جنگ داخلی خواهد شد. آیا در سوریه جنگ داخلی به راه می‌افتد؟

اکنون چند ماه است که این اتفاق افتاده. اما جنگ داخلی به معنای جنگ فرقه‌ای نیست، جنگ داخلی یعنی هر نوع درگیری مسلحانه در میان گروه‌های مخالف یک جامعه، یعنی همان‌طور که در مورد اسپانیا در دهه ۴۰ یا در فرانسه بعد از انقلاب ۱۷۸۹ یا در روسیه بعد از ۱۹۱۷ رخ داد. جنگ‌های داخلی لزوما فرقه‌ای و مذهبی نیستند. وقتی می‌گویم از بیش از یک سال پیش سوریه با جتگ داخلی مواجه شده، منظورم این نیست که این جنگ فرقه‌ای بوده. من تنها تاکید کردم که برخوردهای نظامی اجتناب‌ناپذیر است و بدون آن رژیم سرنگون نمی‌شود.

علاوه بر این، رژیم همچنان به دنیال جنگ‌های فرقه‌ای است و در این زمینه از برخی نیروهای مخالفان هم کمک می‌گیرد. دیدیم که چگونه رژیم از روزهای نخست خیزش‌ها را به گروه‌های سلفی و القاعده نسبت داد. این تبلیغات از سوی رژیم برای دو گروه پیام داشت؛ یکی اقلیت‌ها و دیگر سنی‌هایی که با وهابیت مخالف‌اند و دیگری کشورهای غربی. در واقع، هرچه درگیری‌ها بیشتر می‌شود، درگیری‌های فرقه‌ای هم بیشتر می‌شود. لازم است که جلوی حاکم شدن درگیری‌های فرقه‌ای گرفته شود. به این منظور، مخالفان باید موضع مشخصی در مقابل بحث‌های فرقه‌های داشته باشند.

از سوی دیگر خواست یک جنبش کاملا صلح‌آمیز به بهانه حفاظت در برابر فرقه‌گرایی، آنگونه که برخی چپ‌گراها این روش را در پیش گرفته‌اند، باعث مذاکره با رژیم خواهد شد و مشخص است که این خواسته به هیچ نتیجه‌ای نخواهد رسید. نیروهای چپ باید با برخورد جدی‌تری نسبت به زمان آغاز جنبش داشته باشند. آنها باید خواهان سرنگونی رژیم باشند، نه گفت‌وگویی بیهوده با رژیم و با همه احترامی که برای چپ‌گرایان سوریه قائلم، بر این باورم که این خواست‌ها بیهوده‌اند و هیچ فایده‌ای نخواهند داشت.

آیا درگیری‌های مسلحانه باعث سرکوب شخصیت‌های انقلابی طرفدار اقدامات صلح آمیز نخواهد شد؟

گفتم که وضعیت دشوار استراتژیک فعلی در انقلاب سوریه، با ترکیب جنبش صلح‌آمیز با نبرد نظامی به ثمر خواهد رسید. در مقابل رژیمی مثل رژیم سوریه، مبارزه صلح‌آمیز و ادامه آن قابل تصور نیست. این دیدگاه به معنای حمایت از تظاهرکنندگان صلح‌طلبی است که در ادامه مبارزه‌شان هر روز کشته می‌شوند.

این یک موضوع مناقشه‌برانگیز قدیمی در مورد انقلاب‌های مردمی علیه رژیم‌های استبدادی است که حاکمان‌شان در کشتار تردید نمی‌کنند. در چنین شرایطی، لازم است جناحی نظامی‌ای از انقلابیون شکل بگیرد که از جنبش صلح‌آمیز حمایت کنند و علیه رژیم و شبه نظامیانش جنگ‌های چریکی به راه بیندازد.

هر لغزشی باعث راه افتادن جنگ‌های چریکی یا به عبارتی طولانی‌تر شدن جنگ و محکم‌تر شدن پایه‌های حکومت بشار اسد خواهد شد. راه‌حل این موضوع این است که شبکه‌‌‌هایی از مقاومت مردمی گرد یک منشور دموکراتیک ایجاد شود که به روشنی در برابر فرقه‌گرایی که اکنون نشانه‌هایش را می‌بینیم، بایستد. این مسئله برای آینده انقلاب و حکومت سوریه ضروری است.

منبع: زد نت

هشدار روسيه درباره "بروز نشانه‌‌های جنگ داخلی در سوريه"

zamaanehnews — Sat, 02 Jun 2012 04:55:55 +0000

ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهور روسيه از بروز نشانه‌های جنگ داخلی در سوريه ابراز نگرانی کرد و خواهان پايان يافتن خشونت‌ها در اين کشور شد.

به گزارش ريا نووستی، پوتين روز جمعه اول ژوئن (۱۲ خرداد ۱۳۹۱) در برلين و در نشستی خبری با آنگلا مرکيل، صدراعظم آلمان گفت: "ما در حال حاضر شاهد نشانه‌هايی از بروز جنگ داخلی در سوريه هستيم که روندی بسيار خطرناک است."

روسيه چند روز پيش نيز مواضع مخالفان دولت سوريه را "تحريک‌کننده" آغاز جنگ داخلی در اين کشور ارزيابی کرده بود.

ولاديمير پوتين: ما در حال حاضر شاهد نشانه‌هايی از بروز جنگ داخلی در سوريه هستيم که روندی بسيار خطرناک است

برهان غليون، رئيس شورای ملی سوريه هفته گذشته در نشستی خبری در ترکيه گفته بود در صورتی که جامعه جهانی نتواند عليه سوريه تصميمی درباره بند هفت منشور سازمان ملل بگيرد بگيرد، مردم وارد "جنگ آزادی‌بخش" می‌شوند.

رئيس‌جمهور روسيه افزود: "برخی می‌گويند ما به طور يک‌جانبه از رژيم‌های خاصی از جمله رژيم بشار اسد حمايت می‌کنيم ولی اين عقيده‌ای اشتباهی است. ما با سوريه مناسبات چندين ساله خوبی داريم ولی از هيچ کدام از طرف‌ها در صورت بروز جنگ داخلی در اين کشور جانبداری نمی‌کنيم."

پوتين گفته است: "تلاش‌ها برای قطع خشونت در سوريه بايد از حداکثر حمايت برخوردار باشد."

وی افزود: "ما بايد تمام کوشش خود را در جهت کمک به عنان در اجرای مأموريت وی به کار بريم."

کوفی عنان، نماينده ويژه سازمان ملل در امور سوريه است که حدود دو ماه پيش طرح صلحی را برای پايان يافتن خشونت‌ها در اين کشور ارائه کرد.

طرح صلح کوفی عنان، نماينده ويژه سازمان ملل و اتحاديه عرب در امور سوريه، شامل اجرای تعهداتی از سوی دولت و اپوزيسيون سوريه از جمله قطع خشونت، کمک‌رسانی بشر دوستانه به آسيب‌ديدگان و آغاز گفت‌وگوهای سياسی ميان دولت و مخالفان است.

به گفته سازمان ملل از ۱۴ ماه پيش تاکنون حدد ۱۳ هزار نفر در خشونت‌های سوريه کشته شده اند. دولت سوريه نيز می‌گويد در اين مدت ۲۵۰۰ مأمور امنيتی و نظامی در اين کشور کشته شده‌اند.

روسيه مخالفان بشار اسد را به ايجاد "جنگ داخلی" متهم کرد

zamaanehnews — Wed, 30 May 2012 03:10:51 +0000

سرگی لاوروف، وزير خارجه روسيه مواضع شورای ملی اپوزيسيون سوريه را تحريک‌کننده آغاز جنگ داخلی در اين کشور ناميد.

به گزارش ريا نووستی، لاوروف روز سه شنبه نهم خرداد ۱۳۹۱ گفت: "ما از اظهارات برهان غليون، رئيس شورای ملی اپوزيسيون سوريه درباره ادامه مبارزه آزادی‌بخش تا زمانی که شورای امنيت برای دخالت مسلحانه خارجی در اين کشور اجازه ندهد، به شدت تعجب کرده‌ايم."

به گفته وزير خارجه روسيه "اين سخنان چيز ديگری به جز تحريک آغاز جنگ داخلی نيست و عجيب اين است که اين دعوت توسط سازمانی انجام شده که بعضی از کشورها مايل هستند تمام اپوزيسيون سوريه را تحت سرپرستی آن متحد کنند."

سرگی لاوروف: ما از اظهارات برهان غليون، رئيس شورای ملی اپوزيسيون سوريه درباره ادامه مبارزه آزادی‌بخش تا زمانی که شورای امنيت برای دخالت مسلحانه خارجی در اين کشور اجازه ندهد، به شدت تعجب کرده‌ايم

برهان غليون در نشستی خبری در ترکيه گفته است در صورتی که جامعه جهانی نتواند عليه سوريه تصميمی درباره بند هفت منشور سازمان ملل بگيرد بگيرد، مردم وارد "جنگ آزادی‌بخش" می‌شوند.

بند هفتم منشور سازمان ملل مجوز استفاده از نيروی نظامی را عليه يک کشور صادر می‌کند.

لاوروف همچنين گفته است: "چنين دعوت‌هايی مغاير طرح صلح کوفی عنان نماينده ويژه سازمان ملل و اتحاد عرب برای حل بحران سوريه است."

طرح کوفی عنان، نماينده ويژه سازمان ملل و اتحاديه عرب در امور سوريه، شامل اجرای تعهداتی از سوی دولت و اپوزيسيون سوريه از جمله قطع خشونت، کمک‌رسانی بشر دوستانه به آسيب‌ديدگان و آغاز گفت‌وگوهای سياسی ميان دولت و مخالفان است.

در همين حال کوفی عنان روز سه‌شنبه در ديدار با بشار اسد، رئيس جمهور سوريه از "نگرانی عميق جامعه جهانی" نسبت به رخدادهای اين کشور سخن گفت.

هم‌زمان دولت‌های غربی سفرای سوريه را در اعتراض به کشتار غيرنظاميان در شهرک حوله از کشور خود اخراج کردند. دولت‌های فرانسه، بريتانيا، کانادا، آلمان، ايتاليا، اسپانيا و استراليا اعلام کردند در اقدامی هماهنگ با ايالات متحده سفرای سوريه را از پايتخت‌های خود اخراج کرده‌اند. آن‌ها همچنين بر انزوای ديپلماتيک بشار اسد تأکيد کردند.

کشتار غيرنظاميان در شهرک حوله سوريه يکی از فاجعه‌آميزترين رويدادها در سوريه از آغاز قيام مردم اين کشور عليه حکومت بشار اسد است.

در اين حادثه ۱۰۸ تن کشته شدند که بسياری از آنان کودک بودند.

اين حادثه با واکنش شديد جامعه جهانی روبه‌رو شد و بسياری از دولت‌ها حکومت بشار اسد را عامل آن دانستند.

اما دولت بشار اسد نقش خود را در اين کشتار رد کرده و گفته است اين منطقه را به هيچ‌وجه زير آتش سنگين نگرفته ‌است. حکومت سوريه اين رويداد را به تروريست‌ها و مخالفان خود نسبت می‌دهد.

به گفته سازمان ملل از ۱۴ ماه پيش تاکنون حدد ۱۳ هزار نفر در خشونت‌های سوريه کشته شده اند.

دولت سوريه نيز می‌گويد در اين مدت ۲۵۰۰ مأمور امنيتی و نظامی در اين کشور کشته شده اند.

یمن در راه دموکراسی یا جنگ داخلی؟

Babak M — Wed, 15 Jun 2011 15:16:12 +0000

کامبیز غفوری

پس از انقلاب‌های تونس و مصر، جهان عرب در سلسله اعتراض‌های مردمی‌ای درگیر شد که رسانه‌ها از آن با عنوان «بهار عرب» یا «بیداری اعراب» یاد می‌کنند. این ناآرامی‌ها که دامن رژیم‌های سوریه، لیبی، بحرین و یمن را هم گرفته است، با واکنش‌های متفاوت جامعه بین‌المللی مواجه شده و تا دخالت نظامی در مورد لیبی نیز پیش رفته است، اما ناآرامی‌ها در یمن با موقعیت ویژه‌ای که این کشور دارد، می‌رود تا به گره کوری بدل شود که گشایش آن آسان به نظر نمی‌رسد.

شرایط داخلی یمن

جمهوری یمن کنونی که در سال ۱۹۹۰ از اتحاد یمن شمالی (جمهوری عربی یمن) و یمن جنوبی (جمهوری دموکراتیک یمن) به وجود آمد، انتظارات جنوبی‌ها را از این اتحاد برآورده نکرده است. سهم آن‌ها از قدرت در یمن جدید مطابق انتظارشان نبود و از سویی مدل و قوانین سنتی‌تر شمالی‌ها (ازجمله جایگزینی قوانین قضایی مبتنی بر «شریعت» به جای قوانین به نسبت متمدن‌تر یمن جنوبی) بر آنان تحمیل شد. با این پیش‌زمینه‌ها، در سال ۱۹۹۴ جنگ داخلی خونینی میان شمالی‌ها و جنوبی‌ها درگرفت که با پیروزی شمال و تبعید اکثر رهبران سوسیالیست جنوب در جولای‌‌همان سال پایان یافت.[۱]

به جز افتراق میان شمال و جنوب یمن، زیرساخت قبیله‌ای این کشور و جمعیت قابل توجه و ۴۵ درصدی شیعیان زیدی در برابر شهروندان ۵۵ درصدی سنی[۲]، ایجاد ساختاری متحد و نظام سیاسی مورد حمایت اکثریت مردم را در این کشور با مشکل مواجه می‌کند.

یکی دیگر از مسائلی که جامعه بین‌المللی را از عدم ثبات در یمن نگران می‌کند، ضریب نفوذ بالای القاعده در این کشور و احتمال سوءاستفاده این گروه از ناآرامی‌های کنونی یمن است. شاخه یمنی القاعده همواره یکی از بازوهای مؤثر این گروه در فعالیت‌های تروریستی آن بوده است.

دیکتاتور یا رئیس‌جمهور؟

علی عبدالله صالح که از سال ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۰ رئیس‌جمهور یمن شمالی بوده و از سال ۱۹۹۰ تاکنون در مقام ریاست جمهوری یمن، قدرت را در این کشور در دست دارد، از ماه‌های نخستین سال جاری میلادی شاهد تظاهرات مردم علیه دولت خود بوده است.

صالح در ماه‌های اخیر عکس‌العمل‌های گوناگونی به این اعتراض‌ها نشان داده که این کشور را با بی‌ثباتی بیشتری مواجه ساخته است.

صالح در طی دوران طولانی زمامداری خود، کارنامه چندان موفقی از خود به‌جا نگذاشته است. به‌طوری که فقر و بی‌کاری گسترده، فساد دستگاه‌های دولتی و فضای بسته سیاسی در داخل کشور و سیاست خارجی نه چندان حساب شده وی [۳] مردم یمن را به ستوه آورد.

پس از آغاز تظاهرات گسترده معترضین یمنی و در تاریخ دوم فوریه ۲۰۱۱، صالح اعلام کرد که در انتخابات دوسال بعد ریاست جمهوری یمن شرکت نخواهد کرد و خواهان آن شد که باقی‌مانده دوران زمامداری خود را طی کند.

تظاهرکنندگان به این قول وی اعتماد نکردند[۴] و کماکان خواهان کناره‌گیری او شدند. صالح پس از عکس‌العمل خشونت‌آمیز نیروهای امنیتی به تظاهرات مسالمت‌آمیز مردم صنعا، تحت فشارهای داخلی و بین‌المللی فراوان به طرح شورای همکاری خلیج فارس برای مهلت یک‌ماهه کناره‌گیری از قدرت و مصون ماندن خود و خانواده‌اش از تعقیب قضایی تن داد ولی دست کم سه‌بار حرف خود را پس گرفت. وی که روز سوم ژوئن در انفجار مسجد کاخ ریاست جمهوری زخمی شد و یک روز پس از آن برای درمان به عربستان سعودی رفت، تاکنون نیز اقدامی با هدف کناره‌گیری از قدرت انجام نداده است.

تظاهرات مسالمت‌آمیز تا چه زمان؟

در یمن، نگهداری اسلحه توسط مردم عادی امری رایج است و در اکثر خانه‌ها سلاح یافت می‌شود. با این وجود تا امروز عدم پاسخ مسلحانه تظاهرکنندگان غیر مسلح به آتش نیروهای امنیتی، شگفتی ناظران را برانگیخته است. البته در صورت ادامه شرایط فعلی، نگرانی از این‌که مردم دست به اسلحه ببرند و این کشور در آستانه جنگ داخلی دیگری قرار گیرد کماکان وجود دارد.

جدا شدن قبیله حاشد به رهبری شیخ صادق‌الاحمر از حکومت و درگیری مسلحانه تفنگداران آن با نیروهای حکومتی می‌تواند آغاز درگیری‌های خونباری باشد که در صورت شروع، پایان دادن به آن چندان آسان نخواهد بود.

با این حال به نظر می‌رسد تمامی کشورهای منطقه و جامعه بین‌الملل بر این امر که دوران علی عبدالله صالح به سر رسیده است اتفاق نظر دارند. سعودی‌ها نیز نقش فعالی در متقاعد ساختن وی به کناره‌گیری از قدرت برعهده گرفته‌اند. به فرض کناره‌گیری صالح، باید دید یمنی‌ها چگونه راه خود را به سوی دموکراسی طی می‌کنند. آیا شاهد یک یمن آزاد‌تر خواهیم بود یا در آن روی سکه تغییر و تحولات، شاهد نا‌امنی و جنگ‌های داخلی‌ای خواهیم شد که ناشی از خلاء قدرت و سقوط دولت سی و چند ساله علی عبدالله صالح است؟

پی‌نوشت‌ها:

۱. http://www.globalsecurity.org/military/world/war/yemen1.htm

۲. http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108496.htm
۳. صالح معمولاً در سیاست خارجی موضعی ناهمگون با باقی اعراب اتخاذ می‌کرد. یک نمونه از آن حمایت از صدام حسین در حمله به کویت بود که متعاقب آن پس از خروج نیروهای عراقی از کویت، دولت پس از جنگ در کویت هزاران کارگر فقیر یمنی را از این کشور دیپورت کرد. نمونه‌های دیگر آن، همکاری‌های نظامی با جمهوری اسلامی ایران و حمایت ضمنی از برنامه اتمی ایران بود که مخالفت‌های بسیاری را برانگیخت.
۴. علی عبدالله صالح پیشتر نیز در سال ۲۰۰۵در برابر سیاستمداران، دیپلمات‌ها و خبرنگاران وعده داده بود که در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۶شرکت نخواهد کرد، اما به این وعده وفا نکرد. رجوع شود به این نشانی:

http://english.aljazeera.net/archive/2005/07/20084101450797901.html